{"id":23550,"date":"2024-06-06T07:35:05","date_gmt":"2024-06-06T04:35:05","guid":{"rendered":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=23550"},"modified":"2024-06-04T16:42:20","modified_gmt":"2024-06-04T13:42:20","slug":"med-ve-sonrasi-kurd-tarihi-icin-bir-hazine-kurdgalnamek-kurdbejname","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=23550","title":{"rendered":"Med ve Sonras\u0131 K\u00fcrd Tarihi \u0130\u00e7in Bir Hazine: Kurdgalnamek (Kurdb\u00eajname)"},"content":{"rendered":"<p>Kurdgalnamek adl\u0131 \u00e7ok de\u011ferli olan bu tarihi eser 1659-60 y\u0131l\u0131nda bir Belu\u00e7 K\u00fcrd\u00fc olan Axvend M\u0131hemed Salih Zengene Belu\u00e7 taraf\u0131ndan Fars\u00e7a yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Axwend M\u0131hemed Salih Zengene Belu\u00e7, 1650\u2019li y\u0131llarda Biraxoyi M\u00eeri II.Altaz\u2019\u0131n yard\u0131mc\u0131s\u0131 olarak g\u00f6rev yapt\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde bu de\u011ferli tarihi bilgileri Zabilistan\u2019\u0131n (Sistan) ba\u015fkenti olan Zerence kitapl\u0131\u011f\u0131nda Mo\u011fol y\u0131k\u0131m\u0131ndan kurtar\u0131lan kitap ve belgeler i\u00e7inde bulmu\u015f, elde etti\u011fi tarihi bilgiler \u00fczerine derin \u00e7al\u0131\u015fmalar yaparak eseri meydana getirmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Bu eser Belu\u00e7 ve K\u00fcrd tarihindeki bo\u015fluklar\u0131 doldurmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan tarihi bir hazinedir.<\/p>\n<p>Bu e\u015fsiz eserin g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fmas\u0131 ise Belucistan Tarih\u00e7isi M\u00eer Nes\u00eerxan Ehmed Zey\u00ee Belu\u00e7 sayesinde sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. M\u00eer Nes\u00eerxan, 1943 y\u0131l\u0131nda Belucistan\u2019\u0131n Qelat H\u00fck\u00fcmetinde Sorab \u015fehrinde g\u00f6revli gitti\u011fi yerde Qaz\u00ee Ebdulhem\u00eed veya di\u011fer ad\u0131yla Qaz\u00ee Xews Bex\u015f\u2019\u0131n yan\u0131nda Kurd Galnamek kitab\u0131n\u0131n el yazmas\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015f, kendisine verilmeyince eliyle kopyas\u0131n\u0131 yazarak elde etmi\u015ftir. M\u00eer Nes\u00eerxan bu kitap \u00fczerine ara\u015ft\u0131rma yaparak Belu\u00e7 ve Belucistan Tarihi ad\u0131yla sekiz cilt olarak yay\u0131nlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Ad\u0131 ge\u00e7en kitap, bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n birinci cildidir. Birinci cilt olarak 1988 tarihinde Belucistan\u2019\u0131n ba\u015fkenti Kiw\u00eat\u2019de yay\u0131nland\u0131. 1994 y\u0131l\u0131nda da Prof. Ebdula Can ve Prof.Nadir Kemberan\u00ee, Belu\u00e7 Akademisinde Urduce\u2019ye \u00e7evirerek yay\u0131nlam\u0131\u015ft\u0131r. 2005 y\u0131l\u0131nda da Hewl\u00ear\u2019de H\u00eeva Muhammed Zend\u00ee taraf\u0131ndan Soran\u00ee K\u00fcrd\u00e7esine \u00e7evrilerek yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. K\u00fcrmanci \u00e7evirisi ise ara\u015ft\u0131rmac\u0131, yazar ve \u00e7evirmen Ziya Avc\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131l\u0131p Azad yay\u0131nlar\u0131nca 2019 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nland\u0131.