{"id":24130,"date":"2025-12-06T16:59:49","date_gmt":"2025-12-06T13:59:49","guid":{"rendered":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=24130"},"modified":"2025-12-06T17:04:16","modified_gmt":"2025-12-06T14:04:16","slug":"dimili-zazaki-edebiyati","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=24130","title":{"rendered":"DIMIL\u0130 (ZAZAK\u0130) EDEB\u0130YATI"},"content":{"rendered":"<div class=\"xdj266r x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs x126k92a\">\n<div dir=\"auto\"><\/div>\n<div dir=\"auto\">I. Mirlikler D\u00f6neminde Zazak\u00ee Edebiyat\u0131n\u0131n\u0131n Yoklu\u011fu<\/div>\n<div dir=\"auto\"><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Daha \u00f6nce bahsetti\u011fimiz gibi; Emev\u00eeler, Abb\u00e2s\u00eeler ve K\u00fcrtlerin y\u00f6netimi d\u00f6neminde, Kurmanc\u00ee K\u00fcrt\u00e7esiyle eser yaz\u0131lmam\u0131\u015f olsa da, zamanla durum de\u011fi\u015fti. XVI. y\u00fczy\u0131l ba\u015f\u0131nda, K\u00fcrtler ile Osmanl\u0131 sultan\u0131 I. Selim aras\u0131nda Safev\u00eeler\u2019e kar\u015f\u0131 ittifak yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131; K\u00fcrt mirleri (beyleri) sava\u015fta Osmanl\u0131lara destek verme \u015fart\u0131yla, kendi b\u00f6lgelerinde bir \u00e7e\u015fit ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k-\u00f6zerklik kazanm\u0131\u015ft\u0131lar. Bu \u00f6zg\u00fcrl\u00fck sonucunda K\u00fcrtlerin vatan\u0131 \u00f6nceye g\u00f6re nisbi bir huzur ve istikrara kavu\u015fmu\u015ftu; bu da Kurmanc\u00ee dilinde edeb\u00ee eserlerin yaz\u0131lma \u015fartlar\u0131n\u0131 ve ortam\u0131n\u0131 kendisiyle birlike getirmi\u015fti (haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131) ki medreselerde Kurmanc\u00ee K\u00fcrt\u00e7esi ile e\u011fitim verilmesi bu alanda \u00f6nemli bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131. Neticede K\u00fcrt\u00e7e art\u0131k e\u011fitim dili oldu\u011fu i\u00e7in, yaz\u0131 dili de olmu\u015ftu, K\u00fcrt\u00e7e eserler medrese m\u00fcfredat\u0131nda e\u011fitim eserleri haline gelmi\u015fti ve Kurmanc\u00ee K\u00fcrt\u00e7esi ile bir\u00e7ok edebi eser yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Rahatl\u0131kla s\u00f6ylenebilir ki Klasik Kurmanc\u00ee K\u00fcrt\u00e7esi Edebiyat\u0131, bu d\u00f6nemin mahsul\u00fcd\u00fcr.<\/div>\n<div dir=\"auto\">Klasik Zaza Edebiyat\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman g\u00f6r\u00fcyoruz ki Emev\u00eeler, Abb\u00e2s\u00eeler ve K\u00fcrtlerin h\u00fck\u00fcmetlerinde Dimil\u00ee (Zazaki) lisan\u0131nda da eser yaz\u0131lmam\u0131\u015f, ki bu anla\u015f\u0131l\u0131rd\u0131r. Burada \u015fu soru akla geliyor: Kurmanc mirleri Osmanl\u0131 ile ittifak yapt\u0131\u011f\u0131 zaman, acaba bu ittifak i\u00e7inde Zaza mirleri de yok muydu ki Mirlikler (beylikler) d\u00f6neminde Kurmanc\u00ee K\u00fcrt\u00e7esi gibi D\u0131m\u0131li eserler de yaz\u0131lsayd\u0131? Bu sorunun cevab\u0131, D\u0131m\u0131li beylerinin varl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan m\u00fcsbettir (olumludur). \u00c7\u00fcnk\u00fc