“Mit, insan\u0131n, kendini ve d\u00fcnyay\u0131 tan\u0131mak i\u00e7in anlatt\u0131\u011f\u0131 bir \u00f6yk\u00fcd\u00fcr; bizi kendine tabi k\u0131lan, bi\u00e7im verici bir g\u00fcc\u00fcn temsil etti\u011fi bir hakikattir.\u201d(1)<\/strong><\/p>\n Dersim toplumsal haf\u0131zas\u0131nda mitlerin, yak\u0131n zamana kadar \u00e7ok ba\u015fat bir yeri vard\u0131. Bunlar aras\u0131nda Qal Mem ve \u015e\u0131xese anlat\u0131s\u0131 bir k\u00f6ken miti idi. Dersim a\u015firetlerinin Qal Mem ve \u015e\u0131xese \u00fczerinden iki koldan geli\u015fti\u011fi s\u00f6ylenirdi. Di\u011fer yandan Munzur, Duzg\u0131n, Ana Buyere ve Ana Jele ad\u0131na yemin edilir, ikrar verilir, ihtilaflar \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n Toplum ya\u015fam\u0131nda \u00f6nemli yeri olan mitler, her zaman resmi ideolojinin \u00f6ncelikli hedefi oldu. Resmi anlat\u0131da Munzur hacca g\u00f6nderilirken, Duzg\u0131n, Seyyit Mahmut Hayrani\u2019yle ilintilendirilerek T\u00fcrkle\u015ftirilir. A\u00e7\u0131k ki bu mitleri ba\u015fkala\u015ft\u0131rmadan, \u00fcrettikleri Horasan miti toplumsal haf\u0131zada yer edemezdi. Toplumu belleksizle\u015ftirerek kendi ge\u00e7mi\u015finden koparma amac\u0131 g\u00fcden bu zihniyet, y\u00fcz y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n s\u00fcredir de\u011fi\u015fmeden devam ediyor. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ise \u00e7ok daha a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131r\u0131lan k\u00fclt\u00fcrel ku\u015fatma ile farkl\u0131 bir boyuta ta\u015f\u0131nm\u0131\u015f durumda. Vali B\u00fclent Tekb\u0131y\u0131ko\u011flu\u2019nun yapt\u0131\u011f\u0131 ilk i\u015flerden birinin, Pertek\u2019te bir da\u011fa, \u2018Anadolu\u2019nun Horasan\u0131 Tunceli\u2019 yaz\u0131s\u0131n\u0131 yazd\u0131rmas\u0131, bunu g\u00f6steriyor.<\/p>\n Valilik bununla yetinmeyip, \u015fimdi de bir sempozyum d\u00fczenliyor.<\/p>\n *<\/p>\n \u201cAnadolu\u2019nun Horasan\u2019\u0131 Tunceli Sempozyumu\u201d resmi anlat\u0131n\u0131n, sonu gelmeyen nakarat\u0131d\u0131r. Nakarat ise bilindik: Dersimliler Orta Asya\u2019dan, Horasan’dan gelen T\u00fcrklerdir ve Alevilik bir T\u00fcrk inanc\u0131d\u0131r…<\/p>\n Bu fikrin ilk kez \u0130ttihat ve Terakki Cemiyeti\u2019nce geli\u015ftirildi\u011fi biliniyor. Bu kapsamda bir \u00e7al\u0131\u015fma yapmas\u0131 i\u00e7in g\u00f6revlendirilen ki\u015fi ise, Karakol Cemiyeti\u2019nin kurucular\u0131ndan Te\u015fkilat\u0131 Mahsusa\u2019c\u0131 Baha Said\u2019dir.<\/p>\n K\u00fclt\u00fcr Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan 2000\u2019de yay\u0131nlanan Baha Said\u2019in kitab\u0131ndaki sunum yaz\u0131s\u0131nda, bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n maksad\u0131n\u0131 \u0130smail G\u00f6rkem \u015f\u00f6yle dile getirir: “T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck ak\u0131mlar\u0131n\u0131n bilim ve d\u00fc\u015f\u00fcnce alan\u0131ndaki tabii bir yans\u0131mas\u0131 olarak, bilhassa Ziya G\u00f6kalp sosyolojisinin etkisiyle, \u0130slamiyet bu yeni g\u00f6zle g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015fland\u0131. \u0130slamiyet’in Arap ve \u0130ran etkilerinden ar\u0131nm\u0131\u015f, yaln\u0131zca T\u00fcrklere has bir \u015feklinin olmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnen bilim ve fikir adamlar\u0131ndan baz\u0131lar\u0131, bunun Alevilik ve Bekta\u015filik taraf\u0131ndan temsil edildi\u011fine karar verdiler.