<\/p>\n<p>Bu kitap, K\u00fcrd Mad\/Med\u2019in yedinci o\u011flu Bud\u2019un o\u011fullar\u0131ndan Biraxim ve Zengan\u2019dan olu\u015fan Biraxoy\u00ee ve Zengene kabilelerinin M.\u00d6. 853 tarihinde Med Krall\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan ele ge\u00e7irilen bug\u00fcnk\u00fc Belucistan\u2019a yerle\u015ftirilen ve bug\u00fcnk\u00fc adlar\u0131 Belu\u00e7 olan toplulu\u011fun tarihini, ayn\u0131 zamanda da t\u00fcm K\u00fcrtler i\u00e7in bir d\u00f6nemin tarihi bo\u015flu\u011funu dolduran hazine de\u011ferinde bir eserdir.<\/p>\n<p>Turan ve Mekran (S\u00eestan, Zabil)\u2019a yerle\u015ftirilen Biraxoy\u00ee ve Zengene Med kabilelerinin Med, Pers\/Ahameni\u015f, Makedonyal\u0131 \u0130skender\/Seleukoslar, E\u015fkaniler, Sasaniler ve \u0130slamiyet\u2019in binlerce y\u0131l s\u00fcrm\u00fc\u015f hakimiyet d\u00f6nemlerinde M\u00eerlikler olarak varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. Bu tarihi s\u00fcre\u00e7 boyunca h\u00fck\u00fcm s\u00fcrm\u00fc\u015f her kral\u0131n d\u00f6nemine denk gelen M\u00eerlerin isimlerini kayda ge\u00e7irmi\u015f olmalar\u0131 \u00e7ok ciddi bir kay\u0131t sistemlerinin oldu\u011funun g\u00f6stergesidir. Dolay\u0131s\u0131yla kitapta yer alan bilgiler bu tarihi kay\u0131tlar\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p>Axvend M\u0131hemed Salih Zengene Belu\u00e7, bu tarih \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda Belu\u00e7 toplumunun K\u00fcrd oldu\u011funu ve Med\/Mad \u0130mparatoru Keyqubad d\u00f6neminde M.\u00d6. 853 y\u0131l\u0131nda, \u0130mparatorlu\u011fun do\u011fusundaki b\u00f6lge olan ve sonradan Belucistan ad\u0131n\u0131 alacak Turan ve Mekran (S\u00eestan, Zabil) b\u00f6lgelerine, Suxdistan, Kabilistan, Zabilistan, Turan ve Mekran\u2019\u0131n hakimi olan Turan h\u00fck\u00fcmdar\u0131 Efrasiyab\u2019\u0131 yenerek b\u00f6lgeye hakim olmas\u0131ndan sonra, b\u00f6lgeye yerle\u015ftirilen Biraxoy\u00ee ve Zengene Med kabilelerinin K\u00fcrdleri oldu\u011funu anlatmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Axvend M\u0131hemed Salih Zengene Belu\u00e7, Medlerin b\u00f6lgeye yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemden bahsederken \u00f6nemli bilgiler sunmaktad\u0131r: \u00a0Etropan\u2019dan Hazar Denizi civar\u0131na, sonras\u0131nda da Ekbatan\u2019\u0131n (Hemedan) kuzey b\u00f6lgelerine yerle\u015fen ve hayvanc\u0131l\u0131kla ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren Mad ve Pars kabileleri, Kilde, Asur, Babil, Elam devletlerinin hakimiyeti alt\u0131nda kalm\u0131\u015flard\u0131. Mad\/Med, Pars kabileleri bu devletlerin h\u00fck\u00fcmdarl\u0131\u011f\u0131ndan kurtulunca, bu kabilelerin i\u00e7inde en g\u00fc\u00e7l\u00fcs\u00fc ve itibarl\u0131s\u0131 olan P\u00ee\u015fdad\u00ee kabilesi Mad\/Med, Pars b\u00f6lgesinde P\u00ee\u015fdad\u00ee krall\u0131\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturmu\u015ftur. Mad\/Med, Pers \u00fclkesinin yerlisi olan P\u00ee\u015fdad\u00ee kabilesinin krall\u0131k olarak alt\u0131 nesil h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc belirtilir. P\u00ee\u015fdad\u00ee krall\u0131\u011f\u0131n\u0131n kurucusu Cem\u015fit olup, sonras\u0131nda Ep\u00eetan, Fer\u00eed\u00fbn, Men\u00fb\u00e7ehr, Tehmasb, U\u015ftab ve Gir\u015fasp krall\u0131\u011fa h\u00fck\u00fcmdarl\u0131k yapm\u0131\u015flard\u0131r. Son h\u00fck\u00fcmdar Girsasp\u2019\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra aile i\u00e7inde h\u00fck\u00fcmdarl\u0131k yapacak yeterlikte biri bulunmay\u0131nca Pers, Gil, Deylem ve Hezer\u00ea K\u00fcrd kabile liderleri durumu de\u011ferlendirip, g\u00fc\u00e7 birli\u011fi yaparak Keyqubad\u2019\u0131 lider olarak se\u00e7mi\u015f ve hakimiyet Mad\/Med ailesi taraf\u0131ndan ele ge\u00e7irilmi\u015ftir. O d\u00f6nem Med\/Mad\u2019lara Kiyan\/Keyan deniliyor.<\/p>\n<p>Axvend M\u0131hemed Salih Zengene Belu\u00e7\u2019a g\u00f6re Belu\u00e7lar, B\u00fbd\u2019un torunlar\u0131d\u0131r ve Bud (Biraxom) Med\u2019in yedinci imparatorunun o\u011fludur. Kendi atalar\u0131 olan Biraxoyi ve Zengene kolu da bu ailenin bir koludur. Biraxoy\u00ee ve Zengene K\u00fcrdleri b\u00f6lgeye yerle\u015ftikten sonra bunlara K\u00fcrd\u00e7e konu\u015fanlar anlam\u0131na gelen K\u00fcrdgal denilmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Axvend M\u0131hemed Salih Zengene Belu\u00e7, Med\u2019in yedi b\u00fcy\u00fck kolunu saymaktad\u0131r. Partasn\u00ee, B\u00fbz, Estr\u00fb\u015fat, Ar\u00eezant, D\u00eelman\u00ea, Maj ve B\u00fbd\u00ee. Bud K\u00fcrd Mad\u2019\u0131n yedinci o\u011fludur. Belucistan\u2019daki Biraxoy\u00ee ve Zengene B\u00fbdi kolunun devam\u0131d\u0131rlar. Biraxoy\u00ee ve Zengene Bud\u2019un iki o\u011flunun torunlar\u0131d\u0131rlar. B\u00f6lgeye yerle\u015ftirilmi\u015f Biraxoy\u00ee K\u00fcrdlerinin de sekiz mirli\u011finden (K\u00eekan\u00ee, Goran\u00ee, Sar\u00fbn\u00ee, Xuzdar\u00ee, Mi\u015fkan\u00ee, Erm\u00eel\u00ee, Bolan\u00ee ve Gir\u00ee\u015fkan\u00ee) ile Edrekan\u00ee, Mamil\u00ee ve Kirman\u00ee\u2019den bahsetmektedir.<\/p>\n<p>Axvend M\u0131hemed Salih Zengene Belu\u00e7, Medler ve Medlerin Asurlara kar\u015f\u0131 sava\u015flar\u0131ndan bahsederken o da aynen Herodotos gibi Medlerle Persleri birbirinden ay\u0131rmadan ayn\u0131 toplumun iki kolu gibi belirtmek ihtiyac\u0131n\u0131 g\u00f6rmektedir. Heyqubat\u2019\u0131 da Med ve Pers\/Parslar\u0131n kral\u0131 olarak anlatmaktad\u0131r. Herodotos Medlerin Persler taraf\u0131ndan ortadan kald\u0131r\u0131ld\u0131ktan 80 y\u0131l sonras\u0131nda bile Perslerden bahsederken Medler diye adland\u0131rmaktad\u0131r. Axvend M\u0131hemed Salih Zengene Belu\u00e7 ise Medlerin hakimiyeti d\u00f6neminden bahsederken asl\u0131nda o d\u00f6nem imparatorluk i\u00e7inde \u00f6nemli g\u00f6revlerde bulunan Perslere Pers K\u00fcrdleri demektedir. Asur sald\u0131r\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 Keyqubad \u00f6nderli\u011finde B\u00fcy\u00fck Med, K\u00fc\u00e7\u00fck Med, Pers, Gil\u00ea, Dewlem ve Hezere K\u00fcrdlerinin ittifak\u0131ndan bahsetmektedir.