{"id":23722,"date":"2024-10-13T10:54:42","date_gmt":"2024-10-13T07:54:42","guid":{"rendered":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=23722"},"modified":"2024-10-13T10:54:42","modified_gmt":"2024-10-13T07:54:42","slug":"kurt-milliyetciliginin-gelisimi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=23722","title":{"rendered":"K\u00dcRT M\u0130LL\u0130YET\u00c7\u0130L\u0130\u011e\u0130N\u0130N GEL\u0130\u015e\u0130M\u0130!"},"content":{"rendered":"
\n
K\u00fcrt milliyet\u00e7ili\u011fi ve ulus in\u015fas\u0131 ge\u00e7 bir s\u00fcre\u00e7te ve kendine \u00f6zg\u00fc dinamikler \u00fczerinden geli\u015fti. Devletin politik \u015fiddeti ve K\u00fcrt kimli\u011fine y\u00f6nelik ayr\u0131mc\u0131 tutumu, yay\u0131nc\u0131l\u0131k ve ayd\u0131nlar\u0131n giri\u015fimleri K\u00fcrtler aras\u0131nda milliyet\u00e7ili\u011fin ve ulusal bilincin geli\u015fmesinde etkili olan baz\u0131 temel tarihsel olgulard\u0131r.<\/div>\n
19. y\u00fczy\u0131lda merkezi otoriteyi \u00e7evreye geni\u015fletme giri\u015fimleri ve bu konuda izlenen politikalar K\u00fcrt sorununun temelini olu\u015fturan, farkl\u0131 dinsel ve etnik gruplar\u0131n da Osmanl\u0131yla gerilimli ili\u015fkiler ya\u015famas\u0131na ve hatta kopu\u015flar\u0131n ya\u015fanmas\u0131na neden olan \u00f6nemli bir fakt\u00f6r olmu\u015ftur. Merkezile\u015ftirme giri\u015fimleri ve ortaya \u00e7\u0131kan otorite bo\u015flu\u011fu gibi etkenler K\u00fcrt emirlikleri i\u00e7in \u00e7o\u011fu isyan\u0131n gerek\u00e7esini olu\u015fturuyordu. Geli\u015fen isyanlar bu anlamda daha \u00e7ok ekonomik ve politik g\u00fc\u00e7 dengelerinin de\u011fi\u015fmesine dayanmaktayd\u0131. Di\u011fer bir ifadeyle her ne kadar Osmanl\u0131da az\u0131nl\u0131klar ya da gayri M\u00fcslimler aras\u0131nda milliyet\u00e7i hareketlerin yeni olu\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nem olsa da, K\u00fcrtler aras\u0131nda bunun zemini hen\u00fcz geli\u015fmemi\u015f ve ortaya \u00e7\u0131kan isyanlar feodal karakterli ve daha \u00e7ok merkez-\u00e7evre ili\u015fkisinin sorunsalla\u015fmas\u0131na dayanan isyanlard\u0131. Genel olarak varolan \u00f6zel konumlar\u0131n\u0131 koruma saikiyle g\u00f6sterilen direni\u015flerdir. Feodal bir yap\u0131 olsa da a\u015firetler kendi hakimiyet b\u00f6lgelerini, stat\u00fclerini korumaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, Osmanl\u0131 ve \u0130ran\u2019\u0131n b\u00fct\u00fcn \u015fiddetine ra\u011fmen idarelerinde ba\u011f\u0131ms\u0131z olmay\u0131 tercih ediyorlard\u0131. Elisee Reclus, kalabal\u0131k ve toplu halde ya\u015fayan a\u015firetler i\u00e7in \u201corada bir ulus halindedirler ve epey g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ulus, o derece ki Osmanl\u0131lar ve \u0130ranl\u0131lara kar\u015f\u0131 h\u00fcr bir devlet te\u015fkil etme azmindeydiyler\u201d diye belirtiyordu Garo Sasuni\u2019nin dikkat \u00e7ekti\u011fi gibi Osmanl\u0131 \u015fiddetinin sadece sava\u015flar\u0131n oldu\u011fu b\u00f6lgelerde de\u011fil, b\u00fct\u00fcn K\u00fcrt halk\u0131na y\u00f6nelik olu\u015fu ve bunun yan\u0131s\u0131ra K\u00fcrt a\u015firet reislerinin, K\u00fcrt ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n, Emirlerin ve \u015eeyhlerin K\u00fcrt halk\u0131 aras\u0131ndaki etki ve mobilizasyonlar\u0131 sonucu, b\u00fct\u00fcn K\u00fcrt b\u00f6lgelerinde feodal nitelikte de olsa K\u00fcrt ulusal bilincinin olu\u015fmas\u0131ndaki olumlu etkileri yads\u0131namaz<\/div>\n
\u0130syanlar\u0131n \u00e7\u0131k\u0131\u015f sebep ve hedefleri zaman i\u00e7erisinde siyasal, ekonomik ve b\u00f6lgesel geli\u015fmeler nedeniyle de\u011fi\u015fecek ve daha sonra ulusal bir karakter ta\u015f\u0131yacakt\u0131r.<\/div>\n<\/div>\n
\n
K\u00fcrt ulus in\u015fas\u0131 tarihsel bir in\u015fad\u0131r ve bu in\u015fan\u0131n temel dinamiklerine bu makalede detayl\u0131 olarak yer verilmektedir. K\u00fcrtlerde milliyet\u00e7ili\u011fin geli\u015fip radikalle\u015fmesi ve ulunun in\u015fas\u0131 baz\u0131 temel olgular \u00fczerinden analiz edilmektedir. Politik \u015fiddet yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131n geli\u015fimi ve bunun \u00fczerinden toplumsal ayd\u0131nlanma giri\u015fimleri, ayd\u0131nlar\u0131n devreye girmesi ve ulusal bir tahayy\u00fcl\u00fcn geli\u015fmesindeki katk\u0131lar\u0131 gibi temel olgular \u00fczerinden K\u00fcrt milliyet\u00e7ili\u011fi ve ulus in\u015fas\u0131 analiz edilmektedir.<\/div>\n<\/div>\n
