Do\u011fa olaylar\u0131n\u0131n genel bir sebep \u2013 sonu\u00e7 i\u015fleyi\u015fi (Determinizm) i\u00e7inde devam etti\u011fi genel olarak kabul edilen bir \u015fey. Do\u011fa, kanunlara tabidir ve bizler bu kanunlar\u0131 anlamak suretiyle do\u011fada olup bitenleri anlayabiliriz. Bu kanunlar zaman ve mekan \u015fartlar\u0131na g\u00f6re pek de\u011fi\u015fmez, su her yer de 100 \u00b0C\u2019de kaynar ve 0 \u00b0C\u2019nin alt\u0131nda da donar.<\/p>\n
Do\u011fan\u0131n bu yasalar\u0131 insan bilimlerinde de var m\u0131d\u0131r acaba? Mesela Sosyoloji, Psikoloji, Etnoloji, Antropoloji, Tarih vs. bilimler i\u00e7in de ge\u00e7erli olabilir mi?<\/p>\n
D\u00fc\u015f\u00fcnce tarihinde buna dair \u00f6nemli bir tart\u0131\u015fma m\u00fcktesebat\u0131 ortaya konulmu\u015ftur ve a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak (bize g\u00f6re de) do\u011fadaki kanunlara benzer bir kanunlar manzumesinin insan bilimleri i\u00e7in s\u00f6z konusu edilemeyece\u011fi.<\/p>\n
\u0130nsan bilimleri ile do\u011fa bilimleri aras\u0131ndaki bu ayr\u0131ma i\u015faret eden tart\u0131\u015fmalardan t\u00fcreyen iki esas kavram vard\u0131r: Hermen\u00f6tik, Tarihselcilik.<\/p>\n
Olduk\u00e7a geni\u015f bir yelpazede kullan\u0131lan bu kavramlar esnek ve kullan\u0131\u015fl\u0131d\u0131r. \u0130nsan\u0131n ve insan topluluklar\u0131n\u0131n kendi \u00f6znel \u015fartlar\u0131 i\u00e7erisinde, kendi zaman \u2013 mekan ba\u011flam\u0131 ile anla\u015f\u0131lmas\u0131 ve incelenmesi gerekti\u011fine dair yakla\u015f\u0131m\u0131n bir \u00fcr\u00fcn\u00fc olmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n
Tarihselcilik, isminden de anla\u015f\u0131labilece\u011fi gibi, insana dair bilgi ve anlama u\u011fra\u015f\u0131n\u0131n belirli tarihsel yani zamansal, ki\u015fisel ve mek\u00e2nsal ba\u011flamlar i\u00e7erisinde oldu\u011fu, olmas\u0131 gerekti\u011fi iddias\u0131na dayan\u0131r.<\/p>\n
Vaziyete daha genel ve soyutlay\u0131c\u0131 bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ile nazar edersek; insan\u0131n kendisinin d\u00fcnyada zamansal \/ mek\u00e2nsal, ama onu ve zaman\/mekan\u0131n\u0131 var eden \u015fartlar\u0131n ise sonsuz ve tanr\u0131sal oldu\u011funu rahatl\u0131kla anlayabiliriz. Bir ba\u015fka anlat\u0131mla insan d\u00fcnyada ge\u00e7icidir ama ona varl\u0131k kazand\u0131ran temel \u015fartlar kal\u0131c\u0131 ve sonsuzdur.<\/p>\n
Ge\u00e7ici olan her \u015fey varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kal\u0131c\u0131 olandan al\u0131r,<\/p>\n
S\u0131n\u0131rl\u0131 olan her \u015fey varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rs\u0131z olandan al\u0131r,<\/p>\n
G\u00fcc\u00fc s\u0131n\u0131rl\u0131 olan her \u015fey g\u00fcc\u00fcn\u00fc s\u0131n\u0131rs\u0131z g\u00fc\u00e7ten al\u0131r,<\/p>\n
Bilgisi s\u0131n\u0131rl\u0131 her olu\u015f bilgisini sonsuz bilgiden al\u0131r.<\/p>\n
Ve nihai kertede insan ve D\u00fcnya, d\u00fcnya hayat\u0131 varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 sonsuz, s\u0131n\u0131rs\u0131z ilahi Zat\u2019tan al\u0131r.<\/p>\n
Hal bu iken ge\u00e7ici olan kal\u0131c\u0131 olana ara\u00e7 olur ve ama\u00e7 hi\u00e7bir zaman ge\u00e7ici olan olamaz. Bu y\u00fczden d\u00fcnya hayat\u0131n\u0131n amac\u0131 onun \u00fcst\u00fcnde olan bir \u015feydir ve d\u00fcnya hayat\u0131 kendi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bu ama\u00e7tan al\u0131r.<\/p>\n