<\/p>\n<p>Axvend M\u0131hemed Salih Zengene Belu\u00e7, Braxoy\u00ee ailesinin Bud\u2019dan t\u00fcreyen ge\u00e7mi\u015fini de \u015f\u00f6yle s\u0131ralam\u0131\u015ft\u0131r: B\u00fbd, Biraxm\u00ea Mezin, Cag\u00een, P\u00fbran, Xutan, Dusek, Ar\u00fbk \u00fb Z\u00fbrak. Biraxm\u00ea Bi\u00e7\u00fbk. Biraxoy\u00ee, Braxim\u2019in de\u011fi\u015fimidir ve Braxim\u2019in o\u011fullar\u0131 K\u00eekan, Goran, Sar\u00fbn, Xuz, Mi\u015fkan, Erm\u00eel, Bolan ve Gir\u00ee\u015fkan olarak belirtilmi\u015ftir. B\u00f6ylece Kikan\u2019\u0131n torunlar\u0131 K\u00eekan\u00ee, Goran\u2019\u0131n Goran\u00ee, Sar\u00fbn\u2019\u0131n Sar\u00fbn\u00ee, Xuz\u2019un Xuzdar\u00ee, Mi\u015fkan\u2019\u0131n Mi\u015fkan\u00ee, Erm\u00eel\u2019in Erm\u00eel\u00ee, Bolan\u2019\u0131n Bolan\u00ee ve Gir\u00ee\u015fkan\u2019\u0131n Gir\u00ee\u015fkan\u00ee olarak tan\u0131nm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p>Med kabilelerinin Turan ve Mekran\u2019a yerle\u015ftirildi\u011fi b\u00f6lge T\u00fcrklerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgedir. Bu yerle\u015fmeden sonra baz\u0131 T\u00fcrk kabileleri b\u00f6lgelerini terk etmelerine ra\u011fmen bir\u00e7ok kabile de yerlerinde kald\u0131lar. Yerinde kalarak K\u00fcrdlerle birlikte ya\u015fayan T\u00fcrk kabileleri \u015funlard\u0131r: Girgawi, Gindar\u00e7\u00ee, Hengasart\u00ee, Mucark, Rezendak, Sem\u00eexan, S\u00fbrxan, Mendxan, Dah\u00eemak, Retgasart\u00ee, M\u00eem\u00fbcandik, C\u00fbgman, H\u00fbnak, Cesfak, Bezincek, Elyat\u00fbn, Kawkan, Erzeng, Sarx\u00fbn \u00fb Kalda\u015f.<\/p>\n<p>Bu birlikte ya\u015fama her iki toplumun da dillerinde de\u011fi\u015fim olu\u015fmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 belirtilir. T\u00fcrk ve K\u00fcrd dili i\u00e7i\u00e7e ge\u00e7erek birbirlerinden bir\u00e7ok kelime alm\u0131\u015flar.<\/p>\n<p>Bu tarihi kitaptan \u00f6\u011frendi\u011fimiz bir konu da, Med hakimiyetinin olu\u015fumu ile birlikte Kral Keyqubat, Med kabilelerini hakimiyet alanlar\u0131na da\u011f\u0131tarak t\u00fcm b\u00f6lgeyi kontrol alt\u0131nda tutmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r: Partasn\u00eeleri Hazar denizi civar\u0131nda, B\u00fbzileri Hemedan y\u00f6resine, Estr\u00fb\u015fatlar\u0131 Semerkan ve Harezm b\u00f6lgelerine, Arizantlar\u0131 Azerbaycan\u2019a, B\u00fbd\u00ee (Biroxoy\u00ee ve Zengene)leri Turan Ve Mekran\u2019a yerle\u015ftirmi\u015ftir. Edregan\u00ee, Mamilli ve Kirmanileri de Mekran\u2019a yerle\u015ftirmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Axvend M\u0131hemed Salih Zengene Belu\u00e7, geni\u015f bir alanda 300 y\u0131l h\u00fck\u00fcmdarl\u0131k s\u00fcrd\u00fcren Medlerin be\u015f \u00f6nemli h\u00fck\u00fcmdar\u0131ndan bahsetmektedir: Bunlar: Keyqubad, Keykawus, T\u00fbs\/Keyxusrew\/Keyxesro, Fer\u00eeb\u00fbrz, Keyaksar ve Azdiyak\u2019tir.