\n
Makalenin amac\u0131 milliyet\u00e7ili\u011fin geli\u015fimini ve ulus in\u015fas\u0131n\u0131 ifade edilen temel dinamikler \u00fczerinden okumak ve ayr\u0131ca ulus in\u015fas\u0131n\u0131n ve milliyet\u00e7ili\u011fin ge\u00e7 geli\u015fmesinin tarihsel baz\u0131 temel nedenlerine dikkat \u00e7ekmektir. K\u00fcrt sorunun geli\u015fmesinde ve ayn\u0131 zamanda boyutlanarak g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar devam etmesinde bu tarihsel geli\u015fim dinamiklerinin etkisi \u00e7ok b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Dolay\u0131s\u0131yla farkl\u0131 bir kimlik veya ayr\u0131 bir ulus olarak K\u00fcrtlere kar\u015f\u0131 sergilenen olumsuz tutum veya T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn K\u00fcrtl\u00fckle kurdu\u011fu ili\u015fki devletin politik, ekonomik ve genel olarak toplumsal y\u00f6neliminden ba\u011f\u0131ms\u0131z de\u011fildir.<\/div>\n
Osmanl\u0131 merkezi y\u00f6netimin \u00e7evreye y\u00f6nelik sindirme politikas\u0131 K\u00fcrtl\u00fck fakt\u00f6r\u00fcn\u00fc K\u00fcrt ulusal alg\u0131 ve hareketine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmede etkili olan tarihsel bir k\u0131r\u0131lma d\u00f6nemidir. \u00c7evrede s\u00f6z sahibi olan halk esas olarak K\u00fcrt a\u015firet reislerinden ve \u015feyhlerden olu\u015fan kendi cemaat \u00f6nderlerini Osmanl\u0131 y\u00f6neticilerinden daha fazla \u00f6nemsiyordu<\/div>\n<\/div>\n
\n
Kald\u0131r\u0131lan emirlik ve g\u00fc\u00e7l\u00fc a\u015firetler sonras\u0131, K\u00fcrt b\u00f6lgelerinde \u00f6nemli bir idari bo\u015fluk ve d\u00fczen sorununu olu\u015fmaya ba\u015flamas\u0131 nedeniyle de, belirtilen K\u00fcrt ileri gelenlerine ve \u00f6zellikle de \u015feyh gibi din adamlar\u0131na \u00f6nemli bir alan a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f oldu. Bruinessen\u2019a g\u00f6re 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n tamam\u0131 siyasi ve ekonomik g\u00fcvensizli\u011fin hakim oldu\u011fu bir d\u00f6nemdi ve bu durum, halk\u0131n dine ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 besleyerek \u015feyhlere, her t\u00fcrl\u00fc anla\u015fmazl\u0131klarda arabulucu kimli\u011fiyle \u00f6nemli g\u00f6revler y\u00fcklemi\u015fti<\/div>\n
K\u00fcrtler aras\u0131nda sosyal, idari, ekonomik ve siyasal gibi bir\u00e7ok alanda heterojen bir yap\u0131 olmas\u0131na ve genel olarak K\u00fcrtler bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck olu\u015fturmamalar\u0131na ra\u011fmen, merkezi iktidar b\u00fct\u00fcn bu heterojen yap\u0131lar\u0131 ayn\u0131 kategoriye dahil eden bir m\u00fcdahale prati\u011fini izliyordu. Bu m\u00fcdahale prati\u011fi a\u015firet reisleri ve halk \u00fczerinde \u00f6nemli bir prestiji olan a\u011fa ve \u015feyhler gibi farkl\u0131 kesimleri veya gruplar\u0131 biraraya getiriyor ve \u00e7o\u011fu zaman da isyanlara \u00e7ok farkl\u0131 s\u0131n\u0131fsal, k\u00fclt\u00fcrel ve siyasal kesimlerin dahil olmas\u0131n\u0131n zeminini olu\u015fturuyordu.<\/div>\n<\/div>\n
\n
19. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru ortadan kald\u0131r\u0131lan mirlikler ve b\u00fcy\u00fck K\u00fcrt a\u015firet reislerinden kalan bo\u015flu\u011fu b\u00f6ylece ruhani bir ki\u015fili\u011fi temsil eden, ileri gelenlerden olan \u015feyhler doldurmaya ba\u015flad\u0131. \u015eeyhlerin bu d\u00f6nemde \u00f6ne \u00e7\u0131kmalar\u0131 yaln\u0131zca bir otorite bo\u015flu\u011funa indirgenemez. \u015eeyhlerin sahip olduklar\u0131 \u201ckutsal ki\u015filik\u201d ve toplum nezdinde olan prestijleri \u00fczerinden kurulan sembolik iktidar onlar\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131karan nedenlerdir. Ayn\u0131 zamanda merkez \u00e7evre geriliminden kaynakl\u0131 s\u0131n\u0131fsal ve siyasal g\u00fc\u00e7 kaybetme kayg\u0131lar\u0131 onlar\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131karan di\u011fer bir fakt\u00f6rd\u00fcr. K\u00fcrtleri merkezi olarak tahakk\u00fcm alt\u0131na alma iste\u011fiyle \u00e7evreye askeri g\u00fc\u00e7 \u00fczerinden m\u00fcdahalede bulunulmas\u0131, beraberinde \u00f6nemli sosyo-ekonomik ve siyasal sorunlar\u0131 getirmi\u015f, bu geli\u015fmeler de K\u00fcrt a\u015firet reisleri ve \u015feyhlerini harekete ge\u00e7irmi\u015ftir. Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 korumaya \u00e7al\u0131\u015fan ve K\u00fcrtlerin birli\u011fi y\u00f6n\u00fcnde \u00e7aba sarf eden \u00f6nemli \u201culusal karakterli\u201d isyanlardan biri Mir Bedirxan\u2019\u0131n m\u00fccadelesidir. 1846\u2019da cereyan eden Mir Bedirxan isyan\u0131 a\u015firet \u00f6nderli\u011finde geli\u015fen ancak ulusal nitelikli bir isyan olarak ifade edilir<\/div>\n
