{"id":2520,"date":"2015-12-20T20:45:47","date_gmt":"2015-12-20T18:45:47","guid":{"rendered":"http:\/\/candname.com\/?p=2520"},"modified":"2016-01-26T22:14:49","modified_gmt":"2016-01-26T20:14:49","slug":"2520-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=2520","title":{"rendered":"K\u00fcrt \u0130syanlar\u0131"},"content":{"rendered":"<div class=\"date-outer\">\n<div class=\"date-posts\">\n<div class=\"post-outer\">\n<div class=\"post hentry\">\n<h3 class=\"post-title entry-title\"><span style=\"color: #ff0000;\">1.Seyit R\u0131za (Ders\u00eem) \u0130syan\u0131<\/span><\/h3>\n<div class=\"post-header\"><\/div>\n<div id=\"post-body-5552025421324257318\" class=\"post-body entry-content\">\n<div class=\"dablink\">19. y\u00fczy\u0131ldaki\u00a0Dersim ayaklanmalar\u0131\u00a0ile kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmamal\u0131d\u0131r.<\/div>\n<table class=\"infobox\">\n<tbody>\n<tr>\n<th colspan=\"2\">Dersim Olaylar\u0131\/Dersim Harek\u00e2t\u0131<\/th>\n<\/tr>\n<tr>\n<td colspan=\"2\">Do\u011fu isyanlar\u0131<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td colspan=\"2\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/lh6.googleusercontent.com\/-kmypvrrw02c\/UTjjhduo1MI\/AAAAAAAAAPE\/8n4WvhZvhSE\/h120\/Dersim-isyani.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"do\u011fu isyanlar\u0131 haritas\u0131\" src=\"https:\/\/lh6.googleusercontent.com\/-kmypvrrw02c\/UTjjhduo1MI\/AAAAAAAAAPE\/8n4WvhZvhSE\/h120\/Dersim-isyani.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/73\/Dersim_region_in_the_mid_1930s_English.png\/375px-Dersim_region_in_the_mid_1930s_English.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/73\/Dersim_region_in_the_mid_1930s_English.png\/500px-Dersim_region_in_the_mid_1930s_English.png 2x\" alt=\"k\u00fcrt isyanlar\u0131 haritas\u0131\" width=\"250\" height=\"123\" \/><\/a><br \/>\n1935 y\u0131l\u0131nda Dersim<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td colspan=\"2\">\n<table>\n<tbody>\n<tr>\n<th>Tarih<\/th>\n<td>20 Mart 1937 &#8211; Kas\u0131m 1937<br \/>\n2 Ocak 1938 &#8211; Aral\u0131k 1938<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<th>B\u00f6lge<\/th>\n<td>Dersim\u00a0ve etraf\u0131<br \/>\n(D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Umumi M\u00fcfetti\u015flik m\u0131nt\u0131kas\u0131)<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<th>Sonu\u00e7<\/th>\n<td>\u0130syan bast\u0131r\u0131ld\u0131.<br \/>\nT\u00fcrk Ordusu Dersim&#8217;de tekrar hakimiyet kurdu.<br \/>\nSeyit R\u0131za\u00a0ile birlikte 6 ki\u015fi idam edildi.<br \/>\nDersim\u00a0halk\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 zorunlu iskan ettirildi.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<th colspan=\"2\">Taraflar<\/th>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"50%\"><span class=\"bayraksimge\"><a title=\"T\u00fcrkiye\" href=\"http:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/T%C3%BCrkiye\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbborder\" src=\"http:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b4\/Flag_of_Turkey.svg\/22px-Flag_of_Turkey.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b4\/Flag_of_Turkey.svg\/33px-Flag_of_Turkey.svg.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b4\/Flag_of_Turkey.svg\/44px-Flag_of_Turkey.svg.png 2x\" alt=\"T\u00fcrkiye\" width=\"22\" height=\"15\" \/><\/a>\u00a0T\u00fcrkiye<\/span><\/td>\n<td width=\"50%\">Dersim a\u015firetleri<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<th colspan=\"2\">Komutanlar<\/th>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"50%\">Mustafa Kemal Atat\u00fcrk<br \/>\n\u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc<br \/>\nCel\u00e2l Bayar<br \/>\nFevzi \u00c7akmak<br \/>\nK\u00e2z\u0131m Orbay<br \/>\nAbdullah Alpdo\u011fan<br \/>\nGalip Deniz<br \/>\nKemal Erg\u00fcden<br \/>\n\u0130smail Hakk\u0131 Tek\u00e7e<br \/>\n\u015eemsi Erku\u015f<\/td>\n<td width=\"50%\">Seyit R\u0131za\u00a0\u00a0\u00a0<a title=\"\u0130dam edildi\" href=\"http:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/%C4%B0dam_cezas%C4%B1\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/53\/Skull_and_crossbones.svg\/14px-Skull_and_crossbones.svg.png\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/53\/Skull_and_crossbones.svg\/21px-Skull_and_crossbones.svg.png 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/5\/53\/Skull_and_crossbones.svg\/28px-Skull_and_crossbones.svg.png 2x\" alt=\"\u0130dam edildi\" width=\"14\" height=\"13\" \/><\/a><br \/>\nKamer A\u011fa (Yusufan)<br \/>\nCebrail A\u011fa (Demenan)<br \/>\nKamer A\u011fa (Haydaran)<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<th colspan=\"2\">G\u00fc\u00e7ler<\/th>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"50%\">~50.000 asker<\/td>\n<td width=\"50%\">~6.000 isyanc\u0131<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<th colspan=\"2\">Kay\u0131plar<\/th>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"50%\">199 \u00f6l\u00fc, 354 yaral\u0131<\/td>\n<td width=\"50%\"><b>\u0130syanc\u0131 ve sivil kay\u0131p:<\/b><br \/>\n13.000\u00a0veya 40.000<br \/>\n<b>Zorunlu iskan:<\/b><br \/>\n12.000<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<div><\/div>\n<div><b>Dersim \u0130syan\u0131<\/b>,\u00a0<b>Dersim Katliam\u0131<\/b>\u00a0veya\u00a0<b>Dersim Jenosidi<\/b>; \u015fu anki ad\u0131yla\u00a0Tunceli ili&#8217;nde 1937 y\u0131l\u0131nda merkezi h\u00fck\u00fcmetle\u00a0Dersim a\u015firetleriaras\u0131ndaki anla\u015fmazl\u0131klar sonucu ya\u015fanan olaylara verilen isimdir. Dersim&#8217;de mutlak devlet hakimiyetini sa\u011flamak i\u00e7in\u00a0T\u00fcrk Silahl\u0131 Kuvvetleri\u00a0taraf\u0131ndan harek\u00e2t d\u00fczenlendi. Harek\u00e2t neticesinde b\u00f6lgede ya\u015fayan 13.000&#8217;den fazla insan ile 199 asker \u00f6ld\u00fc, 12.000 insan zorunlu g\u00f6\u00e7e tabi tutuldu.<\/div>\n<p><span id=\"Arka_plan\" class=\"mw-headline\">\u0130syan\u0131n Arka plan\u0131<\/span><\/p>\n<p><span id=\"Arka_plan\" class=\"mw-headline\">B\u00f6lge gerek co\u011frafi yap\u0131s\u0131, gerekse merkeze uzakl\u0131\u011f\u0131 nedeniyle merkezi otoritenin tam sa\u011flanamad\u0131\u011f\u0131, a\u011fal\u0131k tarz\u0131 feodal ba\u011flar\u0131n kuvvetli oldu\u011fu bir yap\u0131dayd\u0131. Bu a\u00e7\u0131dan Osmanl\u0131 d\u00f6neminde de b\u00f6lgede pek \u00e7ok ayaklanma ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. D\u00f6nemin i\u00e7i\u015fleri bakanlar\u0131ndan \u015e\u00fckr\u00fc Kaya 1876 y\u0131l\u0131ndan beri b\u00f6lgeye 11 askeri harekat d\u00fczenlendi\u011fini; ancak bir \u00e7\u00f6z\u00fcm sa\u011flanamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirterek, b\u00f6lgenin bu alandaki ge\u00e7mi\u015fini ortaya koyar.\u00a0Dersim ayaklanmalar\u0131\u00a0olarak adland\u0131r\u0131lan, b\u00f6lgedeki isyanlar aras\u0131nda bir \u00f6nceki isyan 1916 y\u0131l\u0131na tarihlenir.<\/span><\/p>\n<div>Ermeni Tehciri\u00a0s\u0131ras\u0131nda da baz\u0131 Dersimli Alevi Zaza\u00a0a\u015firetler Dersim Ermenilerini Osmanl\u0131 h\u00fck\u00fcmetine teslim etmeyi reddetmi\u015fler ve Ermeni kaynaklar\u0131na g\u00f6re 20.000 ile 36.000\u00a0aras\u0131,\u00a0Dr. M. Nuri Dersimi&#8217;nin an\u0131lar\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re binlerce\u00a0savunmas\u0131z Ermeni ailesinin g\u00fcvenli olarak ka\u00e7mas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015flard\u0131r.\u00a0Dersimlilerin 1915 Ermeni Tehciri s\u0131ras\u0131nda tak\u0131nd\u0131klar\u0131 tutum onlar\u0131n imhas\u0131nda ayr\u0131 bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0Yine Nuri Dersimi&#8217;ye g\u00f6re, 1915&#8217;te \u00e7evre vilayetlerden 30.000&#8217;den fazla Ermeni s\u0131\u011f\u0131nmalar\u0131 i\u00e7in Dersimliler taraf\u0131ndan Dersim&#8217;e getirilmi\u015ftir.<\/div>\n<div>Bunun yan\u0131nda\u00a0Rus i\u015fgalina\u00a0kar\u015f\u0131 Dersimliler, Osmanl\u0131 h\u00fck\u00fcmeti ile bir anla\u015fma yaparak \u00f6zerklik vaadi i\u00e7inde &#8220;savunma sava\u015f\u0131&#8221;na girerler.\u00a0Osmanl\u0131 idaresinden ald\u0131klar\u0131 silah-m\u00fchimmatla, do\u011frudan Osmanl\u0131 ordusunun emrine girmeden Ruslara kar\u015f\u0131 durma kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda Dersimlilere &#8220;ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00e7at\u0131\u015fma hakk\u0131&#8221; tan\u0131n\u0131r.\u00a0Ruslar geri \u00e7ekildikten sonra Osmanl\u0131 idaresi taraf\u0131ndan Dersimlilere ve bu a\u015firetlere madalya ve hediyeler verilir.