hem XVI. y\u00fczy\u0131ldan \u00f6nce, hem de daha \u00f6ncesinde Zaza mirlikleri vard\u0131. \u015eerefhan-\u0131 Bidl\u00ees\u00ee, \u015eerefn\u00e2me adl\u0131 eserinde nas\u0131l ki Kurmanc mirleri hakk\u0131nda bilgiler veriyorsa Zaza (D\u0131m\u0131li) mirleri hakk\u0131nda da bilgi verir ki bu mirliklerden M\u0131rdas\u00ee ve S\u00fcveydiler iki b\u00fcy\u00fck konfederasyondu. Mirdas\u00eeler G\u00eal (E\u011fil), Palu, \u00c7ermik\u2019te ve Suveyd\u00eeler ise Dara H\u00ean\u00ee, \u00c7abak\u00e7ur (\u00c7ewl\u00eeg) gibi yerlerde h\u00fck\u00fcm s\u00fcr\u00fcyorlard\u0131. Bu beylikler XVI. y\u00fczy\u0131ldan \u00f6nce kurulmu\u015flard\u0131 ve K\u00fcrt\u2013Osmanl\u0131 ittifak\u0131nda K\u00fcrt mirlerinin koalisyonunda yer alm\u0131\u015flard\u0131.<\/div>\n<div dir=\"auto\">Bu durumda ger\u00e7ekten ilgin\u00e7 bir soru ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor: D\u0131m\u0131li mirliklerinin ve Kurmanc mirliklerinin pozisyonu genel olarak benzer iken, acaba Kurmanc mirlikleri devrinde neden Kurmanc\u00ee edebiyat\u0131 ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f da D\u0131m\u0131l\u00ee beylikleri i\u00e7inden D\u0131m\u0131l\u00ee edebiyat\u0131 ortaya \u00e7\u0131kmam\u0131\u015f? En dikkat \u00e7ekici nokta \u015fudur ki Palu ve G\u00eal mirliklerinde baz\u0131 eserler yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, ancak bu eserler Dimil\u00ee ile de\u011fil, Osmanl\u0131 T\u00fcrk\u00e7esi ile kaleme al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Her iki mirlikte de \u015eerefhan Bedl\u00ees\u00ee\u2019nin \u201c\u015eerefname\u201d adl\u0131 eseri Osmanl\u0131 T\u00fcrk\u00e7esine \u00e7evrilmi\u015ftir. Yan\u00ee, e\u011fer o d\u00f6nemki mirliklerde eser verilmi\u015fse de, bunlar Dimil\u00ee de\u011fil, T\u00fcrk\u00e7eydi.<\/div>\n<div dir=\"auto\">\u015e\u00fcphesiz T\u00fcrk\u00e7e ile yaz\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 konuyu biraz a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturuyor. Bu durum, Osmanl\u0131 T\u00fcrk\u00e7esi\u2019nin onlar \u00fczerindeki etkisini g\u00f6steriyor. B\u00fcy\u00fck ihtimalle, Palu ve G\u00eal mirlerinin Osmanl\u0131\u2019n\u0131n Diyarbekir valisi (beylerbeyi) ile ili\u015fkilerinin yo\u011fun olmas\u0131, bu mirlerin Osmanl\u0131 devletinin dilini yaz\u0131da kullanmas\u0131na sebebiyet vermi\u015ftir. Hatta, belki onlar\u0131n alimleri Osmanl\u0131 T\u00fcrk\u00e7esi ile e\u011fitim yapan Diyarbak\u0131r\u2019daki medreselerde okumu\u015flar ve bu da yaz\u0131da Osmanl\u0131 T\u00fcrk\u00e7esi\u2019nin kullan\u0131lmas\u0131na sebep olmu\u015ftu. B\u00f6ylece sonu\u00e7 olarak bu Dimil\u00ee mirliklerinin d\u00f6neminde, bilindi\u011fi kadar\u0131yla Dimil\u00ee ile edeb\u00ee eser yaz\u0131m\u0131 ger\u00e7ekle\u015fmedi. \u00d6yle anla\u015f\u0131l\u0131yor ki bu ba\u011flamda Kurmanc mirlikleri Osmanl\u0131 devletinin etkisinde de\u011fildiler.<\/div>\n<div dir=\"auto\">Dimil\u00ee klasik edebiyat\u0131 mirlik d\u00f6neminde ortaya \u00e7\u0131kamad\u0131. Dimil\u00ee edeb\u00ee \u00fcr\u00fcnleri ilk olarak, mirlikler d\u00f6neminden 40\u201350 y\u0131l sonra yani XIX. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonunda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Ayr\u0131ca, o d\u00f6nemde \u00fcretilen ilk Dimil\u00ee metinleri de G\u00eal ve Palo gibi mirlik b\u00f6lgelerinden de\u011fildi. Bu alanda verilen iki eser de Diyarbekir hinterland\u0131nda yaz\u0131lmu\u015ft\u0131r ki bu yerlerden biri Diyarbak\u0131r\u2019a ba\u011fl\u0131 Lice kazas\u0131n\u0131n Hezan nahiyesi olup, di\u011fer yer de Siverek \u015fehridir. Bu iki yer de D\u0131m\u0131li beyliklerinden kalma de\u011fildir. Bu nedenle sonu\u00e7 olarak \u015funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr: Kurmanc\u00ee edebiyat\u0131n\u0131n geli\u015fmesinde mirliklerin oynad\u0131\u011f\u0131 rol\u00fcn aksine; Dimil\u00ee mirliklerinin varl\u0131\u011f\u0131 Dimil\u00ee edebiyat\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131nda etkili olmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/div>\n<div dir=\"auto\">A\u015fa\u011f\u0131da her iki Dimil\u00ee \u015fairinden, aliminden de s\u00f6z edece\u011fiz ki Dimil\u00ee edebiyat\u0131 tarihinde ilk kez Dimil\u00ee edeb\u00ee eserleri onlar\u0131n eliyle yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ki\u015filer Mela Ehmed\u00ea Xas\u00ee ve Osman Efend\u00ee yo Bab\u0131j\u2019d\u0131r.<\/div>\n<div dir=\"auto\">II. Klasik Zaza Edebiyat\u0131n\u0131n \u0130lk Temsilcileri<\/div>\n<div dir=\"auto\"><\/div>\n<div dir=\"auto\">A. MELA EHMED\u00ca XAS\u00ca<\/div>\n<div dir=\"auto\">Halk aras\u0131nda Seyday\u00ea Xasi, Xocey\u00ea Xas\u00ee veya Melay\u00ea Xas\u00ee olarak bilinen Mela Ehmed\u00ea Xas\u00ee, 1862 y\u0131l\u0131nda Lice&#8217;nin Hezan k\u00f6y\u00fcnde do\u011fdu. Xas\u00ee, e\u011fitimine \u00f6nce Mela Mustafa Xetib&#8217;in yan\u0131nda k\u00f6y\u00fcnde ba\u015flad\u0131, ard\u0131ndan Lice&#8217;nin Pe\u00e7ar\u00ea k\u00f6y\u00fcne okumaya gitti ve ard\u0131ndan 1902&#8217;de Hac \u0130brahim Efendi&#8217;den icazet ald\u0131, Mes\u00fbdiye Medresesi&#8217;nde \u00f6\u011frenimini tamamlamak \u00fczere Diyarbak\u0131r&#8217;a gitti. 1909&#8217;da Diyarbak\u0131r&#8217;da muderisli\u011fe ba\u015flad\u0131 ve 1910&#8217;da k\u00f6y\u00fc Hezan&#8217;\u0131n m\u00fcderisi oldu. Daha sonra Lice&#8217;de m\u00fcft\u00fcl\u00fck yapt\u0131 ancak iki y\u0131l iki ay sonra bu g\u00f6revinden istifa etti.<\/div>\n<div dir=\"auto\">Melaye Xasi, Nak\u015fibendi tarikat\u0131n\u0131n halifeli\u011fini \u015eeyh Abdulkadir Hezani&#8217;den alm\u0131\u015f olsa da, hayat\u0131n\u0131 tarikat\u0131n kurallar\u0131na g\u00f6re ya\u015famam\u0131\u015f, s\u00fcrekli ilim ve irfanla me\u015fgul olmu\u015ftur. Seydaye Xasi, Dimili&#8217;nin yan\u0131 s\u0131ra K\u00fcrt\u00e7e, Kurmanci, T\u00fcrk\u00e7e, Arap\u00e7a ve Fars\u00e7a da biliyordu. 1951 y\u0131l\u0131nda Hezanda vefat etmi\u015f ve oraya defnedilmi\u015ftir.