B\u00fcy\u00fck a\u015firetlerin s\u00f6n\u00fcmlenmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 bu d\u00f6nemde isyanlar devam etti ancak isyanlara \u00f6nc\u00fcl\u00fck edenler art\u0131k a\u015firet reisleri de\u011fil, \u015eeyhlerdi. Merkezi h\u00fck\u00fcmete kar\u015f\u0131 1879\u2019da \u015eeyh Ubeydullah \u00f6nderli\u011finde ba\u015flayan b\u00fcy\u00fck isyan, ulusal ama\u00e7lar\u0131 olan bir K\u00fcrt isyan\u0131d\u0131r Milliyet\u00e7i arg\u00fcmanlar ortaya koyan ve genel anlamda \u201cK\u00fcrdistan\u2019\u0131n in\u015fas\u0131\u201dndan s\u00f6z eden bir isyand\u0131r. K\u00fcrt milliyet\u00e7ili\u011finin ivme kazanmas\u0131nda ve K\u00fcrtlerin ulusal birlik y\u00f6n\u00fcnde biraraya gelmesinde \u015eeyh Ubeydullah, \u015eeyh Said, \u015eeyh Ahmed Barzani ve Mele Mustafa Barzani gibi liderler \u00f6nemli rol oynad\u0131.Burada ilgin\u00e7 olan ilk milliyet\u00e7i taleplerle ortaya \u00e7\u0131kan bir isyan\u0131n liderli\u011fini \u015feyh gibi dinsel ve daha \u00e7ok feodal karakterli ki\u015fi veya a\u015firetlerin yapm\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. \u015eeyh a\u011fa ve a\u015firet gibi feodal yap\u0131lar\u0131n K\u00fcrt ulus in\u015fas\u0131n\u0131n geli\u015fmesinin \u00f6n\u00fcnde uzun s\u00fcre bir engel olarak kald\u0131lar, ancak daha sonra de\u011fi\u015fen toplumsal, siyasal ve ekonomik geli\u015fmeler nedeniyle de K\u00fcrtler aras\u0131nda ulusalc\u0131 hareketlerin geli\u015fmesinde veya ivme kazanmas\u0131nda olumlay\u0131c\u0131 bir etkiye sahip oldular. Dini ki\u015filiklerinden kaynakl\u0131 \u015eeyhlerin sahip olduklar\u0131 prestij K\u00fcrtler aras\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc birlikteliklerin olu\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yordu.<\/div>\n
\u0130ttihat ve Terakki y\u00f6netimiyle ba\u015flayan askeri kapasite dolay\u0131ml\u0131 merkezile\u015ftirme, b\u00fcrokratikle\u015ftirme \u00fczerinden T\u00fcrkle\u015ftirme stratejisi Cumhuriyeti kuran kadrolar\u0131n da temel stratejisi haline geldi ve bu temelde bir etnik m\u00fchendislik politikas\u0131na a\u011f\u0131rl\u0131k verildi. Cumhuriyetin kurulmas\u0131yla beraber daha \u00f6nce tan\u0131nan, \u00e7o\u011funlukla ya\u015fad\u0131klar\u0131 b\u00f6lgeye \u201cK\u00fcrdistan\u201d denilen ve hatta bir \u00f6zerklikten ve temel siyasal haklar\u0131ndan s\u00f6z edilen K\u00fcrtler, Cumhuriyetin resmi ideolojisi \u00e7er\u00e7evesinde teorik olarak art\u0131k yoktular. Yeni devlet tek bir etnik kimlik \u00fczerinden in\u015fa edilmi\u015f ve devlet eliyle genel olarak bir homojenle\u015ftirme politikas\u0131 devreye sokulmu\u015ftu. Osmanl\u0131 d\u00f6neminde ba\u011flay\u0131c\u0131 unsur olan din fakt\u00f6r\u00fc laiklik saikiyle 1924\u2019te kald\u0131r\u0131l\u0131nca hilafet yanl\u0131s\u0131 olan baz\u0131 K\u00fcrt a\u015firet, din adam\u0131 ve kurumlar\u0131n\u0131n devletle olan \u00f6nemli bir ba\u011f\u0131 da kopar\u0131lm\u0131\u015f oldu. 19. Y\u00fczy\u0131l sonlar\u0131na do\u011fru merkezile\u015ftirmeye dayal\u0131 sert m\u00fcdahale, K\u00fcrtler aras\u0131nda \u201cbiz\u201d ve \u201conlar\u201d alg\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015fturdu\u011fu gibi, devletin tutumu kar\u015f\u0131s\u0131nda da K\u00fcrtlerde \u201c\u00f6teki\u201d olma alg\u0131s\u0131n\u0131n da toplumsal siyasal zeminini olu\u015fturdu. 1925 y\u0131l\u0131nda bakanlar kurulunca y\u00fcr\u00fct\u00fclen \u015eark Islahat Plan\u0131 K\u00fcrtlerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgelerde K\u00fcrt\u00e7eyi tamamen yasakl\u0131yordu. \u201c\u2026vilayet ve kaza merkezlerinde h\u00fck\u00fcmet ve belediye dairelerinde ve di\u011fer kurulu\u015flarda, okullarda, \u00e7ar\u015f\u0131 ve pazarlarda T\u00fcrk\u00e7e\u2019den ba\u015fka dil kullananlar h\u00fck\u00fcmet ve belediyenin emirlerine ayk\u0131r\u0131 davranmakla su\u00e7lanacak ve cezaland\u0131r\u0131lacaklard\u0131r\u201d<\/div>\n
