{"id":5864,"date":"2016-04-17T20:00:08","date_gmt":"2016-04-17T18:00:08","guid":{"rendered":"http:\/\/candname.com\/?p=5864"},"modified":"2016-04-16T22:06:02","modified_gmt":"2016-04-16T20:06:02","slug":"kurd-serif-pasa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=5864","title":{"rendered":"K\u00fcrd \u015eerif Pa\u015fa"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"color: #000000;\">G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc a\u015firetlerinden Baban A\u015fireti\u2019nin Xendan kolundan, Osmanl\u0131 \u015euray\u0131 Devlet ba\u015fkan\u0131 K\u00fcrd Said Pa\u015fay\u00ea Xendan\u00eezade\u2019nin o\u011flu \u015eerif Pa\u015fa, 1865 y\u0131l\u0131nda \u00dcsk\u00fcdar\u2019da d\u00fcnyaya geldi. Galatasaray Lisesi\u2019ni \u00fcst\u00fcn dereceyle bitirdikten sonra Fransa\u2019da Saint Cyr askeri akademisinde e\u011fitim g\u00f6rd\u00fc. Mezun oldu\u011fu gibi Osmanl\u0131 saray\u0131na babas\u0131n\u0131n da etkisiyle yaver olarak atand\u0131. 1890\u2032da Kavalal\u0131 Mehmet Ali Pa\u015fa\u2019n\u0131n torunlar\u0131ndan Emine Xanima Qewal\u00ee ile evlenen \u015eerif Pa\u015fa, s\u0131ras\u0131yla Br\u00fcksel ve Paris\u2019e askeri ate\u015fe olarak g\u00f6nderildi. Bu g\u00f6revlerden sonra \u0130stanbul\u2019a d\u00f6nd\u00fc ve sultana kar\u015f\u0131 geli\u015fen muhalefetin \u00f6nde gelenlerinden biri oldu. Bunun \u00fczerine 4 Mart 1898\u2032de \u0130sve\u00e7\u2019e Stockholm B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fi g\u00f6revine atanarak \u0130stanbul\u2019dan uzakla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131 ve 1908\u2032e kadar bu g\u00f6revi s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. \u0130sve\u00e7\u2019teki \u00f6zg\u00fcr ya\u015fam havas\u0131ndan etkilenerek Abd\u00fclhamid taraf\u0131ndan hi\u00e7e say\u0131lan temel insan haklar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in \u00f6nceleri K\u00fcrd ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n da kurucular\u0131 aras\u0131nda oldu\u011fu \u0130ttihat ve Terakki ile ba\u011flant\u0131lar geli\u015ftirdi. Bu durum \u00fczerine Madrid sefaretine g\u00f6nderilince devlet g\u00f6revinden istifa ederek Paris\u2019e gider ve Monte-Carlo\u2019da, Mon Kief \u015eatosu\u2019na yerle\u015fir. Kimi kaynaklara g\u00f6re bu bir mecbur\u00ee ikamettir. Me\u015frutiyet ilan\u0131ndan sonra bir d\u00f6nem \u0130stanbul\u2019da kalarak \u0130ttihat ve Terakki Cemiyeti\u2019nin Pangalt\u0131 \u015fube ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapt\u0131. Fakat sonradan \u0130ttihat\u00e7\u0131 devrimcilerin \u00e7ok k\u00fclt\u00fcrl\u00fc ve \u00e7ok dinli Osmanl\u0131 halklar\u0131n\u0131 iyi y\u00f6netemediklerini ve \u0131rk\u00e7\u0131 tutumlar sergilediklerini g\u00f6r\u00fcnce cemiyetten deste\u011fini \u00e7ekerek istifa eder. \u0130stifa dilek\u00e7esinde cemiyetin kendi ilkelerine ters d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin \u0131rk\u00e7\u0131 tutumlarla hi\u00e7e say\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 dilere getirerek uyar\u0131larda bulundu. \u0130ttihat ve Terakkiciler ona kar\u015f\u0131 imha politikas\u0131 ba\u015flat\u0131nca da 1909\u2032da Paris\u2019e ka\u00e7mak zorunda kald\u0131. Paris\u2019te \u0130ttihat\u00e7\u0131lara kar\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7leri bir araya getirmek i\u00e7in Osmanl\u0131 Islahat-\u0131 Esasiye F\u0131rkas\u0131\u2019n\u0131 kurarak ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00fcstlendi. 