{"id":23600,"date":"2024-06-24T07:00:33","date_gmt":"2024-06-24T04:00:33","guid":{"rendered":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=23600"},"modified":"2024-06-20T09:58:19","modified_gmt":"2024-06-20T06:58:19","slug":"tip-eski-baskani-aslan-annem-turkce-bilmezdi-evde-kurtce-konusurduk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=23600","title":{"rendered":"T\u0130P Eski Ba\u015fkan\u0131 Aslan: Annem T\u00fcrk\u00e7e bilmezdi, evde K\u00fcrt\u00e7e konu\u015furduk"},"content":{"rendered":"

1969 y\u0131l\u0131nda bir d\u00f6nem T\u00fcrkiye \u0130\u015f\u00e7i Partisi\u2019nin (T\u0130P) liderli\u011fini yapan sosyalist K\u00fcrt ayd\u0131n\u0131 ve avukat Mehmet Ali Aslan, R\u00fbdaw\u2019\u0131n Pencemor program\u0131na konuk oldu.<\/em><\/p>\n

Sol hareketin tarihi ve K\u00fcrtlerle ilgili olan k\u0131sm\u0131 ile K\u00fcrtlerin T\u00fcrkiye\u2019deki partiler i\u00e7indeki rol ve etkilerinin ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 programda, Aslan K\u00fcrtlere ili\u015fkin sorulara yan\u0131t verdi.<\/em><\/p>\n

\u00a0A\u011fr\u0131\u2019da do\u011fdu\u011funu ve annesinin K\u00fcrt oldu\u011funu belirten Aslan, \u201c\u00c7ocuklu\u011fum K\u00fcrt\u00e7eyle ge\u00e7ti. Evde K\u00fcrt\u00e7e konu\u015furduk. O d\u00f6nemde K\u00fcrt\u00e7e dili yasakt\u0131, insanlar\u0131n K\u00fcrt\u00e7e konu\u015fmas\u0131na m\u00fcsaade edilmiyordu\u201d dedi.<\/em><\/p>\n

Ehmed\u00ea Xan\u00ee ile ilgili konu\u015fan Aslan, \u201cEhmed\u00ea Xan\u00ee tam anlam\u0131yla nasyonalistti, kitab\u0131n\u0131 okudum. Milliyet\u00e7i bir inanc\u0131 vard\u0131. O d\u00f6nemde kimse milliyet\u00e7i bir inanca sahip de\u011fildi, bu nedenle Ehmed\u00ea Xan\u00ee bir \u00f6nc\u00fcyd\u00fc\u201d dedi.<\/em><\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019nin kurulu\u015f s\u00fcrecine ili\u015fkin soruyu yan\u0131tlayan Aslan, \u201cOnlar K\u00fcrtleri kand\u0131rmad\u0131lar. K\u00fcrtler kendi kendilerini kand\u0131rd\u0131lar. Osmanl\u0131’n\u0131n \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcnden sonra Atat\u00fcrk modern bir devlet kurmak istedi. Lenin Atat\u00fcrk\u2019e destek olmasayd\u0131 ba\u015far\u0131l\u0131 olmazd\u0131\u201d ifadelerini kulland\u0131.<\/em><\/p>\n

A\u011fr\u0131 Da\u011f\u0131\u2019ndaki isyana dair soruyu cevaplayan T\u0130P Eski Ba\u015fkan\u0131 Aslan, \u201cArarat Devrimi’nin iki nedeni vard\u0131: Atat\u00fcrk \u00f6nce Lenin’den ve Sovyetler Birli\u011fi’nden yard\u0131m al\u0131yordu ama Avrupal\u0131larla temasa ge\u00e7ince kendini onlar\u0131n emanetinde g\u00f6rmek istedi. Bu ama\u00e7la \u0130zmir’de bir burjuva s\u0131n\u0131f\u0131 yaratmak amac\u0131yla bir ekonomi kongresi d\u00fczenlediler. Halk vergi \u00f6demek zorunda b\u0131rak\u0131ld\u0131. Vergi \u00f6demek zorunda kalan A\u011fr\u0131 halk\u0131, t\u00fcm bu bask\u0131, zul\u00fcm ve vergilerden memnun olmayarak ba\u015f kald\u0131r\u0131p t\u00fcm hayvanlar\u0131yla birlikte da\u011flara gitmeye karar verdiler. Devletin bunlara bu kadar kolay ula\u015fmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. H\u00fck\u00fcmet \u00f6te yandan, h\u00fck\u00fcmetin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fc istemeyen \u00e7ok say\u0131da \u015fahsiyeti reddetmeye ba\u015flad\u0131; bunlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 kendilerini kurtarmak i\u00e7in Glida\u011f\u2019a (A\u011fr\u0131 Da\u011f\u0131\u2019na) s\u0131\u011f\u0131nd\u0131. \u0130\u015fte bu insanlar birle\u015fti ve devrim ba\u015flad\u0131. A\u015firet liderleri devrime \u00f6nc\u00fcl\u00fck etti ancak pek de organize de\u011fildi. Baz\u0131 a\u015firet lideri ba\u015f\u0131na buyruk hareket ediyor ve birbirlerini dinlemiyorlard\u0131. Xweb\u00fbn hareketin g\u00fc\u00e7lenmesini istiyordu bu ama\u00e7la \u0130hsan Nuri Pa\u015fa’y\u0131 Ararat’a g\u00f6ndererek lojistik yard\u0131m s\u00f6z\u00fc verdiler. \u0130hsan Nuri Pa\u015fa a\u015firet reislerini etraf\u0131na toplayarak K\u00fcrdistan’\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etti ancak devrimleri ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131kla sonu\u00e7land\u0131 ve 1930\u2019da da\u011f\u0131ld\u0131\u201d dedi.<\/em><\/p>\n

T\u00fcrkiye \u0130\u015f\u00e7i Partisi Eski Ba\u015fkan\u0131 Mehmet Ali Aslan, Pencemor program\u0131nda merak edilen sorular\u0131 yan\u0131tlad\u0131:<\/em><\/p>\n

