{"id":2557,"date":"2015-12-17T10:38:12","date_gmt":"2015-12-17T08:38:12","guid":{"rendered":"http:\/\/candname.com\/?p=2557"},"modified":"2018-10-15T02:25:40","modified_gmt":"2018-10-14T23:25:40","slug":"xix-yuzyilda-turkce-kurtce-bir-ilmihal","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=2557","title":{"rendered":"XIX. Y\u00fczy\u0131lda T\u00fcrk\u00e7e-K\u00fcrt\u00e7e Bir \u0130lmih\u00e2l &#8211; Mes\u00fbd Serfiraz"},"content":{"rendered":"<p><strong>Bu yaz\u0131 <em>K\u00fcrt Tarihi <\/em>dergisinin 5. say\u0131s\u0131nda (\u015eubat-Mart 2013, ss. 55-60) yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00d6zet<\/strong><\/p>\n<p>Bu yaz\u0131, Osmanl\u0131 devrinde Mamuret\u00fclaziz (Elez\u00eez\/Elaz\u0131\u011f) vilayetinde H. 1308\/M. 1891 y\u0131l\u0131nda bas\u0131lan <em>T\u00fcrk\u00e7e\u2019den K\u00fcrd Lis\u00e2n\u0131na M\u00fctercem \u0130lmih\u00e2ldir <\/em>adl\u0131 T\u00fcrk\u00e7e-K\u00fcrt\u00e7e kitap hakk\u0131ndad\u0131r. Kitab\u0131n bir n\u00fcshas\u0131 \u0130stanbul Beyaz\u0131t Devlet K\u00fct\u00fcphanesi\u2019nde \u201cBayaz\u0131t 7515\u201d demirba\u015f numaras\u0131yla kay\u0131tl\u0131d\u0131r. Biz de bu n\u00fcshay\u0131 inceleme imk\u00e2n\u0131 bulduk. A\u015fa\u011f\u0131da bu n\u00fcsha temel al\u0131narak eser tan\u0131t\u0131l\u0131p tarih\u00ee ve siyas\u00ee ba\u011flam\u0131 \u00fczerine yorum yap\u0131lacak, ard\u0131ndan da ilmih\u00e2l metninin ba\u015flang\u0131\u00e7 k\u0131sm\u0131 Latin harflerine aktar\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n<p><strong>T\u00fcrk\u00e7e-K\u00fcrt\u00e7e Bir \u0130lmih\u00e2l<\/strong><\/p>\n<p>K\u00fcnye sayfas\u0131ndaki bilgilere g\u00f6re kitap, K\u00fcrt \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n din\u00ee bilgileri \u00f6\u011frenmesini kolayla\u015ft\u0131rmak amac\u0131yla Mamuret\u00fclaziz vilayeti Meclis-i Ma\u00e2rifinin uygun g\u00f6rmesi, valili\u011fin emir ve m\u00fcsaadesi \u00fczerine H. 1308\/M. 1891 y\u0131l\u0131nda Mamuret\u00fclaziz Matbaas\u0131\u2019nda bas\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<a href=\"#_ftn2\" name=\"_ftnref2\">[1]<\/a> Ad\u0131ndan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere kitap bir \u00e7eviridir ve m\u00fctercimi -yine k\u00fcnye sayfas\u0131ndaki bilgiye g\u00f6re- Mamuret\u00fclaziz \u0130dadi Mektebi tarih-i umumi muallimi \u00d6mer Ferid\u2019dir.<\/p>\n<p>\u00c7ocuklar i\u00e7in haz\u0131rlanm\u0131\u015f basit bir din\u00ee kitap olan bu eser \u0130slam\u2019\u0131n temel inan\u00e7 ve ibadet esaslar\u0131n\u0131 Hanef\u00ee f\u0131kh\u0131na g\u00f6re anlatmaktad\u0131r.<a href=\"#_ftn3\" name=\"_ftnref3\">[2]<\/a> Son \u00fc\u00e7 sayfas\u0131 namazda okunan dua ve surelerden olu\u015fmaktad\u0131r. Bu k\u0131s\u0131m sadece Arap\u00e7a\u2019d\u0131r. Geriye kalan k\u0131rk be\u015f sayfal\u0131k b\u00f6l\u00fcmde sa\u011fdaki sayfalar Osmanl\u0131 T\u00fcrk\u00e7esi, soldaki sayfalar ise onun K\u00fcrt\u00e7e terc\u00fcmesidir. B\u00f6ylece eser iki dilli olmas\u0131yla dikkat \u00e7ekmektedir.