<\/p>\n<p>Med imparatoru Keyqubat vefat etti\u011finde Keykavus, Kiyapu, Kiya\u015fhir, Kiyarbin ve Kiyab\u015fin ad\u0131nda be\u015f o\u011flu vard\u0131. Babas\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra imparatorlu\u011fun ba\u015f\u0131na Keykavus ge\u00e7er.<\/p>\n<p>Keykavus vefat etti\u011finde imparatorlu\u011fun ba\u015f\u0131na ge\u00e7ecek bir o\u011ful b\u0131rakmad\u0131\u011f\u0131ndan Med devletinde anla\u015fmazl\u0131k ba\u015flar. Keykavus\u2019un damad\u0131 olan Lihraps ve Ferib\u00fbz\u2019un isimleri Med\u2019in yeni imparatoru olarak ge\u00e7er. M.\u00d6. 625 y\u0131l\u0131nda \u0130mparatorlu\u011fun ba\u015f\u0131na ge\u00e7en Ferib\u00fbz imparatorlu\u011fun s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 Ceyh\u00fbn\u2019den Hindistan\u2019a kadar geni\u015fletti.<\/p>\n<p>B\u00fcy\u00fck bir orduyla Asurlar\u0131n \u00fczerine y\u00fcr\u00fcyen Ferib\u00fbz sava\u015fta yenildi ve kendisi de \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Yerine o\u011flu Keyaksar tahta ge\u00e7ti. Keyaksar yeniden b\u00fcy\u00fck bir ordu toplayarak Asur\u2019un \u00fczerine y\u00fcr\u00fcd\u00fc ve bin y\u0131ldan fazla b\u00f6lgede hakimiyeti sa\u011flam\u0131\u015f olan Asur \u0130mparatorlu\u011funu tarihten sildi. Med \u0130mparatorlu\u011fu tarihinin en geni\u015f topraklar\u0131nda hakimiyetini geni\u015fletmi\u015f oldu.<\/p>\n<p>Keyasksar\u2019dan sonra o\u011flu Azdiyak imparatorlu\u011fun ba\u015f\u0131na ge\u00e7ti. B\u00fcy\u00fck bir imparatorlu\u011fun ba\u015f\u0131na ge\u00e7en Azdiyak, zevk ve sefa pe\u015finde ko\u015fan, yeteneksiz bir idi. Med co\u011frafyas\u0131nda \u015fikayetler her ge\u00e7en g\u00fcn b\u00fcy\u00fcyordu. Azdiyak\u2019\u0131n generalleri dahil y\u00f6netimden \u015fikayetler b\u00fcy\u00fcd\u00fc. \u00c7areler aray\u0131\u015f\u0131 ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131 ama tahta \u00e7\u0131kar\u0131lacak Azdiyak\u2019\u0131n o\u011flu yoktu. Bunun \u00fczerine Pers\/Ahameni\u015f kabilesinden olan Azdiyak\u2019\u0131n damad\u0131 Kiyros\u2019a ba\u015fvuruldu. Med generallerinin deste\u011fiyle Kiyros, dedesini devirmek i\u00e7in ba\u015fkald\u0131rd\u0131. \u0130mparatorluk \u00e7evresinden de destek g\u00f6ren Kiyros Azdiyak\u2019\u0131 yenerek Med \u0130mparatorlu\u011funa son verdi ve Med\u2019in hakimiyet alanlar\u0131 Kiyros \u00f6nderli\u011finde yeni bir imparatorluk olan Pers\/Ahameni\u015f\u2019e ge\u00e7ti.<\/p>\n<p>B\u00fcy\u00fck bir imparatorlu\u011fun ba\u015f\u0131na ge\u00e7en Kiyros, Ahameni\u015f ailesinden oldu\u011fu i\u00e7in yeni imparatorlu\u011fa Ahameni\u015f ve kabilesinin ad\u0131 olan Pers imparatorlu\u011fu denildi. Ancak bu yeni lider ve imparatorlu\u011fu \u00e7o\u011fu tarih\u00e7iler Med\u2019in devam\u0131 olarak kabul etti. Herodotos gibi baz\u0131 tarih\u00e7iler de bu imparatorluktan bahsederken zaman zaman Med ismini de kulland\u0131. Ahameni\u015f imparatorlu\u011fu d\u00f6neminde Med kabileleri hem sarayda hem de kendi b\u00f6lgelerinde \u00f6nemli g\u00f6revlerde b\u0131rak\u0131ld\u0131. Orduyu Med generalleri y\u00f6netti. \u0130mparatorluk co\u011frafyas\u0131na yay\u0131lm\u0131\u015f Med kabileleri en az\u0131ndan Saptar\/mirlikler halinde kendi b\u00f6lgelerinin otonom bir \u015fekilde y\u00f6netmeye devam ettiler.