R\u00fbdaw: Hocam ba\u015flang\u0131\u00e7ta, \u00e7ocukluk y\u0131llar\u0131n\u0131zdan itibaren ba\u015flamak istiyoruz sizin yeti\u015fti\u011finiz \u00e7evrenin tamamen K\u00fcrdi bir \u00e7evre oldu\u011funu s\u00f6yleyebilir misiniz?<\/strong><\/p>\n

Mehmet Ali Aslan:<\/strong>\u00a0Ben 1936 y\u0131l\u0131nda A\u011fr\u0131\u2019n\u0131n merkezinde – Karakilis sonradan Karak\u00f6se oldu-, Karak\u00f6se\u2019de d\u00fcnyaya geldim. Babam a\u015firet begiydi. Annem de Osmanl\u0131 okullar\u0131nda e\u011fitim g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc. Annem k\u00f6yden gelmi\u015fti ve K\u00fcrtt\u00fc. T\u00fcrk\u00e7e bilmezdi. \u00c7ocuklu\u011fum K\u00fcrt\u00e7eyle ge\u00e7ti. Evde K\u00fcrt\u00e7e konu\u015fuyorduk. O d\u00f6nemde K\u00fcrt\u00e7e dili yasakt\u0131, insanlar\u0131n K\u00fcrt\u00e7e konu\u015fmas\u0131na m\u00fcsaade edilmiyordu. Dolay\u0131s\u0131yla k\u00f6ylerden \u015fehre gelip i\u015flerini y\u00fcr\u00fcten akrabalar\u0131m\u0131z T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fam\u0131yorlard\u0131. Ben ve ablam onlarla birlikte gider ve tec\u00fcmanl\u0131k ederdik. Onlar T\u00fcrk\u00e7e bilmezlerdi, evini arsas\u0131n\u0131 satanlar\u0131n K\u00fcrt\u00e7e konu\u015fmas\u0131na m\u00fcsaade edilmiyordu K\u00fcrt\u00e7e yasakt\u0131. T\u00fcrk\u00e7e de bilmezlerdi.<\/p>\n

R\u00fbdaw: Okullarda nas\u0131ld\u0131? Sadece Latin harfleriyle mi e\u011fitim al\u0131yordunuz. Din ve edebiyat derslerini Arap alfabesiyle mi okuyordunuz?<\/strong><\/p>\n

Mehmet Ali Aslan: Dini a\u00e7\u0131dan \u00f6yleydi. Babam\u0131n Fars\u00e7a, Arap\u00e7a ve T\u00fcrk\u00e7e kitaplarla dolu b\u00fcy\u00fck bir k\u00fct\u00fcphanesi vard\u0131 ve \u00e7ok say\u0131da K\u00fcrt\u00e7e kitab\u0131 vard\u0131. Bu kitaplar\u0131n \u00e7o\u011fu Arap\u00e7a harflerle yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131, Arap\u00e7a bilenler okuyabilirdi, Latin alfabesiyle de\u011fillerdi. Biz okulda Latin alfabesiyle e\u011fitim g\u00f6r\u00fcyorduk T\u00fcrk\u00e7e e\u011fitim veren okula gidiyorduk. Ailemin de yard\u0131m\u0131yla ben de okumaya ba\u015flad\u0131m ve Arap\u00e7a \u00f6\u011frendim ve ne kadar K\u00fcrt\u00e7e kitap varsa hepsini okudum, baz\u0131lar\u0131 elle yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Kitaplar\u0131n \u00e7o\u011funu okumalar\u0131 i\u00e7in akrabalar\u0131ma veriyordum. \u00d6rne\u011fin M\u0131s\u0131r\u2019da bas\u0131lan Mem \u00fb Z\u00een kitab\u0131. Kitab\u0131n tek n\u00fcshas\u0131 bizdeydi. \u00c7evremizdeki insanlar kitab\u0131 talep ederdi, ben de verirdim, kitab\u0131 elle yazarlard\u0131. Romantik bir bi\u00e7imde yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131, sadece Mem \u00fb Z\u00een de\u011fildi ayn\u0131 zamanda Ehmed\u00ea Xan\u00ee\u2019nin yaz\u0131lar\u0131 da vard\u0131. Ehmed\u00ea Xan\u00ee K\u00fcrt miliyet\u00e7isiydi, ama romantikti. Ben K\u00fcrt \u00f6\u011fretmenler ve yine K\u00fcrt olan A\u011fr\u0131 M\u00fcft\u00fcs\u00fc’nden \u015eeriat dersleri ald\u0131m. \u015eeriat ve i\u00e7tihat\u0131 Arap\u00e7a okudum. \u0130lk ve orta okulu bu \u015fekilde okudum.<\/p>\n

R\u00fbdaw: Ehmed\u00ea Xan\u00ee\u2019nin Mem \u00fb Z\u00een kitab\u0131ndan bahsettiniz. Mem \u00fb Z\u00een hakk\u0131nda hala akl\u0131n\u0131zda kalan ilgin\u00e7 \u015feyleri bize anlat\u0131r m\u0131s\u0131n\u0131z? \u00d6zellikle \u015fiirleri.<\/strong><\/p>\n

Mehmet Ali Aslan:<\/strong>\u00a0Ehmed\u00ea Xan\u00ee Mem \u00fb Z\u00een\u2019de K\u00fcrtlerin birlik olmay\u0131\u015f\u0131ndan yak\u0131n\u0131yor ve \u015f\u00f6yle diyordu:<\/p>\n