<\/p>\n<p>Eserin T\u00fcrk\u00e7esi olduk\u00e7a sade ve anla\u015f\u0131l\u0131rd\u0131r. K\u00fcrt\u00e7esi i\u00e7in de ayn\u0131 \u015fey s\u00f6ylenebilir. Metnin okunmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131ran di\u011fer bir fakt\u00f6r de harekeli olmas\u0131d\u0131r. Bu harekeler bize kelimelerin nas\u0131l telaffuz edildi\u011fini g\u00f6stermekte, b\u00f6ylece bizi o devrin K\u00fcrt\u00e7e telaffuzuna net bir \u015fekilde a\u015fina k\u0131lmaktad\u0131r. Bu, dilbilimciler i\u00e7in \u00f6nemli bir kaynakt\u0131r. Eserin K\u00fcrt\u00e7esi ihtiva etti\u011fi a\u011f\u0131z \u00f6zellikleri bak\u0131m\u0131ndan da incelenmeye de\u011ferdir. Bilhassa, \u015f\u00eeve (\u015f\u00fcphe), avdaz (abdest), notul (gibi), hulistiyan (kalkmak), damrand\u00ean (yummak), j\u00fbn (diz) gibi az bilinen kelimeler K\u00fcrt\u00e7e\u2019nin s\u00f6z varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 zenginle\u015ftirmesi bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemlidir. Eserin K\u00fcrt\u00e7esinin epeyce T\u00fcrk\u00e7e kelime de bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zlemlemek m\u00fcmk\u00fcn: \u00ce\u00e7 (i\u00e7), yanl\u00ee\u015f (yanl\u0131\u015f), omiz (omuz), doxr\u00eeb\u00fbn (do\u011frulmak), d\u00eemek (demek), bozmi\u015f (bozmu\u015f) gibi. Ayr\u0131ca T\u00fcrk\u00e7e\u2019den K\u00fcrt\u00e7e\u2019ye bire bir \u00e7evrilmi\u015f pek \u00e7ok ibare de vard\u0131r: Le nimiy\u00ea sekin\u00een-nimiy\u00ea rawestiyan (namaza durmak), qapanmi\u015f\u00ee erd\u00ea b\u00fb\u2019\u00ean (yere kapanmak), r\u00fby xa le qible gerand\u00ean (y\u00fcz\u00fcn\u00fc k\u0131bleye d\u00f6nd\u00fcrmek), sivikce (hafif\u00e7e) gibi. Bu durumda kitab\u0131 terc\u00fcme edenin profesyonel bir \u00e7evirmen olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia edebiliriz.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/cloud.mail.ru\/public\/3ahL\/npo6Tabr1\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignright wp-image-2560 size-full\" src=\"http:\/\/candname.com\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/dabar-bike.jpg\" alt=\"dabar-bike\" width=\"200\" height=\"99\" \/><\/a><strong>Not:<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref2\" name=\"_ftn2\">[1]<\/a> \u0130lmihal, M. Seyfettin \u00d6zege\u2019nin <em>Eski Harflerle Bas\u0131lm\u0131\u015f T\u00fcrk\u00e7e Eserler Katalo\u011fu<\/em>\u2019nda 21636 koduyla kay\u0131tl\u0131d\u0131r (1977: 1913).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref3\" name=\"_ftn3\">[3]<\/a> Bilindi\u011fi \u00fczere S\u00fcnn\u00ee \u0130slam inanc\u0131n\u0131n d\u00f6rt amel mezhebi vard\u0131r: Hanef\u00ee, \u015eafi\u00ee, Malik\u00ee ve Hanbel\u00ee. S\u00fcnn\u00ee K\u00fcrtlerin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu \u015eafi\u00ee mezhebine mensuptur ancak bilhassa Sems\u00fbr\/Ad\u0131yaman, Elez\u00eez\/Elaz\u0131\u011f ve Melet\u00ee\/Malatya \u00e7evresinde \u00f6nemli say\u0131da Hanef\u00ee K\u00fcrt bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bu yaz\u0131, Osmanl\u0131 devrinde Mamuret\u00fclaziz (Elez\u00eez\/Elaz\u0131\u011f) vilayetinde H. 1308\/M. 1891 y\u0131l\u0131nda bas\u0131lan T\u00fcrk\u00e7e\u2019den K\u00fcrd Lis\u00e2n\u0131na M\u00fctercem \u0130lmih\u00e2ldir adl\u0131 T\u00fcrk\u00e7e-K\u00fcrt\u00e7e kitap hakk\u0131ndad\u0131r. <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,1746,25,299],"tags":[970,969,971,734,88,17,5416],"class_list":["post-2557","post","type-post","status-publish","format-standard","","category-inanc","category-kitapcilik","category-tarih","category-turkce","tag-ceviri","tag-ilmihal","tag-iman","tag-osmanli","tag-pirtuk","tag-slide","tag-tanitim"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2557","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2557"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2557\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2557"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2557"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2557"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}