T\u00fcm bunlar dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda Cumhuriyetin kurulmas\u0131yla K\u00fcrtlere kar\u015f\u0131 giri\u015filen bu yo\u011fun asimilasyon ve \u015fiddet politikas\u0131n\u0131n ge\u00e7mi\u015ften g\u00fcn\u00fcm\u00fcze devlet elitlerinin resmi ideolojisi haline geldi\u011fini g\u00f6sterir Cumhuriyet elitlerinin K\u00fcrtl\u00fc\u011f\u00fcn tasfiyesi ve asimilasyonuna y\u00f6nelik izlemi\u015f olduklar\u0131 paradigma olan \u015eark Islahat Plan\u0131, yans\u0131yan bu resmi ideolojinin yasas\u0131n\u0131 olu\u015fturur. \u201cDevletin kara kutusu\u201d olan \u015eark Islahat Plan\u0131\u2019n\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlemek yans\u0131yan bu sosyo-k\u00fclt\u00fcrel, ekonomik ve siyasal hadisenin nas\u0131l cereyan etti\u011fini anlaman\u0131n temel momentini olu\u015fturur. \u00c7\u00fcnk\u00fc Cumhuriyet d\u00f6nemi boyunca hep y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte kalm\u0131\u015f ve iktidarlar de\u011fi\u015fse de g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar gelen b\u00fct\u00fcn h\u00fck\u00fcmetlerin izlemi\u015f olduklar\u0131 Cumhuriyetin K\u00fcrt siyaseti, bu kurucu metne referansla ifa edilmi\u015ftir Plan her ne kadar 1925 \u0130syan\u0131 sonras\u0131nda y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe konulmu\u015f olsa da \u0130ttihat ve Terakki d\u00f6neminde bu \u201csiyasetin\u201d temeli at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. K\u00fcrtlere ve \u00f6zellikle ulusal varl\u0131klar\u0131na y\u00f6nelik icra edilmi\u015f olan bu plan bizzat devletin resmi organlar\u0131nca, Bakanlar Kurulu\u2019nca devreye sokulan \u00f6zel K\u00fcrt yasas\u0131d\u0131r.g\u00f6re bu plan\u0131n mant\u0131\u011f\u0131 \u201cmodern devletin b\u00fct\u00fcn ara\u00e7lar\u0131, b\u00fct\u00fcn icra g\u00fcc\u00fc K\u00fcrtleri T\u00fcrkle\u015ftirmek \u00fczere topyek\u00fbn seferber edilecekti. Bu seferberli\u011fin temel mant\u0131\u011f\u0131 ortaya konulan rapor, belge ve tutanaklar\u0131n (Bayrak, 2013) K\u00fcrt sorunsal\u0131n\u0131 s\u00fcng\u00fcyle \u00e7\u00f6zme ve zoraki asimilasyon politikas\u0131 olarak anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. \u0130fade edilen plan yaln\u0131zca askeri zor ayg\u0131tlar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla de\u011fil, \u00e7ok boyutlu olarak y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc. Ziya G\u00f6kalp, R\u0131za Nur, Bat\u0131l\u0131 bilim adamlar\u0131n\u0131n takma isimlerini kullanan Naci \u0130smail (Pelister) gibi isimler, G\u00fcne\u015f Dil Teorisi ve T\u00fcrk Tarih Kurumu gibi iktidar destekli \u00e7al\u0131\u015fma ve kurumlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla K\u00fcrtleri dil, din, tarih, k\u00fclt\u00fcr, a\u015firet yap\u0131lar\u0131na dair yapt\u0131klar\u0131 ara\u015ft\u0131rmalarla K\u00fcrtlerin T\u00fcrkl\u00fcklerini ispata ve bununla da K\u00fcrtleri asimilasyona zemin olu\u015fturmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar.<\/div>\n
\u015eeyh Said ad\u0131yla an\u0131lan 1925 \u0130syan\u0131 sonras\u0131nda \u0130stiklal Mahkemesi\u2019ne \u00e7\u0131kar\u0131lanlar\u0131n ve gerekse \u00f6ncesinde faaliyette bulunanlar\u0131n hem ifadeleri ve tutulan zab\u0131tlarda hem de mahkeme heyetinin ortaya koydu\u011fu tutanaklarda \u201cm\u00fcstakil bir K\u00fcrdistan te\u015fkili\u201dne y\u00f6nelik bir isyan oldu\u011fu ve \u00f6ncesinde de bu minvalde giri\u015fimlerde bulunuldu\u011fu ve ayr\u0131ca \u015eeyh Said\u2019in de bu \u201cK\u00fcrt\u00e7\u00fcl\u00fck Cereyanlar\u0131\u201dn\u0131n bir \u00f6nderi oldu\u011fu belirtilmektedir<\/div>\n<\/div>\n
\n
Din K\u00fcrtler aras\u0131nda toplumsal b\u00fct\u00fcnle\u015fmeyi sa\u011flayan ve ortak bir anlam d\u00fcnyas\u0131 olu\u015fturan \u00f6nemli bir fakt\u00f6rd\u00fcr. Ayn\u0131 zamanda din a\u015firetler veya \u015feyhler i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc bir sembolik g\u00fc\u00e7 kayna\u011f\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla din sembolik olarak iktidar kurman\u0131n \u201ckutsal\u201d zeminini sunmakla beraber genel olarak toplumsal ya\u015fam da bu alan \u00fczerinden \u015fekillenebilmektedir. Ancak yeni merkezi otorite taraf\u0131ndan din alan\u0131n\u0131n i\u015fgal edilmesi belirtilen a\u015firet veya \u015feyhlerin sembolik g\u00fc\u00e7 alanlar\u0131n\u0131n tasfiyesine neden olmu\u015ftur. Bu anlamda isyan\u0131n dini kayg\u0131yla da geli\u015fmesi ve bu anlamda diren\u00e7 