{"id":782,"date":"2016-01-23T23:00:56","date_gmt":"2016-01-23T21:00:56","guid":{"rendered":"http:\/\/candname.com\/?p=782"},"modified":"2016-01-22T18:48:46","modified_gmt":"2016-01-22T16:48:46","slug":"kurdistan-azadi-cemiyeti-nerede-ve-nasil-kuruldu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=782","title":{"rendered":"K\u00fcrdistan Azadi Cemiyeti Nerede ve Nas\u0131l Kuruldu?"},"content":{"rendered":"<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Y\u0131l 1917 Cibranl\u0131 Halit beyin komutas\u0131ndaki hamidiye alay\u0131, bulundu\u011fu \u0130ran\u2019dan \u00fclkeye d\u00f6n\u00fc\u015f emrini al\u0131r. Halit beyin yan\u0131nda \u0130naql\u0131 Abdulkadir de vard\u0131r.<br \/>\nHalit bey yeni g\u00f6rev yeri olan Tunceli\u2019nin Hozat il\u00e7esine giderken, Rus i\u015fgalinden g\u00f6\u00e7 ederek Elaz\u0131\u011f\u2019\u0131n Xox k\u00f6y\u00fcne yerle\u015fen Abdulkadir\u2019in a\u011fabeyi s\u00fcweydi a\u015fireti ileri gelenlerinden \u0130naql\u0131 Zeynel Abidin\u2019e misafir olur. Birka\u00e7 g\u00fcnl\u00fck misafirlik s\u00fcresince, Rusya\u2019n\u0131n \u00e7ekilmesinden sonra muhtemel bir geri d\u00f6n\u00fc\u015f durumunda Varto il\u00e7esinin i\u00e7inde bulundu\u011fu durum g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurularak ne yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi konusunda fikir teatisinde bulunurlar.<\/p>\n<p>Zira 1914 y\u0131l\u0131 sonu ve 1915 y\u0131l\u0131 ba\u015f\u0131nda ba\u015flayan Rus i\u015fgalinde Vartolu alevi a\u015firetler g\u00f6\u00e7 etmeyip, bir k\u0131sm\u0131 Rus ve Ermeni \u00e7etelerle birlikte suni k\u00f6ylerin tahrip edilmesinde rol oynam\u0131\u015f, fakat bir k\u0131sm\u0131 ise bu ya\u011fmalama olay\u0131na kat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 gibi g\u00f6\u00e7 etmeyen sunileri koruyup kollam\u0131\u015flard\u0131. Hatta \u0130naql\u0131 bir\u00e7ok aile avdelan a\u015firetinin mukim oldu\u011fu dere gulik k\u00f6y\u00fcne s\u0131\u011f\u0131narak Rus ve Ermeni \u00e7etelerin gazab\u0131ndan kurtulmu\u015flard\u0131. \u0130\u015fte Varto\u2019nun i\u00e7inde bulundu\u011fu b\u00f6yle bir ortamda mevcut travman\u0131n geri d\u00f6n\u00fc\u015fle nas\u0131l a\u015f\u0131laca\u011f\u0131 konusunda g\u00f6r\u00fc\u015f al\u0131\u015fveri\u015finde bulunulur. Halit bey ve \u015f\u00eawirmedler bunu a\u015fman\u0131n tek yolunun suni ve alevi aileler aras\u0131nda k\u0131z al\u0131p vermeden ge\u00e7ti\u011fini, d\u00fc\u015f\u00fcnceleriyle teyit ederler.<\/p>\n<p>Bunun i\u00e7in halk \u00fczerinde \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir etkisi olan Halit beyin \u00f6ncelikle Varto\u2019ya d\u00f6nmesi, sunilere zarar vermeyen ve onlar\u0131 koruyup kollayan avdelan a\u015fireti reisi \u0130smail\u00ea Seyitxan\u2019\u0131n kona\u011f\u0131na misafir olmas\u0131, il\u00e7edeki gerginli\u011fin ancak onunla a\u015f\u0131labilece\u011fi ve bunun i\u00e7inde, onun mutlaka \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 etkili suni ailelerden evlendirmesi ve bu konuda Zeynel Abidin\u2019in dillere destan ak\u0131ll\u0131 ve g\u00fczel k\u0131z\u0131 G\u00fclnaz\u2019\u0131, onun evine gelin olarak getirmesinin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu kendisine anlatmas\u0131 hususunda g\u00f6r\u00fc\u015f birli\u011fine var\u0131rlar.