\u00a0Seyit R\u0131za\u00a0ise ayr\u0131ca \u00f6d\u00fcllendirilerek\u00a0Erzincan&#8217;da &#8220;\u0130l \u0130daresi \u00dcyeli\u011fi&#8221;ne atan\u0131r. D\u00f6nemin Erzincan valilerinden Sabit Bey yazd\u0131\u011f\u0131 bir mektupta -Seyit R\u0131za ile ilgili olarak- &#8220;\u015fimdiye kadar bize din ve namusuyla hizmet etti&#8221; ifadesini kullan\u0131r.\u00a0Dersim olaylar\u0131n\u0131n meydana gelmesinde Dersim a\u015firetlerinin ve \u00f6nde gelenlerin\u00a0Ermeni Tehciri&#8217;nde Ermenileri kurtarm\u0131\u015f olmalar\u0131n\u0131n,\u00a0Rus i\u015fgaline kar\u015f\u0131 kendilerine vaat edilen \u00f6zerklik durumlar\u0131\u00a0ile daha \u00f6nceki\u00a0Ko\u00e7giri \u0130syan\u0131&#8217;n\u0131n etkisi oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr.<\/div>\n<div>\u0130syanc\u0131lar, \u015eeyh Hasan a\u015firetine mensup olan Abasan A\u015fireti reisi Seyit R\u0131za \u00f6nderli\u011finde, askere gitmek ve vergi vermek istemeyen di\u011fer a\u015firetlerce de desteklenenince yakla\u015f\u0131k 6.000 ki\u015filik bir grup isyanc\u0131lara kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/div>\n<h3><span id=\"Dersimlilerle_ilgili_raporlar\" class=\"mw-headline\">Dersimlilerle ilgili raporlar<\/span><\/h3>\n<div class=\"thumb tright\">\n<div class=\"thumbinner\">\n<p><a class=\"image\" href=\"https:\/\/lh4.googleusercontent.com\/-dQpzyVrU5iM\/UTjjitQtKoI\/AAAAAAAAAPM\/4couddxopqI\/h120\/seyit-riza.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage alignright\" title=\"dersimli r\u0131za\" src=\"https:\/\/lh4.googleusercontent.com\/-dQpzyVrU5iM\/UTjjitQtKoI\/AAAAAAAAAPM\/4couddxopqI\/h120\/seyit-riza.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/26\/Seyid_Riza_with_his_sons.jpg\/300px-Seyid_Riza_with_his_sons.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/2\/26\/Seyid_Riza_with_his_sons.jpg\/400px-Seyid_Riza_with_his_sons.jpg 2x\" alt=\"seyit r\u0131za\" width=\"200\" height=\"285\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">Seyit R\u0131za<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div>1920&#8217;lerin ikinci yar\u0131s\u0131ndan sonra Dersim b\u00f6lgesini tan\u0131maya y\u00f6nelik pek \u00e7ok rapor haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6zellikle Hamdi Bey&#8217;in 2 \u015eubat 1926 tarihli raporu, &#8220;Dersim gittik\u00e7e K\u00fcrtle\u015fiyor, mefkurele\u015fiyor, tehlike b\u00fcy\u00fcyor. Dersim, hukumeti Cumhuriye i\u00e7in bir \u00e7iband\u0131r. Bu \u00e7iban \u00fczerinde kati bir ameliye ihtimalat\u0131 elimeyi \u00f6nlemek, selameti memleket nam\u0131na farz\u0131 ayindir&#8221; tespitiyle ba\u015fl\u0131yordu.\u00a0\u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc\u00a0&#8220;Do\u011fu raporlar\u0131&#8221;nda &#8220;Erzincan beyleri Dersimlileri maraba ad\u0131yla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131yorlar. Bu bir nevi Erzincan beylerinin K\u00fcrt himayesine s\u0131\u011f\u0131nmas\u0131d\u0131r&#8221;, Genel M\u00fcfetti\u015f Cemal Bardak\u00e7\u0131, &#8220;Dersim&#8217;deki huzursuzlu\u011fun sebebi a\u00e7l\u0131kt\u0131r&#8221;,\u00a0Fevzi \u00c7akmak\u00a0ise &#8220;Dersimlileri askere almay\u0131n, silah kullanmay\u0131 ve sava\u015f taktiklerini \u00f6\u011frenirlerse bize sald\u0131r\u0131rlar&#8221; diyecektir. Fevzi \u00c7akmak ayn\u0131 zamanda, Dersimlilerin ok\u015fanmakla kazan\u0131lamayac\u0131\u011f\u0131n\u0131, silahl\u0131 kuvvetlerin m\u00fcdahalesinin Dersimli&#8217;ye daha \u00e7ok etki edece\u011fini bildirmi\u015ftir.<sup id=\"cite_ref-Ntv-tarih_5-1\" class=\"reference\"><\/sup><\/div>\n<div>Raporlarda en \u00e7ok \u00fczerinde durulan noktalar ise, a\u015firetlerin birbiriyle olan ili\u015fkileri, hangi a\u015firetin hangi dili (K\u00fcrt\u00e7e,\u00a0T\u00fcrk\u00e7e) konu\u015ftu\u011fu, a\u015firet yap\u0131lar\u0131, Dersimlilerin gelenek ve g\u00f6renekleri, a\u015firetlerin co\u011frafi s\u0131n\u0131rlar\u0131 ve n\u00fcfuzlar\u0131, Dersim&#8217;in stratejik noktalar\u0131d\u0131r. Bunlar \u00fczerine raporlar sunulmu\u015ftur ve ba\u015far\u0131l\u0131 bir Dersim Harek\u00e2t\u0131 i\u00e7in gereken \u00f6nlemler bu raporlarda tespit edilmi\u015ftir.<\/div>\n<h4><span id=\"Tunceli_Kanunu\" class=\"mw-headline\">Tunceli Kanunu<\/span><\/h4>\n<h4>25 Aral\u0131k 1935 tarihinde, 2884 say\u0131l\u0131\u00a0Tunceli Vilayeti&#8217;nin \u0130daresi Hakk\u0131nda Kanun\u00a0\u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u00a0ve 4 Ocak 1936 tarihinde Dersim Vilayeti&#8217;nin ad\u0131 Tunceli Vilayeti oldu.<\/h4>\n<div>Yasan\u0131n uygulanmaya ba\u015flamas\u0131yla 1937 ba\u015flar\u0131nda yeni olaylar \u00e7\u0131kt\u0131. B\u00f6lgede g\u00fcvenlik sa\u011flanamad\u0131 ve h\u00fck\u00fbmet otoritesi kurulamad\u0131.<\/div>\n<h4><span id=\"D.C3.B6rd.C3.BCnc.C3.BC_Umumi_M.C3.BCfetti.C5.9Flik\" class=\"mw-headline\">D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Umumi M\u00fcfetti\u015flik<\/span><\/h4>\n<div>Din\u00ee ve etnik az\u0131nl\u0131klar\u0131n T\u00fcrkle\u015ftirilmesi s\u00fcrecinde\u00a0otoriteyi sa\u011flamla\u015ft\u0131rmak amac\u0131yla TBMM 1164 say\u0131l\u0131 ve 25 Haziran 1927 tarihli kanunu \u00e7\u0131kard\u0131. Bu kanuna g\u00f6re kurulan umumi m\u00fcfetti\u015fliklerin geni\u015f y\u00f6netsel, asker\u00ee ve yarg\u0131sal yetkileri vard\u0131. 1 Ocak 1928 tarihinde\u00a0Diyarbak\u0131r,\u00a0El\u00e2z\u0131\u011f,\u00a0Urfa,\u00a0Bitlis,\u00a0Van,Hakk\u00e2ri,\u00a0Siirt\u00a0ve\u00a0Mardin\u00a0illerini kapsayan ve merkezi\u00a0Diyarbak\u0131r&#8217;da bulunan Birinci Umumi M\u00fcfetti\u015flik kuruldu.. Ve\u00a0Trakya&#8217;da ya\u015fanan pogromlardan\u00a0\u00f6nce 19 \u015eubat 1934 tarihinde,\u00a0K\u0131rklareli,\u00a0Edirne,\u00a0Tekirda\u011f\u00a0ve\u00a0\u00c7anakkale\u00a0illerini kapsayan ve merkezi\u00a0Edirne&#8217;de bulunan \u0130kinci Umumi M\u00fcfetti\u015flik kuruldu\u00a0<sup id=\"cite_ref-GD_20-0\" class=\"reference\">[20]<\/sup>\u00a025 A\u011fustos 1935 tarihinde\u00a0A\u011fr\u0131,\u00a0Kars,\u00a0Artvin,\u00a0Rize,\u00a0Trabzon,\u00a0G\u00fcm\u00fc\u015fhane,\u00a0Erzincan\u00a0ve\u00a0Erzurum\u00a0illerini kapsayan ve merkezi\u00a0Erzurum&#8217;da bulunan \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Umumi M\u00fcfetti\u015flik kuruldu. 6 Haziran 1936 tarihinde tarih\u00ee Dersim B\u00f6lgesi (Tunceli,\u00a0Elaz\u0131\u011f\u00a0ve\u00a0Bing\u00f6l) ni kapsayan ve merkezi\u00a0Elaz\u0131\u011f&#8217;da bulunan D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Umumi M\u00fcffeti\u015flik kuruldu ve Umumi m\u00fcfetti\u015fli\u011fe\u00a0Korgeneral\u00a0Abdullah Alpdo\u011fan\u00a0atand\u0131.<\/div>\n<div>1936 y\u0131l\u0131nda a\u00e7\u0131lan d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc umumi m\u00fcfetti\u015fli\u011fin ba\u015f\u0131na getirilen Korgeneral\u00a0Abdullah Alpdo\u011fan, mahkeme kararlar\u0131n\u0131 imzalamaya, d\u00fczeni ve g\u00fcvenli\u011fi sa\u011flamak a\u00e7\u0131s\u0131ndan gerekli g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc durumlarda ilde ya\u015fayan ki\u015fileri ve aileleri, il s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde bir yerden bir ba\u015fka yere g\u00f6ndermeye ve il s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde oturmalar\u0131n\u0131 yasaklamaya da yetkiliydi.Mustafa Kemal Atat\u00fcrk, 1 Kas\u0131m 1936 tarihinde yapt\u0131\u011f\u0131 TBMM konu\u015fmas\u0131nda Dersim&#8217;deki a\u011fal\u0131k d\u00fczeni sorununu T\u00fcrkiye&#8217;nin en \u00f6nemli i\u00e7 sorunu olarak tan\u0131mlad\u0131.<\/div>\n<p><span id=\".C4.B0syan\" class=\"mw-headline\">\u0130syan<\/span><\/p>\n<div class=\"thumbinner\">\n<p><a class=\"image\" href=\"https:\/\/lh3.googleusercontent.com\/-BuBhSsYrdU8\/UTjjilyo8nI\/AAAAAAAAAPQ\/owUKXQcxBfc\/h120\/reber-kop.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage alignright\" title=\"Bir jandarma ve Reyber\" src=\"https:\/\/lh3.googleusercontent.com\/-BuBhSsYrdU8\/UTjjilyo8nI\/AAAAAAAAAPQ\/owUKXQcxBfc\/h120\/reber-kop.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/40\/Jandarma_and_Reyber.jpg\/300px-Jandarma_and_Reyber.