{"id":23439,"date":"2024-04-14T07:00:48","date_gmt":"2024-04-14T04:00:48","guid":{"rendered":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=23439"},"modified":"2024-04-12T10:03:52","modified_gmt":"2024-04-12T07:03:52","slug":"kurtler-gokten-mi-indi-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=23439","title":{"rendered":"K\u00fcrtler g\u00f6kten mi indi (2)"},"content":{"rendered":"<p>Var olan bir \u0131rk\u0131n ge\u00e7mi\u015f bir uygarl\u0131k(lar)la veya millet(ler)le bir ba\u011f kurulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda genellikle adlar\u0131n\u0131 vermi\u015f oldu\u011fumuz \u015fu birka\u00e7 y\u00f6ntem kullan\u0131l\u0131r:<\/p>\n<p>Aidiyet; devletsel ideoloji; akademik kurgu; tarihsel kaynaklar; dilsel veriler; fiziksek g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f; k\u00fclt\u00fcrel \u00f6geler; DNA.<\/p>\n<p><em>Peki, herhangi bir ideolojik tahakk\u00fcm ve akademik kurnazl\u0131\u011fa ba\u015fvurmadan, nesnel bir \u015fekilde bu y\u00f6ntemleri kullanarak K\u00fcrtlerin ge\u00e7mi\u015fini saptayabilir miyiz?<\/em><\/p>\n<p><em>Di\u011fer bir soruyla, 150 y\u0131ldan fazlad\u0131r tarih tasar\u0131m\u0131na y\u00f6n veren \u0130ngiliz merkezli Bat\u0131 ve onun takip\u00e7isi k\u00fc\u00e7\u00fck Do\u011fu bilgi \u00fcretiminin bizlere g\u00f6sterirken saklatt\u0131\u011f\u0131 K\u00fcrt\u00a0tarihini bilmek m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?<\/em><\/p>\n<p><em>Ger\u00e7ekten de kar\u015f\u0131m\u0131zda &#8216;ge\u00e7mi\u015fin ya\u015fanm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131&#8217; m\u0131 yoksa &#8216;ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 varsay\u0131lan&#8217; bir kurgu mu var?<\/em><\/p>\n<p><em>En \u00f6nemlisi de, klasik kaynaklarda K\u00fcrtlere dair yer alan bilgilerin tahrifat\u0131na neden gerek duyuluyor?<\/em><\/p>\n<p>1873 tarihli\u00a0<em>&#8220;Elbise-i Osman\u00eeye&#8221;\u00a0<\/em>kitab\u0131nda\u00a0<em>&#8220;K\u00fcrdlerin u\u00e7lar\u0131 k\u0131vr\u0131k, k\u0131rm\u0131z\u0131 maroken \u00e7izmelerden olu\u015fan ayakkab\u0131lar\u0131, eski Mezopotamya an\u0131tlar\u0131ndaki heykellerin ayakkab\u0131lar\u0131yla tam bir benzerlik i\u00e7indedir&#8221;<\/em>,<em>\u00a0&#8220;K\u00fcrdler eski Karduklardan (M.\u00d6.400) geldikleri hakk\u0131nda \u015f\u00fcphe edilirse, Mardin&#8217;deki K\u00fcrd\u00fcn k\u0131yafetlerine bak\u0131ls\u0131n. Bu giysi, Nemrut Da\u011f\u0131&#8217;ndaki kabartmalardan f\u0131rlam\u0131\u015f gibidir&#8221;\u00a0<\/em>ifadeleri kullan\u0131l\u0131rken (Kay: Baran Zeydanl\u0131o\u011flu ki\u015fisel Twitter hesab\u0131) ne oldu da bu ifadeler yerine akla mant\u0131\u011fa s\u0131\u011fmayacak teoriler ortaya at\u0131ld\u0131?!.