Ger d\u00ea heb\u00fbya me pad\u00ee\u015fahek<\/p>\n

Layiq bidiya Xwed\u00ea kulahek<\/p>\n

Rom \u00fb Ereb \u00fb Ecem temam\u00ee<\/p>\n

Hemya ji me re dikir xulam\u00ee<\/p>\n

Tekm\u00eel dikir me d\u00een \u00fb dewlet<\/p>\n

Tehs\u00eel dikir me \u00eelm \u00fb h\u00eekmet<\/p>\n

T\u00fcrk\u00e7e terc\u00fcmesi<\/strong><\/p>\n

\u201cBizim de olsayd\u0131 bir padi\u015fah\u0131m\u0131z<\/p>\n

Allah nasip etseydi bir ba\u015f\u0131na ta\u00e7\u0131<\/p>\n

T\u00fcrk, Arap G\u00fcrci ve Romlar<\/p>\n

Hepsi bize k\u00f6lelik ederdi<\/p>\n

Dini ve devleti tekmil ederdik<\/p>\n

\u0130lim ve hikmeti tahsil ederdik\u201d<\/p>\n

R\u00fbdaw: Ehmed\u00ea Xan\u00ee ‘nin fikir ve inan\u00e7lar\u0131n\u0131n, avukat ve politikac\u0131 oldu\u011funuzda siyasi ve ulusal d\u00fc\u015f\u00fcncelerinizin \u00fcst\u00fcnde bir etkisi var m\u0131yd\u0131?<\/strong><\/p>\n

Mehmet Ali Aslan:<\/strong>\u00a0Ehmed\u00ea Xan\u00ee\u00a0<\/strong>\u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir edipti. Mem \u00fb Z\u00een divan\u0131n\u0131n yan\u0131nda, Nubhara Zarokan adl\u0131 s\u00f6zl\u00fck kitab\u0131n\u0131 da yazm\u0131\u015ft\u0131r. Kitapta \u015fu ifadeleri kullanm\u0131\u015ft\u0131:<\/p>\n

Otorite sahipleri i\u00e7in de\u011fil<\/em><\/p>\n

Kurman\u00e7 (K\u00fcrt) \u00e7ocuklar\u0131 i\u00e7in<\/em><\/p>\n

Ehmed\u00ea Xan\u00ee\u2019nin kaleme ald\u0131\u011f\u0131 birka\u00e7 kitab\u0131 var. Cizri Botan\u2019dan Glida\u011f’a kadar ta\u015f\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. Nitekim mezar\u0131 \u015fu anda oradad\u0131r. \u0130nsanlar buray\u0131 kutsal bir yer olarak ziyaret ediyor. T\u00fcm K\u00fcrt b\u00fcy\u00fcklerinin eserlerinin yeniden yaz\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi a\u015fikar. Ancak \u015fimdi d\u00f6nem de\u011fi\u015fti, o zamanki gibi de\u011fil. Ama Ehmed\u00ea Xan\u00ee\u00a0<\/strong>b\u00fcy\u00fck bir yazar, ulu bir K\u00fcrtt\u00fc.<\/p>\n

R\u00fbdaw: Ehmed\u00ea Xan\u00ee\u2019nin milliyet\u00e7i oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftiniz. Ehmed\u00ea Xan\u00ee\u2019nin nasyonalist bir inanca sahip oldu\u011funu s\u00f6yleyebilir miyiz?<\/strong><\/p>\n

Mehmet Ali Aslan:<\/strong>\u00a0Ehmed\u00ea Xan\u00ee\u00a0<\/strong>tam anlam\u0131yla nasyonalistti, kitab\u0131n\u0131 okudum. Milliyet\u00e7i bir inanc\u0131 vard\u0131. O d\u00f6nemde kimse milliyet\u00e7i bir inanca sahip de\u011fildi, bu nedenle Ehmed\u00ea Xan\u00ee bir \u00f6nc\u00fcyd\u00fc.<\/p>\n

Rudaw: 2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’ndan bahsedersek, malum sizin de o zaman ya\u015f\u0131n\u0131z b\u00fcy\u00fck de\u011fildi. Bunun \u00f6zellikle K\u00fcrdistan’a ve A\u011fr\u0131 b\u00f6lgesine bir etkisi oldu mu?<\/strong><\/p>\n

Mehmet Ali Aslan: Hay\u0131r b\u00f6yle bir etkisi olmad\u0131 ama 2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’ndan \u00f6nce K\u00fcrdistan’da \u00e7ok say\u0131da katliam ya\u015fand\u0131.<\/p>\n

R\u00fbdaw: T\u00fcrk devletinin kurulu\u015funun ba\u015flang\u0131c\u0131nda ve Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun y\u0131k\u0131lmas\u0131ndan sonra Atat\u00fcrk ve \u00e7evresinin K\u00fcrtleri aldatt\u0131\u011f\u0131na dair \u00e7ok fazla s\u00f6ylem var\u2026<\/strong><\/p>\n

Mehmet Ali Aslan:<\/strong>\u00a0Onlar K\u00fcrtleri kand\u0131rmad\u0131lar. K\u00fcrtler kendi kendilerini kand\u0131rd\u0131lar. Osmanl\u0131’n\u0131n \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcnden sonra Atat\u00fcrk modern bir devlet kurmak istedi. Lenin Atat\u00fcrk\u2019e destek olmasayd\u0131 ba\u015far\u0131l\u0131 olmazd\u0131.<\/p>\n

R\u00fbdaw: Lenin Atat\u00fcrk’\u00fc destekledi mi?<\/strong><\/p>\n

Mehmet Ali Aslan:<\/strong>\u00a0Elbette \u00e7ok fazla destek oldular ve yard\u0131m ettiler. \u00c7\u00fcnk\u00fc a\u015fa\u011f\u0131dan \u0130ngilizler ve Frans\u0131zlar ilerleme kaydettiler bu nedenle Lenin T\u00fcrkiye’ye, \u0130ran’a, Afganistan’a ve \u00c7in’e yard\u0131m etti. Lenin milliyet\u00e7i burjuvaziye yard\u0131m etti ama en b\u00fcy\u00fck yard\u0131m\u0131 Atat\u00fcrk’e yapt\u0131. 1920’deki Bak\u00fc Konferans\u0131’na iki y\u00fczden fazla T\u00fcrk delege kat\u0131ld\u0131.<\/p>\n