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/40\/Jandarma_and_Reyber.jpg\/400px-Jandarma_and_Reyber.jpg 2x\" alt=\"Bir jandarma ve Reber\" width=\"200\" height=\"317\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">Bir jandarma ve Reyber (R\u00eaber Qop)<\/div>\n<\/div>\n<p><strong><span id=\"Uhundu_k.C3.B6y.C3.BC\" class=\"mw-headline\">Uhundu k\u00f6y\u00fc<\/span><\/strong><\/p>\n<p><span id=\"Harekat.C4.B1_Tetikleyen_Olaylar\" class=\"mw-headline\">Harekat\u0131 Tetikleyen Olaylar<\/span><\/p>\n<div>27 Mart 1937 tarihinde Tunceli-Erzincan yolundaki bir k\u00f6pr\u00fc Haydaran ve Demanan a\u015firetleri taraf\u0131ndan yak\u0131l\u0131r. Di\u011fer T\u00fcrk Birlikleri ile ba\u011flant\u0131 kurulmas\u0131n diye Dersimli gruplar taraf\u0131ndan b\u00f6lgenin telefon hatlar\u0131 kesilir. Jandarma birliklerine pusu kurulur. Pax buca\u011f\u0131 karakoluna bask\u0131n d\u00fczenlenir. Seyit R\u0131za bizzat Sin Karakolu&#8217;nun da bas\u0131lmas\u0131 i\u00e7in asi milislere emir verir. B\u00f6lgedeki 9. Seyyar Jandarma Taburu&#8217;na da bask\u0131n d\u00fczenlenir. Kendi vatanda\u015flar\u0131ndan kurulu d\u00fczensiz gerilla kuvvetlerine kar\u015f\u0131 sava\u015fmak \u00fczere e\u011fitilmemi\u015f ve bu y\u00f6nde bir haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 olmayan askeri kuvvetler kendilerini korumakta zaafiyet i\u00e7ine d\u00fc\u015ferler. Bir\u00e7ok askeri birlik bas\u0131larak askerler \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcr ve yaralan\u0131r. Asiler Mazgirt K\u00f6pr\u00fcs\u00fc&#8217;n\u00fc tahrip ederler.\u00a0\u0130hsan Sabri \u00c7a\u011flayangil&#8217;e g\u00f6re, 1937 y\u0131l\u0131nda Atat\u00fcrk Singe\u00e7 K\u00f6pr\u00fcs\u00fc&#8217;n\u00fcn a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131 yapmak \u00fczere Dersim&#8217;e gelecekti. Bu k\u00f6pr\u00fcn\u00fcn bir ucunda g\u00fcvenli\u011fi sa\u011flamak amac\u0131yla bir askeri karakol bulunuyordu. \u0130smail Hakk\u0131 adl\u0131 bir te\u011fmen&#8217;in komutas\u0131ndaki karakola isyanc\u0131lar taraf\u0131ndan sald\u0131r\u0131 d\u00fczenlendi. Karakol yak\u0131ld\u0131 ve 33 askerin t\u00fcm\u00fc \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc.<\/div>\n<p><strong><span id=\"Asker.C3.AE_harek.C3.A2t\" class=\"mw-headline\">Asker\u00ee harek\u00e2t<\/span>\u00a0<\/strong><\/p>\n<div class=\"thumb tright\">\n<div class=\"thumbinner\">\n<p><a class=\"image\" href=\"https:\/\/lh5.googleusercontent.com\/-nwUYM5IOW6U\/UTjjjFjYJ7I\/AAAAAAAAAPU\/OrcYJUm1_2Q\/h120\/ucak.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage alignright\" title=\"sabiha g\u00f6k\u00e7en\" src=\"https:\/\/lh5.googleusercontent.com\/-nwUYM5IOW6U\/UTjjjFjYJ7I\/AAAAAAAAAPU\/OrcYJUm1_2Q\/h120\/ucak.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/ba\/Breguet_19_Sabiha.jpg\/300px-Breguet_19_Sabiha.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/ba\/Breguet_19_Sabiha.jpg\/400px-Breguet_19_Sabiha.jpg 2x\" alt=\"sabiha g\u00f6k\u00e7en\" width=\"200\" height=\"149\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">Fransa yap\u0131m\u0131 hafif bombard\u0131man u\u00e7a\u011f\u0131\u00a0Breguet 19&#8217;un \u00f6n\u00fcnde Dersim&#8217;e at\u0131lacak bombay\u0131 tutan\u00a0Sabiha G\u00f6k\u00e7en.<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p><strong><span id=\"Birinci_Tunceli_Harek.C3.A2t.C4.B1\" class=\"mw-headline\">Birinci Tunceli Harek\u00e2t\u0131<\/span>\u00a0<\/strong><\/p>\n<div class=\"thumb tright\">\n<div class=\"thumbinner\">\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\"><\/div>\n<p>Mustafa Kemal Atat\u00fcrk\u00a0ve\u00a0Sabiha G\u00f6k\u00e7en\u00a0(17 Kas\u0131m 1937,\u00a0Pertek\u00a0Halkevi&#8217;nin \u00f6n\u00fcnde).<br \/>\nSabiha G\u00f6k\u00e7en&#8217;e bir r\u00f6portaj\u0131nda Atat\u00fcrk&#8217;\u00fcn olaylara bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ve b\u00f6lgeye ne zaman geldi\u011fi sorulmu\u015f ve bunun \u00fczerine G\u00f6k\u00e7en \u015funlar\u0131 ifade etmi\u015ftir: &#8220;<i>1937 sonlar\u0131na do\u011fru. Pertek&#8217;te bir k\u00f6pr\u00fc yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131, onun a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 dolay\u0131s\u0131yla Atat\u00fcrk gelmi\u015fti. Yani bu mevzular g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclm\u00fcyordu. Arazide geziler yap\u0131yorduk bazen Atat\u00fcrk ile. Ben g\u00f6steriyordum yerleri, \u015furas\u0131 \u015fudur buras\u0131 budur diye.<\/i>&#8221;<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div>General Abdullah Alpdo\u011fan&#8217;\u0131n d\u00fczenledi\u011fi ilk harek\u00e2t ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131kla sonu\u00e7land\u0131.\u00a0A\u015firetler\u00a0ise bunun verdi\u011fi moralle tamamen silahland\u0131. Bu y\u00fczden isyan\u0131 bast\u0131rmak iyice zorla\u015ft\u0131.\u00a0Abdullah Alpdo\u011fan\u00a0yan\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 50.000\u00a0asker (\u00fc\u00e7 kolordu ) ile b\u00f6lgeye gitti fakat da\u011flar\u0131 bir t\u00fcrl\u00fc a\u015famad\u0131. Bunun sonucunda bir hava sald\u0131r\u0131s\u0131 gerekti\u011fine karar verdi. Gerekli onay\u0131 al\u0131nca\u00a0Sabiha G\u00f6k\u00e7en&#8217;i davet etti.\u00a0Sabiha G\u00f6k\u00e7en\u00a0de kabul edip Hava Kuwetleri&#8217;nden 3 u\u00e7ak filosu ile havadan sald\u0131r\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirdi. \u0130syanc\u0131lar\u0131n sakland\u0131klar\u0131 en b\u00fcy\u00fck yer olan La\u015f mevkiini bombalad\u0131.<\/div>\n<div>Yap\u0131lan harek\u00e2t ba\u015far\u0131l\u0131 olmay\u0131nca, askerler b\u00f6lgeye girmeyi ba\u015faramad\u0131. 13 Eyl\u00fcl 1937&#8217;de anla\u015fmaya \u00e7a\u011fr\u0131lan Seyit R\u0131za tutukland\u0131. Askeri harek\u00e2ttan sonra yap\u0131lan yarg\u0131lama 15 Kas\u0131m 1937&#8217;de sona erdi. 11 ki\u015fi idama mahk\u00fbm oldu, fakat ya\u015flar\u0131n ge\u00e7kin olmalar\u0131ndan dolay\u0131 i\u00e7lerinden d\u00f6rd\u00fc hakk\u0131nda idam cezas\u0131 30 sene a\u011f\u0131r hapse tahvil edildi.<\/div>\n<div class=\"thumb tright\">\n<div class=\"thumbinner\">\n<p><a class=\"image\" href=\"https:\/\/lh6.googleusercontent.com\/-NNImTZM1yWg\/UTjjh6xqOXI\/AAAAAAAAAPA\/e35Xn522h6c\/h120\/mahkeme.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage alignright\" title=\"seyit r\u0131za mahkemesi\" src=\"https:\/\/lh6.googleusercontent.com\/-NNImTZM1yWg\/UTjjh6xqOXI\/AAAAAAAAAPA\/e35Xn522h6c\/h120\/mahkeme.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/98\/Tribunal_at_Elazig.jpg\/300px-Tribunal_at_Elazig.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/98\/Tribunal_at_Elazig.jpg\/400px-Tribunal_at_Elazig.jpg 2x\" alt=\"seyit r\u0131za mahkemesi\" width=\"200\" height=\"136\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\"><strong>Mahkeme<\/strong><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div>10-12 Ey\u00fcl 1937 tarihleri aras\u0131nda Seyit R\u0131za bar\u0131\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fmesi i\u00e7in Erzincan Vilayet kona\u011f\u0131na geldi ve o arada tutukland\u0131.\u00a0Ertesi g\u00fcn, Elaz\u0131\u011f&#8217;da bulunan Umumi M\u00fcfetti\u015fli\u011fe nakledildi ve 15 &#8211; 18 Kas\u0131m 1937 tarihleri aras\u0131nda Seyit R\u0131za ve Halvori g\u00f6zeleri&#8217;nde toplant\u0131 yapan 6 ki\u015fi idam edildi. \u00c7ok say\u0131da ayaklanmac\u0131 de\u011fi\u015fik hapis cezalar\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131ld\u0131.<\/div>\n<div>As\u0131lan ki\u015filer \u015funlard\u0131r:<\/div>\n<ul>\n<li>Seyit R\u0131za<\/li>\n<li>Resik H\u00fcseyin (Seyit R\u0131za&#8217;n\u0131n o\u011fullar\u0131ndan, 16 ya\u015f\u0131nda)<\/li>\n<li>Seyit H\u00fcseyin (Kurey\u015fan-Seyhan a\u015firet reisi)<\/li>\n<li>F\u0131nd\u0131k A\u011fa (Yusfanl\u0131 Kamer A\u011fa&#8217;n\u0131n o\u011flu)<\/li>\n<li>Hasan A\u011fa (Demenan a\u015firet reisi Cebrail A\u011fa&#8217;n\u0131n o\u011flu)<\/li>\n<li>Hasan (Kurey\u015fanlardan Ulkiye&#8217;nin o\u011flu)<\/li>\n<li>Ali A\u011fa (Mirza Ali&#8217;nin o\u011flu)<\/li>\n<\/ul>\n<div>17 Kas\u0131m 1937 tarihinde Mustafa Kemal, Diyarbak\u0131r&#8217;dan El\u00e2z\u0131\u011f&#8217;a geldi ve Tunceli&#8217;nin Pertek kazas\u0131na ge\u00e7erek Murat Nehri \u00fczerindeki Singe\u00e7 K\u00f6pr\u00fcs\u00fc&#8217;n\u00fcn a\u00e7\u0131l\u0131\u015f t\u00f6renine kat\u0131ld\u0131.<sup id=\"cite_ref-33\" class=\"reference\"><\/sup><\/div>\n<p><strong><span id=\".C4.B0kinci_Tunceli_Harek.C3.A2t.C4.B1\" class=\"mw-headline\">\u0130kinci Tunceli Harek\u00e2t\u0131<\/span><\/strong><\/p>\n<div>Ancak olaylar durulmad\u0131 ve 1938&#8217;de\u00a0Kurey\u015fan\u00a0a\u015fireti intikam i\u00e7in di\u011fer a\u015firetleri silahlanmaya davet etti.<\/div>\n<div>Ba\u015fbakan\u00a0Celal Bayar\u00a0(g\u00f6rev s\u00fcresi: 25 Ekim 25 1937 \u2013 25 Ocak 1939) Dersimli isyanc\u0131lara kar\u015f\u0131 sald\u0131r\u0131y\u0131 onaylad\u0131 ve \u0130kinci Tunceli Harek\u00e2t\u0131 (2 Ocak &#8211; 7 A\u011fustos 1938) ba\u015flat\u0131ld\u0131.<\/div>\n<p><strong><span id=\".C3.9C.C3.A7.C3.BCnc.C3.BC_Tunceli_Harek.C3.A2t.C4.B1\" class=\"mw-headline\">\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Tunceli Harek\u00e2t\u0131<\/span>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>10-17 A\u011fustos 1938 tarihinde \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Tunceli Harek\u00e2t\u0131 d\u00fczenlendi.