<\/p>\n<div class=\"simplebox injected-block-holder\">\n<div class=\"injected-block injected-block-watch-more\">\n<div>\n<h6 class=\"box-title\">DAHA FAZLA OKU<\/h6>\n<ul>\n<li>\n<div><a href=\"https:\/\/www.indyturk.com\/node\/273866\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.indyturk.com\/sites\/default\/files\/styles\/240x160\/public\/article\/main_image\/2020\/11\/19\/512291-163962305.jpg?itok=OL6K1oSW\" alt=\"\" width=\"240\" height=\"160\" \/><\/a><\/div>\n<p><a href=\"https:\/\/www.indyturk.com\/node\/273866\">K\u00fcrtler g\u00f6kten mi indi (1)<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>Yaz\u0131n\u0131n birinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde Ermenice klasik kaynaklarda K\u00fcrtler i\u00e7in ayr\u0131ca\u00a0<em>&#8220;Mar, Mark&#8221;\u00a0<\/em>ifadelerinin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftik.<\/p>\n<p>Bu kavram\u0131n, yani eski K\u00fcrtlerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 co\u011frafya olan<em>\u00a0&#8216;Media&#8217;<\/em>n\u0131n, A\u015f\u00fbr (Assur) kaynaklar\u0131nda<em>\u00a0&#8220;Medai&#8221;, &#8220;Amadai&#8221;, &#8220;Matai&#8221;<\/em>; Elmaca yaz\u0131tlarda\u00a0<em>&#8220;Mata-pa&#8221;<\/em>; \u0130bran\u00eece&#8217;de\u00a0<em>&#8220;Madai&#8221;<\/em>; Eski Pers\u00e7e&#8217;de\u00a0<em>&#8220;Mada&#8221;<\/em>; Parth\u00e7a&#8217;da\/E\u015fkaniced&#8217;e\u00a0<em>&#8220;Mat&#8221;<\/em>; Eski Yunanca&#8217;da\/Grek\u00e7e&#8217;de\u00a0<em>&#8220;Madoi\/Medoi&#8221;<\/em>; Babilce&#8217;de\u00a0<em>&#8220;Uman-Manda&#8221;<\/em>\u00a0ve Arap\u00e7a kaynaklarda<em>\u00a0&#8220;M\u00e2h&#8221;<\/em>\u00a0\u015fekillerinde ge\u00e7ti\u011fiN\u0130 belirtelim.<\/p>\n<p><em>Peki, K\u00fcrtler kendilerini Medlerin soyundan g\u00f6r\u00fcyorlar m\u0131yd\u0131?<\/em><\/p>\n<p>1904 y\u0131l\u0131nda Tiflis&#8217;te yay\u0131mlanan ve Ele\u015fgir&#8217;te derlendi\u011fi belirtilen &#8220;<a href=\"https:\/\/www.indyturk.com\/tags\/mem-%C3%BB-z%C3%AEn\">Mem \u00fb Z\u00een<\/a>&#8221; destan\u0131n\u0131n s\u00f6yleyicisi ismi belirtilmeyen &#8216;<a href=\"https:\/\/www.indyturk.com\/tags\/dengbej\">dengb\u00eaj<\/a>&#8216; (ozan); M\u00eer \u015eemd\u00een o\u011flu M\u00eer Zeyd\u00een\u00ea Botan&#8217;\u0131n neslini Medlere ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131r (Ethnographische \u00dcbersicht, 11, 1904, Tiflis, ss:197-240; Mehmet G\u00fcltekin).<\/p>\n<p><em>Peki, Medler hangi dili konu\u015fuyordu?<\/em><\/p>\n<p>Gaius Plinius Secundus&#8217;un (\u00f6.79)\u00a0<strong><em>&#8220;Natural History\/Do\u011fal Tarih&#8221;\u00a0<\/em><\/strong>isimli eserinin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc kitab\u0131nda Zerd\u00fc\u015ft&#8217;\u00fcn Med&#8217;li oldu\u011funu ve Avesta&#8217;n\u0131n da Med diliyle yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir.<\/p>\n<p>G\u00fcn\u00fcm\u00fczde mevcut olan Avesta&#8217;n\u0131n bir\u00e7ok versiyonu bulunmakla beraber temelde iki dil (Avesta ve Pehlevice dilleri) ve iki alfabeyle (Avesta ve Pehlev\u00ee alfabesi) olu\u015fturulmu\u015ftur. Bu; Pehlevi dili \u00fczerine durmam\u0131z gerekti\u011fi anlam\u0131na gelir.<\/p>\n<p>Ermenice kaynaklarda 1400&#8217;lere kadar Med dili, yani K\u00fcrt\u00e7e i\u00e7in Maroc ifadesi kullan\u0131lmaktayd\u0131.<\/p>\n<p>En erkeni Sass\u00e2ni \u0130mparatorlu\u011fu&#8217;nun kaynaklar\u0131 olmak \u00fczere Do\u011fu kaynaklar\u0131nda Med-Pers tasnifi yerine\u00a0<em>&#8220;Key\u00e2n\u00eey\u00e2n&#8221;\u00a0<\/em>hanedanl\u0131\u011f\u0131\/devleti\/tabakas\u0131 bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n<div class=\"dnd-widget-wrapper context-custom_image type-image\">\n<div class=\"dnd-atom-rendered\">\n<div class=\"entry-media-inner-img\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"1.jpg\" src=\"https:\/\/www.indyturk.com\/sites\/default\/files\/styles\/800xauto\/public\/thumbnails\/image\/2020\/12\/16\/535636-242710022.jpg?itok=qV5xDakM\" alt=\"1.jpg\" width=\"800\" height=\"440\" \/><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"dnd-caption-wrapper\">\n<div class=\"meta\">Sargon d\u00f6nemine (M.\u00d6. 714) ait A\u015f\u015f\u00fbr\/ASUR kabartmalar\u0131nda A\u015f\u015f\u00fbr ordusunun Med kenti K\u0131sessis&#8217;in i\u015fgali. Bu kabartmada yer alan kalenin birka\u00e7 savunma duvar\u0131yla g\u00f6sterilmi\u015f olmas\u0131, akla Herodotos&#8217;un Med \u0130mparatorlu\u011fu&#8217;nun ba\u015fkenti Ekbatana\/Hemedan i\u00e7in s\u00f6ylemi\u015f oldu\u011fu yedi surla muhafaza edilmi\u015f bilgisini getirmektedir. \u0130lk d\u00f6nem \u0130sl\u00e2m\u00ee kaynaklar\u0131nda neredeyse n\u00fcfusunun tamam\u0131yla K\u00fcrt olarak g\u00f6sterildi\u011fi illerden biri de Medlerin ba\u015fkenti Hemedan&#8217;d\u0131r<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p><strong>Key\u00e2n\u00eey\u00e2n:<\/strong><\/p>\n<p>Tarih kitaplar\u0131nda P\u00ea\u015fd\u00e2d\u00eeler;\u00a0<em>&#8216;Adalet\u00een \u00f6nde gidenleri&#8217;<\/em>\u00a0olmalar\u0131 dolay\u0131s\u0131yla bu unvanla adland\u0131r\u0131ld\u0131klar\u0131 belirtilmektedir.<\/p>\n<p>Herododos (M.\u00d6.484-M.\u00d6.425), ilk Med h\u00fck\u00fcmdar\u0131 Deiokes&#8217;in bir yarg\u0131\u00e7 oldu\u011funu ve adaletiyle ba\u015fa getirildi\u011fini yazmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>&#8216;<a href=\"https:\/\/www.indyturk.com\/tags\/adalet\">Adalet<\/a>&#8216; olgusunun bu iki anlat\u0131mda ortak oldu\u011funu g\u00f6rmekteyiz.<\/p>\n<p>Peki,\u00a0<em>&#8216;Key&#8217;<\/em>\u00a0ve\u00a0<em>&#8216;Key\u00e2n\u00eeyan&#8217;<\/em>\u00a0s\u00f6zc\u00fckleri ne anlama geliyor, ne zamandan beri kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r?