\u201d(2)<\/strong><\/p>\n Naci \u0130smail Pelister (Habil Adem) ise Alevilik ve Bekta\u015fili\u011fin T\u00fcrk inanc\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclmesi yerine, yasaklanmas\u0131n\u0131, K\u0131z\u0131lba\u015f K\u00fcrt a\u015firetlerinin T\u00fcrkle\u015ftirilmesini ve dini asimilasyonunu savunur.(3)<\/strong>\u00a0Bu g\u00f6r\u00fc\u015f daha sonra cumhuriyetin esas politikas\u0131 olur. Bug\u00fcn i\u00e7in ge\u00e7erli olan politika da budur.<\/p>\n Hi\u00e7 ku\u015fkusuz T\u00fcrkle\u015ftirme temelli bu giri\u015fimler, resmi tarih kapsam\u0131nda yeni bir haf\u0131za ve kimlik in\u015fa \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131d\u0131r. Horasan \u00fczerinden T\u00fcrkl\u00fck esasl\u0131 bir soy miti uydurmak, bu kimlik in\u015fa \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n en stratejik boyutudur. Bunu yapanlar \u00e7ok iyi bilmektedir ki, asimilasyonun ba\u015far\u0131s\u0131, ancak toplumun belleksizle\u015ftirilmesiyle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n Bu belleksizle\u015ftirme \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, Cumhuriyetle birlikte devletin t\u00fcm ideolojik ayg\u0131tlar\u0131n\u0131n seferber edilmesiyle sistematik hale getirildi, s\u00fcreklilik kazand\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n Ancak \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n dola\u015f\u0131ma koydu\u011fu Horasan anlat\u0131s\u0131n\u0131n, uzun y\u0131llar Dersim toplumunda bir kar\u015f\u0131l\u0131k bulamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz. Bunu devlet cephesinden \u00fcretilen kimi rapor ve yaz\u0131l\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalardan da anl\u0131yoruz. Bu olgu 1933 tarihli Jandarma Umum Kumandanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n Dersim Raporu\u2019nda \u015f\u00f6yle dile getirilir:<\/p>\n \u201cBug\u00fcn\u00fcn Dersim halk\u0131ndan garbi Dersim\u2019i i\u015fgal edenler, kendilerinin Horasandan gelmi\u015f olduklar\u0131n\u0131 m\u00fcttefikan beyan ederler. \u015earki Dersim\u2019de b\u00f6yle bir iddia hen\u00fcz g\u00f6r\u00fclmemi\u015ftir. Garbi Dersim\u2019in iddialar\u0131 yak\u0131n bir d\u00f6neme ait oldu\u011fundan, Dersim\u2019in bunlara tekadd\u00fcm eden (\u00f6nce gelen) hakiki sahipleri olmak laz\u0131m gelir.\u201d(4)<\/strong><\/p>\n G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere, Bat\u0131 Dersim\u2019de Horasan aidiyetinden s\u00f6z edilse de, bunun yeni bir g\u00f6r\u00fc\u015f oldu\u011funa dikkat \u00e7ekiliyor. Yenidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc belli bir ama\u00e7 do\u011frultusunda T\u00fcrk\u00e7\u00fc ideologlar taraf\u0131ndan, Te\u015fkilat\u0131 Mahsusa\u2019n\u0131n karanl\u0131k dehlizlerinde \u00fcretilmi\u015ftir.<\/p>\n *<\/p>\n \u0130ttihat\u00e7\u0131 ideologlardan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze Horasan, resmi tarih kapsam\u0131nda Anadoluya akm\u0131\u015f T\u00fcrklerin yurdu diye sunulsa da bunun do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131, bu geni\u015f co\u011frafyada ya\u015fam s\u00fcren halklar aras\u0131nda K\u00fcrtlerin \u00f6nemli bir yer tuttu\u011fu, bug\u00fcn art\u0131k \u00e7ok daha iyi bilinen bir durum. \u00d6te yandan Dersim\u2019de kimi a\u015firetlerin Horasan\u2019la