<\/strong><\/p>\n<div><span id=\"Temizleme_harek.C3.A2t.C4.B1\" class=\"mw-headline\"><br \/>\n<b>Temizleme harek\u00e2t\u0131<\/b><\/span><\/div>\n<div>6 Eyl\u00fcl&#8217;de ba\u015flayan temizleme operasyonlar\u0131 17 g\u00fcn boyunca devam etti.\u00a0Direni\u015f amac\u0131yla k\u0131rsal alanda kalanlar\u0131n direni\u015fi ise 1948&#8217;e kadar s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/div>\n<div>Harek\u00e2t s\u0131ras\u0131nda bas\u0131n \u00fczerinde bask\u0131 vard\u0131, 13 Eyl\u00fcl 1938 tarihinde Dersim&#8217;de zehirli gazlarla katliam yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde haber yapan\u00a0<i>K\u00f6ro\u011flu<\/i>\u00a0adl\u0131 bir gazete hemen kapat\u0131ld\u0131. Harek\u00e2t\u0131n lehinde yay\u0131n yapmak ise bir s\u00fcre sonra serbest b\u0131rak\u0131ld\u0131.6 Eyl\u00fcl&#8217;de ba\u015flayan temizleme operasyonlar\u0131 17 g\u00fcn boyunca devam etti.\u00a0Direni\u015f amac\u0131yla k\u0131rsal alanda kalanlar\u0131n direni\u015fi ise 1948&#8217;e kadar s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/div>\n<p><strong><span id=\"Hava_kuvvetleri\" class=\"mw-headline\">Hava kuvvetleri<\/span><\/strong><\/p>\n<div>Muhsin Batur, Dersim \u00fczerinde yakla\u015f\u0131k iki ay g\u00f6rev yapt\u0131. Fakat hat\u0131ralar\u0131nda okurlar\u0131ndan \u00f6z\u00fcr dileyerek hayat\u0131n\u0131n o b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc yazmayaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131.\u00a0Nuri Dersimi, T\u00fcrk hava birimlerin zehirli gaz bombas\u0131n\u0131 att\u0131\u011f\u0131n\u0131 aktard\u0131.\u00a0Sabiha G\u00f6k\u00e7en ise, olaylarla ilgili olarak 1956 y\u0131l\u0131nda Halit K\u0131van\u00e7&#8217;a verdi\u011fi bir r\u00f6portajda, &#8220;<i>Canl\u0131 ne g\u00f6r\u00fcrseniz ate\u015f edin! emrini alm\u0131\u015ft\u0131k. Asilerin g\u0131das\u0131 olan ke\u00e7ileri dahi ate\u015fe tutuyorduk<\/i>&#8221; demi\u015ftir.<sup id=\"cite_ref-40\" class=\"reference\"><\/sup><\/div>\n<p><strong><span id=\"Harek.C3.A2t.C4.B1n_sonu.C3.A7lar.C4.B1\" class=\"mw-headline\">Harek\u00e2t\u0131n sonu\u00e7lar\u0131<\/span><\/strong><\/p>\n<div class=\"thumb tright\">\n<div class=\"thumbinner\">\n<p><a class=\"image\" href=\"https:\/\/lh6.googleusercontent.com\/-h1ZweFF38n8\/UTjjhITdvEI\/AAAAAAAAAOw\/Mhz4_eYLwOE\/h120\/dersim-kadin.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage alignnone\" title=\"askerler ve derimliler\" src=\"https:\/\/lh6.googleusercontent.com\/-h1ZweFF38n8\/UTjjhITdvEI\/AAAAAAAAAOw\/Mhz4_eYLwOE\/h120\/dersim-kadin.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d6\/Turkish_soldiers_and_local_people_of_Dersim_region.jpg\/300px-Turkish_soldiers_and_local_people_of_Dersim_region.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d6\/Turkish_soldiers_and_local_people_of_Dersim_region.jpg\/400px-Turkish_soldiers_and_local_people_of_Dersim_region.jpg 2x\" alt=\"askerler ve derimliler\" width=\"200\" height=\"113\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">T\u00fcrk askerleri ve Dersimli kad\u0131n ve \u00e7ocuklar<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"thumb tright\">\n<div class=\"thumbinner\">\n<p><a class=\"image\" href=\"https:\/\/lh5.googleusercontent.com\/-lIAD7suEdRo\/UTjjhDAsk5I\/AAAAAAAAAOo\/3BuvjNFeups\/h120\/dersim-cocuk.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" title=\"derim halk\u0131\" src=\"https:\/\/lh5.googleusercontent.com\/-lIAD7suEdRo\/UTjjhDAsk5I\/AAAAAAAAAOo\/3BuvjNFeups\/h120\/dersim-cocuk.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/07\/Lost_girls_of_Dersim.jpg\/300px-Lost_girls_of_Dersim.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/0\/07\/Lost_girls_of_Dersim.jpg 2x\" alt=\"dersimliler\" width=\"200\" height=\"134\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\"><\/div>\n<p>Dersimliler<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div>Hukuk\u00e7u yazar\u00a0H\u00fcseyin Ayg\u00fcn, Dersim Harek\u00e2t\u0131 ve sonu\u00e7lar\u0131 hakk\u0131nda bug\u00fcne kadar yap\u0131lm\u0131\u015f en kapsaml\u0131 bir ara\u015ft\u0131rma olarak nitelendirilen\u00a0<i>Dersim 1938 ve Zorunlu \u0130sk\u00e2n<\/i>\u00a0adl\u0131 kitab\u0131nda, isyan\u0131n a\u00e7\u0131k\u00e7a k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131larak \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, Cumhuriyet d\u00f6nemi ayaklanmalar\u0131 i\u00e7erisinde sivillere y\u00f6nelik eziyetin ve k\u0131y\u0131m\u0131n en \u015fiddetlisine u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ard\u0131ndan da isyanc\u0131larla beraber aileleri ve hatta isyana i\u015ftirak etmeyenlerin eziyete ve k\u0131y\u0131ma maruz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131, binlerce sivil vatanda\u015f\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f ve kalan on binlercesinin de s\u00fcrg\u00fcn edilmi\u015f oldu\u011funu belirtmi\u015ftir.<\/div>\n<div>B\u00f6lgeden Ankara&#8217;ya g\u00f6nderilen raporlarda kad\u0131n ve \u00e7ocuklar dahil olmak \u00fczere insanlar\u0131n zehirli gaz ve yang\u0131n bombalar\u0131 kullan\u0131larak imha edildi\u011fi yaz\u0131lmaktad\u0131r. 30 Mart 1937&#8217;de, Tunceli Valisi Abdullah Alpdo\u011fan&#8217;\u0131n Ba\u015fbakanl\u0131\u011fa yazd\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131n\u0131n 2. maddesinde \u015fu yaz\u0131 ge\u00e7mektedir:\u00a0<i>&#8220;Tayyare Alay Kumandan\u0131ndan yang\u0131n ve Milli M\u00fcdafaa&#8217;dan yak\u0131c\u0131 ve bo\u011fucu gaz bombalar\u0131 istedim.<\/i><\/div>\n<div>Asker\u00ee harek\u00e2t, her ne kadar baz\u0131 a\u015firetleri s\u00fcrg\u00fcn etse de, harek\u00e2t 1938 y\u0131l\u0131n\u0131n sonuna do\u011fru sona ermi\u015ftir. Harek\u00e2t sonucunda 13.160\u00a0ile 40.000\u00a0aras\u0131nda sivil \u00f6l\u00fcrken, 2248 hane, 11.818 ki\u015fi ba\u015fka yerlere s\u00fcrg\u00fcn edilmi\u015ftir<\/div>\n<div><\/div>\n<table class=\"wikitable\">\n<tbody>\n<tr>\n<th colspan=\"2\">Olaylardan \u00f6nce ve sonra Tunceli il n\u00fcfusu<\/th>\n<\/tr>\n<tr>\n<td align=\"center\"><b>1935<\/b><\/td>\n<td align=\"center\"><b>1940<\/b><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td align=\"center\">101.099<sup id=\"cite_ref-tunceli_valilik-n.C3.BCfus_42-0\" class=\"reference\"><\/sup><\/td>\n<td align=\"center\">94.639<sup id=\"cite_ref-tunceli_valilik-n.C3.BCfus_42-1\" class=\"reference\"><\/sup><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<th colspan=\"4\">N\u00fcfusun Azalmas\u0131ndaki Etkenler<\/th>\n<\/tr>\n<tr>\n<td align=\"center\"><b>Toplam Kay\u0131plar<\/b><\/td>\n<td align=\"center\"><b>S\u00fcrg\u00fcnler<\/b><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td align=\"center\">13.160<sup id=\"cite_ref-Sabah_2-4\" class=\"reference\"><\/sup><\/td>\n<td align=\"center\">11.818<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<div><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"date-outer\">\n<div class=\"date-posts\">\n<div class=\"post-outer\">\n<div class=\"post hentry\">\n<div class=\"post-header\"><\/div>\n<div id=\"post-body-9149009411484550318\" class=\"post-body entry-content\">\n<div class=\"separator\"><\/div>\n<div><span style=\"color: #ff0000;\"><b>2.Nasturi Ayaklanmas\u0131<\/b><\/span>\u00a0(7 A\u011fustos-26 Eyl\u00fcl 1924)\u00a0Kuzey K\u00fcrdistan&#8217;da\u00a0S\u00fcryanilerin\u00a0ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k i\u00e7in ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 isyan hareketidir.<\/div>\n<div>Nasturiler,\u00a01.D\u00fcnya Sava\u015f\u0131&#8217;na girildi\u011finde\u00a0Osmanl\u0131&#8217;ya kar\u015f\u0131 cephe alm\u0131\u015flard\u0131r. \u0130\u00e7lerinden b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 Ruslara s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015f ve\u00a0\u0130ran&#8217;\u0131n\u00a0Xoy,\u00a0Urmiye\u00a0b\u00f6lgesine yerle\u015ftirilmi\u015f<a href=\"http:\/\/1.bp.blogspot.com\/-vxy9Y_0RaeQ\/USudHg5Y2SI\/AAAAAAAAANY\/IfES9Ac2cfY\/s1600\/nasturi.jpg\"><img decoding=\"async\" class=\"alignright\" title=\"Nasturi \u0130syan\u0131\" src=\"http:\/\/1.bp.blogspot.com\/-vxy9Y_0RaeQ\/USudHg5Y2SI\/AAAAAAAAANY\/IfES9Ac2cfY\/s1600\/nasturi.jpg\" alt=\"nasturi ayaklanmas\u0131\" border=\"0\" \/><\/a>lerdi. Rus ordusu da b\u00f6lgenden \u00e7ekilince zaman zaman T\u00fcrk kuwetleriyle \u00e7arp\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131.