<\/p>\n<p>Axvend M\u0131hemed Salih Zengene Belu\u00e7, Pers Kral\u0131 Kiryos d\u00f6neminde Turan ve Mekran co\u011frafyas\u0131nda kendisinin ba\u011fl\u0131 bulundu\u011fu Med kabilelerinden Biraxoy\u00ee K\u00fcrdlerinin \u00f6zg\u00fcr Mirlikler olarak devam etti\u011fini yazmaktad\u0131r. D\u00f6nem M\u00eerlerini \u015f\u00f6yle belirtmi\u015ftir: M\u00eer Zir\u015fan K\u00eekan\u00ee, M\u00eer Nakan Goran\u00ee, M\u00eer N\u00earman Sar\u00fbn\u00ee, M\u00eer \u015e\u00ee\u015far Xurdar\u00ee, M\u00eer Gurg\u00een Mi\u015fkan\u00ee, M\u00eer Bah\u00fbr Erm\u00eel\u00ee, M\u00eer Buxa Bolan\u00ee ve M\u00eer Semban Gir\u00ee\u015fkan\u00ee.<\/p>\n<p>Axvend M\u0131hemed Salih Zengene Belu\u00e7, Belu\u00e7 dilinin K\u00fcrd\u00e7e oldu\u011funu ve Avesta dili oldu\u011funu belirtmektedir. Ayr\u0131ca kay\u0131tlarda M.\u00d6. 700 ve sonras\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015f kitap isimlerine rastland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ancak maalesef bu kitaplar\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan bahsetmektedir: Kay\u0131tlara g\u00f6re: Teng Gilo ad\u0131ndaki yazar M.\u00d6. 700\u2019de din ve y\u0131ld\u0131zlar \u00fczerine bir kitap yazm\u0131\u015ft\u0131r. Aryat adl\u0131 yazar, M.\u00d6. 668 y\u0131l\u0131nda K\u00fcrd\u00e7e bir kitap yazm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca, Awesta, Dinkurd, Bendhisen, Datistan D\u00een\u00eek, Artay W\u00earafname, Karnameya Erde\u015f\u00ear\u00ea Babekan, Padkar (Yadgar\u00ea Zeriran), Dastan gibi eserlerin de yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131yla ilgili kay\u0131tlardan bahsetmektedir.<\/p>\n<p>Axvend M\u0131hemed Salih Zengene Belu\u00e7, elindeki tarihi bilgilere g\u00f6re K\u00fcrdleri iki ana kol olarak anlatmaktad\u0131r. Birincisi Akdeniz\u2019den Uman denizine, Ararat\u2019tan Cudi\u2019ye, Zagroslardan Suriye\u2019ye uzanan b\u00f6lgede ya\u015fayanlar Lolo, G\u00fbt\u00ee, Kas\u00fb \u00fb S\u00fbbar\u00eelerin torunlar\u0131d\u0131rlar, der. \u0130kinci kol da Kafkaslar, Hazar denizi dolaylar\u0131ndan Etropan\u2019a gelenleri ise Mad, Nah\u00eer\u00ee ve Kardox\u00eeyanlar\u0131n torunlar\u0131 olarak belirtmi\u015ftir. Belu\u00e7 K\u00fcrdlerini Mad\u2019\u0131n torunlar\u0131 olduklar\u0131n\u0131 yazmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Axvend M\u0131hemed Salih Zengene Belu\u00e7, Pers\/Ahameni\u015f sonras\u0131 tarihi s\u00fcreci de ele almaktad\u0131r: Ahameni\u015f\/Pers imparatorlu\u011fu Makedonyal\u0131 \u0130skender taraf\u0131ndan y\u0131k\u0131ld\u0131. \u0130skender ordular\u0131 Turan ve Mekan\u2019a ula\u015f\u0131nca Biraxoy\u00ee ve Zengene K\u00fcrd sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131yla \u00e7etin bir sava\u015fa girmek zorunda kald\u0131 ve K\u00fcrd sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 \u0130skender\u2019in ordusuna yol vermedi. \u0130skender geri d\u00f6nmek zorunda kald\u0131. \u0130skender gen\u00e7 ya\u015fta \u00f6l\u00fcnce hakimiyet alanlar\u0131 generalleri taraf\u0131ndan payla\u015f\u0131ld\u0131. K\u00fcrdistan, \u0130ran, Anadolu\u2019nun bir k\u0131sm\u0131 Seleukos\u2019un hakimiyetinde kald\u0131. 