{"id":5097,"date":"2016-02-02T00:31:13","date_gmt":"2016-02-01T22:31:13","guid":{"rendered":"http:\/\/candname.com\/?p=5097"},"modified":"2018-10-12T00:34:18","modified_gmt":"2018-10-11T21:34:18","slug":"feqiye-teyranin-mezartasi-bulundu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=5097","title":{"rendered":"Feqiy\u00ea Teyran\u2019\u0131n Mezarta\u015f\u0131 Bulundu"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"color: #000000;\">Feqiye Teyran\u2019\u0131n, \u015fiirlerinde kulland\u0131\u011f\u0131 dilin gerek sadeli\u011fi ve edebi dil olarak de\u011feri, b\u00fct\u00fcn engellemelere ra\u011fmen g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar gelebilmi\u015f olmas\u0131 da, onun ve K\u00fcrt\u00e7e\u2019nin bir zaferi olarak de\u011ferlendirilmelidir.<\/span><\/p>\n<p><strong>Son 90 y\u0131ld\u0131r, K\u00fcrtler ve K\u00fcrt\u00e7e \u00fczerine \u00e7ok a\u00e7\u0131k bir asimilasyon uygulanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu bask\u0131c\u0131 uygulamalar, daha \u00f6nce K\u00fcrt\u00e7e yazm\u0131\u015f olan uleman\u0131n da g\u00f6zard\u0131 edilmesine sebep olmu\u015ftur.<\/strong><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Ger\u00e7i son y\u0131llarda, K\u00fcrt\u00e7emizle ilgili mahcup bir serbestiyet de g\u00f6zlenmektedir. Eminim ki bu serbestiyet ve defacto durumlar, sistemle\u015ftirilip daha yasal ve hakketti\u011fi me\u015fruiyet \u00e7er\u00e7evesinde yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131rsa, T\u00fcrkiye halklar\u0131n\u0131n Feqiy\u00ea Teyran ve onun gibi olan di\u011fer ulemadan daha fazla yararlanabilme imkan\u0131 da olacakt\u0131r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Buraya kadar Feqiy\u00ea Teyran\u2019\u0131n genel durumuna bakt\u0131ktan sonra, mezar ta\u015f\u0131n\u0131n bulunma hikayesine gelelim\u2026<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Son 15-20 y\u0131ld\u0131r, bir \u00e7ok ara\u015ft\u0131rmac\u0131 ve yazar, K\u00fcrt Tarihi, K\u00fcrt Dili ve Edebiyat\u0131 \u00fczerine ara\u015ft\u0131rmalar yapmakta ve derleyebildikleri bilgileri kamuoyuna sunmaktad\u0131r. Bendeniz de onlardan biri olmakla iftihar etmektedir. Biz \u00f6zellikle K\u00fcrt Folkloru ve Klasik K\u00fcrt Edebiyat\u0131 \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z\u0131 yapmaktay\u0131z. Bu konuda yay\u0131nlanm\u0131\u015f birka\u00e7 na\u00e7izane \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131z da vard\u0131r. \u00d6zellikle Feqiy\u00ea Teyran \u00fczerine daha bir dikkatle \u00e7al\u0131\u015fmaktay\u0131m.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Feqiy\u00ea Teyran\u2019\u0131n, Hicri tarihle 971 de do\u011fdu\u011funu,\u00a0<strong>\u201cDilo Rabe Dilo Rabe\u201d<\/strong>\u00a0adl\u0131 uzun manzumesine koydu\u011fu tarihten \u00f6\u011frenmi\u015ftik. Ancak vefat\u0131yla ilgili \u00e7ok de\u011fi\u015fik g<a href=\"http:\/\/bitlisname.com\/wp-content\/uploads\/2015\/11\/fe1.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-458 alignright\" src=\"http:\/\/bitlisname.com\/wp-content\/uploads\/2015\/11\/fe1.jpg\" sizes=\"auto, (max-width: 460px) 100vw, 460px\" srcset=\"http:\/\/www.bitlisname.com\/wp-content\/uploads\/2015\/11\/fe1-224x300.jpg 224w, http:\/\/www.bitlisname.com\/wp-content\/uploads\/2015\/11\/fe1.jpg 460w\" alt=\"fe1\" width=\"460\" height=\"616\" \/><\/a>\u00f6r\u00fc\u015fler vard\u0131 ve kesinlikle do\u011fru bir tarih belirleyemiyorduk.