<\/div>\n<div>B\u00f6ylece\u00a0<i>T\u00fcrk\u00a0idaresinden \u00e7\u0131kmaya y\u00f6nelen\u00a0<u>Nasturiler<\/u><\/i>,\u00a0Musul sorunu&#8217;nun\u00a0\u0130ngiltere\u00a0ile bir sava\u015f olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 da i\u00e7eren derin bir anla\u015fmazl\u0131\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc s\u0131rada \u00f6teden beri kendilerini destekleyen \u0130ngilizlerden de g\u00fc\u00e7 alarak ayakland\u0131lar. Diyarbak\u0131r&#8217;da konumlanm\u0131\u015f 4. kolordu komutan\u0131\u00a0Cafer Tayyar Pa\u015fan\u0131n\u00a0(E\u011filmez) tespitlerine g\u00f6re Wan&#8217;\u0131n g\u00fcneyinden Siirt vilayetinin do\u011fusundan ve Mardin vilayetinin kuzeydo\u011fusundan Irak s\u0131n\u0131r\u0131na uzanan geni\u015f alanda yay\u0131lm\u0131\u015f Nasturiler, \u0130ngilizlerin yard\u0131m\u0131yla silahlanm\u0131\u015flard\u0131.<\/div>\n<div>\u0130syan\u0131 bast\u0131rmak i\u00e7in b\u00f6lgeye kuwet g\u00f6nderildi.\u00a0\u0130ngilizler\u00a0T\u00fcrk\u00a0h\u00fck\u00fcmetine bir nota vererek b\u00f6lgedeki askeri harekat\u0131n durdurulmas\u0131n\u0131 istemi\u015fler, aksi halde\u00a0T\u00fcrkiye&#8217;ye kar\u015f\u0131 harekat d\u00fczenleyeceklerini bildirdiler. Bunun \u00fczerine h\u00fck\u00fcmet 14 A\u011fustos&#8217;ta\u00a0Cafer Tayyar Pa\u015fa&#8217;ya\u00a0isyan\u0131 bast\u0131rma g\u00f6revi verdi. \u0130syan\u0131n bast\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in ba\u015fta Simko diye tan\u0131nan\u00a0\u015eikak A\u015fireti\u00a0ba\u015fkan\u0131 \u0130smail A\u011fa ile \u00e7e\u015fitli K\u00fcrt a\u015firetleriyle irtibat kuruldu.<\/div>\n<div>\u0130syan\u00a026 Eyl\u00fcl&#8217;de kesin olarak bast\u0131r\u0131ld\u0131. S\u0131n\u0131r\u0131 ge\u00e7erek ka\u00e7mak zorunda kalan Nasturiler de \u0130ngiliz mandas\u0131ndaki Irak&#8217;a s\u0131\u011f\u0131nd\u0131lar.<\/div>\n<div><\/div>\n<div><strong><span style=\"color: #ff0000;\">3.\u015eeyh Sait \u0130syan\u0131<\/span><\/strong><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"date-outer\">\n<div class=\"date-posts\">\n<div class=\"post-outer\">\n<div class=\"post hentry\">\n<div class=\"post-header\"><\/div>\n<div id=\"post-body-1345786948257545290\" class=\"post-body entry-content\">\n<div class=\"separator\"><a href=\"http:\/\/kurdisyanlari.blogspot.com\/2013\/02\/seyh-said-isyani.html#\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignright\" title=\"\u015eeyh Said\" src=\"http:\/\/2.bp.blogspot.com\/-BTRK0hxhEVk\/URQbdg2gDNI\/AAAAAAAAAMs\/-jWlK1kcdeA\/s320\/seyh-said-2.jpg\" alt=\"\u015eeyh Said \u0130syan\u0131\" width=\"240\" height=\"320\" border=\"0\" \/><\/a><\/div>\n<div><b>\u015eeyh Said<\/b>, \u015eeyh Ali\u2019nin torunudur. <i>Mevlana Halit\u2019in \u015eam\u2019daki dergah\u0131nda<\/i> \u015eemdinli-Nehri ailesinden Seyit Taha\u2019n\u0131n medrese arkada\u015f\u0131yd\u0131. \u00d6\u011frenimini tamamlad\u0131ktan sonra Diyarbak\u0131r\u2019\u0131n Lice il\u00e7esine yerle\u015fti. Daha sonra Palo\u2019ya ge\u00e7erek imaml\u0131k g\u00f6revini s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. \u015eeyh Sait, \u015eeyh Ali\u2019nin o\u011fullar\u0131ndan \u015eeyh Mahmut\u2019un 7 o\u011flundan en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcyd\u00fc. Kimi ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara g\u00f6re idam edildi\u011fi 1925 y\u0131l\u0131nda 80 ya\u015f\u0131nayd\u0131. Ancak torunu Melik F\u0131rat bir yaz\u0131s\u0131nda dedesinin 61 ya\u015f\u0131nda idam edildi\u011fini yazm\u0131\u015f. \u015eeyh Said, K\u00fcrt\u00e7e\u2019nin yan\u0131s\u0131ra Arap\u00e7a ve Osmanl\u0131ca\u2019y\u0131 biliyordu. Babas\u0131 \u015eeyh Mahmut sonradan H\u0131n\u0131s il\u00e7esine ba\u011fl\u0131 Kolhisar K\u00f6y\u00fcne yerle\u015fmi\u015fti. Aile hem toprak hem de havyan besicili\u011fi bak\u0131m\u0131ndan varl\u0131kl\u0131yd\u0131.<\/div>\n<div>Osmanl\u0131 y\u00f6netimi kendilerine yak\u0131n K\u00fcrt kadrolar yeti\u015ftirmek i\u00e7in 1892 y\u0131l\u0131nda \u0130stanbul\u2019da a\u015firet mektebini a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131. Bu okuldan mezun olan 7 K\u00fcrt \u00f6\u011frenciden biri Cibranl\u0131 A\u015firetinden Mahmut Bey\u2019in o\u011flu Miralay Cibranl\u0131 Halit\u2019ti. \u015eeyh Sait sonradan Varto\u2019nun Alag\u00f6z K\u00f6y\u00fc\u2019ne yerle\u015fen Cibranl\u0131 Halit\u2019in k\u0131z karde\u015fi ile evliydi. A\u015firet mektebinden mezun olup yine Varto\u2019ya yerle\u015fen binba\u015f\u0131 Kas\u0131m Ata\u00e7 ile bacanakt\u0131. Binba\u015f\u0131 Kas\u0131m erken emekli olup Varto\u2019ya yerle\u015fmi\u015f devlet ad\u0131na ajanl\u0131k yap\u0131yordu.<\/div>\n<div>Cibranl\u0131 Mir Alay Halit Bey Haziran 1923 y\u0131l\u0131nda kurulan K\u00fcrdistan \u00d6zg\u00fcrl\u00fck Cemiyeti\u2019nin (H\u0131zba Azad\u00eeya Kurdistan) ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na getirilmi\u015fti. <i>Azad\u00ee Te\u015fkilat\u0131<\/i>, <i>K\u00fcrt Teal\u00ee Cemiyeti\u2019nden farkl\u0131 olarak silahl\u0131 m\u00fccadeleyi hedefliyordu.<\/i> \u00d6rg\u00fct Erzurum\u2019da g\u00f6revli Halit Bey\u2019in kona\u011f\u0131nda kuruldu. T\u00fcrkler ad\u0131na casusluk yapan Binba\u015f\u0131 Kas\u0131m\u2019da \u00f6rg\u00fct\u00fcn korucu \u00fcyelerindendi. \u00d6rg\u00fct ayn\u0131 zamanda \u201cBa\u011f\u0131ms\u0131z K\u00fcrdistan\u2019\u0131n kurulmas\u0131n\u0131\u201d savunuyordu. 1924 y\u0131l\u0131n\u0131n bahar\u0131nda yap\u0131lan geni\u015f kapsaml\u0131 toplant\u0131da; 1926 bahar\u0131nda ba\u015flat\u0131lacak ayaklanman\u0131n karar\u0131 al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. \u00d6rg\u00fct\u00fcn <i>\u0130hsan Nuri<\/i>, B<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignright\" title=\"\u015eeyh Said Ayaklanmas\u0131\" src=\"http:\/\/1.bp.blogspot.com\/-P1-OL402zUk\/URQbdQCw8qI\/AAAAAAAAAMo\/c8gdiy-TRsA\/s1600\/seyh-said-1.jpg\" alt=\"\u015eeyh Said efendi\" width=\"250\" height=\"393\" \/>itlis milletvekili Yusuf Ziya\u2019n\u0131n karde\u015fi te\u011fmen R\u0131za, Vanl\u0131 Rasim ve Tevfik Celal\u2019dan olu\u015fan 4 subay k\u00f6kenli \u00fcyesi vard\u0131. \u00d6rg\u00fct\u00fcn kuruldu\u011funu Binba\u015f\u0131 Kas\u0131m bizatihi Mustafa Kemal\u2019e ihbar etmi\u015fti. 1924 y\u0131l\u0131nda Beyt\u00fc\u015f\u015febap\u2019ta g\u00f6revli K\u00fcrt subaylar\u0131n\u0131n firar\u0131ndan sonra devlet harekete ge\u00e7erek \u00f6nce Erzurum\u2019da bulunan Bitlis milletvekili Yusuf Ziya Beyi g\u00f6zalt\u0131na alarak Bitlis\u2019e g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. Ekim ay\u0131nda Halit Bey\u2019i de Erzurum\u2019da evinde g\u00f6zalt\u0131na alarak Bitlis\u2019e getiriyor. \u015eeyh Said ile K\u00fcrt Teal\u00ee Cemiyetinin eski ba\u015fkan\u0131 Nehrili Seyit Abdulkadir\u2019de \u00f6rg\u00fct\u00fcn sahnede g\u00f6r\u00fcnmeyen \u00fcyeleriydi. Kitle ile g\u00fc\u00e7l\u00fc ba\u011f\u0131 olan \u015eeyh Said halk aras\u0131ndaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor ve silahl\u0131 ayaklanmalar i\u00e7in taban yokluyordu. Seyit Abd\u00fclkadir kendisine co\u011frafi konumundan dolay\u0131 \u201cisyan\u0131n Hakkari da\u011flar\u0131nda\u201d ba\u015flat\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6neriyor. Devletin s\u0131k\u0131 g\u00f6zetimi alt\u0131nda bulunan \u015eeyh Said H\u0131n\u0131s\u2019taki evinde bas\u0131larak ifadeleri al\u0131n\u0131yor. Yer de\u011fi\u015ftirmek durumunda kalan \u015eeyh, Bing\u00f6l \u00fczerinden P\u00eeran\u2019a ge\u00e7iyor. Devletin ajanlar\u0131 kendisini s\u00fcrekli izliyorlar. P\u00eeran\u2019da karde\u015fi \u015eeyh Abdurrahim\u2019in evinde kal\u0131yor. 13 \u015eubat 1925 g\u00fcn\u00fc Te\u011fmen Mustafa ile Te\u011fmen Hasan H\u00fcsn\u00fc komutas\u0131ndaki askeri birlik 6 (alt\u0131) asker ka\u00e7a\u011f\u0131n\u0131 yakalamak i\u00e7in P\u00eeran\u2019a geliyor. \u015eeyh Said ile askerler aras\u0131nda ka\u00e7aklar\u0131n teslimi konusunda ger\u00e7ekle\u015fen diyalog sonu\u00e7 vermiyor. \u015eeyh so\u011fuk kanl\u0131 davranarak bunun bir provokasyon oldu\u011funu biliyor. Meseleyi b\u00fcy\u00fctmeden k\u00f6yden ayr\u0131lmak istiyor. Te\u011fmenlerden biri \u015eeyh Said\u2019in sakal\u0131n\u0131 \u00e7ekerek hakaret ediyor. Bu durum kar\u015f\u0131s\u0131nda sertle\u015fen \u015eeyh Said adamlar\u0131n\u0131 harekete ge\u00e7iriyor. \u015eeyh Said\u2019in yakas\u0131n\u0131 tutan te\u011fmen ile 2 asker \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcyor, di\u011ferleri de etkisizle\u015ftiriliyor. B\u00f6ylece devletin tezgahlad\u0131\u011f\u0131 provokasyonla 1926\u2019da planlanan isyan bir y\u0131l \u00f6ncesinde ba\u015fl\u0131yor.