R\u00fbdaw: Bak\u00fc Konferans\u0131nda K\u00fcrt temsilciler de var m\u0131yd\u0131?<\/strong><\/p>\n

Mehmet Ali Aslan:<\/strong>\u00a0Hay\u0131r, tek bir temsilcisi dahi yoktu.<\/p>\n

R\u00fbdaw: Neden?<\/strong><\/p>\n

Mehmet Ali Aslan:<\/strong>\u00a0Neden? Ermenistan’daki t\u00fcm K\u00fcrt a\u011fa ve begleri devrimin ba\u015flamas\u0131ndan \u00f6nce Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’na kat\u0131ld\u0131lar. Halk\u0131 cehalet i\u00e7inde b\u0131rakt\u0131lar. O d\u00f6nemde okullar yoktu. O zaman\u0131n t\u00fcm K\u00fcrt liderleri devrime kar\u015f\u0131yd\u0131.<\/p>\n

R\u00fbdaw: Yaln\u0131z hocam siz K\u00fcrtlerin kendilerini aldatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyorsunuz, halbuki K\u00fcrtlerin T\u00fcrkiye Meclisi\u2019nde temsilcileri vard\u0131. K\u00fcrtl\u00fcklerini savunuyorlar m\u0131yd\u0131 K\u00fcrt haklar\u0131n\u0131 talep ediyorlar m\u0131yd\u0131, tam olarak g\u00f6revleri neydi?<\/strong><\/p>\n

Mehmet Ali Aslan:<\/strong>\u00a0Hay\u0131r, kimse K\u00fcrtlerin haklar\u0131n\u0131 istemiyordu. Lozan Konferans\u0131’nda yeni T\u00fcrkiye\u2019yi kabul ettiklerinde \u0130ngiliz heyeti \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi: \u201cBurada T\u00fcrk temsilciler var ama T\u00fcrkiye’de sadece T\u00fcrkler ya\u015fam\u0131yor. Orada K\u00fcrtler de var ama burdan hi\u00e7 temsilcileri yok?\u201d Bunun \u00fczerine \u0130smet Pa\u015fa, Mustafa Pa\u015fa’ya bir mektup yazarak K\u00fcrt temsilcilerini bir araya getirmesini ve onlara bir telgraf yazmalar\u0131n\u0131 talep etti. Telgrafta \u015funu yazmalar\u0131 istendi; \u201cT\u00fcrk temsilciler ayn\u0131 zamanda bizim de temsilcilerimizdir. T\u00fcrk temsilcileri bizim de taleplerimizi yerine getirecekler\u201d bu telgraf \u00e7ekildikten sonra bir daha K\u00fcrtlerden bahsedilmedi. \u015eunu da ifade etmek gerekiyor, Mustafa Kemal’in istedikleri milletvekili oluyordu.<\/p>\n

R\u00fbdaw: Hasan Hayri hakk\u0131nda \u00e7ok fazla s\u00f6ylenti var. Baz\u0131 tarih\u00e7iler onun bir hain oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor.<\/strong><\/p>\n

Mehmet Ali Aslan:<\/strong>\u00a0Bu do\u011fru de\u011fil. \u00c7ok say\u0131da K\u00fcrt milletvekili vard\u0131, bu nedenle e\u011fer Hasan Hayri hainse, o d\u00f6nem milletvekillik yapanlar\u0131n hepsi haindir. Hasan Hayri hainse o zaman AK Parti i\u00e7indeki b\u00fct\u00fcn K\u00fcrt milletvekilleri de haindir. Dolay\u0131syla ihanet su\u00e7lamas\u0131 o kadar da kolay de\u011fil.<\/p>\n

R\u00fbdaw: Hasan Hayri’yi neden idam ettiler?<\/strong><\/p>\n

Mehmet Ali Aslan:<\/strong>\u00a0K\u00fcrt oldu\u011fu i\u00e7in idam ettiler. T\u00fcrkiye Anayasas\u0131 1920’de yeniden yaz\u0131ld\u0131, 1924’te de\u011fi\u015ftirildi. \u00d6nceki d\u00f6nemlerde se\u00e7ilen milletvekillerinin hi\u00e7biri bir daha se\u00e7ilmedi. Hasan Hayri de onlardan biriydi.<\/p>\n

R\u00fbdaw: \u0130ttihat ve Terakki neden Ermenilere kar\u015f\u0131 katliam yap\u0131lmas\u0131na karar verdi? Tam olarak ne istiyorlard\u0131?<\/strong><\/p>\n

Mehmet Ali Aslan:<\/strong>\u00a0\u0130ttihat ve Terakki milliyet\u00e7i ve \u0131rk\u00e7\u0131yd\u0131. T\u00fcrkiye’de, \u00f6zellikle \u0130stanbul’da \u00e7ok say\u0131da Ermeni vard\u0131, bu nedenle Ermenilere kar\u015f\u0131 bir hareket \u00f6rg\u00fctlediler. Bir \u00e7o\u011fu s\u00fcrg\u00fcn ve uzakla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131klar\u0131 zaman hayatlar\u0131n\u0131 kaybetti. Bir\u00e7o\u011fu Suriye\u2019ye oradan da Fransa\u2019ya gitmek zorunda kald\u0131.<\/p>\n

R\u00fbdaw: Ka\u00e7 Ermeni katledildi? Yar\u0131m milyondan bir milyona kadar Ermeni\u2019nin \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc tahmin ediliyor.<\/strong><\/p>\n

Mehmet Ali Aslan:<\/strong>\u00a0Elimizde makul bir veri yok ama y\u00fczbinlerce insan \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Baz\u0131lar\u0131 bir milyon insandan bahsediyor ama siz buna 50 bin deyin. Bu rakam bile \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir su\u00e7 ve ihanet.<\/p>\n

R\u00fbdaw: Tarih i\u00e7in, K\u00fcrt a\u015firet ve derebeg reislerinin, \u00f6zellikle de Hamidiye Alaylar\u0131 olarak adland\u0131r\u0131lan birliklerin Ermenilerin katledilmesindeki rol\u00fc neydi?<\/strong><\/p>\n