<\/div>\n<div dir=\"auto\">D\u0131m\u0131li ( Zazaki ) Edebiyat\u0131ndaki Yeri<\/div>\n<div dir=\"auto\">Melaye Xasi, Dimili ( Zazaki ) tarihinde, edebiyat\u0131nda ilk edebi eser yazan ki\u015fidir. Xasi, \u00f6nemli bir \u015fair olmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Dimili dilinde bir mevl\u00fct de yazm\u0131\u015ft\u0131r. Melaye Xasi&#8217;nin mevl\u00fcd\u00fc, Dimili edebiyat\u0131 tarihindeki ilk eser ve ilk Dimili mevl\u00fcd\u00fc olma \u00f6zelli\u011fini ta\u015f\u0131r.<\/div>\n<div dir=\"auto\">Mevl\u00fct el-Hasi ilk olarak 1315\/1898 y\u0131l\u0131nda Diyarbak\u0131r&#8217;da Topo\u011frafya Matbaas\u0131&#8217;nda bas\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak bu bask\u0131 sadece yakla\u015f\u0131k 400 adet bas\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in i\u00e7eri\u011fi h\u0131zla t\u00fckenmi\u015f ve bulunamam\u0131\u015ft\u0131r. 1985 y\u0131l\u0131nda Molla Zeynelabiddin Amidi, Mevl\u00fct el-Hasi&#8217;yi kendi el yaz\u0131s\u0131yla Diyarbak\u0131r&#8217;da yeniden yazarak ikinci kez yay\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r. Amidi, bu say\u0131s\u0131nda Mevlid metninin yan\u0131 s\u0131ra \u00e7e\u015fitli Hasi \u015fiirlerine de yer vermi\u015ftir. Bunlar aras\u0131nda Arap\u00e7a Ak\u00eede \u00fczerine bir \u015fiir (144 beyit), Allah&#8217;\u0131n isimleri ve f\u0131k\u0131h konulu iki Arap\u00e7a \u015fiir, T\u00fcrk\u00e7e bir \u015fiir ve her beyiti Arap\u00e7a, Fars\u00e7a, T\u00fcrk\u00e7e, K\u00fcrt\u00e7e ( Kurmanci ) ve Dimili dillerinde yaz\u0131lm\u0131\u015f m\u00fclemma tarz\u0131nda bir \u015fiir yer almaktad\u0131r. Xas\u00ean\u0131n Zazaca mevludunun ilk iki beyiti<\/div>\n<div dir=\"auto\">Ez b\u0131 b\u0131smillahi iptida kena<\/div>\n<div dir=\"auto\">Raz\u0131q\u00ea aman u xasan piya kena<\/div>\n<div dir=\"auto\">Rebbi, hemd u \u015fikri ancax to r\u00ea b\u00ea<\/div>\n<div dir=\"auto\">Kibr u medh u fexri p\u00earo to r\u00ea b\u00ea<\/div>\n<div dir=\"auto\"><\/div>\n<div dir=\"auto\">B. OSMAN ES\u2019ED EFEND\u0130 BABIJ<\/div>\n<div dir=\"auto\">Osman Es&#8217;ed Efendi Babij, 1852 y\u0131l\u0131nda Siverekte do\u011fdu. Babas\u0131 Hac\u0131 Ey\u00fcb Efendi, Sivere\u011fin eski m\u00fcft\u00fcs\u00fcyd\u00fc. Bab, kabilesinin ad\u0131d\u0131r ve soyad\u0131ndaki Babij kelimesi, bu k\u00f6yle olan akrabal\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Siverek M\u00fcft\u00fcs\u00fc Z\u00fclfikar Z\u00fchdi Efendi&#8217;den e\u011fitim ald\u0131 ve 1882&#8217;de ondan icazet ald\u0131. 1884&#8217;te Siverek Mahkemesi&#8217;nde \u00fcye oldu. 1905&#8217;te Siverek M\u00fcft\u00fcs\u00fc Z\u00fclfikar Z\u00fchdi Efendi&#8217;nin vefat\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, onun yerine Siverke M\u00fcft\u00fcs\u00fc oldu. Osman Es&#8217;ed Efendi, 1929&#8217;da vefat etti. Mezar\u0131 Siverektedir<\/div>\n<div dir=\"auto\">Osman Es&#8217;ed Efendi, Dimili&#8217;nin yan\u0131 s\u0131ra K\u00fcrt\u00e7e, Kurmanci, Arap\u00e7a ve Osmanl\u0131ca da biliyordu.