<\/div>\n<div>\u015eeyh Sait olaydan sonra Darah\u00een\u00ea\u2019ye (Gen\u00e7) ge\u00e7iyor ve ayaklanma haberleri yay\u0131l\u0131yor. 14 \u015eubatta \u201cEmir-\u00fcl M\u00fccahidin Muhammed Said Nak\u015f\u0131bendi\u201d imzas\u0131 ile K\u00fcrtleri ayaklanmaya \u00e7a\u011f\u0131ran bir bildiri yay\u0131nlan\u0131yor. Hani buca\u011f\u0131 k\u0131sa s\u00fcrede K\u00fcrt isyanc\u0131lar\u0131n eline ge\u00e7iyor. Ard\u0131ndan Varto al\u0131n\u0131yor. Bir piyade alay\u0131 yenilgiye u\u011frat\u0131ld\u0131ktan sonra Lice\u2019de isyan g\u00fc\u00e7lerinin denetimine ge\u00e7iyor. Varto\u2019yu alan \u015eeyh Abdullah\u2019\u0131n komutas\u0131ndaki kuvvetler Erzurum\u2019a y\u00f6neliyorlar. \u015eeyh \u015eerif\u2019in y\u00f6netimindeki <span id=\"goog_1644118143\"><\/span><span id=\"goog_1644118147\"><\/span>K\u00fcrt silahl\u0131 g<span id=\"goog_1644118150\"><\/span><span id=\"goog_1644118151\"><\/span>\u00fc\u00e7leri<span id=\"goog_1644118148\"><\/span><span id=\"goog_1644118144\"><\/span> Bing\u00f6l\u2019\u00fc ald\u0131ktan sonra direni\u015fle kar\u015f\u0131la\u015fmadan Elaz\u0131\u011f\u2019a giriyorlar. Merkezi g\u00fc\u00e7lerini Lice\u2019de toplayan \u015eeyh Said, Diyarbak\u0131r\u2019\u0131 almaya haz\u0131rlan\u0131yor. Bu geli\u015fmelerden haberdar olan devlet g\u00fc\u00e7leri surlar\u0131n i\u00e7ine kapanarak savunmaya ge\u00e7iyorlar. 3 ve 5 bin dolay\u0131nda olan <span id=\"goog_1644118153\"><\/span>K\u00fc<span id=\"goog_1644118156\"><\/span><span id=\"goog_1644118157\"><\/span>rt silahl\u0131<span id=\"goog_1644118158\"><\/span><span id=\"goog_1644118159\"><\/span><span id=\"goog_1644118154\"><\/span>g\u00fcc\u00fc 7 Mart 1925 g\u00fcn\u00fc gece yar\u0131s\u0131nda Diyarbak\u0131r\u2019\u0131 ku\u015fat\u0131yor. 3 g\u00fcnl\u00fck Diyarbak\u0131r ku\u015fatmas\u0131nda \u015fiddetli \u00e7at\u0131\u015fmalar ya\u015fan\u0131r. Devlet bir yanda Siverekli baz\u0131 K\u00fcrt a\u015firetlerinin deste\u011fini al\u0131rken; bir yandan da kurdu\u011fu ajan a\u011f\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kiralanan \u00e7apulcularla yerli halk\u0131n mal\u0131na zarar verdirterek yap\u0131lanlar\u0131 K\u00fcrt g\u00fc\u00e7lerinin \u00fcst\u00fcne y\u0131kmay\u0131 ba\u015far\u0131r. Top at\u0131\u015flar\u0131n\u0131n da devreye sokulmas\u0131yla isyan kuvvetlerinde \u00e7\u00f6z\u00fclme ya\u015fan\u0131r. Devlet kuvvetlerine komuta eden \u0130zmir kahraman\u0131 olarak bilinen M\u00fcrsel Pa\u015fa\u2019d\u0131r. \u0130syanc\u0131 g\u00fc\u00e7ler surlardan gedikler a\u00e7arak \u015fehir merkezine girmeyi ba\u015far\u0131r. Ajan-provokat\u00f6rlerin direktifleri ile yap\u0131lan ya\u011fmalama olaylar\u0131 kent halk\u0131n\u0131n isyan g\u00fc\u00e7lerine ku\u015fkuyla bakmas\u0131na ve uzakla\u015fmas\u0131na yol a\u00e7ar. T\u00fcrk bas\u0131n\u0131 Diyarbak\u0131r ku\u015fatmas\u0131n\u0131 16 \u015eubata kadar kamuoyundan saklayarak, olup bitenleri k\u00fc\u00e7\u00fck bir zab\u0131ta vakas\u0131 olarak yans\u0131t\u0131r. Gazeteler olaydan 10 g\u00fcn sonra isyan deyimini kullanmaya ba\u015fl\u0131yorlar. Devlet sistematik bir bi\u00e7imde olay\u0131n arkas\u0131nda \u0130ngilizlerin parma\u011f\u0131 oldu\u011funu seslendirmeyi ihmal etmez. 24 \u015eubatta b\u00f6lgede s\u0131k\u0131 y\u00f6netim ilan ediliyor. K\u00fcrt isyanc\u0131lar\u0131n\u0131n ele ge\u00e7irdikleri kent ve kasabalar k\u0131sa s\u00fcrede el de\u011fi\u015ftirir. \u0130syan \u00f6nderleri ya \u0130ran\u2019a \u00e7ekilmeyi ya da gerilla sava\u015f\u0131n\u0131 ba\u015flatma karar\u0131n\u0131 al\u0131rlar. Ancak isyan\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131ndan beri devleti g\u00fcnl\u00fck bilgilendiren Binba\u015f\u0131 Kas\u0131m, yeni al\u0131nan kararlar konusunda da devleti bilgilendirerek, \u015eeyh Said\u2019i yakalatmak i\u00e7in planlar geli\u015ftirir. Binba\u015f\u0131 Kas\u0131m, \u015eeyh Said\u2019in damad\u0131 ve isyan\u0131n \u00f6nemli adamlar\u0131ndan biri olan \u015eeyh Abdullah\u2019\u0131 kazanarak onun vas\u0131tas\u0131yla \u015eeyh Said\u2019i y\u00f6nlendirir. Binba\u015f\u0131 Kas\u0131m\u2019dan ku\u015fkulananlar onu vurmak istiyorlar. \u015eeyh Abdullah onu koruyor. Atat\u00fcrk 2 Mart 1925\u2019te yumu\u015fak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc Ba\u015fbakan Fethi Okyar\u2019\u0131 g\u00f6revden azledip, sertlik yanl\u0131s\u0131 \u0130smet Pa\u015fa\u2019y\u0131 Ba\u015fbakanl\u0131\u011fa getiriyor.<\/div>\n<div>Mu\u015f co\u011frafyas\u0131na giren \u015eeyh Said\u2019i tuza\u011fa d\u00fc\u015f\u00fcrmek i\u00e7in Binba\u015f\u0131 Kas\u0131m s\u00fcrekli oyalay\u0131p hedef \u015fa\u015f\u0131rt\u0131yor. \u015eeyh Said Mu\u015f Ovas\u0131\u2019nda Murat Nehri \u00fczerindeki k\u00f6pr\u00fcy\u00fc ge\u00e7mek isterken; Binba\u015f\u0131 Kas\u0131m \u201coras\u0131 giri\u015f i\u00e7in g\u00fcvenli de\u011fildir\u201d diye kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131p yine hedef sapt\u0131r\u0131yor. Bu kez \u015eeyh Said Bulan\u0131k yak\u0131nlar\u0131ndaki Seyda K\u00f6pr\u00fcs\u00fc\u2019ne (Pira Seyda) y\u00f6nlendiriliyor. Bu k\u00f6pr\u00fcy\u00fc de \u015eeyh Said ge\u00e7mek isterken Binba\u015f\u0131 Kas\u0131m, \u201ck\u00f6pr\u00fcy\u00fc T\u00fcrk askerleri tutmu\u015f\u201d diye itiraz eder. \u015eeyh Said nehri atlarla ge\u00e7meye karar verirken onun ve Binba\u015f\u0131 Kas\u0131m, \u015eeyh Abdullah aras\u0131nda sert tart\u0131\u015fmalar ya\u015fan\u0131r. At\u0131n\u0131 suya s\u00fcren ve nehrin ortas\u0131na kadar ilerleyen \u015eeyh Said bu kez kar\u015f\u0131 taraftaki g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7leri haberdar edilsin diye Binba\u015f\u0131 Kas\u0131m ile \u015eeyh Abdullah havaya ate\u015f a\u00e7arlar. Suyun ortas\u0131ndan tekrar geri d\u00f6nen \u015eeyh Said, Kas\u0131m ve Abdullah\u2019\u0131n yan\u0131na gelerek ve taktik olarak \u201cVarto\u2019ya gidip Osman Pa\u015fa\u2019ya teslim olacaz\u201d der. Bu arada Binba\u015f\u0131 Kas\u0131m \u015eeyh Said\u2019in karars\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve teslim olabilece\u011fini Varto\u2019daki T\u00fcrk Pa\u015fas\u0131na bildirir. \u015eeyh Said \u201cben teslim olmuyorum\u201d diye ba\u011f\u0131r\u0131r ve at\u0131n\u0131 yeniden k\u00f6pr\u00fcye s\u00fcrer. Kas\u0131m ve adamlar\u0131 \u015eeyh Abdullah\u2019tan da cesaret alarak \u00f6n\u00fcn\u00fc \u00e7evirip teslim olmaya zorluyorlar. \u015eeyh Said kendi silah\u0131 ile Kas\u0131m\u2019\u0131 vurmak isterken silah\u0131 ate\u015f almaz. Bu karga\u015fa s\u0131ras\u0131nda Kas\u0131m ve adamlar\u0131 taraf\u0131ndan esir al\u0131n\u0131r. Binba\u015f\u0131 Kas\u0131m, Osman Pa\u015fa\u2019ya bir teskere yazarak, tutsak ald\u0131\u011f\u0131 \u015eeyh Said\u2019i teslim almak i\u00e7in bir m\u00fcfrezenin g\u00f6nderilmesini talep eder. 15 Nisan g\u00fcn\u00fc Abdurrahman Pa\u015fa K\u00f6pr\u00fcs\u00fc\u2019nde bacana\u011f\u0131 Binba\u015f\u0131 Kas\u0131m taraf\u0131ndan etkisizle\u015ftirilen \u015eeyh Sait devlet g\u00fc\u00e7lerine teslim edilir.<\/div>\n<div>Diyarbak\u0131r\u2019a g\u00f6t\u00fcr\u00fclen \u015eeyh Said hukukla ili\u015fkisi olmayan \u015fah\u0131slardan olu\u015fan \u0130stiklal Mahkemesi taraf\u0131ndan k\u0131sa ve sembolik bir yarg\u0131lama sonucu idama mahkum edilir. Uzun y\u0131llar atama ile Hak<span id=\"goog_1644118169\"><\/span>kar<span id=\"goog_1644118170\"><\/span>i milletvekilli\u011fini de yapan mahkeme ba\u015fkan\u0131 T\u00fcrk milliyet\u00e7isi Mazhar M\u00fcfit Kansu\u2019nun san\u0131klar\u0131n y\u00fcz\u00fcne okudu\u011fu idam ferman\u0131 \u015fu c\u00fcmlelerden olu\u015fuyordu:<\/div>\n<div>\u201cKiminiz hasis, ki\u015fisel \u00e7\u0131karlar\u0131na bir z\u00fcmreyi alet,<br \/>\nkiminiz yabanc\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rtmas\u0131n\u0131 ve siyasi h\u0131rslar\u0131n\u0131<br \/>\nrehber ederek,\u00a0 hepiniz bir noktaya, yani<br \/>\nBA\u011eIMSIZ K\u00dcRD\u0130STAN\u2019I kurmaya y\u00f6neldiniz.\u201d<\/div>\n<div>B\u00f6ylece mahkeme ba\u015fkan\u0131 Kansu \u201cBa\u011f\u0131ms\u0131z K\u00fcrdistan\u2019\u0131 kurmay\u0131\u201d idam gerek\u00e7esi oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a dile getiriyordu. \u0130nfazlar 29 Haziran Pazar g\u00fcn\u00fc ger\u00e7ekle\u015ftirildi. Diyarbak\u0131r milletvekili Cavit Ekin ile \u015eeref Bey, askeri ve sivil \u015fefler ve e\u015fleri infazda haz\u0131r bulunurlar. \u015eeyh Sait ve 46 arkada\u015f\u0131n\u0131n infaz sahnesini Frans\u0131z ve \u0130ngiliz gazetelerine haber yapan LORD K\u0130NROSS\u2019tan aktaral\u0131m.<\/div>\n<div>\u00c7o\u011fu cesaretli bir \u015fekilde \u00f6ld\u00fc. \u015eeyh Said sonuna kadar istifini bozmad\u0131.