{"id":24115,"date":"2025-10-28T13:06:46","date_gmt":"2025-10-28T10:06:46","guid":{"rendered":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=24115"},"modified":"2025-10-28T13:09:00","modified_gmt":"2025-10-28T10:09:00","slug":"muhyiddin-zinar-said-i-kurdi-ile-seyh-saidin-dini-ve-milli-kaygilari-ayni-stratejileri-farkliydi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=24115","title":{"rendered":"Muhyiddin Zinar: Said-i K\u00fcrdi ile \u015eeyh Said\u2019in Dini ve Milli Kayg\u0131lar\u0131 Ayn\u0131, Stratejileri Farkl\u0131yd\u0131"},"content":{"rendered":"

Osmanl\u0131\u2019n\u0131n y\u0131k\u0131l\u0131p Cumhuriyetin kuruldu\u011fu 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk \u00e7eyre\u011fi siyasal a\u00e7\u0131dan K\u00fcrtler i\u00e7in \u00e7ok kritik bir d\u00f6nemdi. Bu \u00e7eyrekte K\u00fcrtler \u00e7ok yo\u011fun bir siyasi faaliyet i\u00e7ine girdiler. \u0130lk siyasi cemiyetler, ilk sosyal olu\u015fumlar ve ilk politik s\u00fcreli yay\u0131nlar\u0131n hepsi bu y\u0131llarda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n hi\u00e7biri K\u00fcrtlerin ihtiya\u00e7 duyduklar\u0131n\u0131 sonu\u00e7 vermeyince, K\u00fcrtler i\u00e7in kitlesel isyanlar d\u00f6nemi ba\u015flad\u0131.<\/em><\/p>\n

\u0130stanbul\u2019da kurulan ilk cemiyetlerden K\u00fcrdistan\u2019daki isyanlara kadar k\u0131sa s\u00fcrede h\u0131zl\u0131 ve yo\u011fun ge\u00e7en bu s\u00fcreci do\u011fru tahlil etmek ve isabetli sebep-sonu\u00e7 ili\u015fkileri kurmak, K\u00fcrt tarihi okumas\u0131 ba\u011flam\u0131nda son derece hayati bir \u00f6nem ta\u015f\u0131makta.<\/em><\/p>\n

\u0130stanbul\u2019daki siyasi cemiyetler ile K\u00fcrdistan\u2019daki silahl\u0131 isyanlar aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131lar ve bu ba\u011flant\u0131lar\u0131n oda\u011f\u0131nda olan ki\u015filer bu r\u00f6portaj\u0131m\u0131z\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 belirliyor. Bu \u00e7er\u00e7evede r\u00f6portaj konu\u011fumuz olan Muhyiddin Zinar ile, \u0130stanbul\u2019daki siyasal m\u00fccadelede \u00f6nemli bir akt\u00f6r olan Bedi\u00fczzaman Said-i Kurdi ile K\u00fcrt tarihinin en \u00f6nemli silahl\u0131 hareketi olan \u015e\u00eax Said hareketini konu\u015faca\u011f\u0131z. \u00d6zellikle Said-i K\u00fcrdi\u2019nin o d\u00f6nemdeki K\u00fcrt siyasal m\u00fccadelesindeki rol\u00fc ve bu rol\u00fcn \u015e\u00eax Said hareketi ile kesi\u015fen noktlar\u0131n\u0131 Muhyiddin Zinar ile konu\u015ftuk. Zira Muhyiddin Zinar iki y\u0131l \u00f6nce Bedi\u00fczzaman\u2019\u0131n siyasal monografisi diyebilece\u011fimiz \u201cSA\u0130D K\u00fcrtl\u00fc\u011f\u00fcn Kay\u0131p Risalesi\u201d isminde bir kitap \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 yay\u0131nland\u0131 ve kitab\u0131nda bu konu ile ilgili \u00f6nemli tesbitler yapt\u0131.<\/em><\/p>\n

Ekrem Malbat: \u00c7al\u0131\u015fman\u0131z\u0131n ilgi uyand\u0131ran k\u0131s\u0131mlar\u0131ndan biri Said-i K\u00fcrdi’nin \u015eeyh Said olay\u0131na evirilen s\u00fcre\u00e7teki hikayesi. Siz bu hikayeyi nereden ba\u015flat\u0131yorsunuz? Klasik Nurculu\u011fun aksine Ankara’dan sonra Said-i K\u00fcrdi inzivaya de\u011fil, tersine K\u00fcrt meselesinde, Cumhuriyetle birlikte ortaya \u00e7\u0131kan bir dizi siyasal ve sosyolojik k\u0131r\u0131lma kar\u015f\u0131s\u0131nda bir akt\u00f6re d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. Said-i K\u00fcrdi’nin Ankara’dan ayr\u0131l\u0131\u015f\u0131 ile \u015eeyh Said ba\u015fkald\u0131r\u0131s\u0131na kadar olan s\u00fcreci, bize nas\u0131l aktar\u0131rs\u0131n\u0131z? \u0130syan s\u00fcrecinde Said-i K\u00fcrdi nas\u0131l bir akt\u00f6r?<\/strong><\/em><\/p>\n

Muhyidin Zinar:<\/strong>\u00a0Said Nursi biyografilerinde ge\u00e7en kimi iddialar onun \u00f6zellikle Ankara\u2019daki misyonunu ve \u015eeyh Said olay\u0131na evrilen s\u00fcre\u00e7teki rol\u00fcn\u00fc bir hayli bulan\u0131kla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Ankara\u2019dan direkt Van\u2019a yerle\u015fti\u011fi, \u00f6zellikle \u015eeyh Said kar\u015f\u0131t\u0131 s\u00f6ylemlerde bulundu\u011fu y\u00f6n\u00fcndeki hikayeler buna \u00f6rnek verilebilir. Kanaatimce Said-i K\u00fcrdi\u2019nin \u0130stanbul\u2019dan Ankara’ya geli\u015fi ve sonras\u0131nda ya\u015fananlar konuya giri\u015f i\u00e7in iyi bir ba\u015flang\u0131\u00e7 te\u015fkil eder.<\/p>\n

Nursi\u2019nin 1922 Kas\u0131m Ankara\u2019s\u0131na davet edilirken nas\u0131l bir politik \u015fahsiyet olarak alg\u0131land\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemlidir. K\u00fcrdistan Teali Cemiyeti \u00e7evresinin ileri gelenlerinden say\u0131lan Nursi, ulema s\u0131fat\u0131yla birlikte \u00f6nemli bir K\u00fcrt politik akt\u00f6r olarak da g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Kul\u00fcb\u00fcn feshedildi\u011fi ve lokal temsilcileri aras\u0131nda farkl\u0131 stratejik e\u011filimlerin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 bir hengamede Ankara\u2019ya gelen Said-i K\u00fcrdi \u00f6yle g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor ki mefsuh KTC\u2019nin \u0130stanbul merkez akt\u00f6rleriyle de isti\u015fare halindedir.<\/p>\n

Kemal\u2019in bu bulu\u015fmadan beklentilerine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda konunun do\u011frudan K\u00fcrdistan meselesiyle alakadar oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclebilir. Ama\u00e7 onu bu meselede istihdam etmektir. \u015e\u00fcphesiz Nursi Ankara dehlizlerinde b\u00fcy\u00fct\u00fclen anti-K\u00fcrt ideolojinin ve politik ayart\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n son derece fark\u0131ndad\u0131r. B\u00fcy\u00fck Tarih\u00e7e-i Hayat nedense davetin bu y\u00f6n\u00fc \u00fczerinde durmaz. \u201cMustafa Kemal’in kendisini parlak fikirlerinden istifade i\u00e7in davet etti\u011fi\u201d gibi bilgiler ge\u00e7se de bunun meclise sunulan beyanname ve namaz konusunda ya\u015fanan tart\u0131\u015fmayla s\u0131n\u0131rl\u0131 tutuldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Halbuki Said Nursi\u2019nin Ankara\u2019daki \u00e7abalar\u0131 sistematik bi\u00e7imde dine y\u00f6nelen d\u0131\u015flamalara oldu\u011fu kadar, giderek K\u00fcrtleri yok sayan T\u00fcrk nasyonalizmine de bir meydan okumad\u0131r.<\/p>\n

Bug\u00fcne kadar \u00f6ne \u00e7\u0131kan anlat\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131k\u0131p yeni bir hikayeden bahsediyorsunuz g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm kadar\u0131yla. M. Kemal’in Said-i K\u00fcrdi\u2019yle g\u00f6r\u00fc\u015fme iste\u011finin K\u00fcrdistan sorunuyla ilgili oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyorsunuz. Buna dair elinizdeki verileri bizimle payla\u015fabilir misiniz?<\/strong><\/em><\/p>\n