<\/div>\n<div dir=\"auto\">Osman Es&#8217;ed Efendi de Mela Ehmed\u00ea Xas\u00ee gibi bir Dimili mevl\u00fcd\u00fc yazm\u0131\u015ft\u0131r. Dimili dilinde eser yazan ikinci ki\u015fidir. Ancak, Mela Ehmed\u00ea Xas\u00ee&#8217;nin \u00e7a\u011fda\u015f\u0131d\u0131r ve eserinin yaz\u0131l\u0131\u015f tarihi genel olarak Xas\u00ee&#8217;ninkinden sonra de\u011fildir. Bu da eserini 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelir. Mevl\u00fct&#8217;\u00fc, Xasi&#8217;ninki gibi Diyarbak\u0131r&#8217;da bas\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Mevl\u00fct&#8217;\u00fc, \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra Celadet Ali Bedirhan taraf\u0131ndan \u015eam&#8217;da bas\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Mevl\u00fcd\u00fcn\u00fcn ba\u015flang\u0131c\u0131ndan iki Zazaca beyit.<\/div>\n<div dir=\"auto\">B\u0131 namey wahir\u00ea no ard u azm\u00ean<\/div>\n<div dir=\"auto\">Ki ma dest kerdo no g\u0131rwe do rengin<\/div>\n<div dir=\"auto\">\u015eima hemd\u00ea xw\u0131 Allay r\u00ea b\u0131yarin<\/div>\n<div dir=\"auto\">\u015eew u roj Qapi d\u00ea ey d\u0131 b\u0131nal\u0131n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\"><\/div>\n<div dir=\"auto\">EDEB\u0130YAT\u00ca DIMIL\u0130 ( ZAZAK\u0130 )<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Dew\u0131rd\u00ea miran ( began ) d\u0131 edebit\u00ea D\u0131m\u0131li ( Zazaki ) \u00e7\u0131 r\u00ea n\u00eanu\u015fya yo, kes bewniyo tarix ra vineno k\u0131 wext\u00ea Emewiyan, Ebasiyan u dewrd\u00ea Kurmanciyan d\u0131 b\u0131 Kurmanc\u0131ya eseri n\u00eaamey\u00ea nu\u015ften. Behd\u00ea coya dewrd\u00ea Osmaniyan se sera 16. In serd\u00ea c\u0131 d\u0131 Kurmanciyan u Osmaniyan Sultan\u00ea c\u0131 Yavuz Selimi miyaveyn d\u0131 du\u015ft\u00ea Safewiyan ra ittifaq v\u0131razyeno miran\u00ea ( began\u00ea ) kurmanciyan \u015fert\u00ea c\u0131 Osmaniyana, welatt\u00ea xo d\u0131 xoserib\u00ea, ( \u00f6zerkib\u00ea ) behd\u00ea coya, welat\u00ea Kurmanciyan kewt s\u0131lametin miyan, no awa ya Kurmanciyan z\u0131wand\u00ea xo r\u00ea zi w\u00ear v\u0131zyay, dest p\u00ea kerdi eseri zi nu\u015fnay. Medresan d\u0131 b\u0131 Kurmanciya wenden nu\u015ften kerd\u0131, z\u0131wan\u00ea c\u0131 hem b\u0131 z\u0131wan\u00ea wenden hem zi b\u0131 z\u0131wan\u00ea nu\u015ften, behd\u00ea coya bol eser\u00ea kurmanci nu\u015fyay\u00ea. Kes seno r\u0131hat vazo k\u0131 edebiyat\u00ea kurmanci yo qlasik no dem d\u0131 dest p\u00ea kerdo u bol edebi eseri zi nu\u015fyay\u00ea, mehsul\u00ea n\u00ea wextiy\u00ea.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Edebiyat\u00ea D\u0131m\u0131li ( Zazaki ) yo qlasik kes bewniyo vineno k\u0131 wext\u00ea Emewiyan, Ebbasiyan dewr\u00ea welatt\u00ea Kurmanciyan d\u0131 z\u0131wand\u00ea Zazaki ya eseri n\u00eanu\u015fyay\u00ea, fehm beno k\u0131 tiya d\u0131 no pers yeno kesi viri, miran\u00ea Kurmanciyan wexto k\u0131 Osmaniyana itifaq kerd\u0131, ec\u00eab n\u00ea itifaqi miyan d\u0131 mir\u00ea Zazayan zi \u00e7\u0131n\u00ea bi? Wextt\u00ea mirekan d\u0131 qe zeyd\u00ea Kurmanci Zazakiya zi eseri \u00e7\u0131 n\u00eanu\u015fyay\u00ea? C\u0131wab\u00ea n\u00ea persi o wext\u0131 beg\u00ea Zazayan zi n\u00ea itifaqi miyan d\u0131 