30 y\u0131ll\u0131k bir hakimiyetten sonra Seleukos adamlar\u0131ndan Kiranus taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Yerine o\u011flu Ant\u00eeyak\u00fbs tahta ge\u00e7ti. 18 y\u0131ll\u0131k y\u00f6netiminden sonra vefat edince yerine o\u011flu ikinci Antiyak\u00fbs ge\u00e7ti.<\/p>\n<p>Seleukos devletinin b\u00f6lgede Anadolu\u2019dan Hind co\u011frafyas\u0131na kadar etkinli\u011fi, Turan ve Mekan\u2019daki K\u00fcrd kabilelerini tehdit eder duruma gelmesiyle direni\u015f ba\u015flad\u0131. K\u00fcrd kabilelerinden Edregan\u00ee, Biraxoyi, I\u015fkene, Zengene, Mamili, Kirman\u00ee, Dirmen\u00ee, Sebah\u00ee, Sincaw\u00ee Seffari, Xan\u00ee Xel\u00ee, Ba\u015far\u0131, \u015eamar\u00ee, Sencan\u00ee, \u015eirkibar\u00ee, M\u00fbtlisan\u00ee, Baz\u00eecan\u00ee, S\u00fbran\u00ee, Siryani, Bab\u00een\u00ee, Makki, T\u00fckan\u00ee, Askan\u00ee, Selahi, \u015einwani, Gurcin, Celab\u00fak, H\u00fatkar\u00ee, Kukan\u00ee, \u015eekkan\u00ee, Nidaman\u00ee, \u015e\u00fbn, M\u00facarani, Murrayi, Qencani, Ki\u015fan\u00ee, \u015eembed, Cadi, Xawer\u00ee, Kidek, Cemmak, S\u00fbhat\u00ee, D\u00een\u00fbr\u00ee, Cesfani, Suyan\u00ee, Hesrani, Digani, Gucari, \u015eah\u00fbl\u00ee, Etwani, \u015eembiyan\u00ee, Salmani, Un\u00eez\u00ee, \u015eaheki, Biwani, Sar\u00fbl\u00ee, Semed\u00een\u00ee, \u00celzar\u00ee \u00fb Kirma kabileleri kendi aras\u0131nda birliklerini olu\u015fturup Zengene kolunun lideri M\u00eer B\u00eersan, Edregani kolunun lideri M\u00eer Lib\u00fbsan, Biraxoy\u00ee kolunun lideri M\u00eer Kikan, Mamil\u00ee kolunun lideri M\u00eer K\u00ee\u015fan, Kirman\u00ee kolunun lideri M\u00eer Enn\u00fb liderli\u011finde direni\u015f cephesi yarat\u0131lar ve Seleukoslar\u0131 anla\u015fma yapmaya zorlayarak b\u00f6lgelerini y\u00f6nettiler.<\/p>\n<p>Ancak Seleukoslarla Hintler aras\u0131ndaki sava\u015ftan sonra Seleukoslar Biraxoy\u00ee ve Zengene K\u00fcrdlerinin hakimiyetindeki Turan ve Mekran b\u00f6lgesini sava\u015f tazminat\u0131 olarak verdi. Bundan sonra Hintliler b\u00fcy\u00fck bir kuvvetle Mekran\u2019\u0131n \u00fczerine y\u00fcr\u00fcyerek Belu\u00e7lar\u0131 Mekran\u2019dan \u00e7\u0131kard\u0131. Turan\u2019a da sald\u0131r\u0131ld\u0131 Belu\u00e7lar Turan\u2019\u0131n kuzeyindeki Kikan b\u00f6lgesine \u00e7ekilerek direni\u015fe ba\u015flad\u0131lar. Zabilistan K\u00fcrdleri Sebah\u00ee, Sincaw\u00ee ve Zengene K\u00fcrdleri destek i\u00e7in Kikan\u2019a geldiler. B\u00fct\u00fcn Belu\u00e7 K\u00fcrdleri direni\u015fe kat\u0131ld\u0131lar. Bu direni\u015f kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7aresiz kalan Hind \u00c7idgalan kuvvetleri anla\u015fma yapmak zorunda kald\u0131lar. Kay\u0131tlara g\u00f6re bu sava\u015f M.\u00d6. 290 tarihinde ger\u00e7ekle\u015fti.