{"id":23825,"date":"2024-11-14T13:30:51","date_gmt":"2024-11-14T10:30:51","guid":{"rendered":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=23825"},"modified":"2024-11-14T13:40:12","modified_gmt":"2024-11-14T10:40:12","slug":"kurt-arastirmaci-yazar-mehmet-oncu-adiyaman-alevi-inancinin-yayilmasinda-onemli-bir-yer","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=23825","title":{"rendered":"K\u00fcrt ara\u015ft\u0131rmac\u0131-yazar Mehmet \u00d6nc\u00fc: Ad\u0131yaman Alevi inanc\u0131n\u0131n yay\u0131lmas\u0131nda \u00f6nemli bir yer"},"content":{"rendered":"<p><strong>Alevilerin T\u00fcrk oldu\u011funu iddia etmenin Alevilere haks\u0131zl\u0131k ve iftara oldu\u011funu s\u00f6yleyen K\u00fcrt ara\u015ft\u0131rmac\u0131-yazar Mehmet \u00d6nc\u00fc, \u201c<\/strong><strong>Seyit Kekil Dersimli bir Pirdir, Reya Heq inanc\u0131 \u00fczerine bir kitap yazm\u0131\u015ft\u0131r. Seyit Kekil\u2019in anlat\u0131m\u0131na g\u00f6re Ehlibeyt soyu, Arap Yar\u0131madas\u0131\u2019nda \u00fczerinde bask\u0131 olunca zul\u00fcmden ka\u00e7\u0131p F\u0131rat\u2019\u0131n do\u011fusuna, Ad\u0131yaman\u2019a yerle\u015fmi\u015flerdir. Ad\u0131yaman Alevi inanc\u0131n\u0131n yay\u0131lmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir yere sahip. Kurey\u015fan Oca\u011f\u0131 burada do\u011fmu\u015f ard\u0131ndan Mo\u011fol sald\u0131r\u0131lar\u0131ndan dolay\u0131 Dersim\u2019e g\u00f6\u00e7 etmi\u015f, sald\u0131r\u0131lar\u0131n durmas\u0131yla birlikte Antep\u2019e ve Ad\u0131yaman\u2019a geri d\u00f6nm\u00fc\u015flerdir\u201d dedi.<\/strong><\/p>\n<p>40 y\u0131ld\u0131r K\u00fcrt s\u00f6zl\u00fc edebiyat\u0131 alan\u0131nda derleme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yapan K\u00fcrt ara\u015ft\u0131rmac\u0131-yazar Mehmet \u00d6nc\u00fc, roman, hikaye, \u015fiir, bilmece, atas\u00f6z\u00fc ve ara\u015ft\u0131rma alan\u0131nda yaz\u0131lar\u0131 var.<\/p>\n<p>Ele ald\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131larda Alevilerin, farkl\u0131 inan\u00e7ta yer alan ki\u015filerin sosyal-politik ya\u015famlar\u0131n\u0131 yaz\u0131ya d\u00f6ken K\u00fcrt ara\u015ft\u0131rmac\u0131-yazar Mehmet \u00d6nc\u00fc, Ad\u0131yaman\u2019da Sel\u00e7uklular d\u00f6neminde Baba \u0130shak ayaklanmas\u0131n\u0131 da yer vermi\u015ftir. Aleviler i\u00e7in \u00f6nemli bir yere sahip olan Ad\u0131yaman\u2019da Ehlibeyt soyunun buraya yerle\u015fti\u011fi ve Alevi inanc\u0131nda \u00f6nemli bir fig\u00fcr\u00fc olan Hac\u0131 Bekta\u015f Veli\u2019nin bu kentte e\u011fitim ald\u0131\u011f\u0131, e\u011fitiminin ard\u0131ndan Alevi inanc\u0131n\u0131 yayd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etti.<\/p>\n<p>\u00d6nc\u00fc, Alevilerin \u00f6nemli ocaklar\u0131ndan olan Kurey\u015fan Oca\u011f\u0131\u2019n\u0131n Ad\u0131yaman\u2019dan geldi\u011fini Mo\u011fol sald\u0131r\u0131lar\u0131yla birlikte Dersim\u2019e yerle\u015fti\u011fini s\u00f6yledi. \u00d6nc\u00fc, Mo\u011fol istilas\u0131n\u0131n sona ermesiyle birlikte Kurey\u015fan Oca\u011f\u0131\u2019n\u0131n tekrardan Ad\u0131yaman\u2019a ve Antep\u2019e gelerek ikamet etti\u011fini belirtti.