bi, hem se sera 16. D\u0131 ver\u00ea coy zi begina Zazayan bi. \u015eerefxan B\u0131dlisi eserd\u00ea xo \u015eerefname d\u0131 hem begand\u00ea Kurmanciyan ra hem zi begand\u00ea Zazayan ra behs keno u mehlumat dano, vano k\u0131 beg\u00ea Zazayan xo miyan d\u0131 d\u0131 konfederasyon\u00ea g\u0131rdi v\u0131ra\u015fti bi. Namey\u00ea inan mirdasi u s\u0131weydi bi. Mirdasi G\u00eal ( Egil ) , Palo u \u00c7\u00earmug d\u0131, Suweydi zi Dara H\u00eani, \u00c7abaq\u00e7ur ( \u00c7ewlig ) d\u0131 hukum kerd\u00ea. N\u00ea began ver\u00ea se sera 16. u d\u0131ha ver\u00ea coy roneyaybi, ittifaqt\u00ea Kurmanciyan u Osmaniyan miyan d\u0131 ca g\u0131rot\u0131 b\u0131. Kes w\u0131nyeno rastey ser kes f\u0131k\u0131ryeno zew pers zi yeno kesi viri. N\u00ea ittifaqi u koalisyoni miyan d\u0131 \u015fert\u00ea Kurmanciyan u Zazayan zey p\u00ea bi \u00eac\u00eab elemeka dewr\u00ea mirand\u00ea Kurmanciyan d\u0131 edebiyat\u00ea Kurmanciyan v\u0131zya yo meydan nu\u015fyayo, \u00e7\u0131 begand\u00ea D\u0131m\u0131liyan d\u0131 edebiyat\u00ea D\u0131m\u0131li n\u00eav\u0131zya yo meydan n\u00eanu\u015fyayo? Kes fehm keno k\u0131 Palo u G\u00eal begl\u0131xeyda c\u0131 d\u0131 tayn eseri nu\u015fyay\u00ea lab\u0131r\u00ea n\u00ea eseri z\u0131wand\u00ea D\u0131m\u0131liya n\u00ea b\u0131 T\u0131rkida Osmaniya amey\u00ea nu\u015ften. Hem begl\u0131ginda Kurmanciyan d\u0131 hem zi begl\u0131xeyda D\u0131m\u0131liyan d\u0131 eser\u00ea \u015eerefxan Bidlisi a\u00e7arna yo T\u0131rkida Osmaniyan ser ek o dew\u0131r d\u0131 begl\u0131xeyda D\u0131m\u0131liyan d\u0131 eseri nu\u015fya y\u00ea zi \u00ea b\u0131 D\u0131m\u0131li n\u00ea b\u0131 T\u0131rkiya nu\u015fyay\u00ea no awa g\u0131rwe d\u0131ha beno fehm, e\u015fkera k\u0131 tesir\u00ea b\u0131 T\u0131rki sero ayseno. T\u0131rkiya Osmaniyan ihtimal o g\u0131rdo k\u0131 Palo u begand\u00ea g\u00ealiya o wext waliy\u00ea Diyarbek\u0131ri ( beg\u00ea began ) a miyaveyn\u00ea c\u0131 we\u015f beno, tesird\u00ea c\u0131 d\u0131 manen\u00ea, no awa kes texmin keno k\u0131 began\u00ea D\u0131m\u0131liyan ( Zazayan ) z\u0131wan\u00ea d\u0131w\u00ealda Osmaniyan we\u00e7ina yo, wenden nu\u015ften a xo pa kerda. Beno k\u0131 alim\u00ea inan zi \u015fiy\u00ea Diyarbek\u0131r medresan d\u0131 wendo, nu\u015ften a c\u0131 u wendena c\u0131 zi biya Osman\u0131ki. Behde coya kes fehm keno k\u0131 begl\u0131xeyda D\u0131m\u0131liyan d\u0131 z\u0131wand\u00ea D\u0131m\u0131liya edebi eseri n\u00eanu\u015fyay\u00ea, Beg\u00ea Kurmanciyan tesird\u00ea Osmaniyan d\u0131 n\u00eamendibi, inan ziwand\u00ea xo ya eseri nu\u015fnay\u00ea. Qlasik edebiyat\u00ea z\u0131wand\u00ea D\u0131m\u0131li wext\u00ea begl\u0131xand\u0131 \u00e7\u0131 heyf k\u0131 n\u00eanu\u015fya. Behd\u00ea coya 1850 Osmaniyan n\u00ea begl\u0131xey hewaday\u00ea.