K\u00fcrd a\u015firetlerinin bat\u0131 vilayetlerine ya da \u0130\u00e7 Anadolu b\u00f6lgesine isk\u00e2nlar\u0131 17. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131yla 18. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131na denk geliyor ve bu s\u00fcre\u00e7 a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak 1850\u2019lere kadar devam ediyor. Bu d\u00f6nemde K\u00fcrdistan\u2019daki Celaliler, Canbegler, \u015eems\u0131kiler, Heyderanlar, Re\u015fvanlar (Re\u015filer), Hizoller, Zerkanlar, Mikaililer, \u015e\u00eaxb\u0131ziniler ve T\u00earkanlar gibi \u00e7e\u015fitli b\u00fcy\u00fck a\u015firetlerin tamam\u0131 ya da baz\u0131 kollar\u0131 (kabileleri) farkl\u0131 gerek\u00e7elerle bulundu\u011fu yerlerden zorunlu isk\u00e2na tabi tutularak Konya, Haymana, Aksaray, Bozok (Yozgat), \u00c7orum, Amasya ve Sivas vilayetlerine isk\u00e2n edilmek \u00fczere yurtlar\u0131ndan g\u00f6\u00e7 ettirilmi\u015fler.<\/p>\n
G\u00f6\u00e7ebe K\u00fcrd a\u015firetlerin isk\u00e2n\u0131 ve g\u00f6\u00e7ertileleri, ondan sonra da 1877-1878 Osmanl\u0131-Rus sava\u015f\u0131yla birlikte yeniden ba\u015fl\u0131yor ve genel olarak da I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019na kadar devam ediyor. 1877-1878 Osmanl\u0131-Rus Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n hemen akabinde haz\u0131rlanan raporlarda, g\u00f6\u00e7ebe K\u00fcrd a\u015firetlerinin isk\u00e2n edilmesinin gereklili\u011fi ve nedenleri a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde ortaya konulmu\u015ftur. Bu ama\u00e7la Y\u0131ld\u0131z Saray\u0131\u2019na sunulan bir raporda: G\u00f6\u00e7ebe K\u00fcrdlerin yerle\u015ftirilmeleri ve isk\u00e2n edilerek medeniyete kavu\u015fturulmalar\u0131 \u00e7ok \u00f6nemli bir sorundur. Bu konuda b\u00f6lgeye g\u00f6nderilmi\u015f m\u00fcfetti\u015flerin Meclis-i V\u00fckelaya sunduklar\u0131 raporlar g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclm\u00fc\u015f ve baz\u0131 kararlar al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. M\u00fcfetti\u015flerin verdikleri raporlara g\u00f6re; zaman zaman K\u00fcrtlerin ya\u015fad\u0131klar\u0131 yerlerde bulunan H\u0131ristiyanlara kar\u015f\u0131 yap\u0131lan baz\u0131 adaletsiz uygulamalar, buralardaki H\u0131ristiyanlar\u0131n himaye hakk\u0131n\u0131 ele ge\u00e7irmi\u015f \u0130ngiltere ve Rusya\u2019n\u0131n b\u00f6lgeye m\u00fcdahalesine neden olabilir. Bu nedenle b\u00f6lgedeki g\u00f6\u00e7ebe K\u00fcrtlerin bir an \u00f6nce itaat alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 gerekir. Ayr\u0131ca \u0130ran s\u0131n\u0131r\u0131nda ya\u015fayan K\u00fcrt a\u015firetlerin \u0130ran taraf\u0131na ge\u00e7memeleri i\u00e7in, g\u00f6\u00e7ebe halde bulunan bu a\u015firetlerin derhal yerle\u015fik hale getirilmesi gerekmektedir\u2026 Aksi taktirde \u00f6zellikle Nasturilerin bulundu\u011fu b\u00f6lgede b\u00fcy\u00fck kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar \u00e7\u0131kabilir ve k\u0131sa s\u00fcrede bu b\u00f6lge de Balkanlara d\u00f6nebilir. Yani bu b\u00f6lge adeta K\u00fcrdistan\u2019\u0131n Karada\u011f\u2019\u0131 olabilir. Bu b\u00f6lgede H\u0131ristiyanlarla ilgili \u0131slahatlar h\u0131zla yap\u0131lmaz ve g\u00f6\u00e7ebe K\u00fcrt a\u015firetleri isk\u00e2n edilmezse, yabanc\u0131 devletlerin de kar\u0131\u015fmas\u0131yla b\u00fcy\u00fck sorunlar \u00e7\u0131kabilir.