<\/p>\n<p>S\u00e2s\u00e2n\u00ee h\u00fck\u00fcmdar\u0131 II. Yazdgerd (438-457); kadim\u00a0<a href=\"https:\/\/www.indyturk.com\/tags\/iran\">\u0130ran<\/a>\u00a0gelenek ve ideolojisine bir g\u00f6nderme arac\u0131 olarak bast\u0131rd\u0131\u011f\u0131 sikkelerde ilk defa\u00a0<em>&#8220;kdy (kay\/kral)&#8221;<\/em>\u00a0ifadesini kullanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Bu s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn s\u00f6zl\u00fcklerde ve di\u011fer kaynaklarda nas\u0131l tan\u0131mland\u0131\u011f\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda kar\u015f\u0131m\u0131za nas\u0131l bir manzara \u00e7\u0131kmaktad\u0131r?<\/p>\n<p>Hind\u00fb\u015f\u00e2h bin Sancar&#8217;\u0131n en eski n\u00fcshas\u0131 1304 tarihli olan<em>\u00a0<strong>&#8220;\u1e62\u0131\u1e25\u00e2\u1e25\u00fc&#8217;l-&#8216;Acem&#8221;<\/strong><\/em><strong>\u00a0<\/strong>isimli Acemce (K\u00fcrt\u00e7e)-Eski Anadolu T\u00fcrk\u00e7esi s\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcnde\u00a0<strong><em>&#8220;Kiy\u00e2&#8221;, &#8220;Keyan&#8221;\u00a0<\/em><\/strong>ve\u00a0<strong><em>&#8220;Kiy\u00e2n\u00e2&#8221;<\/em>\u00a0<\/strong>s\u00f6zc\u00fcklerinin;\u00a0<strong><em>&#8220;P\u00e2di\u015f\u00e2h ve &#8216;an\u00e2s\u0131r-\u0131 &#8216;erba&#8217;a&#8221;<\/em><\/strong>\u00a0\u015feklinde kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 verilmi\u015ftir (Harun Altun, 2015, ss:40).<\/p>\n<p>Hasan Karahisar\u00ee (1425-1505) ise\u00a0<em>&#8220;<strong>\u015e\u00e2mil\u00fc&#8217;l-Luga<\/strong>\u00a0(Mill\u00ee K\u00fct\u00fcphane Afyon Gedik Ahmet Pa\u015fa Kolleksiyonu, Ar\u015fiv No: 03 Gedik 17524 \/1)&#8221;<\/em>\u00a0isimli Fars\u00e7a-T\u00fcrk\u00e7e s\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcnde\u00a0<em>&#8220;Key\u00e2n&#8221;<\/em>\u00a0s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc hem\u00a0<em>&#8220;p\u00e2di\u015f\u00e2h\u00e2n ra g\u00fbyend ze ki p\u00e2di\u015f\u00e2h est (Yusuf Ak\u00e7ay, 2010, ss:391)&#8221;\u00a0<\/em>hem de\u00a0<em>&#8220;<strong>K\u00fcrd eri\u00a0<\/strong>(Yusuf Ak\u00e7ay, 2010, ss:391)&#8221;\u00a0<\/em>\u015feklinde tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Musavvir H\u00fcseyin taraf\u0131ndan 1094\/1684 tarihinde kaleme al\u0131nan<em>\u00a0&#8220;<strong>H\u00e2z\u00e2 Kit\u00e2b\u00fc Silsile-n\u00e2me<\/strong>\u00a0(Vak\u0131flar Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc Ar\u015fiv ve Yay\u0131n Dairesi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Ar\u015fivi, no:1872)&#8221;<\/em>nin giri\u015finde kadim zamanlarda b\u00f6lgelere g\u00f6re h\u00fck\u00fcmdarlar\u0131n adlar\u0131na yer verilirken\u00a0<em>&#8220;Deylem kavmine m\u00e2lik olan padi\u015fahlara Key\u00e2n\u00ee dirler ya&#8217;ni isimlerine Key lafz\u0131n\u0131 ilh\u00e2k ederler. Key-Qubad, Key H\u00fcsrev dirler. Key dimek p\u00e2di\u015f\u00e2h