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\"><\/div>\n<div dir=\"auto\">DEST P\u00ca KERDI\u015e\u00ca EDEB\u0130YATT\u00ca DIMIL\u0130 ( ZAZAK\u0130 )<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Behd\u00ea begl\u0131xan hewaday\u0131\u015f ya 40 \u2013 50 ser tepiya yan\u00ea XIX. Seran d\u0131 dest p\u00ea keno, m\u0131nt\u0131qed\u00ea began d\u0131 n\u00ea nahiyed\u00ea Lice H\u00eazan d\u0131 dest p\u00ea keno. M\u0131la Ehmed\u00ea Xasi mewlid\u00ea nebi b\u0131 D\u0131m\u0131li ( Zazaki ) nu\u015feno. S\u00eawreg\u0131 d\u0131 zi 1903 d\u0131 Osman efendiyo Bab\u0131z b\u0131 Zazaki nu\u015feno.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\"><\/div>\n<div dir=\"auto\">EDEB\u0130YATT\u00ca ZAZAK\u0130 YO QLAS\u0130KTI TEMS\u0130LKAR\u00ca YA S\u0130FTEY\u00caN\u0130<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">A. MELA EHMED\u00ca XAS\u00ca<\/div>\n<div dir=\"auto\">\u015eari miyan d\u0131 name y\u00ea c\u0131 Seyday\u00ea Xasi, Xocay\u00ea Xasi u Mela y\u00ea Xasi vaziyeno, Ehmed\u00ea Xasi 1862 d\u0131 dewda Lice H\u00eazan d\u0131 Elay dayo, ameyo d\u0131nya. Xasi veri dewda xo d\u0131 M\u0131la Xetibi het wenden dest p\u00ea kerd\u0131, behd\u00ea coya \u015f\u0131 zuna dewda Lice P\u00ea\u00e7are d\u0131 wend\u0131, h\u0131ma behd\u00ea coya 1902 d\u0131 Hac \u0130brahim Efendi ra icazet geno u \u015f\u0131no Diyarbek\u0131r Mesudiye Medresesi d\u0131 wendena xo dest p\u00ea keno, wendena tepya beno Muderd\u0131ris ,1909 d\u0131 Diyarbek\u0131r d\u0131 zi Muderrisin keno u 1910 d\u0131 yeno dew da xo Muderrisin keno, beno Muderris\u00ea dewda xo, behd\u00ea coya Lice d\u0131 muftiyin keno, d\u0131 seri u d\u0131 mengi tep ya istifa keno. Melay\u00ea Xasi teriqate Neq\u015fibendi \u015eex Abdulkadir H\u00eazani ra xelifin g\u0131rota, lab\u0131r\u00ea heyat\u00ea xo b\u0131 teriqati n\u00ea b\u0131 ilmi ser o ravyarna yo.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">D\u0131m\u0131lki, Kurmanci, T\u0131rki, Erebki, Far\u0131ski, zanay\u00ea, 1951 d\u0131 H\u00eazan d\u0131 wefat kerdo u w\u0131za def\u0131n kerdo. Mewlitt\u00ea Ehmed\u00ea Xasi ra d\u0131 beyiti.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Ez b\u0131 b\u0131smillahi iptida kena<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Raz\u0131q\u00ea aman u xasan piya kena<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Rebbi, hemd u \u015f\u0131kri ancax to r\u00ea b\u00ea<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Kibr u mehd fexri p\u00earo to r\u00ea b\u00ea<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\"><\/div>\n<div dir=\"auto\">OSMAN ES\u2019 ED EFEND\u0130 YO BABIJ<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Osman Es\u2019ed Bab\u0131j 1852 d\u0131 S\u00eawreg\u0131 d\u0131 Elay dayo. Piy\u00ea c\u0131 Hac\u0131 Eyup Efendi muftiy\u00ea S\u00eawreg\u0131 ver\u00ean b\u0131. Bab namey\u00ea qebila da c\u0131yo, Osman Efendi M\u0131ftiy\u00ea S\u00eawreg\u0131 Z\u00fclfikar Z\u00fchdi efendi het wendo, 1882 d\u0131 ey ra icazet g\u0131roto, 1884 d\u0131 mehkemada S\u00eawreg\u0131 d\u0131 b\u0131 yo azay\u00ea c\u0131. 