<\/p>\n<p>Nitekim 1918 y\u0131l\u0131 ilkbahar\u0131nda Halit bey Hozat\u2019tan Varto\u2019ya d\u00f6nerek Kal\u00e7\u0131k k\u00f6y\u00fcne, karde\u015fi Ahmet bey ve annesi Qudret han\u0131m Kovik k\u00f6y\u00fcne, amcas\u0131 \u0130smail a\u011fa ise Sa\u00e7\u00eax k\u00f6y\u00fcne yerle\u015fir. Dikkat edilirse ailenin \u00f6zellikle gelip misafir kald\u0131\u011f\u0131 bu k\u00f6yler, alevi avdelan ve kumsoran a\u015firetlerinin yerle\u015fik oldu\u011fu k\u00f6ylerdir. Halit bey, konak sahibine sunilerin il\u00e7eye d\u00f6nmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131, gerginli\u011fin olu\u015fmamas\u0131 i\u00e7in Zeynel Abidin\u2019le vard\u0131klar\u0131 o hayati karar\u0131 kendisine anlat\u0131r. Zeki ve ileri g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc olan \u0130smail\u00ea Seyithan, konunun \u00f6nemini hemen kavrar ve bu hususta kendisine yol g\u00f6stermesi ve yard\u0131mc\u0131 olmas\u0131 ricas\u0131nda bulunur. Bu arada Zeynel Abidin ve Abdulkadir karde\u015flerde kendi k\u00f6yleri olan \u0130naqa d\u00f6nm\u00fc\u015flerdir.<\/p>\n<p>Halit bey onlara haber g\u00f6nderir ve Elaz\u0131\u011f Xoxta ki isti\u015fare ve mutabakat\u0131 hat\u0131rlat\u0131r. Zeynel Abidin \u201cher \u015feyin \u00e7aresi var ama dilinle verdi\u011fin s\u00f6z\u00fcn \u00e7aresi yoktur\u201d diyerek Halit beyin o nazik ve ince teklifini kabul eder ve hemen d\u00fc\u011f\u00fcn yap\u0131l\u0131r. B\u00f6ylece Varto\u2019ya d\u00f6nen a\u015firetler fazla gerginlik ya\u015famadan kendilerini bir kayna\u015fman\u0131n i\u00e7inde bulurlar. Bu sayede civar il ve il\u00e7elerdeki a\u015firetlerden Halit beye g\u00f6n\u00fcl rahatl\u0131\u011f\u0131yla ziyaretler yap\u0131l\u0131r ve 1919 y\u0131l\u0131 bahar\u0131na kadar ka\u00e7l\u0131k k\u00f6y\u00fcnden \u00e7ok \u00f6nemli kararlara imza at\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ya\u015fanan toplumsal ac\u0131lara \u00e7\u00f6z\u00fcm bulma noktas\u0131nda bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu bulmaya \u00e7al\u0131\u015fanlara bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z vakit, o g\u00fcn\u00fcn \u015fartlar\u0131nda Xox k\u00f6y\u00fcnde Zeynel Abidin\u2019le birlikte o hayati toplumsal mutabakata giden yolun karar\u0131n\u0131 alan Cibranl\u0131 Halit beyle g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn bu liderlerini kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmak a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 pek i\u00e7ime sinmiyor. Kimi liderlerin y\u00fczlerce dan\u0131\u015fman\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen, yol g\u00f6stermede hepsinin de bir Zeynel Abidin ve \u0130smail\u00ea Seyithan etmedikleri g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n<p>Yaln\u0131z burada bir ger\u00e7e\u011fi hat\u0131rlatmakta yarar g\u00f6r\u00fcyorum, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu konuda her kafadan bir sesin \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve herkesin olay\u0131 kendine g\u00f6re yontma\u011fa \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Fakat bilinen tek bir ger\u00e7ek vard\u0131r ki, o da Cibranl\u0131 Halit beyin Xoxta Zeynel Abidin ve Abdulkadir karde\u015flerle moxeli a\u015fireti ileri gelenlerinden Karaseyitli Ehm\u00ea hac\u0131 Dewr\u00ea\u015fle (ki bu \u015fah\u0131s \u015eex Sait\u2019le birlikte b\u00f6lgemizden Halep\u2019e canl\u0131 hayvan ticaretini yapan \u00fc\u00e7 ki\u015fiden birisidir) yapt\u0131klar\u0131 