Elbette\u2026 \u00d6ncelikle \u015eualar adl\u0131 eserinde ge\u00e7en bir metin bizlere M. Kemal ve S. Nursi g\u00f6r\u00fc\u015fmesinin \u00f6zellikle K\u00fcrtl\u00fckle ilgili oldu\u011funu s\u00f6yler. Metin, K\u00fcrd jenosidine dair Nevzat Tando\u011fan\u2019a atfedilen tarihsel bir itiraf\u0131 da tarihe not d\u00fc\u015fer. Said-i K\u00fcrdi\u2019nin \u201cK\u00fcrdistan Umumi Vaizi\u201d s\u0131fat\u0131yla \u015eeyh Senusi yerine g\u00f6revlendirilmek istenmesi \u00e7ok \u00f6nemli bir ayr\u0131nt\u0131ya i\u015faret eder. M.Kemal, \u015eeyh Senusi\u2019ye g\u00f6nderdi\u011fi mektupta K\u00fcrdistan meselesini selamet-i \u0130slamiye\u2019ye ve vahdet-i vataniye\u2019ye suikast ve d\u00fc\u015fman\u0131n maddi silahlar\u0131ndan daha muz\u0131r bir sorun olarak dillendirir. Belli ki yeni sistem nasyonalist programlar i\u00e7in yol temizli\u011fi say\u0131lacak bu a\u015famay\u0131 etkili bir K\u00fcrt alim ve lider eliyle y\u00fcr\u00fctmek istemi\u015ftir. Hatta meclis taraf\u0131ndan onaylanan Nursi\u2019ye ait Medreset-\u00fcz Zehra teklifinin alt\u0131nda, M. Kemal imzas\u0131 bu ikna saikiyle at\u0131lm\u0131\u015f olabilir. Ancak Said-i K\u00fcrdi K\u00fcrdistan meselesinde M. Kemal\u2019in yakla\u015f\u0131mlar\u0131na itiraz etmi\u015f, teklifleri red etmi\u015f ve do\u011fru \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn bir T\u00fcrk ulus-devleti olamayaca\u011f\u0131 fikrini dile getirmi\u015ftir. Aksine as\u0131l K\u00fcrdistan\u2019\u0131 stat\u00fcs\u00fcz b\u0131rakman\u0131n hem selamet-i \u0130slamiye\u2019ye hem T\u00fcrklere zarar verece\u011fini g\u00fcndeme getirmi\u015ftir. 1907\u2019lerde Abd\u00fclhamit y\u00f6netiminin r\u00fc\u015fvet ve tehditlerine kar\u015f\u0131 sergiledi\u011fi milli onur bu kez Ankara\u2019n\u0131n meclis odalar\u0131nda yank\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. Said Nursi\u2019nin bu keskin tav\u0131rlar\u0131 sonraki d\u00f6nemlerde de iflah olmaz bir rejim muhalifi olarak muamele g\u00f6rmesine sebep olmu\u015ftur.<\/p>\n

Nursi\u2019nin mecliste irad etti\u011fi beyannamede Napolyon\u2019a hayranl\u0131\u011f\u0131yla bilinen M. Kemal\u2019e tavsiyesi dikkat \u00e7ekicidir. Napolyon yerine tarihin en sayg\u0131n K\u00fcrt imparatoru Selahaddin-i Eyy\u00fcbi\u2019yi model olarak sunmas\u0131 olduk\u00e7a \u00f6nemli bir mesajd\u0131r.<\/p>\n

Bu d\u00f6neme referans olabilecek di\u011fer bir metin ise 1955’te Reis-i Cumhura ve Ba\u015fvekile hitaben yazd\u0131\u011f\u0131 mektuptur. Mektup 1955’in K\u00fcrt sorununa dair kelam edebilmek i\u00e7in 1922\u2019ye at\u0131flarda bulunur. K\u00fcrdi, M\u00fck\u00fcsl\u00fc Hamza \u00f6rne\u011fi \u00fczerinden siyasette ve bilhassa e\u011fitim kurumlar\u0131nda yayg\u0131nla\u015fan T\u00fcrk \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n K\u00fcrtler nezdinde uyand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 derin nefretten s\u00f6z eder. Yeni iktidar\u0131 nasyonalist e\u011filimleri sebebiyle sert bi\u00e7imde ele\u015ftirir. K\u00fcrdistan\u2019\u0131n stat\u00fcs\u00fcn\u00fc ve be\u015f milyon K\u00fcrt n\u00fcfusun maslahat\u0131n\u0131 menfi milliyet\u00e7ilikten dolay\u0131 inkar etmenin d\u00fc\u015fmanl\u0131ktan ba\u015fka bir sonuca ula\u015fmayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtir.<\/p>\n

Saltanat-Hilafet tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n tam ortas\u0131nda Ankara\u2019ya gelen Bedi\u00fczzaman\u2019\u0131n tasavvurunda devletin ve bu ba\u011flamda K\u00fcrtlerin krizi neydi?<\/strong><\/em><\/p>\n

Nursi Ankara\u2019ya geldi\u011finde ya\u015fanan en \u00f6nemli olay saltanat\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. Bu \u0130stanbul\u2019daki meclis-i mebusan\u2019\u0131n Ankara\u2019ya ta\u015f\u0131nmas\u0131ndan sonraki en kritik ad\u0131md\u0131r. Hilafet tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 beraberinde getiren bu s\u00fcre\u00e7, devlet i\u00e7in h\u0131zla bir rejim krizine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrken K\u00fcrtler i\u00e7in ortak devlet imkanlar\u0131n\u0131n tamamen ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131na d\u00f6n\u00fck alg\u0131y\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmi\u015ftir. Zira yeni muktedirlerin hilafeti sorunla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 alan dinden ziyade, planlanan nasyonalist devlete ge\u00e7i\u015f \u00f6n\u00fcndeki engelleyici fonksiyonudur. Nursi, meclisin saltanat\u0131 kald\u0131r\u0131p onu cumhuriyet\u00e7i bir sisteme devretmesini \u00f6verken hilafetinde, cumhuriyet felsefesine uygun \u015fekilde kolektif bir irade taraf\u0131ndan \u00fcstlenilebilece\u011fini dillendirir. Burada d\u00f6nemsel K\u00fcrt-T\u00fcrk siyasal realitesine vurgu yapan stratejik bir yakla\u015f\u0131mdan bahsedilebilir. Zira bu zemin kaybedildi\u011finde, K\u00fcrtl\u00fc\u011f\u00fc varsayan herhangi bir beraberlik zemininin kalmayaca\u011f\u0131 muhakkakt\u0131r. Asl\u0131nda Said-i K\u00fcrdi bir alim ve bir K\u00fcrt lider olarak birinci Ankara parlamentosundan iki temel beklenti i\u00e7inde olmu\u015ftur. \u0130nk\u0131lab\u0131n anti-\u0130slam bir eksene oturtulmamas\u0131 ve yeni devletin nasyonalist temeller \u00fczerine kurulmamas\u0131. Bu iki beklentinin d\u00f6nemsel K\u00fcrt stratejisi a\u00e7\u0131s\u0131ndan hedefledi\u011fi sonu\u00e7 ise son Osmanl\u0131 h\u00fck\u00fcmetleri ile K\u00fcrdistan Teali aras\u0131nda imzalanan \u0130stanbul protokol\u00fcn\u00fcn ge\u00e7erli hale getirilmesidir. Ancak Ankara, Said-i K\u00fcrdi\u2019ye bu beklentilerini vermemi\u015ftir. Said-i K\u00fcrdi rejimin felsefi temellerini ele\u015ftiren bir\u00e7ok metin ve hen\u00fcz kristalize olmam\u0131\u015f Kemalist zihniyetle ilk kap\u0131\u015fma deneyimini geride b\u0131rakarak Ankara\u2019dan ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\"said\"Ankara d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc \u0130stanbul’da kal\u0131p, m\u00fcnzevi bir hayat tercih edebilirdi!\u00a0Yani asl\u0131nda Bedi\u00fczzaman\u2019\u0131n \u00f6n\u00fcnde iki yol var. \u0130stanbul’da kalmak veya K\u00fcrdistan\u2019a gitmek. O K\u00fcrdistan’a gitmeyi se\u00e7ti. Bu tercihini, bir stratejisi oldu\u011funa yorabilir miyiz?<\/strong><\/em><\/p>\n