ba\u015fka bir ili\u015fkisinin oldu\u011funu, bu ili\u015fkinin de gidi\u015f ve d\u00f6n\u00fc\u015f \u015feklinde ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini de biliyoruz. Pek \u00e7ok ara\u015ft\u0131rmac\u0131 bu d\u00f6nemi ayd\u0131nlatan \u00e7ok \u00f6nemli \u00e7al\u0131\u015fmalar yapt\u0131. \u00d6zellikle Selim Temo\u2019nun saha \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ile desteklenen Horasan kitab\u0131 \u015fimdiden \u00f6nemli bir ba\u015fvuru kayna\u011f\u0131 haline gelmi\u015f bulunuyor.<\/p>\n Resmi tarihin hurafelerini sarsan \u00f6nemli kaynaklardan biri de Erdo\u011fan Yalg\u0131n ve Erkan Yar taraf\u0131ndan terc\u00fcme edilerek yay\u0131nlanan \u015e\u0131x D\u0131lo Belinc\u00e2n\u2019\u0131n iclas belgesi\/seceresidir. \u015eeyh Dilo Belinc\u00e2n verilen belgeyle, toplamda 43 K\u00fcrt cemaatini ir\u015fad etmek \u00fczere 1010 senesinde Dersim\u2019e gelir. Sel\u00e7uklular\u0131n, Malazgirt\u2019ten askeri giri\u015fleri 1071 y\u0131l\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi\u011fi bilinirken, 1010 y\u0131l\u0131nda kaleme al\u0131nan bu belgede, ad\u0131 cem\u00e2eti\u2019l-ekr\u00e2d\u2019i olarak ge\u00e7en K\u00fcrt cemaatlerin, Dersim merkezli K\u00fcrt co\u011frafyas\u0131n\u0131n otokton\/yerlileri oldu\u011fu bununla rahatl\u0131kla anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.\u00a0(5)<\/strong><\/p>\n Hakikat b\u00f6yleyken, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde halen Horasan nakarat\u0131ndan medet ummak beyhude bir \u00e7aba olsa da, bundan vazge\u00e7ilmeyece\u011fi anla\u015f\u0131l\u0131yor. T\u00fcm k\u0131r\u0131m ve ku\u015fatma politikalar\u0131na ra\u011fmen, toplumsal m\u00fchendislik politikalar\u0131ndan beklenen sonucu alamasa da, tek\u00e7i ulus devlet akl\u0131 \u0131srar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmenin kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde.<\/p>\n *<\/p>\n G\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00e7ok katmanl\u0131 hale getirilen k\u00fclt\u00fcrel ku\u015fatman\u0131n en kritik yan\u0131 ise, iktidar\u0131n, i\u00e7eriden dev\u015firdi\u011fi kesimleri eklemlemesidir. \u0130ktidar\u0131n son hamlelerinden biri olan \u201cAlevi Bekta\u015fi Cemevi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u201d bu maksatla kuruldu. Bahsi edilen sempoyuzumun as\u0131l organizyonu da bu yap\u0131 \u00fczerinden ger\u00e7ekle\u015fiyor. Gene Dersim\u2019li kimi \u015fahsiyetlerin bu \u00e7al\u0131\u015fmada yer almas\u0131 da bunun g\u00f6stergesi.<\/p>\n Bilin\u00e7li ve g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak kolonyalist k\u00fclt\u00fcr fethine payanda olan ve resmi ideolojinin yalanlar\u0131na hamall\u0131k yapanlara bir s\u00f6z\u00fcm\u00fcz yok. Ancak mevcut duruma itiraz\u0131 olan geni\u015f kesimin; \u00f6zellikle de okuyan, yazan, \u00e7izen kesimlerin ge\u00e7mi\u015flerinden hareketle bug\u00fcne s\u00f6yleyecek s\u00f6zleri olmal\u0131.