[1]<\/a><\/p>\n Di\u011fer bir zorunlu g\u00f6\u00e7 ve isk\u00e2n hareketi ise, 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda yani Balkan sava\u015flar\u0131ndan hemen sonra ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u201cOsmanl\u0131 klasik isk\u00e2n politikas\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir \u00f6zelli\u011fi, genel olarak etnik, dinsel ve mezhepsel n\u00fcfus yo\u011funla\u015fmalar\u0131n\u0131 engellemek ve m\u00fcmk\u00fcn mertebe kar\u0131\u015ft\u0131rmak olarak \u00f6zetlenebilir.\u201d[2]<\/a>\u00a0Bu \u00e7er\u00e7evede \u00f6zellikle b\u00fcy\u00fck n\u00fcfusa sahip K\u00fcrd a\u015firetlerinin isk\u00e2n\u0131nda, m\u00fcmk\u00fcn olduk\u00e7a kendi b\u00f6lgelerinin d\u0131\u015f\u0131nda ya da K\u00fcrdistan\u2019dan uzak diyarlarda yerle\u015ftirilmeleri hedeflenmi\u015ftir. G\u00f6\u00e7ebe ya da yerle\u015fik a\u015firetlerin isk\u00e2n\u0131yla hedeflenen di\u011fer \u00f6nemli bir ama\u00e7 ise, M\u00fcsl\u00fcman ve gayrim\u00fcslim n\u00fcfus oran\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmek idi. Bu ama\u00e7la al\u0131nan kararlar ve yap\u0131lan uygulamalar, Abd\u00fclhamid\u2019in iktidara geldi\u011fi ilk y\u0131llardan beri \u00f6zellikle g\u00f6zetilen bir politikayd\u0131.<\/p>\n Balkan Sava\u015f\u0131\u2019nda al\u0131nan yenilgi ve toprak kayb\u0131n\u0131 telafi edebilmek i\u00e7in, iktidarda bulunan \u0130ttihat ve Terakki y\u00f6netimi i\u00e7e d\u00f6n\u00fck ald\u0131\u011f\u0131 yeni tedbirlerle bir taraftan Balkanlar\u0131n kaybedilmesiyle ortaya \u00e7\u0131kan ekonomik, askeri bo\u015flu\u011fu doldurmak ve meydana gelen asayi\u015f zafiyetini gidermek istiyordu. Bu ama\u00e7la, hen\u00fcz I. D\u00fcnya Sava\u015f ba\u015flamadan \u00f6nce, resmi olmayan n\u00fcfus say\u0131mlar\u0131 yap\u0131larak Anadolu\u2019daki etnik da\u011f\u0131l\u0131m tespit edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yordu. Di\u011fer taraftan da, \u00f6rg\u00fct i\u00e7erisinde g\u00fc\u00e7lenen ve egemen e\u011filim konumuna gelen \u201cT\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck\u201d siyasetinin hedefledi\u011fi \u201cAnadolu\u2019nun \u0130slamla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve T\u00fcrkle\u015ftirilmesi\u201d politikas\u0131 do\u011frultusunda yeni y\u00f6ntemler ve uygulamalara ba\u015fvuruluyordu.<\/p>\n Bunun i\u00e7in ilk etapta devletin otoritesinden uzak, m\u00fcstakil ve g\u00f6\u00e7ebe bir hayat ya\u015fayan K\u00fcrd, Arap ve T\u00fcrkmen a\u015firetlerin bir plan ve program do\u011frultusunda isk\u00e2n edilmesi, yerle\u015fik hayata ge\u00e7irilmesi gerekiyordu. \u201cMemalik-i Osmaniye\u2019nin d\u00f6rt bir taraf\u0131nda yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalara g\u00f6re bir milyon T\u00fcrkmen, bir milyon K\u00fcrd ve 3 milyon Arap g\u00f6\u00e7ebe ya\u015famaktad\u0131r.