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">13 Eyl\u00fcl 2013 tarihinde, sevgili dostum M\u00fcfid Y\u00fcksel, ilk defa olarak Feqiy\u00ea Teyran\u2019\u0131n mezarta\u015f\u0131n\u0131 ki\u015fisel Web sitesinde yay\u0131nlad\u0131. Mezar yaz\u0131lar\u0131n\u0131, daha sonra tahkik etmemiz ve ba\u015fka dostlara da okutmam\u0131z \u00fczerine, do\u011fru okudu\u011funu, ancak tarih olarak verdi\u011fi 1031H. tarihin, Feqiy\u00ea Teyran\u2019\u0131n vefat\u0131 i\u00e7in en az 10 y\u0131l kadar erken oldu\u011funu fark ettik. Bunun \u00fczerine mezar ta\u015f\u0131n\u0131 yerinde g\u00f6rmek ve daha \u00f6nceden Feqiy\u00ea Teyran \u00fczerine yazd\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131n do\u011frulu\u011funu teyid etmenin heyecan\u0131yla 26 Eyl\u00fcl 2013 tarihinde Hizana gittim. S\u00f6z konusu mezar Hizan\u2019\u0131n \u015eand\u00ees\/Day\u0131lar k\u00f6y\u00fcnde idi. B\u00fcy\u00fck bir heyecanla k\u00f6ye vard\u0131m. Ancak art\u0131k gece karanl\u0131\u011f\u0131 basm\u0131\u015ft\u0131 ortal\u0131\u011f\u0131 ve o geceyi b\u00fcy\u00fck bir heyecanla \u015eandis k\u00f6y\u00fc\u2019n\u00fcn Muhtar\u0131 \u0130hsan Demir\u2019in evinde ge\u00e7irdik.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Sabah g\u00fcne\u015f do\u011fduktan bir s\u00fcre sonra, m\u00fcbarek mezara gittik. \u00c7ok heyecanlanm\u0131\u015ft\u0131m. Fatiha\u2019y\u0131 okurken bile, g\u00f6zlerim mezar\u0131n \u00fczerindeki tarihi okumaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Evet yan\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131m. \u00dczerindeki tarih 1041 idi. Bunu teyid i\u00e7in, daha mezar\u0131n yan\u0131ndayken, mezar ta\u015f\u0131n\u0131n foto\u011fraflar\u0131n\u0131 dostlar\u0131m, ara\u015ft\u0131rmac\u0131 \u2013 yazar Sinan Hakan ve YY\u00dc \u00f6\u011fretim \u00fcyelerinden Dr. Mehmet Top\u2019a g\u00f6nderdim. \u0130kisinin de ilk okumalar\u0131 benim okumam\u0131n aksine ve M\u00fcfid Y\u00fcksel\u2019i do\u011frular nitelikde olsa da, ben inad\u0131mdan (!) vazge\u00e7medim ve Arap\u00e7a 3 e benzeyen rakam\u0131n, asl\u0131nda Fars\u00e7a 4 oldu\u011funu biliyordum. \u00dcst\u00fcne \u00fcstl\u00fck Feqiy\u00ea Teyran\u2019\u0131n;\u00a0<strong>\u201c\u015eeyx\u00ee Sen\u2019an\u201d<\/strong>\u00a0ve<strong>\u201cDilo Rabe Dilo Rabe\u201d<\/strong>\u00a0adl\u0131 manzumelerini 1041 de tamamlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da biliyordum. \u015eayet dostlar\u0131m\u0131n okudu\u011fu gibi, 1031 tarihi do\u011fru olsayd\u0131, benim Feqiy\u00ea Teyran\u2019la ilgil teorilerim \u00e7\u00f6kecekti. Nitekim benim okumam do\u011fru \u00e7\u0131kt\u0131\u2026<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Daha sonra o fot\u011fraflar\u0131 Van YY\u00dc de \u00f6\u011fretim \u00fcyesi ve uzmanl\u0131k alan\u0131 mezarta\u015flar\u0131 olan de\u011ferli hocam\u0131z Dr. Edip Y\u0131lmaz Beyle bir kez daha g\u00f6zden ge\u00e7irdik. Mezar ta\u015f\u0131n\u0131n ba\u015f \u015fahidesinin \u00f6n taraf\u0131nda \u015f\u00f6yle yaz\u0131yordu;<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><strong>\u201cHaza merqadu es-se\u2019\u00eed el-merhum, el-mexf\u00fbr,<br \/>\nEl- muhta\u00e7 ila rehmetullah\u00ee te\u2019ala<br \/>\nMuhemmed el-me\u015fh\u00fbr Feqeh-\u0130 Teyran<br \/>\nFi sena 1041\u201d (!631-1632M.)