Mehmet Ali Aslan:<\/strong>\u00a0Atalar\u0131m Hamidiye Alaylar\u0131\u2019n\u0131n\u00a0<\/strong>reisleri aras\u0131ndayd\u0131. Asl\u0131nda Kuzey K\u00fcrdistan’da Ermeniler soyk\u0131r\u0131ma u\u011framad\u0131 ama Ermeni soyk\u0131r\u0131m\u0131ndan sonra Ermeni Ta\u015fnak Partisi’nin baz\u0131 \u00fcyeleri Ermenistan’a gitti\u011fi s\u0131rada yollar\u0131na \u00e7\u0131kanlar\u0131 \u00f6ld\u00fcrd\u00fcler. \u00c7ok say\u0131da K\u00fcrt ve T\u00fcrk M\u00fcsl\u00fcman\u0131 katlettiler. K\u00fcrt veya T\u00fcrk olmalar\u0131 onlar\u0131 i\u00e7in \u00f6nemli de\u011fildi. \u00d6zellikle I\u011fd\u0131r ve Kars\u2019ta \u00e7ok b\u00fcy\u00fck sava\u015flar ya\u015fand\u0131.<\/p>\n

R\u00fbdaw: K\u00fcrtlerin \u00f6zellikle Dersim’de Seyyid R\u0131za’n\u0131n elinde \u00e7ok say\u0131da Ermeniyi \u00f6l\u00fcmden kurtard\u0131\u011f\u0131 s\u00f6yleniyor.<\/strong><\/p>\n

Mehmet Ali Aslan:<\/strong>\u00a0Dr. Re\u015fid Pa\u015fa, Diyarbak\u0131r Valisiydi. Ermeni d\u00fc\u015fman\u0131yd\u0131. K\u00fcrt a\u015firet reislerini toplay\u0131p, ellerinden geldi\u011fince Ermenileri \u00f6ld\u00fcrmelerini isterdi, kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda mal ve m\u00fclkleri sizindir derdi. Onlar da bu i\u015fi yapt\u0131. Ermenilerin mal ve m\u00fclkleri onlara kald\u0131. Torunlar\u0131 bu mal ve m\u00fclk sahibi oldular. O d\u00f6nemde Lice kaymakam\u0131, Nesim Beg idi bunu kabul etmedi. Bu nedenle onu \u00f6ld\u00fcrmeye karar verdiler. Dersim’de 15 bine yak\u0131n Ermeni ya\u015f\u0131yordu. Yetkililer onlar\u0131 da katletmek istediler ama Dersim halk\u0131 ve Seyyid R\u0131za onlar\u0131 korudu. Daha sonra 30 bin Ermeni Dersim’e s\u0131\u011f\u0131nd\u0131 ve oradan da Ermenistan’a g\u00f6nderildi.<\/p>\n

R\u00fbdaw: \u0130dris-i Bitlis\u00ee\u2019yi sormak istiyorum. Bitlis\u00ee\u2019nin K\u00fcrtlere ihanet etti\u011fi s\u00f6yleniyor…<\/strong><\/p>\n

Mehmet Ali Aslan:<\/strong>\u00a0Hay\u0131r, hain de\u011fildi. Herkese hain demek do\u011fru de\u011fil. \u0130dris-i Bitlis\u00ee, Osmanl\u0131 Padi\u015fah\u0131’n\u0131n idaresinde bulunan S\u00fcnni bir K\u00fcrt alimdir. 1514 y\u0131l\u0131nda Osmanl\u0131 Padi\u015fah\u0131 Yavuz Sultan Selim kendisini \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015f, o d\u00f6nemde \u015eah \u0130smail Safavi Alevi\u2019nin g\u00fcc\u00fc olduk\u00e7a kapsaml\u0131 ve geni\u015fti. Diyarbak\u0131r\u2019a kadar uzanm\u0131\u015ft\u0131. Osmanl\u0131 sultan\u0131 onlar\u0131 oradan geri \u00e7ekmek istiyor ve bir g\u00fcc\u00fcn oraya hakim kalmas\u0131n\u0131 istiyordu. \u0130dris-i Bitlis\u00ee Osmanl\u0131 sultan\u0131 ile K\u00fcrt begleri aras\u0131nda bir g\u00f6r\u00fc\u015fme ayarl\u0131yor. Yap\u0131lan anla\u015fmaya g\u00f6re K\u00fcrt beyleri kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 koruyacak, Osmanl\u0131 da onlar\u0131 koruyacak. \u0130dris-i Bitlis\u00ee\u2019nin bu ad\u0131m\u0131n sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 idrak edip etmedi\u011fini bilmiyorum ama yap\u0131lan bu anla\u015fmadan sonra K\u00fcrtlere t\u00fcm ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k kap\u0131lar\u0131 kapat\u0131ld\u0131. Sonu\u00e7ta Osmanl\u0131 beyleri kendi d\u00f6nemlerinde di\u011fer beyleri devirip kendi devletlerini kurmu\u015flard\u0131. \u0130talya’da, Almanya’da ve ba\u015fka yerlerde bir bey her \u015feyi kontrol alt\u0131na al\u0131p di\u011fer beylere boyun e\u011fdirmi\u015fti. Ancak K\u00fcrdistan\u2019da durum b\u00f6yle de\u011fildi ne kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc olursa olsun di\u011fer beyleri kendi kontol\u00fc alt\u0131na alam\u0131yordu. \u00c7\u00fcnk\u00fc Beyler Osmanl\u0131’n\u0131n korumas\u0131 alt\u0131ndayd\u0131lar. Bu durum \u0130ran, T\u00fcrkiye, Irak ve Suriye’de ulusal devletler kurulana kadar devam etti. Yeni kurulan devletler de K\u00fcrtlerin ulusal devletlerini kurmas\u0131na f\u0131rsat vermediler.<\/p>\n