Said-i K\u00fcrdi\u2019nin Ankara sonras\u0131 hayat\u0131 \u00f6zellikle K\u00fcrtl\u00fck ser\u00fcveni a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir kav\u015fakta yer al\u0131r. Nursi biyografilerinde nedense bu d\u00f6neme ili\u015fkin bilgiler yer almaz. Bunun nedeni B\u00fcy\u00fck Tarih\u00e7e-i Hayat\u2019taki anlat\u0131d\u0131r. Tarih\u00e7e\u2019ye g\u00f6re Ankara\u2019dan ayr\u0131lan Bedi\u00fczzaman do\u011frudan Van\u2019a gitmi\u015f ve inziva i\u00e7in ma\u011faraya kapanm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak son zamanlarda ortaya \u00e7\u0131kan \u00e7ok say\u0131da ar\u015fiv belgesi bu bilginin do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ispatlam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ddian\u0131n aksine an\u0131lan tarihten sonra Van\u2019a de\u011fil \u0130stanbul\u2019a geri d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fcr. Maalesef bu d\u00f6neme ili\u015fkin detaylara sahip de\u011filiz. Ancak Ankara ve \u0130stanbul\u2019daki geli\u015fmeleri yak\u0131ndan takip eden b\u00f6ylesi politik bir ki\u015fili\u011fin giri\u015fimlerinin \u015fahsi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 tahmin etmek g\u00fc\u00e7 de\u011fildir. K\u00fcrdistan Teali Cemiyeti feshedilmi\u015f olsa bile, bu \u00e7evrenin \u0130stanbul merkezli faaliyetlerine devam etti\u011fi bilinmektedir. \u0130ngiliz ve Osmanl\u0131 ar\u015fivleri bu yap\u0131n\u0131n ileri gelenleri aras\u0131nda Said-i K\u00fcrdi\u2019nin ve Van \u015fube ba\u015fkan\u0131 olarak karde\u015fi Abdulmecid\u2019in isimlerini zikreder. Said-i K\u00fcrdi\u2019nin bu yap\u0131yla olan ili\u015fkileri \u0130stanbul\u2019da bulunan kadim dostu Seyyid Abdulkadir\u2019den cemiyetin yeni lideri olarak kay\u0131tlara giren Erzurum\u2019da Cibranl\u0131 Halid Bey\u2019e kadar uzanmaktad\u0131r.<\/p>\n

Said-i K\u00fcrdi isminin Musul meselesinde y\u00fcr\u00fct\u00fclen diplomatik s\u00fcre\u00e7lerde kilit role sahip olan \u0130stanbul ve Ankara\u2019daki K\u00fcrt politik akt\u00f6rleriyle birlikte an\u0131lmas\u0131 \u00f6nemli ba\u011flant\u0131lara bizleri g\u00f6t\u00fcrmektedir. Ankara’daki havay\u0131 teneff\u00fcs edip, oradaki tepkileri g\u00f6ren ve gidi\u015fat\u0131 anlayan K\u00fcrdi\u2019nin baz\u0131 K\u00fcrt liderlerle beraber bir yol haritas\u0131 \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir. Bu yol haritas\u0131 ne \u0130ngiliz hegemonyas\u0131yla ne de Ankara\u2019n\u0131n tezleriyle uyum g\u00f6stermektedir. Daha \u00e7ok K\u00fcrtlerin stat\u00fcs\u00fcn\u00fcn g\u00fc\u00e7lendirildi\u011fi \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir yola i\u015faret etmektedir. Ar\u015fiv belgeleri Said-i K\u00fcrdi\u2019nin bu s\u00fcre\u00e7teki politik ya\u015fant\u0131s\u0131na daha fazla \u0131\u015f\u0131k tutmaktad\u0131r.<\/p>\n

Bize bunlar\u0131n i\u00e7eri\u011finden s\u00f6z edebilir misiniz?<\/strong><\/p>\n

Cumhuriyet tarihi, K\u00fcrtleri aldatma tarihidir. Kabul etmedi\u011fi halde muhtariyet ve T\u00fcrk-K\u00fcrt ortak devlet s\u00f6ylemine ba\u015fvurabilen bir devlet gelene\u011fidir bu. Lozan g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri, Musul meselesi K\u00fcrtlerin yeni sistem taraf\u0131ndan nas\u0131l alg\u0131land\u0131\u011f\u0131n\u0131n en net tablosunu sunar bizlere. K\u00fcrtler milletler cemiyeti komisyonlar\u0131nda her dile geldi\u011finde Ankara temsilcilerinin T\u00fcrkiye\u2019yi T\u00fcrk ve K\u00fcrtlerin e\u015fit hukuk alt\u0131nda olu\u015fturduklar\u0131 cumhuri bir devlet olarak lanse etmesi; Yusuf Ziya gibi K\u00fcrt mebuslar\u0131n mecliste y\u00fcksek sesle dile getirebildikleri K\u00fcrt stat\u00fcl\u00fc ortak devlet vurgusu bir d\u0131\u015f politika enstr\u00fcman\u0131 \u00fcretme d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir ge\u00e7erlili\u011fe sahip olmam\u0131\u015ft\u0131r. Zira K\u00fcrdistan s\u00f6z konusu edildi\u011finde ittihat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n nasyonalist ruhunu temsil eden yeni muktedirlerin program\u0131nda bu talep hep muz\u0131r ve tehlikeli bulunmu\u015ftur.<\/p>\n

B\u00f6ylesi bir s\u00fcre\u00e7te, Bedi\u00fczzaman’\u0131n \u0130stanbul’dan ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 haber veren \u0130stanbul valisi Memduh beyin ona d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc \u015ferh dikkat \u00e7ekicidir. Vali Memduh\u2019un hem Dahiliye Nezaretine hem Bedi\u00fczzaman\u2019\u0131n ilk u\u011frak yeri olan Trabzon valisine yazd\u0131\u011f\u0131 uyar\u0131lar son derece \u00f6nemlidir. Bundan sonraki tezkirelerin t\u00fcm\u00fcnde yer alan bilgiler Bedi\u00fczzaman’\u0131n g\u00fcndemini veya en az\u0131ndan devletin Bedi\u00fczzaman’a dair kayg\u0131s\u0131n\u0131 i\u015flemektedir. Belgelerde Said-i K\u00fcrdi\u2019nin mefsuh K\u00fcrdistan Teali \u00e7evresiyle devam eden ili\u015fkisi ve K\u00fcrdistan\u2019a gitme karar\u0131n\u0131n \u00f6rg\u00fctsel bir karar oldu\u011fu bilgisi yer al\u0131r. Vali Memduh, buradaki amac\u0131n K\u00fcrdistan’daki a\u015firet reisleriyle temaslarda bulunmak ve muhtemelen baz\u0131 maceralara kalk\u0131\u015fmak oldu\u011funu s\u00f6yler. Bu maceran\u0131n ne oldu\u011fu konusu ise belgelere \u015fu ifadelerle yans\u0131r: \u2018Musul Vilayetinin vilayat-\u0131 \u015farkiyenin kilidi olmak itibar\u0131yla Van, Hakkari, Erzurum, Mu\u015f, Bitlis, Diyarbak\u0131r, Siverek, Elaziz, Malatya, Gen\u00e7 vilayetleriyle alakadar addedilmekte ve bu vilayetlerin Irak gibi m\u00fcstakil bir kitle haline vaz\u0131yla beraber Irak\u2019a rabt\u0131 yani K\u00fcrdistan nam\u0131yla bir muhtariyet te\u015fkil ve ilan\u0131..\u2019<\/p>\n

\u0130stanbul sonras\u0131 giri\u015fimlerin Seyyid Abdulkadir gibi ki\u015filerle birlikte planland\u0131\u011f\u0131n\u0131, Erzurum’a gitmesinin, Cibranl\u0131 Halit Beyle g\u00f6r\u00fc\u015fmesinin bu plan\u0131n bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyorsunuz. Bu bilgiyi nereye dayand\u0131r\u0131yorsunuz?<\/strong><\/em><\/p>\n