dimektir&#8221;<\/em>\u00a0bilgisi bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Abd\u00fclkadir el-Ba\u011fd\u00e2d\u00ee&#8217;nin (1621-1682)\u00a0<strong><em>&#8220;\u015eehn\u00e2me L\u00fcgati&#8221;<\/em><\/strong>inde;\u00a0<em>&#8220;Key\u00e2n (\ufb90\ufbff\ufe8e\ufee6)&#8221;\u00a0<\/em>kelimesinin\u00a0<em>&#8220;Key (\ufb90\ufbfd)&#8221;<\/em>\u00a0s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn \u00e7o\u011fulu oldu\u011funu, hem\u00a0<em>&#8216;Padi\u015fah&#8217;\u00a0<\/em>anlam\u0131nda, hem de eski \u0130ran (F\u00fcrs\/Fars) tarihinin ikinci tabakas\u0131n\u0131n\u00a0<em>&#8220;P\u0101di\u015f\u0101h-\u0131 bulendp\u0101ye ma&#8217;n\u0101s\u0131na ve sel\u0101t\u00een-i F\u00fcrs&#8217;\u00fc\u00f1 f\u0131rka-y\u0131 \u015d\u0101niyesine key\u0101n ve key\u0101niy\u0101n din\u00fcr. Ba&#8217;z\u0131lar\u0131n\u0131\u00f1 ismi key ile m\u00fcrekkeb olma\u0121ladur. Mecm\u016b&#8217;-y\u0131 \u00f6nder evvel Keykub\u0101d \u015d\u0101n\u012f Key-K\u0101vus \u015d\u0101li\u015d Key-H\u00fcsrev r\u0101bi&#8217; Key-Luhr\u0101sb h\u0101mis Gu\u015ft\u0101sb s\u0101dis Behmen s\u0101bi&#8217; H\u00fcm\u0101y \u015d\u0101min D\u0101r\u0101b t\u0101si&#8217; D\u0101r\u0101 &#8216;\u0101\u015fir \u0130skender&#8221;<\/em>\u00a0ad\u0131 olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi \u00fc\u00e7 manaya daha geldi\u011fini: birincisinin<em>\u00a0&#8216;\u00e7ad\u0131r (Biri sahr\u0101-ni\u015f\u00een \u00e7\u0101d\u0131r\u0131dur. Hayme-i &#8216;Arab ve Hayme-i K\u00fcrd gibi)&#8217;, ikincisinin &#8216;r\u00fczgar (r\u016bzg\u0101r ve felek ma&#8217;n\u0101s\u0131nadur)&#8217;\u00a0<\/em>\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fcn\u00fcn de\u00a0<em>&#8216;tabiat (tab\u00ee&#8217;at ve &#8216;unsur ma&#8217;n\u0101s\u0131nadur)&#8217;\u00a0<\/em>ve sonra buna bir madde daha ekleyerek\u00a0<em>&#8216;merzb\u00e2n\/muhaf\u0131z (Key\u0101 merzb\u0101n ma&#8217;n\u0101s\u0131na da gel\u00fcr ki etr\u0101f-\u0131 memleket h\u0101f\u0131z\u0131dur. Vil\u0101yeti d\u00fc\u015fmenden h\u0131fz ider)&#8217;\u00a0<\/em>manas\u0131nda oldu\u011funu belirtmi\u015ftir (2019:476-7).<\/p>\n<div class=\"dnd-widget-wrapper context-custom_image type-image\">\n<div class=\"dnd-atom-rendered\">\n<div class=\"entry-media-inner-img\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"2.jpg\" src=\"https:\/\/www.indyturk.com\/sites\/default\/files\/styles\/800xauto\/public\/thumbnails\/image\/2020\/12\/16\/535641-1821215399.jpg?itok=iIMv4IEd\" alt=\"2.jpg\" width=\"644\" height=\"1181\" \/><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"dnd-caption-wrapper\">\n<div class=\"meta\">Keyqub\u00e2d zaman\u0131nda \u00ceran ordusunun kulland\u0131\u011f\u0131<em>\u00a0&#8220;Diref\u015f-i K\u00e2viy\u00e2n\u00ee (Devlet Bayra\u011f\u0131)&#8221; \/<\/em>\u00a0Kaynak: GN, GNN: 