g\u00f6sterilmesi isyan\u0131n ulusal, s\u0131n\u0131fsal ve iktidar kayg\u0131s\u0131 gibi di\u011fer boyutlar\u0131 g\u00f6zard\u0131 edilmemelidir. Ayr\u0131ca isyan \u00f6ncesinde al\u0131nan anti-K\u00fcrt \u00f6nlemler yani K\u00fcrt okullar\u0131n\u0131n kapat\u0131lmas\u0131, K\u00fcrt\u00e7enin yasaklanmas\u0131, K\u00fcrt liderlerinin cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131, ekonomik olarak b\u00f6lgenin vahim durumu, K\u00fcrtlere vaat edilen \u00f6zerklikten vazge\u00e7ilmesi ve \u201cT\u00fcrkle\u015ftirme siyaseti\u201dyle icra edilen \u015fiddet bu isyan\u0131n tayin edici fakat genelde konu\u015fulmayan ve g\u00f6r\u00fclmeyen di\u011fer nedenleridir.<\/div>\n<\/div>\n
\n
Y\u0131llard\u0131r, h\u00fck\u00fcmet K\u00fcrt halk\u0131n\u0131 asimile etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor ve bu ama\u00e7la halk\u0131 eziyor, K\u00fcrt\u00e7e yay\u0131nlar\u0131 ve gazeteleri yasakl\u0131yor, anadilini konu\u015fanlara i\u015fkence ediyor ve sistematik olarak insanlar\u0131 K\u00fcrdistan\u2019\u0131n bereketli topraklar\u0131ndan s\u00f6k\u00fcp Anadolu\u2019nun \u00e7orak b\u00f6lgelerine g\u00f6\u00e7e zorluyor ve bir\u00e7o\u011fu oralarda telef oluyor. Bu olay kar\u015f\u0131s\u0131nda K\u00fcrtler, uzak s\u00fcrg\u00fcn yollar\u0131nda yok olmaktansa, 1930\u2019da A\u011fr\u0131 Da\u011f\u0131nda, Zilan vadisinde ve Beyaz\u0131t\u2019ta yapt\u0131klar\u0131 gibi, kendilerini savunmak \u00fczere silaha sar\u0131ld\u0131lar. Ve binlerce K\u00fcrt \u00f6ld\u00fc.<\/div>\n<\/div>\n
\n
K\u00fcrtlerin kendi \u0131rk\u0131n\u0131, dilini, gelece\u011fini ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc \u00f6zg\u00fcr bir \u015fekilde ya\u015famak istedi\u011fini belirten mektupta ayr\u0131ca T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmetinin uygulad\u0131\u011f\u0131 orant\u0131s\u0131z \u015fiddetle t\u00fcm K\u00fcrdistan\u2019a i\u015fkence ederek intikam almaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyordu. Ancak etnik, s\u0131n\u0131fsal ve uygulanan \u015fiddet boyutu g\u00f6zard\u0131 edilerek geli\u015fen t\u00fcm isyanlar devlet elitleri taraf\u0131ndan \u201cgerici\u201d, \u201cfeodal\u201d ya da \u201ca\u015firet\u201d isyanlar\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. Oysa 1925, 1927, 1930 ve en son 1937-38 Dersim isyan\u0131 birbiriyle ba\u011flant\u0131l\u0131 ve hatta birbirinin bir \u015fekilde devam\u0131 olan isyanlard\u0131r.<\/div>\n<\/div>\n
\n
Ekonomik olarak y\u00fckselen yoksulluk, devletin \u015fiddet politikas\u0131 ve K\u00fcrtler aras\u0131nda ba\u015flayan etnik uyan\u0131\u015f biraraya geldi\u011finde sorun daha fazla i\u00e7inden \u00e7\u0131k\u0131lmaz hale geliyordu. \u201cB\u00fct\u00fcnle\u015ftirme\u201d prati\u011fi, izlenen politikalarla ayr\u0131\u015ft\u0131rma politikas\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. Devlet, \u015fiddetin etnik kimli\u011fe daha fazla sar\u0131lma ve milliyet\u00e7i alg\u0131 olu\u015fumunda oynad\u0131\u011f\u0131 rol\u00fc g\u00f6zard\u0131 ediyordu. tenkil ve asimilasyona dayal\u0131 Cumhuriyet siyaseti K\u00fcrtleri ulusal bir topluluk olmaktan al\u0131koymak yerine, Cumhuriyetin selametini tehdit edebilecek hacim ve k\u0131vamdaki bir ulusal topluluk kapasitesiyle donatt\u0131\u011f\u0131\u201d belirlemesinde bulunuyordu. Devlet, etnik kimli\u011fin siyasalla\u015fmas\u0131nda, milliyet\u00e7ili\u011fin ve kar\u015f\u0131 milliyet\u00e7ili\u011fin geli\u015fip radikalle\u015fmesinde, s\u0131n\u0131fsal e\u015fitsizliklerin in\u015fa edilmesinde en \u00f6nemli siyasal giri\u015fimci olarak rol\u00fcn\u00fc oynuyordu.<\/div>\n
K\u00fcrt siyaseti\u201dnin yan\u0131 s\u0131ra K\u00fcrt milliyet\u00e7ili\u011finin ve ulus in\u015fas\u0131n\u0131n kuramsal bir zemine ta\u015f\u0131nmas\u0131nda ve geni\u015f alanlara yay\u0131lmas\u0131nda ayd\u0131nlar\u0131n ve yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u00f6nemli bir etkisi oldu. Ulus in\u015fa s\u00fcre\u00e7lerinde \u00e7ok farkl\u0131 ve birbirine eklemlenmi\u015f fakt\u00f6rler etkili olmaktad\u0131r. Devletin farkl\u0131 etnik kimliklere y\u00f6nelik ayr\u0131mc\u0131 ve \u00f6tekile\u015ftirici politikalar\u0131, s\u0131n\u0131fsal e\u015fitsizlik, \u015fiddet gibi uygulamalar bu fakt\u00f6rlerden baz\u0131lar\u0131d\u0131r. K\u00fcrt ulusunun yarat\u0131lmas\u0131na katk\u0131da bulunan \u00e7e\u015fitli unsurlar aras\u0131nda muhtemelen en \u00f6nemlisi, ortak bir toplumsal ve ekonomik \u00f6rg\u00fct yap\u0131s\u0131na sahip olmalar\u0131d\u0131r. Ancak bunlar\u0131n yan\u0131nda K\u00fcrt milliyet\u00e7ili\u011fi ve ulus in\u015fas\u0131nda K\u00fcrt ayd\u0131n ve yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n rol\u00fc \u00e7ok daha \u00f6nemli bir fakt\u00f6r olmu\u015ftur. K\u00fcrt ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n milliyet\u00e7i faaliyetlere fiilen kat\u0131lmas\u0131 sonucunda K\u00fcrtler aras\u0131nda yayg\u0131nla\u015fan modern kuramsal milliyet\u00e7ilik,<\/div>\n