Bunun \u00f6rg\u00fctl\u00fc bir faaliyet oldu\u011funa dair i\u015faretler bir hayli yo\u011fun. Bedi\u00fczzaman\u2019\u0131n ki\u015fisel olarak karar verdi\u011fi bir y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f de\u011fil. Bu karar daha \u00e7ok geli\u015fmelerden rahats\u0131z bir alimin ve bir K\u00fcrt liderin belli m\u00fczakerelerle ve isti\u015farelerle ald\u0131\u011f\u0131 bir karar. 1924 s\u00fcrecinde neredeyse att\u0131\u011f\u0131 her ad\u0131m, kurdu\u011fu her temas\u0131n devlet yaz\u0131\u015fmalar\u0131na girmesi \u00f6zellikle Gen\u00e7 mebusu Siirtli Hamdi beyin merkeze g\u00f6nderdi\u011fi ihbar mektuplar\u0131 onun ne yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda bizi daha fazla bilgi sahibi yapmaktad\u0131r. \u0130stanbul\u2019da kimlerle irtibatl\u0131 oldu\u011fu, Trabzon, Erzurum, Bing\u00f6l [o d\u00f6nem Gen\u00e7] Mu\u015f, Bitlis, Van g\u00fczergah\u0131nda bulu\u015ftu\u011fu isimlerin stat\u00fcs\u00fc bunun ki\u015fisel bir ziyaret olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6stermektedir. \u00d6rne\u011fin Erzurum\u2019a geldi\u011finde Miralay Cibranl\u0131 Halit Bey ile\u00a0 g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde bulunmu\u015ftur, ki bunu yerel anlat\u0131lar da desteklemektedir. Halit Bey K\u00fcrdistan Teali’nin yerine kurulan gizli ve yeni K\u00fcrt siyasal organizasyonunun lideri olarak kay\u0131tlarda yer almaktad\u0131r. Bedi\u00fczzaman\u2019\u0131n Cibranl\u0131 Halit Bey\u2019den sonra g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc ki\u015filere bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, -muhtemelen bu isimler daha \u00f6nce Halid beyle \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 kabul eden isimlerdir- devletin Said-i K\u00fcrdi hakk\u0131ndaki kayg\u0131s\u0131n\u0131 do\u011frulamaktad\u0131r. Muhbir Gen\u00e7 mebusu Hamdi\u2019nin sahadan toplad\u0131\u011f\u0131 bilgilere g\u00f6re Said-i K\u00fcrdi\u2019nin, Halid beyden sonra g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc isimler aras\u0131nda a\u015firet reisi Binba\u015f\u0131 Baba bey, \u00c7apak\u00e7ur mirlerinden O\u011fnut nahiye m\u00fcd\u00fcr\u00fc Tayyip Ali efendi, Hasenan a\u015firet reisi Halit bey gibi \u00f6nemli isimler yer almaktad\u0131r.<\/p>\n

Said-i K\u00fcrdi’nin kafas\u0131nda nas\u0131l bir hareket oldu\u011fu ile ilgili bir tahmininiz var m\u0131?<\/strong><\/em><\/p>\n

Anlad\u0131\u011f\u0131m kadar\u0131yla kendisinde, K\u00fcrtlerin bu kritik s\u00fcre\u00e7ten mutlaka kurumsal ve \u00f6rg\u00fctl\u00fc bir yap\u0131 olu\u015fturarak \u00e7\u0131kabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesi hakimdir. B\u00f6ylelikle K\u00fcrtler, uluslararas\u0131 siyaset ve Ankara\u2019yla ili\u015fkilerinde daha etkili kararlar alabilecek ve kendi adlar\u0131na m\u00fczakereler y\u00fcr\u00fctebilecektir. Bedi\u00fczzaman ve diyalog halinde oldu\u011fu isimlerin tecr\u00fcbe, siyasi vizyon ve toplumsal n\u00fcfuzlar\u0131 hesaba kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda b\u00f6ylesi bir ihtiyac\u0131 organize edebilecek yetkinlikte olduklar\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n

\"seyhsaideren\"Bir de Erzurum’da Halit Bey’le peryodik g\u00f6r\u00fc\u015fmeler yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade ettiniz. O d\u00f6nemde tabii \u015eeyh Said de Erzurum’da. Onunla da g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00fc\u015f olabilir mi? G\u00f6r\u00fc\u015fmenin muhtevas\u0131na dair bilginiz var m\u0131?<\/strong><\/em><\/p>\n

\u015eeyh Said Efendi ile do\u011frudan g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcklerine dair bir bilgiye rastlayamasam da baz\u0131 anlat\u0131lar bu iki liderin tan\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z ederler. Belgeler Said-i K\u00fcrdi\u2019nin g\u00fczergah\u0131nda H\u0131n\u0131s\u2019\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler. Muhtemel g\u00f6r\u00fc\u015fmenin burada ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi varsay\u0131labilir. G\u00f6r\u00fc\u015fmelerin muhtevas\u0131n\u0131 bilmiyoruz. Bunun nedenini, Bedi\u00fczzaman’\u0131n s\u00fcreci gizli y\u00fcr\u00fctmesine ba\u011fl\u0131yorum.<\/p>\n

Bitlis ve Van\u2019a y\u00f6nelik planlar\u0131ndan bahsedebilir misiniz? Ayr\u0131ca merkezi ve mahalli idarelerce nas\u0131l izlenmi\u015ftir?<\/strong><\/em><\/p>\n

Bedi\u00fczzaman, K\u00fcrdistan\u2019\u0131n i\u00e7 k\u0131s\u0131mlar\u0131ndaki bu g\u00f6r\u00fc\u015fmelerden sonra serhada y\u00f6nelir. Bitlis ve Van \u015f\u00fcphesiz Bedi\u00fczzaman etkisini daha fazla g\u00f6zlemleyebilece\u011fimiz yerler. \u0130\u00e7inde b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc tasavvufi gelene\u011fin ve yeti\u015fti\u011fi medreselerin bulundu\u011fu co\u011frafya. Oraya dair baz\u0131 planlar\u0131 \u00fczerine konu\u015fulabilse de buraya kadar yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmeler sonucunda nas\u0131l bir kanaate vard\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda net bilgilere sahip de\u011filiz. Nursi, Erzurum, Bing\u00f6l, Mu\u015f duraklar\u0131ndan sonra Bitlis \u00fczerinden Van’a do\u011fru hareket etmi\u015ftir. Devletin neredeyse ad\u0131m ad\u0131m izletti\u011fi Said-i K\u00fcrdi\u2019nin Gen\u00e7 vilayetinde yapt\u0131\u011f\u0131 ziyaretler vali ile mebus aras\u0131nda krize neden olmu\u015ftur. Gen\u00e7 valisi Laz \u0130smail Hakk\u0131\u2019n\u0131n, O\u011fnut nahiyesinde ger\u00e7ekle\u015fen Said-i K\u00fcrdi ile Tayyip Ali g\u00f6r\u00fc\u015fmesi hakk\u0131nda ayartt\u0131\u011f\u0131 muhbire ra\u011fmen istihbarat sa\u011flayamamas\u0131, Gen\u00e7 mebusu Arap Hamdi\u2019nin \u015fikayetlerine konu olmu\u015ftur. Olay\u0131n bir tedbirsizlikten \u00f6te vatana h\u0131yanet gibi alg\u0131lanmas\u0131 valinin istiklal mahkemesinde yarg\u0131lanmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Biraz da 1924 Beyt\u00fc\u015f\u015febab olay\u0131n\u0131n Said-i K\u00fcrdi\u2019nin sahadaki hareketlili\u011fini nas\u0131l etkiledi\u011fini ve sonras\u0131nda \u2013ve belki de bu nedenle- Van\u2019da i\u00e7ine girdi\u011fi sessizli\u011fini konu\u015fabilir miyiz?<\/strong><\/em><\/p>\n

Olay, devlet kay\u0131tlar\u0131nda \u0130hsan Nuri\u2019nin Yusuf Ziya’n\u0131n karde\u015fi Ali R\u0131za\u2019n\u0131n da i\u00e7inde oldu\u011fu baz\u0131 K\u00fcrt subaylarla organize etti\u011fi toplu firar giri\u015fimi olarak ge\u00e7er. Olay\u0131n arka plan\u0131 hakk\u0131nda daha derin ara\u015ft\u0131rmalara ihtiya\u00e7 oldu\u011fu kesin. Ancak \u015funu s\u00f6yleyebilirim ki, bu giri\u015fim sonu\u00e7lar\u0131 itibariyle Said-i K\u00fcrdi\u2019nin \u00fczerinde durdu\u011fu K\u00fcrt stratejisinin tasfiyesine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Nursi\u2019nin, Yusuf Ziya Bey\u2019in \u00f6zellikle Said-i K\u00fcrdi\u2019yle birlikte hareket eden Cibranl\u0131 Halit Bey gibi \u00f6nemli akt\u00f6rlerin tutuklanmas\u0131 bu olayla ili\u015fkilendirilmi\u015ftir. Olayda stratejik bir kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k veya rol \u00e7alma ihtimali bulunmakla beraber devlet merkezli bir manip\u00fclasyon da g\u00f6z ard\u0131 edilmemelidir.<\/p>\n

Beyt\u00fc\u015f\u015febab sonras\u0131 ya\u015fanan geli\u015fmeler devam ederken Said-i K\u00fcrdi Van\u2019a ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Van\u2019a ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 Dahiliye Nezaretine bildiren Van Vali Vekili, Said-i K\u00fcrdi\u2019nin s\u0131k\u0131 bir takibe al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtir. \u0130zlendi\u011fini fark eden Nursi sahadaki aktivitesini d\u00fc\u015f\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

O zaman Beyt\u00fc\u015f\u015febap onun i\u00e7in bir t\u00fcr milat oldu diyebilir miyiz?<\/strong><\/em><\/p>\n