<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><strong>Terc\u00fcmesi<\/strong>;\u00a0<strong>\u201cBu, mutlu, merhum ve me\u011ffur, Allahu Te\u2019ala\u2019n\u0131n rahmetine muhta\u00e7 Feqeh-\u0130 Teyran ismiyle me\u015fhur Muhammedin kabridir. Y\u0131l 1041\u201d<\/strong><\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Yine ba\u015f \u015fahidenin arka y\u00fcz\u00fcnde ise \u015f\u00f6yle yazmaktad\u0131r;<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><strong>\u201c Wesemenihim (\u2026\u2026)*<br \/>\nWe weqefe \u2018ela merqed\u00ee<br \/>\nFeqeh-i Teyran<br \/>\nTeqebbellahu xeyrehu<br \/>\nWe ihsanehu. Amin\u201d<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Burada bir kelimeyi okuyamad\u0131k. Edip Y\u0131lmaz hoca \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Ayr\u0131ca ayak \u015fahidesi de var, lakin sanki ayak \u015fahidesi ba\u015fka bir <a href=\"http:\/\/bitlisname.com\/wp-content\/uploads\/2015\/11\/feq2.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-459 alignright\" src=\"http:\/\/bitlisname.com\/wp-content\/uploads\/2015\/11\/feq2.jpg\" sizes=\"auto, (max-width: 460px) 100vw, 460px\" srcset=\"http:\/\/www.bitlisname.com\/wp-content\/uploads\/2015\/11\/feq2-224x300.jpg 224w, http:\/\/www.bitlisname.com\/wp-content\/uploads\/2015\/11\/feq2.jpg 460w\" alt=\"feq'2\" width=\"460\" height=\"616\" \/><\/a>mezar\u0131nm\u0131\u015f gibi bir izlenim edindim. Ger\u00e7i Edip hoca onu da okumaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. \u015eifre gibi olan bu mezar ta\u015f\u0131 yaz\u0131s\u0131 s\u00f6k\u00fcl\u00fcnce, bir kez daha Feqiy\u00ea Teyran\u2019\u0131n sevenleriyle payla\u015faca\u011f\u0131z.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">\u015eimdi burada bir soru g\u00fcndeme gelebilir ki, sorulsa \u00e7ok hakl\u0131 bir soru olacakt\u0131r. O da Feqiy\u00ea Teyran\u2019a nisbet edilen iki mezar\u0131n varolmas\u0131d\u0131r, neden?<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Feqiy\u00ea Teyran \u00fczerine ara\u015ft\u0131rma yapm\u0131\u015f olanlar, M\u00fck\u00fcs ile Hizanl\u0131lar aras\u0131ndaki tarihsel;\u00a0<strong>\u201cFeqiy\u00ea Teyran\u2019\u0131n mezar\u0131 bizde\u201d<\/strong>\u00a0rekabetini bilirler. Zira, rivayete g\u00f6re Feqiy\u00ea Teyran vefat etmeden birka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce Hizana gitmi\u015f, oradan \u015eandis k\u00f6y\u00fcne gelip yerle\u015fmi\u015ftir. Bir s\u00fcre (birka\u00e7 y\u0131l) sonra da vefat edince, M\u00fck\u00fcsl\u00fc akrabalar\u0131 naa\u015f\u0131n\u0131 almak \u00fczere \u015eandise gelirler.\u00a0Ancak \u015eandisliler, Feqiy\u00ea Teyran\u2019\u0131n kendi misafirleri ve k\u00f6yl\u00fcleri oldu\u011funu s\u00f6yleyip naa\u015f\u0131n\u0131 vermek istemezler. Bunun \u00fczerine b\u00fcy\u00fck bir gerginlik olur. Gerginli\u011fi azaltmak ve s\u00f6zkonusu krizi \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in, bir rivayete g\u00f6re, hakeme ba\u015fvurulur. Hakem de iki tabut haz\u0131rlat\u0131r, bir tabuta merhumun naa\u015f\u0131n\u0131, di\u011fer tabuta da ayn\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131kta ba\u015fka bir \u015fey koyar ve oradan ayr\u0131l\u0131r. Her iki taraf\u0131n k\u00f6yl\u00fclerine de;\u00a0<strong>\u201cBuyrun, orada iki tabut var; her biriniz bir tabutu al\u0131p k\u00f6y\u00fcn\u00fcze g\u00f6t\u00fcr\u00fcp g\u00f6m\u00fcn. Naa\u015f\u0131n hangi tabutta oldu\u011funu kimse bilemeyecektir.\u201d<a href=\"http:\/\/bitlisname.com\/wp-content\/uploads\/2015\/11\/fe3.