بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ
يَٓا اَيُّهَا النَّاسُ اعْبُدُوا
Eke ti biwazî fehm bikirî; îbadet çiqas yew tîcaret û saedetêko gird… fisq, gunekarey û sefahat zî çiqas helaket û xesarêka pîl o, na hîkayeya temsîlî ra biewni, goşdarî biki…
Wextêk di eskerî ferman gênî ke şîrî şaristanêko dûrî. Piya şinî. Ta ke rayîr înan ver de abiriyeno beno çat. Yew merdim uca de beno. Înan ra vano:
‘No rayîro raşt hem bêzirar o, hem zî merdimî ke tiro şinî des ra new yew karo pîl kenî û rehetey veynenî. No rayîro çep zî hem tede qet faydeyêk çiniyo hem des ra new raywanî ey zirar veynenî. Hem zî dergey û kilmeya her di rayîran yew a. Tena ferqêk wirdî rayîran de esto: Semedo ke hukmat û întizam no rayîro çep de çiniyo merdimo ke tede şino bê tewre û bê sîleh şino. Teber ra barî ey sivik o,
rehetiyêka zureyîn zî veyneno. Rayîro raşt ke binî întîzamî eskerey do. Merdimo ke tede şino çar weqayî (oqe)1 tayin/werd dekeno tewreyî xo. Semedo ke vera dişmen û neyaranî xo serfîraz bo zî sîlahêko ke giraneya ey di qiye2 yo dekeno barî xo miyan.?
Dima ke nê her di eskerî vateyê nê merdimî zanayeyî goşdarî kenî, o eskero bextiyar kîşta raşt ser şino. Yew lîter3giraney kiftan û miyaneyî xo weneno. Labelê qelb û ruhî ey hezar lîter minet û tersan ra felitiyeno. O eskero bedbext, eskerey caverdeno. Niwazeno tabiyê nîzamî bibo. Rayîro çep ro şino. Her çiqas lîterêk bar û giraney ra xelisiyeno feqet qelbî ey bindî hezar lîterî minetî de, ruhî ey zî bindî terso bêhed û bêhesabî de pelixiyeno. Semedo ke werd xo de niberdo tim parse geyreno. Û semedo ke sîleh xo de niberdo zî her dem heme çî û hereketan ra weqifiyeno û recifiyeno. Heta ke reseno cayî xo zaf zehmet anceno. Û uca de zî cezayê asîtiye û fîrarey anceno.
O nefero ke nîzamê eskeriye ra hes keno û heto raşt ro şino, tewre û sîlehî xo xo de beno. Semedo ke werdê xo xo de berdo yewer rê minet nikeno. Û semedo ke sîlehê xo zî xo de berdo çiyekî ra xof nikeno, wijdan û qelbî ey rehet şino. Gama ke reseno şaristanî xo, semedo ke wezîfeyî xo ca ardo muameleyêko baş veyneno. Semedo ke eskereya xo ebi namus û wezîfeperwerey arda ca xelatêka erjayê gêno.
Belê, hey nefso serkeş û asî! Bizani ke: Nê her di raywanan ra yew; însano ke qanûno îlahî rî îtaetkar o, o bîn zî; însano ke qanûno îlahî rê asî yo û tabiyê nefsî xo yo û nefsî xo dima şino.
O rayîr zî; rayîrî heyatî yo ke alemê ruhan ra yeno tirbi ra viyareno ra, şino axîret. O tewre û sîleh zî; îbadet û teqwa yê. Her çi qas zahîren giraniya îbadetî est bo zî manayê îbadetî de yew rehatey û sivikeya ehend xişn esta ke nîna tarîfkerdiş. Çunke ‘evd nimajî xo de vano:
اَشْهَدُ اَنْ لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ
Yanî: “Bê ey sewbîna xaliq û rezzaq çiniyo. Zirar û menfaet destî ey de yo. O hem Hakîm o; karo ‘ebes û fizul nikeno. Hem zî Rehîm o; dayîş û merhemetî ey zaf o.” Semedo ke no vateyî ra îtîqat keno heme çî de xiznayê Rehmetî ra berêk veyneno. Pê duakerdişî xu, berî xiznayê Rehmetî kuweno. Hem zî veyneno ke heme çî emirberî Rebbê eyî yo. Xo fîneno rehmetî Rebbî xo. Xo fîneno setarê Rebbî xo. Pê tewekkul paştê xo dano Rebbî xo. Vera her belayî ey reyde xo sevekneno. Îmanî xo ra emniyetêk tam gêno.
Belê, sey her rindeya raştikên, çimeyî cesaret û camêrdey zî îman û ubudiyet o. Sey her pîsey, çimeyî xirabey û teresey zî dalalet û kufr o.
Belê, ‘evdo ke qelbî ey têtewr nuranî bo, dinya vera ey bibo bombayêk û biteqo îhtîmal o ke ey nitersnena. Belkî o go qudretî Homayo Semedanî bi ‘ecêbmendiş, bi lezzet seyr û temaşe biko. Feqet yew fîlozofo pirr biaqil û zanaye la bêîman wexto asmên de yew estareyo boçin veyno, ‘erd de tersan ver recifiyeno. Dekeweno ewham. Vano: “No estareyo serserî ‘eceb dinyayê ma ro nigino?” (Demeyêk Amerîka no tewir yew estareyî ver recifiyay. Zafê înan şew banî xo terk kerdî.)
Belê, însan muhtacî zaf çiyan o, labelê sermayeyî ey bira qet çiniyo? Musîbet û talukeyî ke sereyê ey ser de yenî bêhed û bêhesab î, labelê qewetê ey bira qet çî niyo… Hududî sermaye û hukûmkerdişî ey, gorebê destdergkerdiş û destresayîşî eyî yo. Feqet waştiş û keder û belayî ey hende zaf î ke hududê înan gorebê veynayîşê çimanî ey û gorebê resayîşî xeyalî ey hera yî.
Hende acîz û zeîf, xizan û muhtac ruhî însanî rî îbadet, tewekul, tewhîd û Homayî rî teslîmbiyayîş çendehîna yew qezenco ‘ezîm, yew saedet, yew nîmet o, keso ke kor niyo veyneno, fehm keno. Her kes zano ke – welew des îhtîmalan ra yew îhtîmal bibo zî – rayîro bêzirar, rayîro zerarin ra holêr o. Halbukî rayîrî îbadetî, ke meseleyî ma yo, hem bêzirar o hem zî des ra new beno sebebî qezenckerdişî xiznayê saedetî ebedî. Rayîrî fisq, sefahetî û gunekarey û terkkerdişî emrî Homay zî – heta bi vatişî gunekaran – hem bêfayde yo hem zî însanî zanayey ê ke heqîqetî veynenî û wayîrî kerametî yî pê îcma û tewatûr tesdîq kenî ke des ra new îhtîmal miheqeq beno sebebî helakbiyayîş û bextreşiya ebedî.
Welhasil: Sey saedetê axîretî, saedetê dinya zî îbadetkerdiş û Homayî rî leşker biyayîş do. Madem winî yo lazim o ma her dem vajî
اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ عَلَى الطَّاعَةِ وَالتَّوْفٖيقِ
û semedo ke ma musluman î ma ganî şikir bikirî.
Bedîuzzeman Seîdê Nûrsî
Vateyê Qijekî-Zehra Yayıncılık
Nuşteyê verênî: Rastnuştişê Kirmanckî (Zazakî)