Evet \u00f6yle. Olay sonras\u0131na denk d\u00fc\u015fen bir Said-i K\u00fcrdi sessizli\u011finden bahsedebiliriz. Kanaatimce burada onu endi\u015feye sevk eden \u015fey, ili\u015fkilerin bu kadar kolay de\u015fifre edilmi\u015f olmas\u0131 ve olay\u0131n devlet taraf\u0131ndan manip\u00fcle edilmi\u015f olma ihtimalidir.<\/p>\n

\u0130syan\u0131n arifesinde Halit Bey ve Yusuf Ziya gibi ki bu ki\u015filer tutuklan\u0131yor ve k\u0131sa bir s\u00fcre sonra da idam ediliyorlar. Bu s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde Bedi\u00fczzaman Van’a \u00e7ekiliyor. Bu \u00e7er\u00e7evede d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde Bedi\u00fczzaman’a niye m\u00fcdahale edilmiyor? Neden bir Halit Bey, Yusuf Ziya gibi olmasa da en az\u0131ndan g\u00f6zalt\u0131, hapis ya da s\u00fcrg\u00fcn edilmiyor hemen?<\/strong><\/em><\/p>\n

Asl\u0131nda di\u011ferlerinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ak\u0131betin ayn\u0131s\u0131 onu da beklemektedir. Van\u2019a yerle\u015ftikten sonra Dahiliye Nezareti ve Bitlis Valili\u011finin, Van valili\u011fine Bedi\u00fczzaman\u2019\u0131 tutuklama y\u00f6n\u00fcnde talimatlar g\u00f6nderdi\u011fini biliyoruz. Buna dair belgeler var elimizde. Fakat bu talimatlar ula\u015ft\u0131\u011f\u0131nda Van valisi meseleye y\u00f6nelik farkl\u0131 bir yakla\u015f\u0131m sergiliyor. Van Vali vekili S\u00fcleyman Sabri\u2019nin Emniyet Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne yazd\u0131\u011f\u0131 22 mart 1924 tarihli bir yaz\u0131 tutuklanmas\u0131n\u0131n ertelenmesine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Vali vekili Bitlis\u2019te toplanan Said-i K\u00fcrdi dosyas\u0131n\u0131n her ne kadar derhal tutuklanmas\u0131n\u0131 gerektirdi\u011fini s\u00f6ylese de Van \u015fartlar\u0131n\u0131n \u015fimdilik m\u00fcdahaleye uygun olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Olay\u0131n bizzat takip\u00e7isi olaca\u011f\u0131n\u0131, idare aleyhinde en ufak bir hareketi g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde ceza-y\u0131 sezas\u0131n\u0131n hemen verilece\u011fini s\u00f6yler.<\/p>\n

Olaya farkl\u0131 a\u00e7\u0131lardan a\u00e7\u0131klama getirmek m\u00fcmk\u00fcn. Burada Van ve Bedi\u00fczzaman \u00f6zelinde ortaya \u00e7\u0131kan hassas bir dengeden bahsedebiliriz. Bedi\u00fczzaman, Van E\u015fraf\u0131 taraf\u0131ndan korunmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. E\u015fraf\u0131n vali \u00fczerinde etkisi oldu\u011fu a\u00e7\u0131k. Ayr\u0131ca Van Vali vekilinin K\u00fcrtler \u00fczerine yazd\u0131\u011f\u0131 kitap onun sosyolojiye uygun davranma refleksini \u00f6ne \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r denilebilir. Seyyid Abdulkadir\u2019in tutuklanmas\u0131nda da, \u015eeyh Said\u2019in bu hengamede ya\u015fanan sorgulamas\u0131nda da benzer hassasiyetler g\u00f6zetilmi\u015ftir. \u0130stanbul\u2019daki evinden al\u0131narak Diyarbak\u0131r Divan-\u0131 Harbe sevk edilen Seyyid Abdulkadir ve o\u011flunun durumu gizli tutulmu\u015f ve durumdan, Hakkari-Van b\u00f6lgesinin haberdar olmamas\u0131na dikkat edilmi\u015ftir. Bu tip uygulamalar biriken gerginli\u011fin kontrol\u00fc amac\u0131yla devreye sokulmu\u015f ge\u00e7ici devletsel \u00f6nlemler oldu\u011fu kadar, K\u00fcrdistan sosyolojisinde ulema ve me\u015fayihin konumuna uygun davranman\u0131n dayatt\u0131\u011f\u0131 bir durum olarak da yorumlanabilir. A\u015firet reisi bile olsa neticede resmi h\u00fcviyetleri olan Halit bey gibi zatlara m\u00fcdahale ile ulema ve me\u015fayihten birine m\u00fcdahalenin halk nezdindeki etkisi ge\u00e7ici de olsa hesaba kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, denilebilir.<\/p>\n

\u015eeyh Said ba\u015fkald\u0131r\u0131s\u0131 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda Said-i K\u00fcrdi ne yap\u0131yordu? Herhangi bir m\u00fcdahilli\u011fi oldu mu?<\/strong><\/em><\/p>\n

\u015eeyh Said olaylar\u0131 patlak verdi\u011finde, Said-i K\u00fcrdi yo\u011fun bir devlet g\u00f6zetimi alt\u0131ndad\u0131r. Bu takibat\u0131n olaylar\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131ndan bir y\u0131l \u00f6ncesine uzand\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir. Devlet i\u00e7i yaz\u0131\u015fmalar \u00f6zellikle Cibranl\u0131 Halit beylerin tutuklanmas\u0131ndan sonra, Said-i K\u00fcrdi\u2019ye y\u00f6nelik tart\u0131\u015fmalar\u0131n yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. \u0130mha, divan-\u0131 harbe sevk veya tutuklanmas\u0131n\u0131n bir s\u00fcre daha geciktirilip izlenmeye devam edilmesi se\u00e7enekleri \u00fczerinde duruluyordu. \u015e\u00fcpheli herhangi bir hareketi g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde a\u011f\u0131r bi\u00e7imde cezaland\u0131r\u0131laca\u011f\u0131 konusu ar\u015fiv belgelerinde ge\u00e7mektedir. Do\u011frusu Said-i K\u00fcrdi de do\u011frudan m\u00fcdahaleyi gerektirecek herhangi bir davran\u0131\u015f i\u00e7ine girmemi\u015ftir. Said-i K\u00fcrdi\u2019nin, \u015eeyh Said\u2019le gerek dini gerek ulusal kayg\u0131lar a\u00e7\u0131s\u0131ndan sisteme kar\u015f\u0131 ayn\u0131 \u00e7izgide bulu\u015ftu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Lakin bu durum iki Said\u2019in ayn\u0131 stratejiye g\u00f6re hareket etti\u011fi anlam\u0131na gelmez. Said-i K\u00fcrdi g\u00fc\u00e7 dengesi sebebiyle herhangi bir \u015fiddet giri\u015fimini \u00f6ncelemez. Mevcut \u015fartlarda ortaya \u00e7\u0131kacak giri\u015fimlerin c\u00fczi ve neticesiz kalaca\u011f\u0131 kanaatindedir. Onun daha \u00e7ok \u00fczerinde durdu\u011fu se\u00e7enek, K\u00fcrtlerin politik iradesini kollektifle\u015ftirme ve bu suretle milli mevcudiyetlerini korumad\u0131r. Ortaya \u00e7\u0131kacak \u00f6rg\u00fctl\u00fc irade K\u00fcrtlerin me\u015fru iradesini temsil edecek; gerek Musul meselesinde gerek ortakl\u0131k devam edecekse bunun \u015fartlar\u0131n\u0131n yeniden g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmesinde ve \u00f6zellikle din aleyhinde al\u0131nan kararlar\u0131n red edilmesinde \u00f6nemli roller \u00fcstlenecektir. Beyt\u00fc\u015f\u015febap sonras\u0131 geli\u015fmelerin bu se\u00e7ene\u011fi zay\u0131flatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve akabinde Nursi\u2019nin sessizle\u015fti\u011fini g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn. Kan\u0131mca Said-i K\u00fcrdi hassasl\u0131\u011f\u0131n\u0131 en iyi \u00f6zetleyen anekdot Bing\u00f6l\u2019deki isti\u015fareler esnas\u0131nda Tayyib Ali Bey\u2019in -kimilerine g\u00f6re bu isim \u015eeyh Kas\u0131m\u2019d\u0131r- dile getirdi\u011fi kayg\u0131larla \u00f6zde\u015fle\u015ftirilebilir. \u015eeyh Said yak\u0131nlar\u0131n\u0131n sert tepkisine neden olan ifade \u015f\u00f6yledir. \u201cEfendi pirpir ma hay \u00e7a?\u201d (Efendi apoletlerimiz nerde?) Said-i K\u00fcrdi, K\u00fcrt sosyolojisinin k\u0131r\u0131lgan yap\u0131s\u0131na vak\u0131f ve gerekli ara\u00e7lar olmadan etkili ve sonu\u00e7 al\u0131c\u0131 bir siyasetin in\u015fa edilemeyece\u011finin fark\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n