R\u00fbdaw: Sizin \u015eeyh Said devrimi hakk\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcz\u00fc merak ediyorum? Bu ulusal m\u0131 yoksa dini bir devrim miydi?<\/strong><\/p>\n

Mehmet Ali Aslan:<\/strong>\u00a0Esasen devrim fikri Halid Bey Cibri’ye aitti. Osmanl\u0131 ordusunda r\u00fctbeli subayd\u0131. Atat\u00fcrk ve di\u011ferleriyle birlikte Harp Okulu’nda okumu\u015ftu. Milli bir g\u00f6r\u00fc\u015fe sahipti. Yeni T\u00fcrkiye d\u00f6neminde faaliyetlerinden haberdar olduklar\u0131 i\u00e7in sade bir vazife vererek Erzurum’a nakledildi. Daha sonra 1924\u2019te Bitlis\u2019e g\u00f6nderdiler ve orada idam ettiler. Halid Bey’in, Yusuf Ziyabeg ad\u0131nda bir milletvekili arkada\u015f\u0131 vard\u0131. Ziyabeg \u015eeyh Said ile konu\u015fmu\u015f ve onu devrime kat\u0131lmaya ikna etmi\u015fti. Halid bey ve Yusuf Ziyabeg ulusal inanca sahiplerdi. \u015eeyh Said b\u00fcy\u00fck bir dini \u015fahsiyetti, muhafazakar bir adamd\u0131. Ba\u015far\u0131l\u0131 dahi olsayd\u0131 ne yapaca\u011f\u0131n\u0131 bilmezdi. Bir\u00e7ok a\u015firet reisi ile konu\u015fmu\u015f az say\u0131da a\u015firet reisi devrime kat\u0131lma s\u00f6z vermi\u015flerdi. \u00c7o\u011fu b\u00f6yle bir i\u015fe kat\u0131lmayacaklar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klam\u0131\u015flard\u0131. Bunun uygulanamayaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131 ama o d\u00f6nemde Mustafa Kemal ve \u0130smet Pa\u015fa’n\u0131n ba\u015f\u0131 dertteydi. Terakkiperver Hak F\u0131rkas\u0131n\u0131 olu\u015fturarak cumhuriyete kar\u015f\u0131 \u00e7ok say\u0131da gazete ve dergi \u00e7\u0131karmaya ba\u015flad\u0131lar. Bu nedenle Atat\u00fcrk ile \u0130smet Pa\u015fa \u00f6rf h\u00fck\u00fcmlerini uygulayarak gazete ve dergileri kapatmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. \u0130smet Pa\u015fa \u00f6rf h\u00fckm\u00fcn\u00fcn meclisten onay almas\u0131 i\u00e7in giri\u015fimde bulundu ancak bu konu mecliste reddedildi. Meclisin bu yasa tasla\u011f\u0131n\u0131 onaylamas\u0131 i\u00e7in en iyi bahaneleri K\u00fcrt meselesiydi, g\u00fcya cumhuriyetin ak\u0131beti tehlikede. B\u00f6yle bir bahaneye ihtiya\u00e7lar\u0131 vard\u0131. B\u00f6ylece bir plan kurdular, o s\u0131rada \u015eeyh Said birka\u00e7 ki\u015fiyle birlilkte Piran\u2019dayd\u0131. Karde\u015finin evini ziyaret etmi\u015fti. Bir subay ve yan\u0131nda 15 askerle birlikte \u015eeyh Said\u2019in adamlar\u0131n\u0131 tutuklamak i\u00e7in Piran\u2019a g\u00f6nderdiler. \u015eeyh Said adamlar\u0131n\u0131 b\u0131rakmalar\u0131n\u0131 yar\u0131n buradan gidece\u011fini s\u00f6yledi. Ancak devlet esasen \u015eeyh Said\u2019in adamlar\u0131n\u0131 tutuklamak istemiyordu, planlar\u0131n\u0131n ba\u015far\u0131l\u0131 olmas\u0131 i\u00e7in jandarmalar g\u00fc\u00e7 kullanmaya ba\u015flad\u0131lar.<\/p>\n

R\u00fbdaw: Jandarma g\u00fc\u00e7 kullanmasayd\u0131 devrim olmazd\u0131 m\u0131 demek istiyorsunuz?<\/strong><\/p>\n

Mehmet Ali Aslan:<\/strong>\u00a0Hay\u0131r devrim ba\u015flamazd\u0131. Sonu\u00e7ta \u015eeyh Said devrim yoluyla hi\u00e7bir \u015fey ba\u015faramayaca\u011f\u0131na inanm\u0131\u015ft\u0131. \u00d6te yandan Said Nursi, \u015eeyh Said’e kar\u015f\u0131yd\u0131.<\/p>\n

R\u00fbdaw: \u015eeyh Said’in kendisine mi yoksa devrimine mi kar\u015f\u0131yd\u0131?<\/strong><\/p>\n

Mehmet Ali Aslan<\/strong>: Devrimine kar\u015f\u0131yd\u0131. Bir M\u00fcsl\u00fcman\u0131n, di\u011fer bir M\u00fcsl\u00fcmana kar\u015f\u0131 k\u0131l\u0131\u00e7 \u00e7ekmeyece\u011fine inan\u0131yordu.<\/p>\n

R\u00fbdaw: T\u00fcrklerin provokasyonla silahl\u0131 giri\u015fimde bulunmalar\u0131n\u0131n amac\u0131 neydi?<\/strong><\/p>\n

Mehmet Ali Aslan:<\/strong>\u00a0Daha sonra \u0130smet Pa\u015fa meclisten ola\u011fan\u00fcst\u00fc y\u00f6netim karar\u0131 al\u0131nmas\u0131n\u0131 istedi. Biri Ankara’da, di\u011feri Diyarbak\u0131r’da olmak \u00fczere K\u00fcrdistan’\u0131n tamam\u0131 i\u00e7in, Ankara ise T\u00fcrkiye’nin geri kalan\u0131 i\u00e7in olmak \u00fczere iki idari mahkeme kurdular. Sonras\u0131nda y\u00fczlerce ki\u015fi hakk\u0131nda idam karar\u0131 \u00e7\u0131kard\u0131lar daha sonra \u00e7o\u011funu idam ettiler. Dergi ve gazeteleri kapatt\u0131lar, siyasi partileri yasaklad\u0131lar. Kendileri de bunu itiraf ediyorlar.<\/p>\n