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-460 alignright\" src=\"http:\/\/bitlisname.com\/wp-content\/uploads\/2015\/11\/fe3.jpg\" sizes=\"auto, (max-width: 460px) 100vw, 460px\" srcset=\"http:\/\/www.bitlisname.com\/wp-content\/uploads\/2015\/11\/fe3-192x300.jpg 192w, http:\/\/www.bitlisname.com\/wp-content\/uploads\/2015\/11\/fe3.jpg 460w\" alt=\"fe3\" width=\"460\" height=\"718\" \/><\/a><\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Bir ba\u015fka rivayete g\u00f6re ise, hakem bizzat Feqiy\u00ea Teyrand\u0131r\u2026 K\u00f6yl\u00fcler aras\u0131nda \u00e7\u0131kan gerginlik \u00fczerine, o k\u00f6yden salih bir insan\u0131n r\u00fcyas\u0131na gelir. Ve yukar\u0131da zikretmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m \u015fekilde bir \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerir. Dolay\u0131s\u0131yla, \u00e7ok eski zamanlardan bu yana, M\u00fck\u00fcs\u2019\u00fcn Werez\u00fbz k\u00f6y\u00fcnde bir ve Hizan\u2019\u0131n \u015eandis k\u00f6y\u00fcnde ba\u015fka bir mezar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 biliniyor. B\u00fct\u00fcn bu hikayeleri bilmekle ve mezarta\u015f\u0131n\u0131 \u015eandis\u2019te bulmu\u015f olmakla beraber, Feqiy\u00ea Teyran\u2019\u0131n naa\u015f\u0131n\u0131n tam olarak nerede oldu\u011funa emin olam\u0131yoruz. Ger\u00e7i mezarta\u015f\u0131n\u0131n \u015eandiste bulunmu\u015f olmas\u0131yla, \u015eandisliler bu rekabette bir miktar \u00f6ne \u00e7\u0131kacaklar. Ancak, \u201cAt\u0131 alan \u00fcsk\u00fcdar\u2019\u0131 ge\u00e7er\u201d misali mucibince, M\u00fck\u00fcsl\u00fcler, \u00f6zellikle milletvekilleri G\u00fcl\u015fen Orhan han\u0131mefendinin, \u00e7abalar\u0131 ve son 4-5 y\u0131ld\u0131r M\u00fck\u00fcste yap\u0131lan\u00a0<strong>\u201cFeqiy\u00ea Teyran Festivali\u201d<\/strong>\u00a0ile Feqiy\u00ea Teyran\u2019\u0131 her y\u00f6n\u00fcyle sahiplenmi\u015flerdir. Zaten, esas olarak da Feqiy\u00ea Teyran M\u00fck\u00fcsl\u00fc oldu\u011fu konusunda hi\u00e7bir \u015f\u00fcphe yoktur.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000; font-size: 14pt;\"><strong>M. Xalid Sad\u00een\u00ee<\/strong>\u00a0\u2013<strong> Yazar \u0130lkehaber.com<\/strong><\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Feqiye Teyran\u2019\u0131n, \u015fiirlerinde kulland\u0131\u011f\u0131 dilin gerek sadeli\u011fi ve edebi dil olarak de\u011feri, b\u00fct\u00fcn engellemelere ra\u011fmen g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar gelebilmi\u015f olmas\u0131 da, onun ve K\u00fcrt\u00e7e\u2019nin bir zaferi olarak de\u011ferlendirilmelidir. Son 90 y\u0131ld\u0131r, K\u00fcrtler ve K\u00fcrt\u00e7e \u00fczerine \u00e7ok a\u00e7\u0131k bir asimilasyon uygulanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu bask\u0131c\u0131 uygulamalar, daha \u00f6nce K\u00fcrt\u00e7e yazm\u0131\u015f olan uleman\u0131n da g\u00f6zard\u0131 edilmesine sebep olmu\u015ftur. Ger\u00e7i son &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":53,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[25,299],"tags":[1922,1919,1923,1920,1921,17],"class_list":["post-5097","post","type-post","status-publish","format-standard","","category-tarih","category-turkce","tag-bulundu","tag-feqiye-teyran","tag-kurt-sair","tag-mezar-tasi","tag-mezartasi","tag-slide"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5097","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/53"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5097"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5097\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5097"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5097"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5097"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}