\"bedi\"Peki \u015eeyh Said’le mektupla\u015ft\u0131\u011f\u0131na dair rivayetlere ne dersiniz? Nurcu kaynaklarda bu tarz beyanlar var. \u0130syan\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 ve \u015eeyh Said’le yaz\u0131\u015fmalar\u0131 konusunda neler payla\u015facaks\u0131n\u0131z, bu anlat\u0131lar\u0131n ger\u00e7eklik pay\u0131 nedir?<\/strong><\/em><\/p>\n

Bu konu Nurculuk tarihinin en spek\u00fclatif konular\u0131ndand\u0131r. B\u00f6yle bir mektubun varl\u0131\u011f\u0131na dair ge\u00e7erli hi\u00e7bir kan\u0131t yoktur. Ne Bedi\u00fczzaman\u0131n yarg\u0131land\u0131\u011f\u0131 \u015eeyh Said\u2019le alakal\u0131 sorgu dosyas\u0131nda, ne de \u015eeyh Said\u2019in yak\u0131nlar\u0131n\u0131n ifadeleri aras\u0131nda b\u00f6yle bir olaydan bahsedilir.<\/p>\n

Evet Bedi\u00fczzaman’\u0131n Ankara’dan direkt Van’a ge\u00e7ti\u011fini, s\u00fcrg\u00fcn tarihine kadar ma\u011farada ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ma\u011faradayken kendisine mektup getirildi\u011fini s\u00f6yleyen bir hikaye var. Ger\u00e7eklikten bir hayli kopuk olan bu anlat\u0131 Nurcu dok\u00fcmantasyon aras\u0131nda maalesef kendine itibarl\u0131 bir yer de bulmu\u015ftur. Mektup iddias\u0131nda bulunanlar\u0131n en \u00f6nemli referans\u0131 b\u00fcy\u00fck Tarih\u00e7e\u2019de ge\u00e7en anlat\u0131d\u0131r. Bu bilgi Bedi\u00fczzamana veya herhangi bir kayna\u011fa dayanmaz. Aksine Bedi\u00fczzaman\u2019da bu hikayeyle \u00e7eli\u015fen bir\u00e7ok anekdot yakalamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Mektup Bitlis hadisesine dair Nursi taraf\u0131ndan aktar\u0131lan ifadeler deforme edilerek ba\u015fka bir tarihsel ba\u011flam i\u00e7in yeniden t\u00fcretilmi\u015ftir. Bu dezenformasyon \u00f6zellikle Nursi sonras\u0131 Nurculu\u011fun anti-K\u00fcrt sisteme g\u00f6re \u015fekillenmesinde etkili olmu\u015f ve maalesef Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa gibi uydurma bilgilerle birlikte bu tarz t\u00fcretilmi\u015f Nursi imajlar\u0131, baz\u0131 K\u00fcrt mahallelerince de sat\u0131n al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Kaynaklar incelendi\u011finde ne Said-i K\u00fcrdiye \u00e7izilen rota ne de ma\u011faraya \u00e7ekilme s\u00fcreci bu anlat\u0131y\u0131 do\u011frulamamaktad\u0131r. \u015eefkat Tokatlar\u0131 adl\u0131 risalesinde ma\u011faraya gitme tarihinin \u015eeyh Said olaylar\u0131ndan sonra oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6yler. Buna g\u00f6re mektupla\u015fman\u0131n ma\u011farada ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini belirten Tarih\u00e7e-i Hayat\u2019taki anlat\u0131 ger\u00e7ek d\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Enformasyon mimarlar\u0131n\u0131n kapayamad\u0131\u011f\u0131 en bariz a\u00e7\u0131k Said-i K\u00fcrdi\u2019nin ma\u011faraya \u00e7ekilme tarihi hakk\u0131ndaki yan\u0131lg\u0131lar\u0131d\u0131r. Bu tarih iddiada yer ald\u0131\u011f\u0131 gibi olay\u0131n ba\u015flar\u0131 de\u011fil, arda arda gelen idamlardan sonrad\u0131r. Emareler bize bu tarihin 1925 Haziran\u0131 veya Kas\u0131m sonlar\u0131 olabilece\u011fini g\u00f6steriyor. Yani ayaklanman\u0131n bast\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Nisan 1925\u2019ten iki veya alt\u0131 ay sonra.<\/p>\n

\u0130damlar sonras\u0131 ortaya \u00e7\u0131kan ve bilhassa kendisini hedef alan tahakk\u00fcm ko\u015fullar\u0131, bir m\u00fcddet sonra gerilimi artt\u0131ran \u015fapka kanununun devreye sokulmas\u0131 gibi nedenler Bedi\u00fczzaman’da s\u0131n\u0131r d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kma niyeti do\u011furmu\u015ftur. Gitmeyi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc yer \u0130ran. Hatta bu noktada yak\u0131n \u00e7evresinin telkinlerde bulundu\u011funu, karde\u015fi Abdulmecid\u2019in kar\u015f\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen kendisinin bu fikre s\u0131cak bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler. B\u00f6ylesi bir hengamede ma\u011faraya \u00e7ekilmi\u015ftir.<\/p>\n

Klasik Nurcu biyografilerinin mitolojik bir hale b\u00fcr\u00fcnd\u00fcrerek anlatt\u0131\u011f\u0131 bir mesele de K\u00f6r H\u00fcseyin Pa\u015fa’yla Bedi\u00fczzaman aras\u0131nda ge\u00e7en diyalogdur biliyorsunuz. \u00c7ok spek\u00fcle ediliyor. Bu konuda konu\u015fan herkesin muhakkak bir \u015fekilde y\u00fczle\u015fmek zorunda kald\u0131\u011f\u0131 bir hikaye gibi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. \u00c7ok ki\u015fi yazd\u0131, \u00e7izdi, bunun ger\u00e7ekli\u011fine dair siz ne s\u00f6ylemek istersiniz?<\/strong><\/em><\/p>\n

K\u00f6r H\u00fcseyin Pa\u015fa ile Bedi\u00fczzaman g\u00f6r\u00fc\u015fmesinin tek kayna\u011f\u0131 Molla Hamit\u2019tir. O da g\u00f6r\u00fc\u015fmenin Erek ma\u011faras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini ve konunun \u015eeyh Said hareketiyle alakal\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler. Zaten g\u00f6r\u00fc\u015fmenin Erek\u2019te oldu\u011funu s\u00f6ylemek konunun ba\u015fka bir periyoda ait oldu\u011funu ba\u015ftan kabul etmek demektir. Erek ma\u011faras\u0131na s\u0131\u011f\u0131nma \u015fartlar\u0131na d\u00f6n\u00fcp bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda K\u00f6r H\u00fcseyin Pa\u015fa\u2019n\u0131n ziyareti esnas\u0131nda dile getirdi\u011fi bir kavgaya giri\u015fme niyeti tuhaf kar\u015f\u0131lanabilir. Bence Said Nursi\u2019nin, H\u00fcseyin Pa\u015faya tepkisinin alt\u0131nda bu tuhafl\u0131\u011f\u0131n izlerini aramak laz\u0131m. Sonu\u00e7lar\u0131 ortada bir giri\u015fime ra\u011fmen, en etkili K\u00fcrt akt\u00f6rlerin idam\u0131 sonras\u0131 olu\u015fan ko\u015fullar ortadayken K\u00f6r H\u00fcseyin Pa\u015fa\u2019n\u0131n s\u0131k\u0131 tarassud alt\u0131ndaki bir Bedi\u00fczzaman\u2019dan herhangi bir \u015fiddet organizasyonuna dair onay almaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ne anlama gelmektedir? Nursi\u2019nin ba\u015f ba\u015fa g\u00f6r\u00fc\u015fme talebini geri \u00e7evirip pa\u015fan\u0131n sorular\u0131na bir tefe\u00fcl \u00f6nemsizli\u011fi i\u00e7inde cevap vermesi de son derece anlaml\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Mektup ve bu gibi meselelerde Said-i Nursi ile \u015eeyh Said kategorik bir kar\u015f\u0131tl\u0131k \u00fczerinden konumland\u0131r\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Etkili dezenformasyona ra\u011fmen Nursi\u2019ye ait bir\u00e7ok yaz\u0131l\u0131 ve \u015fifahi ifade, onun \u015eeyh Said efendi ve di\u011ferleriyle olan \u015fahsi ve manevi hukukunu kay\u0131t alt\u0131na almaktad\u0131r. Neredeyse tevat\u00fcre yakla\u015fan aktar\u0131mlarla \u201cben \u015eeyh Said\u2019in hayf\u0131n\u0131 onlardan ald\u0131m\u201d veya \u201c\u015eeyh Said ve r\u00fcfekas\u0131 \u015fehittir\u201d veya \u2018\u015feyhleri asan ve kesen adam\u0131n me\u015fum gazili\u011fi\u2019 gibi ifadeler kendisine aittir.<\/p>\n