<\/p>\n<p>Biraxoy\u00ee, Zengene ve di\u011fer K\u00fcrd Belu\u00e7 kabileleri E\u015fkaniler d\u00f6neminde tekrar \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgelerine geri d\u00f6nebilmi\u015flerdir. Yerlerine d\u00f6nen Belu\u00e7 K\u00fcrdlerine Sakalar\u0131n da sald\u0131r\u0131lar\u0131 olmu\u015f, ancak geri p\u00fcsk\u00fcrt\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n<p>Belucistan bug\u00fcn \u0130ran, Afganistan ve Pakistan devletlerinin s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde kalm\u0131\u015f, modern K\u00fcrdistan gibi par\u00e7alanm\u0131\u015f bir \u00fclkedir. Belucistan i\u00e7erisinde halen K\u00fcrd olarak isimlendirilen kalabal\u0131k bir topluluk oldu\u011fu belirtiliyor. Ama bundan \u00f6nemlisi Belu\u00e7lar\u0131n kendi tarihi kaynaklar\u0131nda Med\u2019in bir kolu oldu\u011fu ve K\u00fcrd olduklar\u0131yla ilgili belgeler bu kitapta ifade ediliyor olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><strong>\u0130brahim Kureken-Nerinaazad<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kurdgalnamek adl\u0131 \u00e7ok de\u011ferli olan bu tarihi eser 1659-60 y\u0131l\u0131nda bir Belu\u00e7 K\u00fcrd\u00fc olan Axvend M\u0131hemed Salih Zengene Belu\u00e7 taraf\u0131ndan Fars\u00e7a yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Axwend M\u0131hemed Salih Zengene Belu\u00e7, 1650\u2019li y\u0131llarda Biraxoyi M\u00eeri II.Altaz\u2019\u0131n yard\u0131mc\u0131s\u0131 olarak g\u00f6rev yapt\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde bu de\u011ferli tarihi bilgileri Zabilistan\u2019\u0131n (Sistan) ba\u015fkenti olan Zerence kitapl\u0131\u011f\u0131nda Mo\u011fol y\u0131k\u0131m\u0131ndan kurtar\u0131lan kitap ve belgeler i\u00e7inde bulmu\u015f, &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":32,"featured_media":23551,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[25],"tags":[6646,5969,6648,6150,6655,6657,6654,6656,850,1187,6650,6659,78,5968,6660,6658,1616,5838,6653,6647,5830,6567,6651,6652,6649],"class_list":["post-23550","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-tarih","tag-afga","tag-afgan","tag-axvend-mihemed-salih-zengene-beluc","tag-beluc","tag-bolani","tag-edrekani","tag-ermili","tag-giriskani","tag-gorani","tag-iran","tag-kikani","tag-kirmani","tag-kurd","tag-kurdgalname","tag-madler","tag-mamili","tag-manset","tag-medler","tag-miskani","tag-pakistan","tag-pers","tag-persler","tag-saruni","tag-xuzdari","tag-zengene"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23550","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=23550"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23550\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":23552,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23550\/revisions\/23552"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/23551"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=23550"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=23550"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=23550"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}