<\/div>\n<div>Sehpaya \u00e7\u0131karken mahkeme ba\u015fkan\u0131na g\u00fcl\u00fcmseyerek<br \/>\n\u2018senden ho\u015fland\u0131m\u2019 dedi. \u2018Ama k\u0131yamet g\u00fcn\u00fcnde hesapla\u015faca\u011f\u0131z.\u2019<br \/>\nAskeri komutana da tak\u0131larak \u2018pa\u015fa\u2019 dedi. \u2018gel d\u00fc\u015fman\u0131nla vedala\u015f.\u2019<br \/>\nG\u00f6mlek \u00fczerine ge\u00e7irilirken k\u0131m\u0131ldamadan durdu.\u201d<\/div>\n<div>Mahkeme \u00fcyelerinden biri Ali Saib Ursava\u015f\u2019t\u0131. Revand\u0131z K\u00fcrlerindendi. T\u00fcrkiye\u2019ye ge\u00e7erek Mustafa Kemal\u2019in hizmetine girmi\u015fti. Mahkeme a\u015famas\u0131nda Ankara\u2019n\u0131n talimat\u0131yla \u015eeyh Said\u2019e ifade de\u011fi\u015ftirme g\u00f6revi ona verilmi\u015fi. Ankara, olup bitenlerin bir K\u00fcrt ayaklanmas\u0131 olarak mahkeme tutanaklar\u0131na ge\u00e7mesinden rahats\u0131zd\u0131. \u0130syan\u0131n dini ama\u00e7l\u0131 ve hilafetin geri getirilmesine y\u00f6nelik oldu\u011funu kay\u0131tlara ge\u00e7irmek i\u00e7in bask\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131. \u015eeyh Said\u2019i buna ikna eden K\u00fcrt k\u00f6kenli mahkeme \u00fcyesi Ali Saib Ursava\u015f\u2019t\u0131. \u015eeyh Said\u2019in ifadelerini bu y\u00f6nden de\u011fi\u015ftirmesi durumunda hafif bir ceza ile kurtulaca\u011f\u0131 ve H\u0131n\u0131s\u2019ta kendisini ziyaret edip birlikte kuzu yiyeceklerine inand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. \u015eeyh Said\u2019in verdi\u011fi s\u00f6z\u00fcn arkas\u0131nda durmay\u0131p infazda haz\u0131r bulunan bu i\u015f birlik\u00e7i K\u00fcrd\u2019e de s\u00f6yleyecekleri vard\u0131. Bunu da aktarmakta fayda g\u00f6r\u00fcyorum.<\/div>\n<div>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 -Ali Saib Bey, hani ya do\u011fruyu s\u00f6ylersem kurtaracakt\u0131n\u0131z?<br \/>\n-Ne yapal\u0131m Said Efendi, seninle H\u0131n\u0131s\u2019ta kuzu yiyemedik.<br \/>\n-Do\u011fru s\u00f6yledin, Saib Bey, ama siz <span id=\"goog_1644118175\"><\/span>ceza<span id=\"goog_1644118178\"><\/span><span id=\"goog_1644118179\"><\/span>m<span id=\"goog_1644118176\"><\/span>\u0131 hafifletmediniz.<br \/>\n-\u015eeyh Efendi, bundan hafif ceza olur mu?<br \/>\n-Bundan a\u011f\u0131r\u0131n\u0131 siz s\u00f6yleyin&#8230;<\/div>\n<div>Ali Saib suskun kal\u0131yor.<\/div>\n<div>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u015eeyh Said:<\/div>\n<div>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 -Seni severim, ama seninle mah\u015fer g\u00fcn\u00fc mahkeme olaca\u011f\u0131z.<\/div>\n<div>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ali Saib \u00f6fkeyle ba\u011f\u0131r\u0131r:<\/div>\n<div>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 -Bu kadar T\u00fcrk kan\u0131n\u0131n d\u00f6k\u00fclmesine, ocaklar\u0131n s\u00f6nmesine sebep oldun. Cezan\u0131 \u00e7ekeceksin.<\/div>\n<div>\u0130dam sehpas\u0131na do\u011fru ilerlerken son s\u00f6zleri \u015f\u00f6yleydi:<\/div>\n<div>\u201cD\u00fcnyadaki hayat\u0131m\u0131n sonuna geldim. Ulusum i\u00e7in kendimi kurban etti\u011fimden dolay\u0131 pi\u015fmanl\u0131k duymuyorum. Yeter ki torunlar\u0131m\u0131z d\u00fc\u015fman \u00f6n\u00fcnde bizi mahcup etmesin.\u201d<\/div>\n<div>\n<p>As\u0131lan 47 can \u201cibreti alem i\u00e7in\u201d g\u00fcn ortas\u0131na kadar dara\u011fac\u0131nda as\u0131l\u0131 kald\u0131lar. Sonra da bug\u00fcn dahi a\u00e7\u0131lmas\u0131 yasaklanan bir \u00e7ukura topluca g\u00f6m\u00fcld\u00fcler.<span id=\"goog_1644118162\"><\/span><span id=\"goog_1644118163\"><\/span><span id=\"goog_1644118160\"><\/span><span id=\"goog_1644118161\"><\/span><\/p>\n<p><strong><span style=\"color: #ff0000;\">4.\u015eeyh Ubeydullah Nehri \u0130syan\u0131<\/span><\/strong><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"date-outer\">\n<div class=\"date-posts\">\n<div class=\"post-outer\">\n<div class=\"post hentry\">\n<div class=\"post-header\"><\/div>\n<div id=\"post-body-7211881785145248587\" class=\"post-body entry-content\">\n<div class=\"separator\"><a href=\"http:\/\/2.bp.blogspot.com\/-O9YJuBedFHM\/URLRN0QiOFI\/AAAAAAAAALI\/bRPsenyh9T4\/s1600\/seyh-ubeydullah-nehiri.jpg\"><img decoding=\"async\" title=\"\u015eeyh Ubeydullah Nehri\" src=\"http:\/\/2.bp.blogspot.com\/-O9YJuBedFHM\/URLRN0QiOFI\/AAAAAAAAALI\/bRPsenyh9T4\/s1600\/seyh-ubeydullah-nehiri.jpg\" alt=\"\u015eeyh Ubeydullah Nehri Ayaklanmas\u0131\" border=\"0\" \/><\/a><\/div>\n<p><strong><br \/>\n<\/strong><strong>\u015eeyh Ubeydullah Nehri \u0130syan\u0131<\/strong><\/p>\n<p>1878&#8217;de yani Rus-T\u00fcrk (1877-1878) sava\u015f\u0131n\u0131n hemen akabinde Botan b\u00f6lgesinde Mir Bedirxan&#8217;\u0131n iki o\u011flunun \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde K\u00fcrtler ayaklan\u0131rlar. Dersim&#8217;de ise zaten ba\u015fkald\u0131r\u0131 ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. K\u00fcrtler Dersim&#8217;de kad\u0131n\u0131yla erke\u011fiyle amans\u0131z bir m\u00fccadele y\u00fcr\u00fct\u00fcrler. Tujik Da\u011f\u0131&#8217;nda s\u0131k\u0131\u015ft\u0131klar\u0131nda imdatlar\u0131na Ermeni karde\u015fleri yeti\u015fir. Osmanl\u0131 ise Dersim&#8217;in di\u011fer b\u00f6lgelerle birle\u015fmemesi i\u00e7in barikat kurmu\u015ftur. Velhas\u0131l yenilirler.<\/p>\n<p>T\u00fcm bu karma\u015f\u0131k olaylarla 1880&#8217;e girilir. \u015eeyh Ubeydullah Nehri, <i>Nak\u015fibendi<\/i> Tarikat\u0131&#8217;n\u0131n \u00f6nc\u00fcs\u00fcd\u00fcr. Ve ayn\u0131 zamanda iki y\u00fcze yak\u0131n k\u00f6y\u00fc olan bir K\u00fcrt feodalidir. T\u00fcm bu n\u00fcfuzlar\u0131n\u0131 kullanarak halk\u0131 direni\u015fe \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. Hakkari, Osmanl\u0131&#8217;n\u0131n denetiminden al\u0131n\u0131r. K\u00fcrtlerin birle\u015fmesini isteyen \u015eeyh Ubeydullah bir toplant\u0131 d\u00fczenler. K\u00fcrt ileri gelenlerinin hepsi \u00e7a\u011fr\u0131l\u0131d\u0131r. Osmanl\u0131&#8217;dan taraf olan K\u00fcrt ileri gelenleri, K\u00fcrt birli\u011finin Hristiyanlara kar\u015f\u0131 kullan\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini belirtirler. \u015eeyhin tavr\u0131 ise nettir: &#8220;Ermeniler katledildi\u011fi takdirde, K\u00fcrtler T\u00fcrkiye h\u00fck\u00fcmeti nezdindeki \u00f6nemlerini yitireceklerdir.&#8221; \u00d6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcd\u00fcr. Ermeni ve S\u00fcryani dostudur. Ho\u015fg\u00f6r\u00fcl\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p>Ve bu s\u00f6z konusu toplant\u0131da T\u00fcrkmenistan&#8217;la sava\u015fan \u0130ran&#8217;da m\u00fccadelenin ba\u015flat\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi konusunda hemfikir olurlar. M\u00fccadele \u0130ran K\u00fcrdistan\u0131&#8217;nda ba\u015flat\u0131l\u0131r. O\u011flu Abdulkadir&#8217;in \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde, K\u00fcrtler \u015fehir ve k\u00f6ylerini birer birer almaya ba\u015flarlar. S\u00fcryani lider Mar-\u015eimun, hareketi destekler. Ermeniler de destekte bulunurlar. \u015eeyh Ubeydullah, Hristiyanlara b\u00fcy\u00fck bir ilgi g\u00f6sterir. \u0130ngilizler bo\u015f durmaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye \u00fczerinde \u00e7\u0131karlar\u0131 vard\u0131r. Bir s\u00fcre sonra S\u00fcryani ve Ermenileri tarafs\u0131z bir hale getirirler.<\/p>\n<p>K\u00fcrtler de b\u00fcy\u00fck hatalar yapmaya ba\u015flarlar. Kurtar\u0131lan b\u00f6lgelere \u015eeyh, kad\u0131 tayin ediyordu. Soucbulak&#8217;ta \u0130mam-\u0131 Cuma hutbe vererek, \u0130ranl\u0131 \u015eiilere cihad-i mukkades ilan eder. M\u00fcsl\u00fcman olmayanlar\u0131 bu durum \u00fcrk\u00fct\u00fcr. K\u00fcrt a\u015firetleri aras\u0131nda birlik sa\u011flanamam\u0131\u015ft\u0131r. Talanc\u0131 baz\u0131 K\u00fcrt a\u015firetleri direni\u015fin i\u00e7ine s\u0131zarak, ele ge\u00e7irdikleri ganimetten sonra ortadan kaybolurlar. 