<\/p>\n<p><strong>\u201c19 KEL\u0130MEY\u0130 19 B\u0130N KEL\u0130MEYE \u00c7IKARACA\u011eIMA S\u00d6Z VERD\u0130M, \u015e\u0130MD\u0130 50 B\u0130N KEL\u0130ME YAZDIM\u201d<\/strong><\/p>\n<p>K\u00fcrt\u00e7e derledi\u011fi kelimeler nedeniyle polisler taraf\u0131ndan \u015fiddete maruz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen\u00a0<strong>Mehmet \u00d6nc\u00fc<\/strong>, \u201cAd\u0131yaman\u2019da eskiden soka\u011fa \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda konu\u015fulan tek dil K\u00fcrt\u00e7eydi. Konu\u015furken kibar bir dil kullan\u0131rlard\u0131. Osmanl\u0131 d\u00f6neminde toplumun y\u00fczde 90\u2019\u0131 K\u00fcrt\u00e7e konu\u015furdu. Kalan y\u00fczde 10\u2019luk kesimini de Ermeniler, S\u00fcryaniler olu\u015fturuyordu. 17 ya\u015f\u0131ndayken \u00e7evremdeki b\u00fcy\u00fcklerimden \u00f6\u011frendi\u011fim K\u00fcrt\u00e7e kelimeleri ka\u011f\u0131da yaz\u0131yordum. Bir g\u00fcn annemin yan\u0131nda oturup konu\u015ftu\u011fu kelimeleri ka\u011f\u0131da aktar\u0131yordum. O d\u00f6nemde polisler s\u0131k s\u0131k aramalar yap\u0131yordu. Benim yazd\u0131\u011f\u0131m kelimeler polisin eline ge\u00e7ince beni karakola g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler. O s\u00fcre\u00e7te insanlar\u0131 falakaya yat\u0131r\u0131yorlard\u0131. Karakol komutan\u0131 bana bu yaz\u0131 nedir diye sordu? Ben de annemden \u00f6\u011frendi\u011fim K\u00fcrt\u00e7e kelimeleri unutulmamas\u0131 i\u00e7in ka\u011f\u0131da yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6yledim. Bana b\u00fcy\u00fck bask\u0131 uygulad\u0131lar. Ben de \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131mda yazd\u0131\u011f\u0131m 19 kelimeyi 19 bin say\u0131ya \u00e7\u0131karaca\u011f\u0131m diye kendi kendime s\u00f6z verdim. Zamanla yapt\u0131\u011f\u0131m \u00e7al\u0131\u015fmalarla birlikte bu say\u0131 50 bine ula\u015ft\u0131 ve kitab\u0131m\u0131 yazd\u0131m\u201d dedi.<\/p>\n<p><strong>\u201cRESM\u0130 \u0130DEOLOJ\u0130 GER\u00c7E\u011e\u0130 YANSITMIYOR\u201d<\/strong><\/p>\n<p>K\u00fcrtlerin derin bir k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn oldu\u011funu belirten\u00a0<strong>Mehmet \u00d6nc\u00fc<\/strong>, \u201cSadece Diyarbak\u0131r\u2019daki yemek k\u00fclt\u00fcr\u00fc \u0130spanya ile e\u015f de\u011fer. Ne yaz\u0131k ki bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ara\u015ft\u0131racak, yazacak ki\u015fi say\u0131s\u0131 az. Hem teknik y\u00f6nden hem yeti\u015fecek insan olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in her \u015fey yerinde duruyor ve ilerletilemiyor. E\u011fer bu \u00e7al\u0131\u015fmalar \u00fczerine yo\u011funluk g\u00f6sterilirse \u00e7ok \u015fey ortaya \u00e7\u0131kar. Ad\u0131yaman hakk\u0131nda yaz\u0131lan tarih ger\u00e7e\u011fi yans\u0131tm\u0131yor. Ad\u0131yaman\u2019\u0131n tarihsel ge\u00e7mi\u015finde yer alan bir\u00e7ok inanc\u0131n k\u00fclt\u00fcr\u00fcn resmi ideoloji de yer alm\u0131yor. Ad\u0131yaman hakk\u0131nda \u00e7ok belge biriktirdim. \u015eimdiye kadar yaz\u0131lanlar ger\u00e7e\u011fi yans\u0131tm\u0131yordu. Ben de \u2018Ba\u015fka bir g\u00f6zden\u2019 yazmaya karar verdim. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u015fimdiye kadar genelde sistemler kendilerine g\u00f6re yaz\u0131lar yazd\u0131. Bende daha \u00f6nce burada ya\u015fayan sistemin kar\u015f\u0131s\u0131nda duran Ermenilerin, Alevilerin, S\u00fcryanilerin ve Ezidilerin oldu\u011fu a\u00e7\u0131dan kaleme ald\u0131m\u201d diye ifade etti.<\/p>\n<p><strong>\u201cALEV\u0130LER\u0130N T\u00dcRK OLDU\u011eUNU S\u00d6YLEMEK HAKSIZLIK OLUR, \u0130FT\u0130RA OLUR\u201d<\/strong><\/p>\n<p>Alevilerin T\u00fcrk oldu\u011funu iddia etmenin Alevilere haks\u0131zl\u0131k ve iftara oldu\u011funu s\u00f6yleyen\u00a0<strong>\u00d6nc\u00fc<\/strong>, konu\u015fmas\u0131n\u0131n devam\u0131nda \u015funlar\u0131 dile getirdi:<\/p>\n<p>\u201cYaresan Alevilerinin ge\u00e7mi\u015fi K\u00fcrt\u2019t\u00fcr ve bu \u015fekliyle Aleviler K\u00fcrtlerden olu\u015fmaktad\u0131r. Daha sonradan ba\u015fka a\u015firetler bu inanc\u0131 kabul etmi\u015ftir. Alevilerin Piri Ebu Vefa\u2019d\u0131r ve K\u00fcrt\u2019t\u00fcr. Dilin asimilasyonunun \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek zor. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir dilin unutulmamas\u0131, asimilasyona u\u011framamas\u0131 i\u00e7in ana dilde e\u011fitim \u015fartt\u0131r. Bir di\u011fer husus da dilin toplumda yani sokakta konu\u015fulmas\u0131 gerekiyor. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak da dilin korunmas\u0131 ve korumaya al\u0131nmas\u0131 gerekiyor. Maalesef Cumhuriyet kuruldu\u011fundan bu yana K\u00fcrt\u00e7e dili \u00fczerinde \u00e7ok bask\u0131 uyguland\u0131\u011f\u0131 ve yasakland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in K\u00fcrt\u00e7enin konu\u015fulmas\u0131 azald\u0131. Hala da dil \u00fczerindeki bask\u0131lar devam ediyor ve hala bir \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretilemiyor. Dil ne kadar evde konu\u015fulursa da konu\u015fulsun unutulmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7emeyiz. Bunun \u00f6n\u00fcne ge\u00e7menin ko\u015fulu e\u011fitim dili olmas\u0131ndan ge\u00e7iyor\u201d dedi.<\/p>\n<p><strong>\u201cADIYAMAN ALEV\u0130 \u0130NANCININ YAYILMASINDA \u00d6NEML\u0130 B\u0130R YER\u201d<\/strong><\/p>\n<p>K\u00fcrt\u00e7e\u2019nin unutulmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7eken\u00a0<strong>\u00d6nc\u00fc<\/strong>, \u201cKimse dilin yok olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmesin, bu dilin ge\u00e7mi\u015fi \u00e7ok eskilere kadar dayan\u0131yor. \u00d6yle ki eski K\u00fcrt\u00e7e de belge oldu\u011fu kadar di\u011fer dillerde bu o kadar de\u011fildir. Tarihe bakarsan\u0131z K\u00fcrtler ta\u015flar\u0131n \u00fczerine bile yaz\u0131 yazm\u0131\u015flard\u0131r. Seyit Kekil Dersimli bir Pirdir, Reya Heq inanc\u0131 \u00fczerine bir kitap yazm\u0131\u015ft\u0131r. Seyit Kekil\u2019in anlat\u0131m\u0131na g\u00f6re Ehlibeyt soyu, Arap Yar\u0131madas\u0131\u2019nda \u00fczerinde bask\u0131 olunca zul\u00fcmden ka\u00e7\u0131p