\u201d[3]<\/a>\u00a0Bu yeni d\u00f6nem isk\u00e2n politikas\u0131n\u0131n uygulanabilmesi i\u00e7in, yeni bir te\u015fkilat ulu\u015fturmak gerekiyordu ve bu ama\u00e7la Muhacir\u00een M\u00fcd\u00fcriyet-i Umumiyesi b\u00fcnyesinde di\u011fer birka\u00e7 \u015fubeyle birlikte a\u015f\u00e2ir (a\u015firetler) \u015fubesi a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f ve daha sonra da bu kurum A\u015f\u00e2ir ve Muhacir\u00een M\u00fcd\u00fcriyeti Umumiyesi\u2019ne d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr ve g\u00f6\u00e7ebe a\u015firetlerin yerle\u015fik hayata ge\u00e7irilmesi, \u201cmedenile\u015ftirilmesi\u201d bu te\u015fkilat vas\u0131tas\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir. Bu t\u00fcr metinlerde s\u0131k s\u0131k kullan\u0131lan \u201cMedenile\u015ftirme\u201d gibi kavramlar asl\u0131nda bir kolonyal zihniyetin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Bu nedenle isk\u00e2n politikas\u0131n\u0131n pratik uygulamas\u0131, asl\u0131nda bir nevi s\u00fcrg\u00fcn, topra\u011f\u0131ndan koparma ve asimilasyona d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n Kendisi Me\u015frutiyetin ilan\u0131ndan hemen sonra yay\u0131nlanan\u00a0K\u00fcrd Teav\u00fcn ve Terakki Gazetesi<\/em>\u00a0ba\u015f yazar\u0131 ve Midyat\u2019ta bir d\u00f6nem kaymakaml\u0131k yapm\u0131\u015f olan Diyarbekirli Mirikatibizade Ahmed Cemil, K\u00fcrt a\u015firetleriyle ilgili y\u00fcr\u00fct\u00fclen politikan\u0131n amac\u0131n\u0131 bildi\u011fi i\u00e7in,\u00a0\u201cMe\u015frutiyet ve Siyaset-i A\u015fair ve Kabil ile Yerle\u015ftirme ve Islah\u0131<\/em>\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla bir rapor h\u00fck\u00fcmete sunmu\u015f ve g\u00f6\u00e7ebe K\u00fcrd a\u015firetlerinin bulunduklar\u0131 b\u00f6lgede yerle\u015ftirilmelerini \u00f6nermi\u015f. Daha sonra da bu konuda yazd\u0131\u011f\u0131 bir makalesinde, b\u00f6lgenin yerli halk\u0131ndan olan Batuvan a\u015firetinin \u015e\u0131rnak-Eruh b\u00f6lgesinde yerle\u015ftirilememesinden yak\u0131narak, \u201c\u00d6teden beri yabanc\u0131 diyarlardan ak\u0131n, ak\u0131n gelmekte olan ma\u011fdur muhacirlere bir isk\u00e2n yerini tayin edip yerle\u015ftirmekte g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7ekmeyen Osmanl\u0131 kudretinin, bilakis kendi dahili g\u00f6\u00e7lerine kar\u015f\u0131 bu konuda acizlik ve umursamazl\u0131kta bulunmas\u0131, tasavvur edilemez. Pek uzun d\u00fc\u015f\u00fcncelere ihtiya\u00e7 yok, bir kere Eruh a\u015firetlerinin yine Eruh dahilinde iskan\u0131na te\u015febb\u00fcs\u00fc ve bunu da bir tecr\u00fcbe ediniz. Bu konuda her taraf\u0131n tasavvur edegelmi\u015f oldu\u011fu b\u00fct\u00fcn engel ve problemlerin bir idari teredd\u00fct ve kuruntudan ba\u015fka bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.\u201d[4]<\/a>\u00a0Asl\u0131nda G\u00f6\u00e7ebe K\u00fcrd a\u015firetlerininin isk\u00e2n\u0131nda, n\u00fcfus kayg\u0131s\u0131n\u0131n yan\u0131s\u0131ra ekonomik ve askeri ama\u00e7lar da hedefleniyordu. Diyarbekirli Ahmed Cemil, bu \u00f6nerisiyle, g\u00f6\u00e7ebe K\u00fcrd a\u015firetlerinin topraklar\u0131ndan ve k\u00fclt\u00fcrel ortamlar\u0131ndan uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmadan isk\u00e2n edilmelerini \u00f6neriyor.<\/p>\n Se\u00eed Veroj-Kovarabir.com<\/strong><\/p>\n [1]<\/a>\u00a0Haz\u0131rlayan: Ali\u015fan Akp\u0131nar- Sezen Bilir-Tacim Seb\u00fcktegin,\u00a0\u015eeyh Ubeydullah \u0130syan\u0131 \u00dczerine Yeni Belgeler<\/em>,\u00a0K\u00fcrt Tarihi<\/em>, Say\u0131: 8, A\u011fustos-Eyl\u00fcl 2013, s. 19<\/p>\n [2]<\/a>\u00a0Fuat D\u00fcndar,\u00a0Modern T\u00fcrkiye\u2019nin \u015eifresi, \u0130ttihat ve Terakki\u2019nin Etnisite M\u00fchendisli\u011fi (1913-1918)<\/em>, \u0130leti\u015fim Yay\u0131nlar\u0131, 8. Bask\u0131, Ankara, 2023, s. 42<\/p>\n