1913 y\u0131l\u0131na kadar varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren f\u0131rka sonradan H\u00fcrriyet ve \u0130tilaf F\u0131rkas\u0131\u2019na kat\u0131ld\u0131.11 Haziran 1913\u2032te \u0130ttihat ve Terakki h\u00fck\u00fcmetinin sadrazam\u0131 (ba\u015fbakan) Mahmud \u015eevket Pa\u015fa\u2019n\u0131n makam otomobilinde u\u011frad\u0131\u011f\u0131 silahl\u0131 sald\u0131r\u0131 sonucu \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi olay\u0131na kar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve azmettirdi\u011fi i\u00e7in \u015eerif Pa\u015fa g\u0131yaben yarg\u0131lanarak idama mahk\u00fbm edildi. Fakat yurtd\u0131\u015f\u0131nda bulundu\u011fu i\u00e7in h\u00fck\u00fcmet g\u00fc\u00e7leri bir \u015fey yapamay\u0131nca \u0130ttihat\u00e7\u0131 suikast\u00e7\u0131lar taraf\u0131ndan \u015eerif Pa\u015fa\u2019ya Ocak 1914\u2032te bir suikast d\u00fczenlenir. \u015eerif Pa\u015fa yara almadan kurtulur ve damad\u0131 suikast\u00e7\u0131lardan birini \u00f6ld\u00fcr\u00fcr. \u00dczerinden \u00e7\u0131kan kimlik onun \u0130ttihat ve Terakki\u2019nin Selanik \u015fubesinden oldu\u011funu g\u00f6sterir.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">K\u00fcrd \u015eerif Pa\u015fa, \u0130ttihat\u00e7\u0131lardan ayr\u0131ld\u0131ktan sonra 1908\u2032de kurulan K\u00fcrd Teav\u00fcn ve Terakki Cemiyeti\u2019nin kurucular\u0131 aras\u0131nda yer alarak Milli K\u00fcrd davas\u0131n\u0131n fark\u0131na var\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini \u0131srarla belirtir. Bu tarihten sonra K\u00fcrtlerle ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalarda aktif rol oynar. Aral\u0131k 1914\u2032te K\u00fcrdistan\u2019daki \u0130ngiliz Ke\u015fif G\u00fc\u00e7leri ile Ba\u011f\u0131ms\u0131z K\u00fcrdistan i\u00e7in anla\u015fma \u00e7abas\u0131na girer fakat bu istek \u0130ngilizler taraf\u0131ndan kabul g\u00f6rmez. 1918\u2032in Haziran ay\u0131nda Sir Percy Cox ile ba\u011flant\u0131 kurarak \u0130ngilizlerin K\u00fcrtlere y\u00f6nelik daha etkili ve yarat\u0131c\u0131 bir politika izlemesini \u00f6nerir. Bu \u00f6neriler aras\u0131nda \u0130ngilizler ile K\u00fcrd halk\u0131 aras\u0131nda kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 bir dayan\u0131\u015fma ile K\u00fcrdistan\u2019\u0131n kurulabilece\u011fi vard\u0131. \u015eerif Pa\u015fa, Cox ile g\u00f6r\u00fc\u015fmesinde \u0130ngilizlerin K\u00fcrdlerin gelecekteki durumuna dair niyetlerini belirten resmi bir belgenin \u00f6nemini vurguluyordu fakat ilhak fikrine kar\u015f\u0131 sert \u00e7\u0131k\u0131\u015flar yap\u0131yor ama \u0130ngiliz himayesinde devlet kurulabilece\u011fini belirtiyordu. \u015eerif Pa\u015fa b\u00f6ylece yakla\u015fan D\u00fcnya Bar\u0131\u015f Konferans\u0131\u2019nda K\u00fcrdlerin haklar\u0131n\u0131 garanti alt\u0131na almak istiyordu. Sir Arnold Wilson bu \u00f6nerilerin asl\u0131nda bir siyaset dehas\u0131 olan \u015eerif Pa\u015fa\u2019n\u0131n \u0130ngilizlerin manda rejiminin geli\u015fini ak\u0131ll\u0131ca bir sezgiyle \u00f6ng\u00f6rmesine ba\u011fl\u0131yordu.