Bazen de\u011fi\u015fik ortamlarda soruluyor. Deniyor ki, Bedi\u00fczzaman e\u011fer bu i\u015fe dahil olsayd\u0131, ba\u015fta Haydariler olmak \u00fczere Celaliler, Ertu\u015filer, Gevdanlar ve Van Hakkari’deki Pencinariler, yani o b\u00f6lgede isyan hareketine dahil olurdu. \u0130syan Mu\u015f, Bing\u00f6l, Erzurum m\u0131nt\u0131kas\u0131ndan \u00e7\u0131kar, Van \u00fczerinden \u0130ran’a ba\u011flan\u0131rd\u0131. Biraz daha stratejik derinlik itibariyle ba\u015far\u0131 \u015fans\u0131 artard\u0131 diye bir g\u00f6r\u00fc\u015f de var. Siz buna kat\u0131lm\u0131yor musunuz?<\/strong><\/em><\/p>\n

Pek o kanaatte de\u011filim do\u011frusu. \u00d6ncelikle bahsi ge\u00e7en a\u015firetlerin duyduklar\u0131 h\u00fcrmetin ona b\u00f6ylesi bir otorite bah\u015fetti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum. \u0130\u00e7inde bulundu\u011fu s\u0131k\u0131 tarassut ko\u015fullar\u0131 b\u00f6yle bir giri\u015fim halinde yeni bir \u015eeyh Said\u2019ten ziyade Cibranl\u0131 Halit durumu do\u011furmaya daha yak\u0131nd\u0131. Kald\u0131 ki zaten m\u00fcdahil oldu\u011fu bir K\u00fcrt stratejisinin aylar \u00f6nce \u00e7eli\u015fkiler ve if\u015fa sebebiyle \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fc bir Said-i K\u00fcrdi var ortada. Bedi\u00fczzaman bir K\u00fcrt lider ve ayd\u0131n olarak bu sosyolojinin t\u00fcm k\u0131r\u0131lganl\u0131klar\u0131n\u0131 bilen ve \u00fczerine kitaplar yazm\u0131\u015f bir isim. K\u00fcrtlere kazan\u0131m sa\u011flayacak b\u00f6ylesi bir stratejik derinli\u011fin pratize edilebilme ko\u015fullar\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyordu kan\u0131mca.<\/p>\n

\u015e\u00f6yle bir sorun \u00e7\u0131k\u0131yor ortaya. Genel Nurcu anlat\u0131m\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131n\u0131z. Nurcu anlat\u0131m\u0131n\u0131n merkez hikayesi \u015fu: Bedi\u00fczzaman zaten m\u00fcsbet hareket taraftar\u0131. \u0130stese de bu i\u015fe bu \u015fekilde dahil olmazd\u0131, k\u0131l\u0131\u00e7 \u00e7ekmezdi demeye getiriyorlar. Ama sizin anlatt\u0131\u011f\u0131n\u0131z hikaye biraz de\u011fi\u015fik. Siz diyorsunuz ki: Erzurum’dan \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra ortam de\u011fi\u015fmeye ba\u015flad\u0131. Ortam sabote olmaya ba\u015flad\u0131. Devletin l\u00fctuf olarak de\u011ferlendirdi\u011fi Beyt\u00fc\u015f\u015febap olay\u0131 oldu ve Bedi\u00fczzaman kafas\u0131ndaki hareket noktas\u0131 ve hareket kabiliyeti giderek k\u00f6relmeye ba\u015flad\u0131 ve o zaman art\u0131k bu i\u015fin d\u0131\u015f\u0131nda kald\u0131. Yani i\u015fin merkezinde teorik bir yorumlama de\u011fil de pratik bir duru\u015f varm\u0131\u015f gibi bir okuma g\u00f6rd\u00fcm sizde.<\/strong><\/em><\/p>\n

K\u00fcrd\u00fcn elindeki k\u0131l\u0131\u00e7lar\u0131 toplatan bir Bedi\u00fczzaman fig\u00fcr\u00fc t\u00fcretmeye odakl\u0131 Nurcu anlat\u0131 elbette bu kontekse i\u015faret etmez. Bu mecra maalesef Nursi\u2019yi anti-K\u00fcrt kahramanl\u0131k hikayelerine dahil etmek ister. K\u0131l\u0131\u00e7 sembol\u00fc \u00fczerinden konu\u015fmaya devam edecek olursak niyetinde k\u0131l\u0131\u00e7 \u00e7ekmek olmasa da K\u00fcrtleri \u00f6znesi olduklar\u0131 bir kalem ve k\u0131l\u0131\u00e7 kategorisi i\u00e7ine yerle\u015ftirmeye ve bunun diplomasisini y\u00fcr\u00fctecek bir iradeyi \u00f6rg\u00fctlemeye azmetti\u011fi muhakkak.<\/p>\n

G\u00fc\u00e7 dengelerinin teorik n\u00fcanslar\u0131 kendi vak\u0131as\u0131na nas\u0131l yans\u0131taca\u011f\u0131n\u0131 tahmin etmek zor olsa da baz\u0131 teorik ve stratejik detaylarda bir farkl\u0131la\u015fmadan bahsedilebilir. Ancak her iki yakla\u015f\u0131m\u0131n da K\u00fcrtlerin yeni sisteme entegrasyonunu red eden ve r\u0131za imalat\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan bir mahiyette oldu\u011funu belirtmek gerekir. Evet, Said Nursi sosyolojik yetersizliklerin ve g\u00fc\u00e7 dengelerinin fazlas\u0131yla fark\u0131ndad\u0131r. K\u00fcrt ve K\u00fcrdistan\u2019\u0131n yok say\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan eden 1924 anayasas\u0131yla birlikte meclisten hala umutlu K\u00fcrtler bile bir yol ay\u0131r\u0131m\u0131na geldiklerinin fark\u0131na varm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak bu mevcut konj\u00f6nkt\u00fcrde nas\u0131l bir yola gireceklerine dair \u00fczerine uzla\u015ft\u0131klar\u0131 bir fikir oldu\u011fu anlam\u0131na gelmemektedir.<\/p>\n

Said Nursi\u2019nin s\u00fcrg\u00fcn gerek\u00e7esini a\u00e7\u0131klayan resmi belgeler bize ne s\u00f6ylemektedir?<\/strong><\/em><\/p>\n

Ayaklanman\u0131n bast\u0131r\u0131lmas\u0131 ve ard\u0131ndan gelen idamlar zaten Lozan\u2019da bir hayli sorun \u00e7\u0131karan K\u00fcrtl\u00fc\u011f\u00fcn tamamen bitirilmesi i\u00e7in T\u00fcrk ulus-devlet\u00e7ilerince iyi bir f\u0131rsat olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu meyanda devreye sokulan \u015eark Islahat Plan\u0131, Nursi\u2019nin tespitiyle yeni bir kolonile\u015ftirme siyasetinin resmi ilan\u0131d\u0131r. Plan gere\u011fince halk s\u00fcrg\u00fcn ve asimilasyon politikalar\u0131yla T\u00fcrkle\u015ftirilecek ve Ankara\u2019n\u0131n m\u00fctegallibe \u015fah\u0131slar diye niteledi\u011fi K\u00fcrt ileri gelenleri aileleriyle birlikte bat\u0131ya nakledilecektir. Said K\u00fcrdi ismi b\u00f6yle bir plan\u0131n hedefindeki en ideal profil olsa gerek.<\/p>\n

Nursi 1926 ba\u015flar\u0131nda, Erek Da\u011f\u2019\u0131na d\u00fczenlenen bir operasyonla esir edilmi\u015ftir. Bir\u00e7ok resmi belge Nursi\u2019nin s\u00fcrg\u00fcn gerek\u00e7esini \u015eeyh Said hadisesiyle alakaland\u0131rmaktad\u0131r. Ancak bu s\u00fcrece ili\u015fkin ortada herhangi bir a\u00e7\u0131klama yoktur. Onu ola\u011fan \u015f\u00fcpheli hale getiren durum daha ziyade Seyyid Abdulkadir\u2019le ili\u015fkilidir. \u0130stanbul\u2019da evine yap\u0131lan bask\u0131nla tutuklanan ve gizlice Diyarbak\u0131r\u2019a getirilen Seyyid Abdulkadir, Mart 1925\u2019de yarg\u0131lan\u0131p idam edilmi\u015ftir. Said-i K\u00fcrdi ismi bu yarg\u0131lamalar esnas\u0131nda K\u00fcrdistan Teali Cemiyeti ve \u00f6zellikle \u0130stanbul\u2019da y\u00fcr\u00fct\u00fclen siyasi faaliyetler sebebiyle mahkeme kay\u0131tlar\u0131na d\u00fc\u015fer.<\/p>\n