F\u0131rat\u2019\u0131n do\u011fusuna, Ad\u0131yaman\u2019a yerle\u015fmi\u015flerdir. Bunlar\u0131n i\u00e7inde y\u00fczlerce alim bulunuyor. Bunlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 buradan \u0130slahiye\u2019ye ge\u00e7iyor. Bunlardan Hac\u0131 Bekta\u015f Veli\u2019nin atas\u0131 ise \u0130slahiye\u2019ye yerle\u015fip tekke a\u00e7\u0131yor. Hac\u0131 Bekta\u015f ve Mente\u015fe Bey tekrardan Ad\u0131yaman\u2019a yerle\u015fip e\u011fitim al\u0131yorlar. Seyit Kekil\u2019in anlat\u0131m\u0131na g\u00f6re o zamanlarda Ad\u0131yaman\u2019da \u00e7ok \u00f6nemli ve d\u00fczenli e\u011fitim al\u0131yorlarm\u0131\u015f. Buradan ald\u0131klar\u0131 e\u011fitimin ard\u0131ndan Elbistan\u2019a yerle\u015fip tekke a\u00e7\u0131yorlar. Bunu Baba \u0130shak\u2019\u0131n tarihinde de bunu g\u00f6rebiliyoruz. Bu \u015fekilde bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda Ad\u0131yaman Alevi inanc\u0131n\u0131n yay\u0131lmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir yere sahip. Kurey\u015fan Oca\u011f\u0131 burada do\u011fmu\u015f ard\u0131ndan Mo\u011fol sald\u0131r\u0131lar\u0131ndan dolay\u0131 Dersim\u2019e g\u00f6\u00e7 etmi\u015f, sald\u0131r\u0131lar\u0131n durmas\u0131yla birlikte Antep\u2019e ve Ad\u0131yaman\u2019a geri d\u00f6nm\u00fc\u015flerdir\u201d diye konu\u015ftu.<\/p>\n<p><strong>Kamber YILDIZ\/ADIYAMAN<\/strong><\/p>\n<p><strong>Bu yaz\u0131 www.pirha.org sitesinden al\u0131nt\u0131d\u0131r<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Alevilerin T\u00fcrk oldu\u011funu iddia etmenin Alevilere haks\u0131zl\u0131k ve iftara oldu\u011funu s\u00f6yleyen K\u00fcrt ara\u015ft\u0131rmac\u0131-yazar Mehmet \u00d6nc\u00fc, \u201cSeyit Kekil Dersimli bir Pirdir, Reya Heq inanc\u0131 \u00fczerine bir kitap yazm\u0131\u015ft\u0131r. Seyit Kekil\u2019in anlat\u0131m\u0131na g\u00f6re Ehlibeyt soyu, Arap Yar\u0131madas\u0131\u2019nda \u00fczerinde bask\u0131 olunca zul\u00fcmden ka\u00e7\u0131p F\u0131rat\u2019\u0131n do\u011fusuna, Ad\u0131yaman\u2019a yerle\u015fmi\u015flerdir. Ad\u0131yaman Alevi inanc\u0131n\u0131n yay\u0131lmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir yere sahip. Kurey\u015fan Oca\u011f\u0131 &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":32,"featured_media":23828,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[6748,1616],"class_list":["post-23825","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-forum","tag-haci-bektas-veli","tag-manset"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23825","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=23825"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23825\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":23829,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23825\/revisions\/23829"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/23828"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=23825"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=23825"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=23825"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}