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #800000;\">\u015eerif Pa\u015fa, Stockholm\u2019deki \u00e7al\u0131\u015fma ofisinde, 1903 (S. Berkel Baran ar\u015fivi)<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Nitekim 16 Ocak 1919\u2032da Paris\u2019teki D\u00fcnya Bar\u0131\u015f Konferans\u0131\u2019na Osmanl\u0131 delegesi olarak kat\u0131l\u0131r fakat ilk oturumda Osmanl\u0131 delegasyonundan istifa etti\u011fini ve bu toplant\u0131ya K\u00fcrdlerin ve K\u00fcrdistan\u2019\u0131n temsilcisi s\u0131fat\u0131yla kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 deklere etti (Baz\u0131 kaynaklar onun direkt olarak K\u00fcrd delegesi olarak kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylerler). Konferans\u0131 K\u00fcrdler lehine etkilemek i\u00e7in bir dizi g\u00f6r\u00fc\u015fmeler ba\u015flatt\u0131, konu\u015fmalar\u0131nda b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya halklar\u0131 gibi K\u00fcrdlerin de \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k haklar\u0131n\u0131n tan\u0131nmas\u0131n\u0131 istedi.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">\u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n 1915 ve sonraki y\u0131llarda ger\u00e7ekle\u015ftirdikleri katliamlarla K\u00fcrdler ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya getirdikleri Ermeniler ile baz\u0131 ittifaklar kurdu ve \u0130ngilizlerin garant\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcnde K\u00fcrdistan ve Ermenistan devletlerinin kurulmas\u0131 i\u00e7in giri\u015fimlerde bulundu. Ermeni temsilcisi Boghos Nubar Pa\u015fa ile bir mutabakata vararak di\u011fer \u00fclkelerle g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde iki halk aras\u0131nda bir sorun olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulamaya, b\u00f6ylelikle K\u00fcrt kar\u015f\u0131t\u0131 bir cephenin olmamas\u0131na \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Ne var ki, her ne kadar bu tutumu onun derin siyaset bilgisine dayan\u0131yorduysa da K\u00fcrtler aras\u0131nda \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n yayd\u0131\u011f\u0131 propagandalar etkili oldu ve \u015eerif Pa\u015fa, K\u00fcrdlere ve \u0130slam \u00fcmmetine ihanet etmekle su\u00e7land\u0131. T\u00fcrk devleti, bu d\u00f6nemde kar\u015f\u0131 bir atak geli\u015ftirerek eski \u015feyh\u00fclislam ve naz\u0131r \u0130brahim Efendi El-Haydar\u00ee ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda bir K\u00fcrt sorunu \u00e7\u00f6z\u00fcm komitesi olu\u015fturdu. Bu komite K\u00fcrd Teali Cemiyeti ile do\u011frudan ili\u015fki geli\u015ftirdi, bu geli\u015fme sonras\u0131 \u015eerif Pa\u015fa\u2019n\u0131n Ermenilerle yapt\u0131\u011f\u0131 ittifak \u0130stanbul\u2019da Molla Said\u00ea Kurd\u00ee (Nursi) \u00f6nderli\u011findeki grup taraf\u0131ndan protesto edildi ve milliyet\u00e7i K\u00fcrd entelekt\u00fcelleri aras\u0131nda derin ayr\u0131l\u0131klar olu\u015ftu. \u015eerif Pa\u015fa\u2019y\u0131 K\u00fcrdistan\u2019\u0131 tan\u0131mamakla su\u00e7layan bir K\u00fcrd grubu dahi t\u00fcredi. S\u00fcleymaniyeli K\u00fcrd ailesinin o\u011flu \u015eerif Pa\u015fa, en son \u00e7ocuklu\u011funda K\u00fcrdistan\u2019a gitmi\u015fti ve Bar\u0131\u015f Konferans\u0131\u2019nda sundu\u011fu K\u00fcrdistan haritas\u0131 K\u00fcrtlerin o g\u00fcn anlayamad\u0131\u011f\u0131 garipliklerle doluydu. \u00d6rne\u011fin K\u00fcrd Da\u011f\u0131\u2019ndan ba\u015flayarak Hatay\u2019\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131, \u0130skenderun, Mersin ve Adana, K\u00fcrdistan topraklar\u0131nda g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. Kars ile Erzurum\u2019un yar\u0131s\u0131 Ermenistan\u2019a verilmi\u015f ama kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda Karadeniz k\u0131y\u0131lar\u0131ndan Artvin al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. Xaneq\u00een b\u00f6lgesi olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen K\u00fcrdistan\u2019\u0131n g\u00fcney s\u0131n\u0131r\u0131 ise Basra K\u00f6rfezi\u2019ne kadar