Zaten Said-i K\u00fcrdi\u2019nin ele ge\u00e7irilmesinden sonra \u0130stanbul\u2019a g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcp yarg\u0131lanmas\u0131 do\u011frudan Seyyid Abdulkadir\u2019le alakal\u0131 bir sorgulamaya tabi tutuldu\u011fu anlam\u0131na gelmektedir. \u0130stanbul\u2019daki yarg\u0131lamalardan sonra 46 ki\u015fiyle birlikte Burdur\u2019a s\u00fcrg\u00fcn edilir. Seyyid Abdulkadir sorgulamalar\u0131nda, Said K\u00fcrdi ismi cemiyetin kurucu listesinde ge\u00e7en, \u0130stanbul\u2019da yabanc\u0131 delegasyonla yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde yer alan ve K\u00fcrdistan Teali Cemiyeti ile H\u00fcrriyet ve \u0130tilaf aras\u0131nda imzalanan muhtariyet antla\u015fmas\u0131n\u0131n imzac\u0131lar\u0131ndan biri olarak tespit edilir.<\/p>\n

\u015eimdi Ankara’dan Van’a kadar ki o s\u00fcre\u00e7te Bedi\u00fczzaman’la ilgili anlatt\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u015feyleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak, ki o k\u0131sa s\u00fcrede \u00e7ok \u015fey ya\u015fan\u0131yor hem kendisiyle ilgili hem de K\u00fcrtlerle ilgili. Bedi\u00fczzaman’\u0131n kafas\u0131nda bu s\u00fcre\u00e7lerde bir K\u00fcrt alim olarak, bir K\u00fcrt d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr olarak nas\u0131l bir milliyet\u00e7ilik anlay\u0131\u015f\u0131 vard\u0131, ona g\u00f6re bir alim, bir lider, bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr, bir entelekt\u00fcel kendi ulusu i\u00e7in ne yapmal\u0131yd\u0131?<\/strong><\/em><\/p>\n

Asl\u0131nda Nursi gibi modern milliyet\u00e7ilik fikirleri \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f ve onu kavramsal d\u00fczlemde tart\u0131\u015fm\u0131\u015f ve yazm\u0131\u015f \u00e7ok az ulema vard\u0131r. Bu oran K\u00fcrt ulema ve entelekt\u00fcelinde daha d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr. Bir medreseli olarak modern d\u00fc\u015f\u00fcnce ve kavramlar hakk\u0131nda derin analizler yapm\u0131\u015ft\u0131r. Sosyolojik, dini, siyasi s\u00fczge\u00e7ler kullanarak yeni \u00e7er\u00e7eveler olu\u015fturmu\u015ftur bir\u00e7ok konuda. Bedi\u00fczzaman, modern ulus fikrinin toplumlar\u0131n dizayn edilmesinde bir kataliz\u00f6r g\u00f6revi \u00fcstlenmesine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmaz. Her milletin siyasi k\u00fclt\u00fcrel t\u00fcm unsurlar\u0131yla mevcudiyetini in\u015fa etti\u011fi bir \u00e7a\u011fda K\u00fcrtlere d\u00fc\u015fen vazifenin de kendi ulusal varl\u0131klar\u0131n\u0131 ikame ederek gasp ve garetten kurtulmak oldu\u011funu y\u00fcksek sesle ilan eder. M\u00fcnazarat bir yandan kendi ko\u015fullar\u0131n\u0131 bu ruha g\u00f6re d\u00fczenleyen bir metinken di\u011fer yandan bu deneyimi teorize ederek gelece\u011fe ta\u015f\u0131yan bir metindir.<\/p>\n

\u0130ster Ermeni ister T\u00fcrk olsun bir arada ya\u015fama i\u00e7in \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc siyasi modeller ise milliyetlerin birbirlerine kar\u015f\u0131 tahakk\u00fcm ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc ili\u015fkisi geli\u015ftirmesine izin vermez. \u0130slam toplumlar\u0131 i\u00e7in ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc sistem fabrika \u00e7arklar\u0131 alegorisiyle a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 konfederal bir sistemdir. Mesela muhtariyet, adem-\u00ee merkeziyet ve merkezi parlamenter sistem tart\u0131\u015fmalar\u0131na dahil olma \u015fekline bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda hep bununla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yoruz. \u0130kinci me\u015frutiyetin ilan\u0131ndan sonra yapt\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlendirmeler \u00f6rnek verilebilir. Konj\u00f6nkt\u00fcrel olarak me\u015fruti sistemi do\u011fru bulsa da siyasal ve toplumsal e\u015fitsizlikler giderilip t\u00fcm milletler politik yetkinli\u011fe kavu\u015ftuktan sonra bir adem-i merkeziyetin daha g\u00fczel bir fikir olaca\u011f\u0131 kanaatini payla\u015f\u0131r. Almanlar gibi seviye-i irfan bir olmadan uygulanacak bir adem-i merkeziyenin dezavantajl\u0131 uluslar do\u011furaca\u011f\u0131n\u0131, K\u00fcrt-Ermeni \u00e7eli\u015fkilerine derman olmayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler.<\/p>\n

Bedi\u00fczzaman K\u00fcrtlerin \u00f6yle veya b\u00f6yle kendilerini y\u00f6netme haklar\u0131n\u0131, milli ve manevi b\u00fct\u00fcn de\u011ferleriyle varl\u0131klar\u0131n\u0131 her f\u0131rsatta g\u00fcndemle\u015ftiren bir alimdir. Uluslararas\u0131 politikalar, g\u00fc\u00e7 dengeleri, bireysel ko\u015fullar\u0131 onun hangi a\u015famada nas\u0131l davrand\u0131\u011f\u0131yla ilgili farkl\u0131 hikayeleri kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131karabilir.<\/p>\n

Bir alim olarak kendi ulusu i\u00e7in duydu\u011fu sorumluluk peygamberi bir modeli esas al\u0131r. Kutsal metinlerin t\u00fcm\u00fcnde \u00f6ne \u00e7\u0131kan Musa Resul k\u0131ssas\u0131, onun okumas\u0131nda biraz da K\u00fcrt aliminin k\u0131ssas\u0131 olarak meallendirilir. \u2018Kavmini karanl\u0131ktan nura \u00e7\u0131kar ve onlara Allah\u2019\u0131n g\u00fcnlerini hat\u0131rlat\u2019 uyar\u0131s\u0131 bir alim ve m\u00fcr\u015fid olarak ona \u015funlar\u0131 remz eder: \u2018halk\u0131n\u0131 esaretten kurtar ve s\u00f6m\u00fcrgecinin soyk\u0131r\u0131m mekani\u011fini if\u015fa et.\u2019<\/p>\n

\n
Bu yaz\u0131 kayna\u011f\u0131: www.kurdarastirmalari.com<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Osmanl\u0131\u2019n\u0131n y\u0131k\u0131l\u0131p Cumhuriyetin kuruldu\u011fu 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk \u00e7eyre\u011fi siyasal a\u00e7\u0131dan K\u00fcrtler i\u00e7in \u00e7ok kritik bir d\u00f6nemdi. Bu \u00e7eyrekte K\u00fcrtler \u00e7ok yo\u011fun bir siyasi faaliyet i\u00e7ine girdiler. \u0130lk siyasi cemiyetler, ilk sosyal olu\u015fumlar ve ilk politik s\u00fcreli yay\u0131nlar\u0131n hepsi bu y\u0131llarda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n hi\u00e7biri K\u00fcrtlerin ihtiya\u00e7 duyduklar\u0131n\u0131 sonu\u00e7 vermeyince, K\u00fcrtler i\u00e7in kitlesel isyanlar d\u00f6nemi …<\/p>\n","protected":false},"author":32,"featured_media":24116,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1539],"tags":[664,6495,6856,6857,1616,5990,734,4513,5574],"class_list":["post-24115","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-roportaj","tag-bediuzzaman","tag-cumhuriyet","tag-ingiliz-ajani","tag-ingilizler","tag-manset","tag-nurculuk","tag-osmanli","tag-said-i-kurdi","tag-seyh-sait"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24115","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=24115"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24115\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":24118,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24115\/revisions\/24118"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/24116"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=24115"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=24115"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=24115"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}