1880&#8217;in son aylar\u0131na do\u011fru K\u00fcrt m\u00fccadelesi yenilgiye u\u011frar. Farslar, Avusturyal\u0131 g\u00f6revlilerle birlikte \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kan herkesi kesip bi\u00e7erler. K\u00f6yler yak\u0131l\u0131p y\u0131k\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Ku\u015fatma ve s\u00fcrg\u00fcn<\/strong><\/p>\n<p>Yenilgiden sonra, \u015eeyh Ubeydullah ise \u015eemz\u00eenan&#8217;daki (\u015eemdinli) k\u00f6\u015fk\u00fcne \u00e7ekilir. \u0130ran&#8217;\u0131n da bask\u0131s\u0131yla \u015eeyh Ubeydullah, \u0130stanbul&#8217;a \u00e7a\u011fr\u0131l\u0131r. \u015e\u00f6lenle kar\u015f\u0131lanan \u015feyh\u00a0Ubeydullah, bir s\u00fcre sonra tutsak olarak tutuldu\u011funu anlar. K\u0131l\u0131k de\u011fi\u015ftirerek firar eder ve sonras\u0131nda K\u00fcrdistan&#8217;a ula\u015f\u0131r. K\u00fcrtler \u015eeyh Ubeydullah&#8217;\u0131 \u015fan\u0131na yak\u0131\u015f\u0131r bir \u015fekilde askeri birliklerle kar\u015f\u0131larlar. \u00d6n\u00fcne \u00e7\u0131kan Osmanl\u0131 askerleriyle \u00e7at\u0131\u015fmaktan da geri kalmazlar. Yine Ermenilerle iyi ili\u015fkiler geli\u015ftirmeye dikkat eder. 1882&#8217;de bulundu\u011fu kale ku\u015fatma alt\u0131na al\u0131n\u0131r. Kaleyi Osmanl\u0131lar y\u0131kar. \u015eeyh\u00a0Ubeydullah&#8217;\u0131\u00a0teslim al\u0131p Musul&#8217;a s\u00fcrg\u00fcn etmek i\u00e7in, askerlerin himayesinde yola \u00e7\u0131k\u0131l\u0131r. O\u011flu bask\u0131n d\u00fczenleyerek babas\u0131n\u0131 kurtar\u0131r. Osmanl\u0131 ordusu bulunduklar\u0131 b\u00f6lgeyi ku\u015fatma alt\u0131na alarak \u015eeyh Ubeydullah Nehri&#8217;yi ve o\u011flu Abdulkadir&#8217;i teslim alarak Mekke&#8217;ye s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderirler.<\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>5.Ko\u00e7giri \u0130syan\u0131<\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"post-outer\">\n<div class=\"post hentry\">\n<div class=\"post-header\"><\/div>\n<div id=\"post-body-5373823259072072065\" class=\"post-body entry-content\">\n<div class=\"separator\"><a href=\"http:\/\/1.bp.blogspot.com\/-RPSbdKJfpTM\/URKJktIEb2I\/AAAAAAAAAKg\/2Sm2H9L36sM\/s1600\/aliser-zarifexanim-kocgiri.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"Ko\u00e7giri \u0130syan\u0131\" src=\"http:\/\/1.bp.blogspot.com\/-RPSbdKJfpTM\/URKJktIEb2I\/AAAAAAAAAKg\/2Sm2H9L36sM\/s320\/aliser-zarifexanim-kocgiri.jpg\" alt=\"Ali\u015fer ve Zarife\" width=\"207\" height=\"320\" border=\"0\" \/><\/a><\/div>\n<div><b>\u00a0<\/b><\/div>\n<div><b>Ko\u00e7giri \u0130syan\u0131<\/b>, 1921 y\u0131l\u0131nda\u00a0T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi H\u00fck\u00fbmeti&#8217;ne kar\u015f\u0131\u00a0Ko\u00e7giri, Pezgav\u0131r, Maksudan, Aslanan, Kurme\u015fan, Par\u00e7ikan, Cenbergan, \u0130zol ve Giniyan a\u015firetlerinin i\u00e7inde bulundu\u011fu bir isyand\u0131r.<\/div>\n<div>Ko\u00e7giri a\u015fireti reisi Ali\u015fan Bey ile karde\u015fi Haydar Bey ve G\u00fcla\u011fao\u011fullar\u0131ndan Mehmed \u0130zzet, Naki, Hasan Askeri, Kaz\u0131m ve Ali\u015fir y\u00f6netmi\u015ftir.<\/div>\n<div>Ko\u00e7giri a\u015fireti;\u00a0Su\u015fehri,\u00a0Hafik\u00a0(Ko\u00e7hisar),\u00a0Kemah,\u00a0Kuru\u00e7ay\u00a0Ovac\u0131k,\u00a0Zara,\u00a0\u0130mranl\u0131,\u00a0Divri\u011fi,\u00a0Refahiye,\u00a0Kangal\u00a0ve \u00e7evresinde 135 k\u00f6y ile en az 40.000 n\u00fcfustan olu\u015ftu\u011fu tahmin ediliyordu.\u00a0\u0130syan\u0131 bast\u0131rmak i\u00e7in 3.161 erden olu\u015fan birlikler g\u00f6nderildi. \u0130syanc\u0131lar\u0131n toplam mevcudu ise en az 3000 kadard\u0131.\u00a0K\u00fcrdistan Teali Cemiyeti\u00a0Ali\u015fan Bey&#8217;i\u00a0Dersim&#8217;e g\u00f6ndererek \u00f6rg\u00fct\u00fcn kurulmas\u0131n\u0131 istemi\u015f ve Ali\u015fan Bey,\u00a0Baytar Nuri\u00a0ile birlikte \u00f6rg\u00fct\u00fc kurmu\u015ftur. Baytar Nuri, ayr\u0131ca\u00a0Zara,\u00a0Divri\u011fi,\u00a0Kangal,\u00a0Hafik,\u00a0\u0130mraniye,\u00a0Beypazar,\u00a0Celalli,\u00a0Sincan,\u00a0Hamo,\u00a0Z\u0131nara\u00a0ve\u00a0Domura&#8217;da cemiyetinin \u015fubesini kurmu\u015ftur.\u00a0Mustafa Kemal,\u00a0Erzurum Kongresi\u00a0kararlar\u0131n\u0131n\u00a0K\u00fcrtleri\u00a0de kapsad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatarak Ali\u015fan Bey&#8217;i ikna etmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f ve\u00a0Sivas\u00a0milletvekili\u00a0olmas\u0131n\u0131 \u00f6nermi\u015ftir. Ali\u015fan Bey\u00a0Sivas\u00a0milletvekili\u00a0olmay\u0131 ba\u015fta kabul ettiyse de\u00a0K\u00fcrt\u00a0Devleti kurma amac\u0131nda olan Baytar Nuri ile konu\u015ftuktan sonra bu \u00f6neriyi reddetmi\u015ftir. Bununla birlikte Baytar Nuri de milletvekilli\u011fi \u00f6nerisini kabul etmemi\u015ftir. Ayr\u0131ca Baytar Nuri,\u00a0K\u00fcrt\u00a0\u00f6zerkli\u011fiyle yetinen\u00a0Seyit Abd\u00fclkadir&#8217;i\u00a0T\u00fcrk\u00a0ajan rol\u00fcn\u00fc oynamakla su\u00e7lam\u0131\u015ft\u0131r.<\/div>\n<div>1920 ba\u015flar\u0131nda Baytar Nuri,\u00a0Yellice\u00a0nahiyesinde H\u00fcseyin Abdal tekkesinde Cangaben ve Kurme\u015fan gibi a\u015firetlerin reisleriyle birlikte toplant\u0131 d\u00fczenleyerek\u00a0Sevr Antla\u015fmas\u0131&#8217;n\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 ve\u00a0Diyarbak\u0131r,\u00a0Van,\u00a0Bitlis,\u00a0Elaz\u0131\u011f,\u00a0Dersim\u00a0ve\u00a0Ko\u00e7giri&#8217;den olu\u015fan ba\u011f\u0131ms\u0131z K\u00fcrt devleti kurmas\u0131n\u0131 kararla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130syanc\u0131lar Temmuz ay\u0131nda Zara&#8217;n\u0131n \u00c7ulfa Ali karakoluna ve \u015eadan a\u015firet reisi Pa\u015fo da Refahiye&#8217;ye sald\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r.<\/div>\n<div>T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Meclis H\u00fck\u00fbmeti\u00a0Ko\u00e7giri\u00a0a\u015fireti reisi Ali\u015fan Bey&#8217;i Refahiye kaymakam vekilli\u011fine, karde\u015fi Haydar Bey&#8217;i de \u0130mraniye bucak m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne atayarak \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 \u00f6nlemeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0\u0130syan\u0131\u00a0bast\u0131rmak i\u00e7in \u0130mranl\u0131&#8217;ya gelen 6.\u00a0S\u00fcvari\u00a0Alay\u0131n\u0131n komutan\u0131 Binba\u015f\u0131 Halis, yakalanarak isyanc\u0131lar\u0131n harp divan\u0131 karar\u0131yla idam edilmi\u015ftir. \u0130syan eden a\u015firetler, Ko\u00e7giri kazas\u0131n\u0131n m\u00fcmtaz bir vilayet yap\u0131lmas\u0131n\u0131 istemi\u015ftir. 25 Kas\u0131m 1920&#8217;de &#8220;Bat\u0131 Dersim A\u015firet Reisleri&#8221;,\u00a0T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi&#8217;ne\u00a0Sevr Antla\u015fmas\u0131&#8217;n\u0131n uygulanmas\u0131 gerekti\u011fini ve aksi halde silah zoruyla hakk\u0131 almaya mecbur kalaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r.<\/div>\n<div>\n<p>Ayaklanma, b\u00f6lgedeki 6. S\u00fcvari Alay\u0131\u2019n\u0131n bir grup asker ka\u00e7a\u011f\u0131n\u0131 yakalamak isterken bask\u0131na u\u011framas\u0131yla\u00a06 Mart\u00a01921\u2019de ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi H\u00fckumeti\u00a0Sakall\u0131 Nurettin Pa\u015fan\u0131n\u00a0Merkez Ordusu&#8217;nun emrinde\u00a0Topal Osman A\u011fan\u0131n\u00a0bizzat komuta etti\u011fi 42. ve 47.\u00a0Giresun Alaylar\u0131n\u0131\u00a0isyan\u0131 bast\u0131rmakla g\u00f6revlendirmi\u015ftir. Nisan\u2019da harekat\u0131n birinci evresi sona erdi\u011finde isyanc\u0131lar k\u00fc\u00e7\u00fck gruplar halinde da\u011f\u0131larak Kuzey ve Kuzeydo\u011fu y\u00f6n\u00fcne \u00e7ekilmi\u015flerdir. Bundan sonraki ikinci etapta, 17 Haziran\u2019da isyanc\u0131lardan Haydar Bey\u2019in karde\u015fi Ali\u015fan ve 32 isyanc\u0131 ileri geleni ile 500\u2019den fazla isyanc\u0131 teslim olmu\u015f, isyan\u00a0Haziran\u00a01921&#8217;de katliamlarla bast\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<\/div>\n<div><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>Kaynak: kurdisyanlari.blogspot.com.t<\/strong><\/span><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>1.Seyit R\u0131za (Ders\u00eem) \u0130syan\u0131 19. y\u00fczy\u0131ldaki\u00a0Dersim ayaklanmalar\u0131\u00a0ile kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Dersim Olaylar\u0131\/Dersim Harek\u00e2t\u0131 Do\u011fu isyanlar\u0131 1935 y\u0131l\u0131nda Dersim Tarih 20 Mart 1937 &#8211; Kas\u0131m 1937 2 Ocak 1938 &#8211; Aral\u0131k 1938 B\u00f6lge Dersim\u00a0ve etraf\u0131 (D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Umumi M\u00fcfetti\u015flik m\u0131nt\u0131kas\u0131) Sonu\u00e7 \u0130syan bast\u0131r\u0131ld\u0131. T\u00fcrk Ordusu Dersim&#8217;de tekrar hakimiyet kurdu. Seyit R\u0131za\u00a0ile birlikte 6 ki\u015fi idam edildi. Dersim\u00a0halk\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[25,299],"tags":[950,744,949,137,951,742,17],"class_list":["post-2520","post","type-post","status-publish","format-standard","","category-tarih","category-turkce","tag-dersim","tag-isyan","tag-kocgiri","tag-kurt","tag-sey-ubeydullah","tag-seyh-said","tag-slide"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2520","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2520"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2520\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2520"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2520"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2520"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}