iniyordu. Hazar Denizi\u2019ne ise Tahran yak\u0131nlar\u0131ndan ula\u015f\u0131l\u0131yordu. Bunun \u00f6nemini kavrayamayan K\u00fcrtler onu K\u00fcrdistan\u2019\u0131 bilmemekle su\u00e7lay\u0131nca K\u00fcrt \u015eerif Pa\u015fa \u00e7\u0131kan huzursuzluklardan dolay\u0131 istifa etmek zorunda kald\u0131. Fakat 22 Mart 1919 tarihli \u2018K\u00fcrd Halk\u0131n\u0131n \u0130stemleri \u00dczerine Memorandum\u2019 ad\u0131yla yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 bro\u015f\u00fcr\u00fc, onun, K\u00fcrdler ve K\u00fcrdistan ile ilgili ne kadar kapsaml\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncelere sahip oldu\u011funu ve ne derece \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fc oldu\u011funu tarihe kaz\u0131d\u0131. K\u00fcrd \u015eerif Pa\u015fa\u2019n\u0131n \u00e7abalar\u0131 10 A\u011fustos 1920\u2019de imzalanan Sevr Bar\u0131\u015f Antla\u015fmas\u0131\u2019nda meyvelerini verdi. Bir\u00e7ok can s\u0131k\u0131c\u0131 ko\u015fula ra\u011fmen, K\u00fcrtlerin milli haklar\u0131n\u0131n tan\u0131nmas\u0131 sa\u011fland\u0131 ve K\u00fcrdleri ilgilendiren maddeler K\u00fcrd \u015eerif Pa\u015fa\u2019n\u0131n istekleri do\u011frultusunda belirlenmi\u015fti\u2026<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Her \u015feye ra\u011fmen \u015eerif Pa\u015fa hayat\u0131 boyunca hazmedemedi\u011fi bu ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131ktan sonra Paris\u2019te ya\u015famaya devam etti. Bir d\u00f6nem \u0130talya\u2019ya yerle\u015fti. K\u00fcrdlere olan k\u0131zg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 hi\u00e7 ge\u00e7medi. 22 Mart 1951\u2019de Catalanzaro\u2019da ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirdi. \u00d6l\u00fcm\u00fcne kadar istihbarat mensuplar\u0131 taraf\u0131ndan izlendi ve K\u00fcrt \u00e7evreleriyle yapt\u0131\u011f\u0131 toplant\u0131lara sald\u0131r\u0131lar d\u00fczenlendi. Vasiyeti \u00fczerine M\u0131s\u0131r\u2019da e\u015finin yan\u0131na g\u00f6m\u00fcld\u00fc.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>Kaynak: KurdistanTime<\/strong><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc a\u015firetlerinden Baban A\u015fireti\u2019nin Xendan kolundan, Osmanl\u0131 \u015euray\u0131 Devlet ba\u015fkan\u0131 K\u00fcrd Said Pa\u015fay\u00ea Xendan\u00eezade\u2019nin o\u011flu \u015eerif Pa\u015fa, 1865 y\u0131l\u0131nda \u00dcsk\u00fcdar\u2019da d\u00fcnyaya geldi. Galatasaray Lisesi\u2019ni \u00fcst\u00fcn dereceyle bitirdikten sonra Fransa\u2019da Saint Cyr askeri akademisinde e\u011fitim g\u00f6rd\u00fc. Mezun oldu\u011fu gibi Osmanl\u0131 saray\u0131na babas\u0131n\u0131n da etkisiyle yaver olarak atand\u0131. 1890\u2032da Kavalal\u0131 Mehmet Ali Pa\u015fa\u2019n\u0131n torunlar\u0131ndan Emine &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":53,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[118,25,299],"tags":[108,117,17],"class_list":["post-5864","post","type-post","status-publish","format-standard","","category-biyografi","category-tarih","category-turkce","tag-kurdistan","tag-kurtler","tag-slide"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5864","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/53"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5864"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5864\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5864"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5864"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5864"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}