K\u00fcrt milliyet\u00e7i bas\u0131n\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131, K\u00fcrt kul\u00fcp ve topluluklar\u0131n kurulmas\u0131 K\u00fcrtlerin giri\u015fti\u011fi k\u00fclt\u00fcrel ve siyasi faaliyetler i\u00e7in b\u00fcy\u00fck itici g\u00fc\u00e7 oldu. Bu giri\u015fimler K\u00fcrt milliyet\u00e7ili\u011finin gelecekte bir kitle hareketine d\u00f6n\u00fc\u015fmesi i\u00e7in gerekli temelleri att\u0131.<\/div>\n<\/div>\n
\n
Dolay\u0131s\u0131yla K\u00fcrt ayd\u0131nlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan tarih \u00f6nemli bir referans olmu\u015ftu. K\u00fcrt milletinin k\u00f6kenlerine y\u00f6nelik \u00e7al\u0131\u015fmalar ve ulus tahayy\u00fcl\u00fc 1960\u2019larda \u00f6nemli bir ivme kazand\u0131. Ayd\u0131nlar, entelekt\u00fceller, \u00e7e\u015fitli dergi ve yay\u0131n \u00e7evreleri bu in\u015fada ve K\u00fcrt milliyet\u00e7ili\u011finin geli\u015fmesinde \u00f6nemli katk\u0131lar\u0131 oldu. DDKO (Devrimci Do\u011fu K\u00fclt\u00fcr Ocaklar\u0131) b\u00fcnyesinde faaliyet g\u00f6steren \u00f6\u011frenciler ayd\u0131nlar ve daha sonras\u0131nda \u00f6zellikle K\u00fcrtlerin sosyalist solu olarak ortaya \u00e7\u0131kan dergi ve \u00e7evrelerinde olu\u015fan \u00f6rg\u00fctsel a\u011flar K\u00fcrt kimli\u011finin sosyo-politik alanlarda savunulmas\u0131na, bilince \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131nda ve bunlar\u0131n K\u00fcrtler aras\u0131nda yayg\u0131nla\u015fmas\u0131nda pratik katk\u0131lar\u0131 oldu.Bu geli\u015fmelerle beraber K\u00fcrt milliyet\u00e7ileri K\u00fcrt kimli\u011fini do\u011frulayan ve ortak bir kimlik sunan tarihsel kahramanlara, efsanelere ve sembollere daha \u00e7ok e\u011filim g\u00f6stermeye ba\u015flad\u0131lar. Bu anlamda K\u00fcrt milliyet\u00e7ilerinin y\u00fczy\u0131llar boyunca \u2018ulusal kahramanlar\u2019a dayanan ulusal bir devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n izini bulmaya \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fildir. Ortak duygular, tarihsel miras, mitolojik beraberlikler, Newroz ve Demirci Kawa gibi efsanelerle gurur duyma ve ortak folklorik hazlar bu y\u00f6n\u00fcyle bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck ta\u015f\u0131d\u0131<\/div>\n
K\u00fcrt ulus in\u015fas\u0131n\u0131n ve ayn\u0131 zamanda ulusal birlikteli\u011fin bir zemini olarak \u00e7e\u015fitli semboller, kutsal g\u00fcn ve kahramanl\u0131klar veya tarihsel mitolojik efsane ve anlat\u0131lara dayanan, ulusu sembolize eden bir \u201cgelenek icad\u0131\u201dna ba\u015fvuruldu. \u201cK\u00fcrdistan\u201d bir siyasal devlet de\u011fildi. Olmas\u0131 istenen b\u00f6yle bir devlet i\u00e7in insanlar enerjilerini var g\u00fc\u00e7leriyle k\u00fclt\u00fcrel meselelere, ge\u00e7mi\u015fi toparlamaya ve tarihin yetersiz kald\u0131\u011f\u0131 yerlerde icad\u0131na harcad\u0131lar. K\u00fcrt talebe cemiyeti olarak 1912\u2019de kurulan H\u00eav\u00ee (umut) bir milli tarih in\u015fas\u0131ndan s\u00f6z etmekteydi. Buna g\u00f6re \u015fimdiye kadar \u201cihmal edilen milli tarih teflik edilmeli (toparlan\u0131p birle\u015ftirilmeli), K\u00fcrd milletinin ilim ve irfanda bir an evvel ilerlemesi\u201d temin edilmelidir. Ayn\u0131 \u015fekilde Roji Kurd\u2019da da \u201cg\u00f6zlerimizi a\u00e7\u0131p o derin uykudan uyanmazsak, K\u00fcrtl\u00fck diye bir \u015fey kalmayacak\u201d uyar\u0131s\u0131nda bulunuyordu<\/div>\n