Kal\u0131c\u0131 ve sonsuz olan \u015feyin ge\u00e7ici ve s\u0131n\u0131rl\u0131 olan \u015feye ara\u00e7 olmas\u0131 mant\u0131ken muhal (imkans\u0131z)dir. \u00c7\u00fcnk\u00fc ge\u00e7ici olan \u015fey, ge\u00e7icidir ve ge\u00e7ip gitmi\u015ftir ve bu y\u00fczden ama\u00e7 olmas\u0131 de\u011fil ara\u00e7 olmas\u0131 gerekir.<\/p>\n
Varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 sonsuzdan ald\u0131\u011f\u0131 gibi amac\u0131n\u0131 da ondan almas\u0131 ve hatta varl\u0131k sebebini oradan edinmi\u015f olmas\u0131 gerekir.<\/p>\n
\u015eu halde d\u00fcnya hayat\u0131n\u0131n hem tanr\u0131sal irade ve g\u00fc\u00e7ten ne\u015fet etti\u011fini iddia etmek hem de varolu\u015f gayesinin olmad\u0131\u011f\u0131, bulunmad\u0131\u011f\u0131 veya g\u00f6receli oldu\u011funu iddia etmek bir \u00e7eli\u015fkidir.<\/p>\n
Deizm, Tanr\u0131ya inan\u0131p dini ve n\u00fcb\u00fcvveti (peygamberlik) ret eden bir tutum olarak bu \u00e7eli\u015fkinin i\u00e7indedir.<\/p>\n
Ge\u00e7ici\/m\u00fcmk\u00fcn olan \u015fey bir gayeden \u00f6t\u00fcr\u00fc mutlak olandan \u00e7\u0131kar, varl\u0131k gerek\u00e7esi o gayedir ve dolay\u0131s\u0131yla bu gaye ile anla\u015f\u0131labilir. Bu gayenin insana bildirilmesi (peygamberlik) ve bu bildirim zemininde de hakikatin bilgisi ve kayna\u011f\u0131n\u0131n, etik ve inan\u00e7sal ilkelerin sunulmu\u015f olmas\u0131 (Din) ayn\u0131 zorunlulu\u011fun bir \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n
Gayenin insana bildirilmemi\u015f olmas\u0131 mutlak olan i\u00e7in bir noksanl\u0131kt\u0131r ve onu mutlakl\u0131ktan \u00e7\u0131kart\u0131r. Gayenin gizli tutulmas\u0131, m\u00fcphem k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f olmas\u0131, ge\u00e7ici\/m\u00fcmk\u00fcn olana varl\u0131k kazand\u0131ran tanr\u0131sal iradenin m\u00fckemmelli\u011fine halel getirir.<\/p>\n
“Onlar ‘Allah hi\u00e7bir \u015fey indirmemi\u015ftir.’ diyerek Allah’\u0131 hakk\u0131yla takdir etmi\u015f de\u011fildirler.”<\/strong><\/b>\u00a0(En’am: 91).<\/p>\n Bizler bir insan\u0131 bir gayeden \u00f6t\u00fcr\u00fc bir ba\u015fka \u015fehre g\u00f6nderdi\u011fimiz zaman ona gayeyi sunmam\u0131z gerekir ki bu eylem tamamlanm\u0131\u015f olsun:<\/p>\n 1 –\u00a0 Onun o \u015fehre gidi\u015finin gerek\u00e7esi olan bir \u015fey vard\u0131r (yoksa eylem olu\u015famazd\u0131).<\/p>\n 2 \u2013 Onun o \u015fehre gidi\u015f gayesinin bildirilmesi gerekir (gayenin bildirilmemesi, ki\u015finin o \u015fehirde ni\u00e7in bulundu\u011fu, ne yapmas\u0131 gerekti\u011fi ve sonucunda ne olaca\u011f\u0131n\u0131 bilememesi de eylemin varolu\u015fu i\u00e7in bir noksanl\u0131kt\u0131r).<\/p>\n \u0130nsan\u0131n d\u00fcnyaya g\u00f6nderilmi\u015f olmas\u0131n\u0131n bir gayesi vard\u0131r ve biz insanlar \u015fu an bu y\u00fczden bu d\u00fcnyada ya\u015f\u0131yoruz. Bu gayenin gizli tutulmas\u0131 ilahi irade i\u00e7in bir noksanl\u0131k olur ve haliyle Deizm; esasen tanr\u0131sal vas\u0131flara sahip olmayan bir tanr\u0131ya inanmak suretiyle varl\u0131k kazan\u0131r. Yukar\u0131da zikretti\u011fimiz ayet bu zaafa i\u015faret eder:<\/p>\n “Onlar ‘Allah hi\u00e7bir \u015fey indirmemi\u015ftir.’ diyerek Allah’\u0131 hakk\u0131yla takdir etmi\u015f de\u011fildirler.”