R\u00fbdaw: Ama \u015eeyh Said’in devrimi yay\u0131ld\u0131 ve Diyarbak\u0131r’a kadar uzand\u0131 ama ba\u015far\u0131s\u0131z oldu. Devrimin ba\u015far\u0131s\u0131z olmas\u0131n\u0131n nedeni neydi?<\/strong><\/p>\n

Mehmet Ali Aslan:<\/strong>\u00a0Diyarbak\u0131r’a kadar gitti\u011fi do\u011frudur, \u015fehrin etraf\u0131n\u0131 da ku\u015fatt\u0131lar ama \u015fehirdeki K\u00fcrt muhaf\u0131zlar orduya kat\u0131larak onlara yard\u0131m etti. Mesela, Frans\u0131zlar\u0131n kontrol\u00fcnde olan bir demiryolu hatt\u0131 vard\u0131, \u015eeyh Said\u2019in g\u00fc\u00e7lerinin ku\u015fatmas\u0131n\u0131 k\u0131rmalar\u0131 i\u00e7in T\u00fcrk ordusunun o b\u00f6lgeye ta\u015f\u0131nmas\u0131na yol vermi\u015flerdi.<\/p>\n

R\u00fbdaw: B\u00f6ylece Frans\u0131zlar T\u00fcrkiye’yi desteklediler?<\/strong><\/p>\n

Mehmet Ali Aslan:<\/strong>\u00a0Evet.<\/p>\n

R\u00fbdaw: \u015eeyh Said ve arkada\u015flar\u0131 nas\u0131l yarg\u0131land\u0131? Kendisini ve isyan\u0131n\u0131 iyice savundu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor musunuz?<\/strong><\/p>\n

Mehmet Ali Aslan:<\/strong>\u00a0\u015eeyh Said mahkemede, \u201cDevrimi ben ba\u015flatmad\u0131m\u201d dedi. Dini a\u00e7\u0131dan konu\u015fuyor, ben falanca subaydan \u015funu talep ettim ama beni dinlemediler istediklerini yapt\u0131lar. Ne ya\u015fand\u0131ysa ya\u015fand\u0131 ancak \u015eeyh Said’e kar\u015f\u0131 yap\u0131lanlar su\u00e7tu.<\/p>\n

R\u00fbdaw: Direndi mi, K\u00fcrtl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc savundu mu?<\/strong><\/p>\n

Mehmet Ali Aslan:<\/strong>\u00a0Daha \u00e7ok dini taraf\u0131n\u0131 muhafaza ediyordu.<\/p>\n

R\u00fbdaw: Neden \u015eeyh Said’i idam etmeye karar verdiler?<\/strong><\/p>\n

Mehmet Ali Aslan:<\/strong>\u00a0Dini meselesiyle ilgiliydi.<\/p>\n

R\u00fbdaw: \u015eeyh Said ile Atat\u00fcrk birbirlerini g\u00f6rm\u00fc\u015fler miydi?<\/strong><\/p>\n

Mehmet Ali Aslan:<\/strong>\u00a0Hay\u0131r, ikisi de birbirine kar\u015f\u0131yd\u0131.<\/p>\n

R\u00fbdaw: Neden ortadan kald\u0131rd\u0131lar?<\/strong><\/p>\n

Mehmet Ali Aslan:<\/strong>\u00a0\u015eeyh Said hem alimdi hem de halk aras\u0131nda \u00e7ok sevilen bir \u015fahsiyetti. E\u011fer mezar\u0131n\u0131n nerede oldu\u011fu bilinseydi oras\u0131 kutsal bir yer olur ve insanlar\u0131 oray\u0131 ziyaret ederdi. T\u00fcrkler de bunu istemiyordu.<\/p>\n

R\u00fbdaw: Ararat Devrimi’nden bahsedecek olursak, devrimin amac\u0131 K\u00fcrdistan’\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 m\u0131yd\u0131?<\/strong><\/p>\n

Mehmet Ali Aslan<\/strong>: Evet. Ararat Devrimi’nin iki nedeni vard\u0131: Atat\u00fcrk \u00f6nce Lenin’den ve Sovyetler Birli\u011fi’nden yard\u0131m al\u0131yordu ama Avrupal\u0131larla temasa ge\u00e7ince kendini onlar\u0131n emanetinde g\u00f6rmek istedi. Bu ama\u00e7la \u0130zmir’de bir burjuva s\u0131n\u0131f\u0131 yaratmak amac\u0131yla bir ekonomi kongresi d\u00fczenlediler. Halk vergi \u00f6demek zorunda b\u0131rak\u0131ld\u0131. Vergi \u00f6demek zorunda kalan A\u011fr\u0131 halk\u0131, t\u00fcm bu bask\u0131, zul\u00fcm ve vergilerden memnun olmayarak ba\u015f kald\u0131r\u0131p t\u00fcm hayvanlar\u0131yla birlikte da\u011flara gitmeye karar verdiler. Devletin bunlara bu kadar kolay ula\u015fmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. H\u00fck\u00fcmet \u00f6te yandan, h\u00fck\u00fcmetin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fc istemeyen \u00e7ok say\u0131da \u015fahsiyeti reddetmeye ba\u015flad\u0131; bunlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 kendilerini kurtarmak i\u00e7in Glida\u011f\u2019na (A\u011fr\u0131 Da\u011f\u0131na) s\u0131\u011f\u0131nd\u0131. \u0130\u015fte bu insanlar birle\u015fti ve devrim ba\u015flad\u0131. A\u015firet liderleri devrime \u00f6nc\u00fcl\u00fck etti ancak pek de organize de\u011fildi. Baz\u0131 a\u015firet lideri ba\u015f\u0131na buyruk hareket ediyor ve birbirlerini dinlemiyorlar\u0131d. Xweb\u00fbn hareketin g\u00fc\u00e7lenmesini istiyordu bu ama\u00e7la \u0130hsan Nuri Pa\u015fa’y\u0131 Ararat’a g\u00f6ndererek lojistik yard\u0131m s\u00f6z\u00fc verdiler. \u0130hsan Nuri Pa\u015fa a\u015firet reislerini etraf\u0131na toplayarak K\u00fcrdistan’\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etti ancak devrimleri ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131kla sonu\u00e7land\u0131 ve 1930\u2019da da\u011f\u0131ld\u0131.<\/p>\n