isti\u015fareyi Varto da hayata ge\u00e7irmekle ve \u0130smail\u00ea Seyithan\u2019\u0131n, onun direktifiyle \u00e7ocuklar\u0131ndan birini \u0130naql\u0131 Zeynel Abidin, di\u011ferini ise Karayaz\u0131\u2019n\u0131n \u015eekir k\u00f6y\u00fcnden Xelil\u00ea X\u0131rma\u015f\u0131n k\u0131z\u0131yla evlendirmesi ve Kal\u00e7\u0131kta geni\u015f yelpazede civar il ve il\u00e7elerdeki a\u015firetlerin ileri gelenleriyle toplant\u0131lar ger\u00e7ekle\u015ftirmesi, onda \u201cAZAD\u0130\u201d \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fc kurma d\u00fc\u015f\u00fcncesini olu\u015fturmu\u015ftur. Yine bu toplant\u0131lar\u0131n birinde K\u00fcrt meselesiyle ilgili d\u00fc\u015f\u00fcncelerini anlatan Halit beye, \u015e\u00eax Sait efendi ona Erzurum\u2019a yerle\u015fme \u00f6nerisinde bulunur. Erzurum\u2019un ekonomik, ticari ve siyasi misyonunu en az \u015eex Sait kadar bilen Halit bey, burada Rus ve \u0130ran konsolosluklar\u0131 ile \u0130ngiliz temsilcili\u011finin de bulundu\u011funu hesaba katarak daha kolay bir \u015fekilde d\u00fc\u015f\u00fcncesini yayaca\u011f\u0131 ve tatbik edece\u011fi gerek\u00e7esiyle bu \u00f6neriye \u00e7ok s\u0131cak bakar ve 1919 y\u0131l\u0131nda tayin en Erzurum\u2019a yerle\u015fir.<\/p>\n<p>G\u00f6r\u00fclen odur ki C\u0131branl\u0131 Halit beyin \u0130ran\u2019dan Hozat\u2019a, buradan Erzurum\u2019a, \u015eex Sait efendinin de Erzurum\u2019dan Diyarbak\u0131r\u2019a, buradan da Halep\u2019e kadar olan geni\u015f alandaki etkinlik ve ili\u015fkileri hesaba kat\u0131l\u0131rsa \u201cAZAD\u0130\u201d \u00f6rg\u00fct\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcncesi Xoxta, temeli Kal\u00e7\u0131kta, kurulu\u015fu Erzurum\u2019da, hazin sonu ise Bitlis ve Diyarbak\u0131r\u2019da son buldu\u011fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. K\u00fcrtlerin bu iki e\u015fsiz siyasi ve dini liderleri ile hep bunlar\u0131n yan\u0131nda olan ve onlarla birlikte hareket eden xanedanlar hakk\u0131ndaki bilgileri canl\u0131 tan\u0131klar\u0131n anlat\u0131m\u0131yla de\u011ferli okuyuculara aktarmaya devam edece\u011fim ki, ger\u00e7ekler gizli ve sakl\u0131 kalmas\u0131n, kimse de post kavgas\u0131na kap\u0131lmadan ve hakikatler de tan\u0131klarla birlikte ebediyete intikal etmeden insanlar\u0131m\u0131za ula\u015fabilsin. Sayg\u0131lar\u0131mla 05.02 2015<\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>Abdulbari HAN-Varto Eski Belediye Ba\u015fkan\u0131<\/strong><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Y\u0131l 1917 Cibranl\u0131 Halit beyin komutas\u0131ndaki hamidiye alay\u0131, bulundu\u011fu \u0130ran\u2019dan \u00fclkeye d\u00f6n\u00fc\u015f emrini al\u0131r. Halit beyin yan\u0131nda \u0130naql\u0131 Abdulkadir de vard\u0131r. <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[25],"tags":[110,109,108,112,111,17],"class_list":["post-782","post","type-post","status-publish","format-standard","","category-tarih","tag-azadi","tag-cemiyet","tag-kurdistan","tag-kuruldu","tag-nasil","tag-slide"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/782","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=782"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/782\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=782"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=782"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=782"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}