K\u00fcrt ayd\u0131nlar, \u00f6\u011frenciler ve onlar\u0131n fikirlerini dola\u015f\u0131ma sokan gazete, cemiyet, dergi gibi kurum ve ara\u00e7lar tarihi millile\u015ftirmeye ve toparlamaya koyuldular. K\u00fcrt ayd\u0131n \u00e7evresi veya bu yeni politik \u00f6zneler taraf\u0131ndan siyasal, s\u0131n\u0131fsal ve dinsel olarak da\u011f\u0131n\u0131k olan K\u00fcrt hareketlerini veya genel olarak K\u00fcrt toplumsal yap\u0131s\u0131n\u0131 ifade edilen bu kolektif siyasal ve k\u00fclt\u00fcrel m\u00fccadele \u00fczerinden ortak bir idrak kategorisi ve anlam in\u015fa edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Tarihi referanslar bu in\u015fa s\u00fcrecinin g\u00fc\u00e7 kayna\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturmaktayd\u0131. K\u00fcrtlerin ve tarihlerinin kadimli\u011fi tart\u0131\u015fmas\u0131yla beraber 15.y\u00fczy\u0131l din alimi ve \u015fairi Melay\u00ea Bat\u00ea, 16 ve 17.y\u00fczy\u0131l destan anlat\u0131c\u0131s\u0131 Feqiy\u00ea Teyran ve 17.y\u00fczy\u0131l \u00fcnl\u00fc K\u00fcrt edibi Ehmed\u00ea Xani , 19.y\u00fczy\u0131lda yurtseverlik \u015fiirleriyle \u00fcnl\u00fc olan ve K\u00fcrt milliyet\u00e7ili\u011finin \u00f6nemli isimlerinden olan Haci Kadir Koyi gibi \u00fcnl\u00fc \u015fahsiyetler K\u00fcrt tarih ve milli bilincinin in\u015fas\u0131n\u0131n temel referanslar\u0131 oldular<\/div>\n<\/div>\n
\n
K\u00fcrtlerin ulusal haklar\u0131n\u0131 savunan ve K\u00fcrt sorununu d\u00fcnyaya duyurmaya y\u00f6nelik faaliyetler y\u00fcr\u00fcten ayd\u0131nlar\u0131n K\u00fcrt k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn temellendirilmesinde ve ulusal bilincin geni\u015f kitleler aras\u0131nda yayg\u0131nl\u0131k kazanmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck katk\u0131lar\u0131 oldu. B\u00f6ylece genel bir tarihsel uyan\u0131\u015f ve gelenek icad\u0131 etkili olmaya ba\u015flad\u0131. Bu icadlar ulusun ge\u00e7mi\u015fe y\u00f6nelik haf\u0131zas\u0131n\u0131 olu\u015fturur. Bu tarihsel haf\u0131zan\u0131n somutla\u015fm\u0131\u015f bi\u00e7imleri (kutsal g\u00fcn, an\u0131, bayrak, ulusal tarih, dil, ulusal k\u0131yafet vb.) kitleleri mobilize etme ve ortak hareket etme gibi bir misyona sahiptirler. Ku\u015fkusuz bu mobilizasyonu sa\u011flayan ve ulus in\u015fa s\u00fcre\u00e7lerinin \u00f6nemli unsurlar\u0131 olan yay\u0131n ve ayd\u0131nlard\u0131r. B\u00f6lgenin sosyo-politik ve ekonomik sorunlar\u0131 bu toplumsal akt\u00f6rler taraf\u0131ndan g\u00fcndemle\u015ftiriliyordu. Ayd\u0131nlar\u0131n g\u00f6revi bu durumda ifade edilen toplumsal sorunlar\u0131 bilince \u00e7\u0131karma ve toplumsal bir fark\u0131ndal\u0131k olu\u015fturma olarak okunabilir. Farkl\u0131 bir etnik unsur olarak K\u00fcrtlerin temel sosyal ve siyasal haklar\u0131n\u0131 veya varl\u0131klar\u0131n\u0131 \u201ccesaret k\u0131r\u0131c\u0131\u201d olarak g\u00f6r\u00fcp y\u00fczle\u015fmeyen veya tarihd\u0131\u015f\u0131la\u015ft\u0131ran devletin geli\u015ftirdi\u011fi resmi tarih tezlerine kar\u015f\u0131l\u0131k, K\u00fcrt ayd\u0131nlar\u0131 K\u00fcrt tarihini yazmaya ve onlar\u0131 toplumsal bilince \u00e7\u0131karmaya koyulmu\u015flard\u0131.<\/div>\n
Ancak t\u00fcm bu giri\u015fimler siyasal, ekonomik ve toplumsal olarak K\u00fcrt toplumunda veya Do\u011fu\u2019da istenilen d\u00fczeyde geni\u015f bir etki yaratam\u0131yordu. Ayd\u0131nlar\u0131n, yay\u0131n\u0131n veya siyasal \u00f6znelerin \u00e7abalar\u0131 ku\u015fkusuz bu alanlarda \u00f6nemli bir ayd\u0131nlanma sa\u011flad\u0131. Ayn\u0131 zamanda devletin resmi tarih anlay\u0131\u015f\u0131 ve siyasal yakla\u015f\u0131m\u0131 sorgulamaya tabi tutuldu. Ancak K\u00fcrt toplumunda okuma yazma oran\u0131n\u0131n \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck olmas\u0131, ekonomik olarak b\u00f6lgenin yoksul olmas\u0131, varolan feodal anlay\u0131\u015f ve yap\u0131lar\u0131n etkin olmas\u0131 geli\u015ftirilen yeni fikirlerin toplumsal alanda geli\u015fmesini genel olarak K\u00fcrtler aras\u0131nda anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 veya tutulmas\u0131n\u0131 engelliyordu. 1970\u2019lere kadar b\u00f6lgede neredeyse yok denecek kadar az okul vard\u0131. K\u00fcrtlerin asgari k\u00fclt\u00fcrel ve ekonomik sermayeden yoksun olmalar\u0131n\u0131n yan\u0131nda, devletin K\u00fcrtl\u00fc\u011f\u00fc ve bununla ilintili t\u00fcm giri\u015fimleri yasaklam\u0131\u015f olmas\u0131 ifade edilen ulusal giri\u015fimleri sekteye u\u011frat\u0131yordu.<\/div>\n<\/div>\n
\n