<\/p>\n Sessizlik, bir toplumun tarihinin, haf\u0131zas\u0131n\u0131n resmi ideolojinin yalanlar\u0131yla karanl\u0131\u011fa g\u00f6m\u00fclmesine g\u00f6z yummakt\u0131r. Hi\u00e7 bir \u015fey olmam\u0131\u015f gibi davranmak, ya da t\u00fcm bu belleksizle\u015ftirme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 \u00f6nemsiz g\u00f6rmek izah\u0131 olmayan bir tutumdur. Y\u00fcz y\u0131ll\u0131k nakarat\u0131n toplumsal haf\u0131zada yar\u0131lmalara neden oldu\u011fu, kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 yaratt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6rmezden gelinemez. Rejim bellekleri bo\u015falt\u0131p, s\u00fcpr\u00fcnt\u00fcyle doldurmak isterken buna kar\u015f\u0131 hakikati toplumla bulu\u015fturmadan, resmi ideolojinin hurafelerine her zamankinden a\u00e7\u0131k hale gelinir.<\/p>\n Sonu\u00e7 olarak belirtmek gerekir ki, Dersim Anadolu\u2019nun Horasan\u2019\u0131 de\u011fildir. Dersim yaln\u0131zca Dersim\u2019dir. Toplumsal haf\u0131zada K\u0131rmanciye diyar\u0131 ve Alevi K\u0131z\u0131lba\u015f inanc\u0131n\u0131n ana merkezidir. Siyasi iktidar\u0131n yapmas\u0131 gereken, kimlik ve haf\u0131za in\u015fa \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na son vererek; Dersim toplumunun k\u00fclt\u00fcrel farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 tan\u0131mak, d\u00fcnden bug\u00fcne taleplerine kulak vermek ve yerine getirmek olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Hasan Hayri Ate\u015f-Gazete Duvar<\/strong><\/p>\n NOTLAR:<\/strong><\/em> Dersim Anadolu\u2019nun Horasan\u2019\u0131 de\u011fildir. Dersim yaln\u0131zca Dersim\u2019dir. Toplumsal haf\u0131zada K\u0131rmanciye diyar\u0131 ve Alevi K\u0131z\u0131lba\u015f inanc\u0131n\u0131n ana merkezidir. “Mit, insan\u0131n, kendini ve d\u00fcnyay\u0131 tan\u0131mak i\u00e7in anlatt\u0131\u011f\u0131 bir \u00f6yk\u00fcd\u00fcr; bizi kendine tabi k\u0131lan, bi\u00e7im verici bir g\u00fcc\u00fcn temsil etti\u011fi bir hakikattir.\u201d(1) Dersim toplumsal haf\u0131zas\u0131nda mitlerin, yak\u0131n zamana kadar \u00e7ok ba\u015fat bir yeri vard\u0131. Bunlar aras\u0131nda Qal Mem …<\/p>\n","protected":false},"author":32,"featured_media":23751,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5371],"tags":[5599,2467,6725,950,5335,4140,5607,137,1616,5580,140],"class_list":["post-23750","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-alinti-yazilar","tag-alevi","tag-anadolu","tag-anadolunun-diyari","tag-dersim","tag-horasan","tag-horasan-kurtleri","tag-kizilbas","tag-kurt","tag-manset","tag-turkler","tag-zaza"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23750","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=23750"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23750\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":23752,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23750\/revisions\/23752"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/23751"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=23750"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=23750"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=23750"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n
\n(1)<\/strong>\u00a0Jan Assmann-K\u00fclt\u00fcrel Bellek
\n(2)<\/strong>\u00a0Baba Said Bey, T\u00fcrkiye’de Alevi-Bekta\u015fi, Ahi ve Nusayri Z\u00fcmreleri. K\u00fclt\u00fcr Bakanl\u0131\u011f\u0131 Yay\u0131nlar\u0131.
\n(3)<\/strong>\u00a0Markus Dressler-T\u00fcrk Alevili\u011finin \u0130n\u015fas\u0131. Bilgi \u00dcniv. Yay\u0131nlar\u0131.
\n(4)<\/strong>\u00a0Dersim Raporu-\u0130leti\u015fim Yay\u0131nlar\u0131.
\n(5)<\/strong>\u00a0Dersim\u2019in Gizemli Tarihi-Erdo\u011fan Yalg\u0131n. Fam yay\u0131nlar\u0131<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"