R\u00fbdaw: Ararat Devrimi’nin ba\u015far\u0131s\u0131z olmas\u0131n\u0131n nedeni neydi? Neden askeri a\u00e7\u0131dan savunma yapamad\u0131lar?<\/strong><\/p>\n

Mehmet Ali Aslan:<\/strong>\u00a0Askeri olarak direnemediler \u00e7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye \u00e7ok say\u0131da sava\u015f u\u00e7a\u011f\u0131yla onlara sald\u0131rd\u0131, \u00e7ok say\u0131da a\u015firetleri de kendi yan\u0131na \u00e7ekerek onlar\u0131 ku\u015fatmaya ald\u0131lar. B\u00fcy\u00fck Glida\u011f ve K\u00fc\u00e7\u00fck Glida\u011f olmak \u00fczere iki Glida\u011f vard\u0131. T\u00fcrkiye, \u0130ran’a Van b\u00f6lgesinde bir il\u00e7e vererek K\u00fc\u00e7\u00fck Glida\u011f’\u0131 \u0130ran’dan alarak Ararat g\u00fc\u00e7lerini arkadan ku\u015fatt\u0131.<\/p>\n

R\u00fbdaw: Ararat Devrimi’nde ka\u00e7 ki\u015fi \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc?<\/strong><\/p>\n

Mehmet Ali Aslan:<\/strong>\u00a0\u00c7ok say\u0131da insan \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Halk peri\u015fan oldu, Romilere destek veren baz\u0131 a\u015firetler hari\u00e7 Van’\u0131n kuzeyinde \u00e7ok say\u0131da k\u00f6y\u00fcn bulundu\u011fu geni\u015f bir b\u00f6lge olan Zilan Deresi\u2019nde bizzat Mustafa Kemal Pa\u015fa plan\u0131n ba\u015f\u0131ndayd\u0131. \u00d6yle ki kad\u0131nlar, \u00e7ocuklar, hamileler, ya\u015fl\u0131lar ve gen\u00e7ler dahil t\u00fcm k\u00f6yl\u00fcleri bir derede (Geli) toplad\u0131lar ve etraf\u0131n\u0131 sard\u0131lar. Farkl\u0131 farkl\u0131 silahlarla hepsini ate\u015fe dizdiler, sadece birka\u00e7 ki\u015fi sa\u011f kurtuldu. Yasakl\u0131 b\u00f6lge olmas\u0131na ra\u011fmen akrabalar\u0131n\u0131 kurtarmaya giden bir ki\u015fi dereye giderek s\u00fctten kesilmemi\u015f bir bebek ile 70 ya\u015f\u0131ndaki bir adam\u0131 kurtar\u0131yor. Ad\u0131 Muhammed\u2019ti. Sadece bu iki ki\u015fi kurtuluyor.<\/p>\n

R\u00fbdaw: Hayatta kalanlar\u0131 kendiniz g\u00f6rd\u00fcn\u00fcz m\u00fc?<\/strong><\/p>\n

Mehmet Ali Aslan:<\/strong>\u00a0\u00c7ocu\u011fu g\u00f6rmedim ama Muhammed’i g\u00f6rd\u00fcm.<\/p>\n

R\u00fbdaw: Geliye Zilan’da ka\u00e7 ki\u015fi \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc?<\/strong><\/p>\n

Mehmet Ali Aslan:<\/strong>\u00a0Cumhuriyet gazetesi 15 bin ki\u015finin \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yaz\u0131yordu ama bu rakam do\u011fru de\u011fil. 30 bin 40 bin hatta 50 binden fazla insan \u00f6l\u00fcm\u00fc\u015f olabilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc o b\u00f6lgenin b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131n\u0131 orada toplad\u0131lar, bunu kitab\u0131mda da belirttim.<\/p>\n

 <\/p>\n

DEVAM EDECEK\u2026<\/strong><\/p>\n

Kaynak: Rudaw.com<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

1969 y\u0131l\u0131nda bir d\u00f6nem T\u00fcrkiye \u0130\u015f\u00e7i Partisi\u2019nin (T\u0130P) liderli\u011fini yapan sosyalist K\u00fcrt ayd\u0131n\u0131 ve avukat Mehmet Ali Aslan, R\u00fbdaw\u2019\u0131n Pencemor program\u0131na konuk oldu. Sol hareketin tarihi ve K\u00fcrtlerle ilgili olan k\u0131sm\u0131 ile K\u00fcrtlerin T\u00fcrkiye\u2019deki partiler i\u00e7indeki rol ve etkilerinin ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 programda, Aslan K\u00fcrtlere ili\u015fkin sorulara yan\u0131t verdi. \u00a0A\u011fr\u0131\u2019da do\u011fdu\u011funu ve annesinin K\u00fcrt oldu\u011funu belirten …<\/p>\n","protected":false},"author":32,"featured_media":23601,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1539],"tags":[6689,5610,5546,6691,137,1616,3189,6690],"class_list":["post-23600","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-roportaj","tag-agri-isyani","tag-ataturk","tag-ermeni","tag-ermeni-katliami","tag-kurt","tag-manset","tag-rudaw","tag-zilan-deresi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23600","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=23600"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23600\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":23603,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23600\/revisions\/23603"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/23601"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=23600"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=23600"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=23600"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}