1905 d\u0131 m\u0131ftiy\u00ea S\u00eawreg\u0131 Z\u00fclfikar Z\u00fchdi efendi merd\u0131\u015ft\u00ea c\u0131ya tepya, Osman Efendi b\u0131yo m\u00fcftiy\u00ea S\u00eawreg\u0131, 1929 wefat kerd\u0131. Osman ES\u2019ed Efendi z\u0131wan\u00ea D\u0131m\u0131li ( Zazaki ) Kurmanci, Erebki u Osnan\u0131ki zanay\u00ea. Osman Eefendi zey Ehmed\u00ea Xasi b\u0131 D\u0131m\u0131li ( Zazaki ) ya mewlit nu\u015fto, mewlit\u00ea c\u0131 behd\u00ea mergd\u00ea c\u0131ya Celadet Ali Bed\u0131rxani \u015eam d\u0131 ne\u015f\u0131r kerdo. Mewlitt\u00ea ey ra d\u0131 beyti.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">B\u0131 namey wahir\u00ea no erd u azm\u00ean<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">Ki ma dest kerdo no g\u0131rwe do rengin<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">\u015e\u0131ma hemd\u00ea xwi Allay r\u00ea b\u0131yarin\u200b<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">\u015eew u roj qapi d\u00ea ey d\u0131 b\u0131nal\u0131n<\/div>\n<div dir=\"auto\"><\/div>\n<\/div>\n<div dir=\"auto\"><strong>Cevat YILDIZ\u00a0<\/strong><\/div>\n<div dir=\"auto\">(Bu yaz\u0131 \u00c7ermik G\u00fcndemi facebook sayfas\u0131ndan al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.)<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\"><\/div>\n<div dir=\"auto\">Kaynak\u00e7a: Destp\u00eaka Edbiyata Kurdi ya Klasik prof. Abdurrahman Adak s. 353<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div dir=\"auto\">\u00c7\u0131me: Destp\u00eaka Edebita Kurdi ya Klasik prof. Adurrahman Adak r. 353<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>I. Mirlikler D\u00f6neminde Zazak\u00ee Edebiyat\u0131n\u0131n\u0131n Yoklu\u011fu Daha \u00f6nce bahsetti\u011fimiz gibi; Emev\u00eeler, Abb\u00e2s\u00eeler ve K\u00fcrtlerin y\u00f6netimi d\u00f6neminde, Kurmanc\u00ee K\u00fcrt\u00e7esiyle eser yaz\u0131lmam\u0131\u015f olsa da, zamanla durum de\u011fi\u015fti. XVI. y\u00fczy\u0131l ba\u015f\u0131nda, K\u00fcrtler ile Osmanl\u0131 sultan\u0131 I. Selim aras\u0131nda Safev\u00eeler\u2019e kar\u015f\u0131 ittifak yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131; K\u00fcrt mirleri (beyleri) sava\u015fta Osmanl\u0131lara destek verme \u015fart\u0131yla, kendi b\u00f6lgelerinde bir \u00e7e\u015fit ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k-\u00f6zerklik kazanm\u0131\u015ft\u0131lar. Bu \u00f6zg\u00fcrl\u00fck &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":32,"featured_media":24131,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5371],"tags":[1616,140,559],"class_list":["post-24130","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-alinti-yazilar","tag-manset","tag-zaza","tag-zazaca"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24130","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=24130"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24130\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":24132,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24130\/revisions\/24132"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/24131"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=24130"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=24130"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=24130"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}