<\/strong><\/b>\u00a0(En’am: 91).<\/p>\n Deizmin tanr\u0131s\u0131, var-olu\u015fu izah eden bir tanr\u0131 de\u011fildir. \u0130zah gibi g\u00f6r\u00fcnen yakla\u015f\u0131mlar da deistlerin kendi yorumlar\u0131d\u0131r.<\/p>\n D\u00fcnya hayat\u0131n\u0131n manas\u0131n\u0131n insan\u0131n yorum g\u00fcc\u00fcne b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 muhald\u0131r.<\/p>\n Bu y\u00fczden d\u00fcnyay\u0131 gayesiz bilmek ile gayesinin m\u00fcphem ve bilinemez oldu\u011funu iddia etmek aras\u0131nda kategorik olarak bir fark yoktur ve Kur\u2019an bu tutumlar\u0131 k\u00fcf\u00fcr olarak nitelemektedir.<\/p>\n A\u015fa\u011f\u0131daki ayet, var-olu\u015fa kar\u015f\u0131 esasl\u0131 duru\u015f ve inanc\u0131 maniple eden d\u00f6rt inkar t\u00fcr\u00fcne i\u015faret etmektedir:<\/p>\n \u201cAllah’\u0131 ve peygamberlerini ink\u00e2r edenler, Allah ile peygamberlerinin aras\u0131n\u0131 ay\u0131rmak isteyenler, \u201cKimine inan\u0131r\u0131z, kimini ink\u00e2r ederiz\u201d diyenler, inanmakla ink\u00e2r\u0131n aras\u0131nda bir yol tutmak isteyenler var ya; i\u015fte onlar kafirdir\u2026<\/strong><\/b>\u00a0(Nisa: 151 \u2013 152).<\/p>\n 1 \u2013 Allah\u2019\u0131 ve peygamberini inkar edenler.<\/p>\n 2 \u2013 Allah ile peygamberi ay\u0131ranlar (Allah\u2019a inan\u0131p peygamberine inanmayanlar).<\/p>\n 3 \u2013 Peygamberlerin bir k\u0131sm\u0131na inan\u0131p bir k\u0131sm\u0131na inanmayanlar.<\/p>\n 4 \u2013 \u0130man etmi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnen, kitab\u0131n bir k\u0131sm\u0131na inan\u0131p bir k\u0131sm\u0131na inanmayanlar.<\/p>\n Adnan F\u0131rat Bayar<\/strong><\/p>\n Bu yaz\u0131 adnancomani.blogspot.com siteden al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Do\u011fa olaylar\u0131n\u0131n genel bir sebep \u2013 sonu\u00e7 i\u015fleyi\u015fi (Determinizm) i\u00e7inde devam etti\u011fi genel olarak kabul edilen bir \u015fey. Do\u011fa, kanunlara tabidir ve bizler bu kanunlar\u0131 anlamak suretiyle do\u011fada olup bitenleri anlayabiliriz. Bu kanunlar zaman ve mekan \u015fartlar\u0131na g\u00f6re pek de\u011fi\u015fmez, su her yer de 100 \u00b0C\u2019de kaynar ve 0 \u00b0C\u2019nin alt\u0131nda da donar. Do\u011fan\u0131n bu …<\/p>\n","protected":false},"author":32,"featured_media":23480,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[6591,6592,1616],"class_list":["post-23479","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-forum","tag-bosluktaki-insan","tag-deizim","tag-manset"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23479","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=23479"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23479\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":23481,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23479\/revisions\/23481"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/23480"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=23479"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=23479"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=23479"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}