K\u00fcrtlerde ulusal bilin\u00e7 ve etnik kimlik tarihsel bir in\u015fad\u0131r. Ancak bu in\u015fa s\u00fcreci di\u011fer ulus ve kimlik in\u015falar\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k olarak geli\u015fmi\u015f ve kendi farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 di\u011fer kimlikler \u00fczerinden veya kar\u015f\u0131s\u0131nda konumland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. \u201cHayali bir cemaat\u201di a\u015fan, tarihsel, s\u0131n\u0131fsal, siyasal ve k\u00fclt\u00fcrel olarak bir devaml\u0131l\u0131k g\u00f6steren, bu minvalde yeniden \u00fcretilen canl\u0131 bir ulusal in\u015fa s\u00fcrecidir. Dolay\u0131s\u0131yla bu in\u015fan\u0131n \u00f6nemli bir etkeni de yay\u0131n ve ayd\u0131nlar\u0131n y\u00fcklendikleri misyon olmu\u015ftur. Devletin \u015fiddete, asimilasyona dayal\u0131 politikas\u0131, yani devletin K\u00fcrt siyaseti, K\u00fcrtlerde milliyet\u00e7ili\u011fi geli\u015ftiren, buna \u00f6nemli bir zemin sunan ve ulus in\u015fas\u0131nda etkili olan di\u011fer en \u00f6nemli etkenlerdendir. Di\u011fer bir ifadeyle devletin \u015fiddet politikas\u0131, devlet g\u00fcd\u00fcml\u00fc T\u00fcrk milliyet\u00e7ili\u011fi, yay\u0131nc\u0131l\u0131k ve ayd\u0131nlar\u0131n giri\u015fimleri ifade edilen K\u00fcrt milliyet\u00e7ili\u011finin ve ulusal in\u015fas\u0131n\u0131n temel momentlerini olu\u015fturmaktad\u0131r. Bundan dolay\u0131 da devletin \u015fiddet politikas\u0131 dikkate al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131nda K\u00fcrt milliyet\u00e7ili\u011fi ve buna dayal\u0131 diren\u00e7 ve giri\u015fimler tam olarak anla\u015f\u0131lamaz. Yay\u0131nc\u0131l\u0131k ve ayd\u0131nlar\u0131n giri\u015fimleri de milliyet\u00e7i tahayy\u00fcl\u00fc ete kemi\u011fe b\u00fcr\u00fcnd\u00fcren ve ayn\u0131 zamanda K\u00fcrt toplumunun kendi \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnmesini ve ulusal birlikteli\u011fi geli\u015ftirmede tarihsel bir rol oynad\u0131lar. Ge\u00e7mi\u015fe nazaran K\u00fcrt\u00e7e yay\u0131nlar ve K\u00fcrt sorununa, ulusal geli\u015fimine e\u011filen, K\u00fcrtlerin tarihsel, k\u00fclt\u00fcrel ve siyasal yap\u0131 ve geli\u015fimlerine dair \u00e7al\u0131\u015fmalar daha da artm\u0131\u015f ve yayg\u0131nl\u0131k kazanm\u0131\u015f durumdad\u0131r. Hem yay\u0131n \u00e7evreleri hem de K\u00fcrt kurum ve kurulu\u015flar\u0131na kar\u015f\u0131 \u00f6nemli bir ilginin olu\u015ftu\u011funu ve \u00f6zellikle de dijital platformlarda K\u00fcrt \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n, K\u00fcrt\u00e7e yay\u0131nlar\u0131n daha da artt\u0131\u011f\u0131 ve \u00f6nemli bir ilgiyle kar\u015f\u0131land\u0131klar\u0131 belirtebilir.<\/div>\n<\/div>\n
\n
1934\u2019de Soyad\u0131 Kanunu \u00e7\u0131k\u0131nca devlet,soyadlar\u0131n\u0131n T\u00fcrk\u00e7e olmas\u0131 i\u00e7in gizli bir karar alm\u0131\u015f.Ara\u015ft\u0131rd\u0131m, tek bir K\u00fcrt\u00e7e,Ermenice,\u00c7erkesce, Lazca\u2026soyad\u0131 yok, hepsi T\u00fcrk\u00e7e.Y\u00fcz y\u0131ld\u0131r i\u015fte bu \u0131rk\u00e7\u0131 kafa bizi y\u00f6netiyor.<\/div>\n<\/div>\n
\n
12.10.2024<\/div>\n
\u0130lham Bara\u00e7<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

K\u00fcrt milliyet\u00e7ili\u011fi ve ulus in\u015fas\u0131 ge\u00e7 bir s\u00fcre\u00e7te ve kendine \u00f6zg\u00fc dinamikler \u00fczerinden geli\u015fti. Devletin politik \u015fiddeti ve K\u00fcrt kimli\u011fine y\u00f6nelik ayr\u0131mc\u0131 tutumu, yay\u0131nc\u0131l\u0131k ve ayd\u0131nlar\u0131n giri\u015fimleri K\u00fcrtler aras\u0131nda milliyet\u00e7ili\u011fin ve ulusal bilincin geli\u015fmesinde etkili olan baz\u0131 temel tarihsel olgulard\u0131r. 19. y\u00fczy\u0131lda merkezi otoriteyi \u00e7evreye geni\u015fletme giri\u015fimleri ve bu konuda izlenen politikalar K\u00fcrt sorununun temelini …<\/p>\n","protected":false},"author":32,"featured_media":23723,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[117,1616,6712],"class_list":["post-23722","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-forum","tag-kurtler","tag-manset","tag-milliyet"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23722","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=23722"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23722\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":23724,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23722\/revisions\/23724"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/23723"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=23722"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=23722"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=23722"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}