9, Minyat\u00fcr: U-85b. Mehd\u00ee\/Derv\u00ee\u015f Hasan \u015eehn\u00e2me Terc\u00fcmesi<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>Hay\u00e2t\u00ee Ahmed Efendi (\u00f6l. 1814)\u00a0<em><strong>&#8220;\u015eerh\u00fc Tuhfeti&#8217;l-Manz\u00fbmeti&#8217;d-D\u00fcrriyye f\u00ee-L\u00fcgati&#8217;l-F\u00e2rsiyye ve&#8217;d-Deriyye&#8221;\u00a0<\/strong><\/em>s\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcnde\u00a0<em>&#8220;Key (\ufb90\ufbfd)&#8221;\u00a0<\/em>ve\u00a0<em>&#8220;Key\u00e2n (\ufb90\ufbff\ufe8e\ufee6)&#8221;\u00a0<\/em>s\u00f6zc\u00fckleri daha detayl\u0131ca anlat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p><em><strong>&#8220;F\u00e2rs\u00eede d\u00f6rt ma&#8217;n\u00e2yadur&#8221;\u00a0<\/strong><\/em>diyen Ahmed Efend\u00ee; kelime hakk\u0131nda \u015fu \u015fekilde bilgi verimi\u015ftir:<\/p>\n<blockquote><p><em>Evvel, zam\u00e2n-\u0131 me\u00e7hulden su&#8217;\u00e2l ki T\u00fcrk\u00eede ka\u00e7an, &#8216;Arab\u00eede met\u00e2 ile ta&#8217;b\u00eer iderler; s\u00e2n\u00ee, p\u00e2di\u015f\u00e2h diy\u00fc elli alt\u0131nc\u0131 k\u0131t&#8217;anun beyt-i s\u00e2lisinde gel\u00fcr; s\u00e2lis, &#8216;an\u00e2s\u0131r-\u0131 erba&#8217;adan her birine key dirler, ce&#8217;m mur\u00e2d ol\u0131nd\u0131kda key\u00e2n ve key\u00e2n\u00e2 dirler; r\u00e2bi&#8217;, be-ma&#8217;n-i p\u00e2k \u00fb p\u00e2k\u00eeze. &#8216;Arab\u00eede key iki ma&#8217;n\u00e2yadur: Evvel, be-ma&#8217;n\u00ee-i da\u011f ki \u00e2te\u015f ile yakarla; s\u00e2n\u00ee, ed\u00e2t-\u0131 ta&#8217;l\u00eeld\u00fcr, i\u00e7\u00fcn ma&#8217;n\u00e2s\u0131na. &#8216;Ar\u00e2b\u00eede, F\u00e2rs\u00eede da\u011fdan h\u00e2s\u0131l olan beden-i in\u015fanda ve beden-i kayv\u00e2nda olan d\u00e2\u011f ni\u015fanesine de dirler.<\/em><\/p><\/blockquote>\n<p>Ahmed Efendi ayr\u0131ca;\u00a0<em>&#8220;Key\u00e2n (\ufb90\ufbff\ufe8e\ufee6)&#8221;<\/em>\u00a0s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn<em>\u00a0&#8220;Key lafz\u0131nun cem&#8217;i (\u00e7o\u011fulu)&#8221;\u00a0<\/em>oldu\u011fu ve\u00a0<em>&#8220;P\u00e2di\u015f\u00e2h (P\u00e2di\u015f\u00e2h\u00e2n-\u0131 kadimden bir t\u00e2&#8217;ifed\u00fcr ki evvel Key\u00fbmer, \u00e2hiri Keyhusrev&#8217;d\u00fcr. Key\u00e2niy\u00e2n dimekle me\u015fhurlardur. &#8216;An\u00e2s\u0131r-\u0131 erba&#8217;aya da key\u00e2n dirler)&#8221; manas\u0131na geldi\u011fi gibi &#8220;Kiy\u00e2n (\ufb90\ufbff\ufe8e\ufee6) (Kim ma&#8217;nas\u0131na olan ki lafz\u0131nun cem&#8217;id\u00fcr)&#8221;\u00a0<\/em>s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn de<em>\u00a0&#8216;P\u00e2di\u015f\u00e2hlar&#8217;\u00a0<\/em>anlam\u0131nda kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 yazm\u0131\u015ft\u0131r (Selda Alparslan, 2013, ss:451-2).<\/p>\n<p>B\u00f6ylelikle Eski \u0130ran tarihinin\u00a0<em>&#8216;Keyan\u00eean&#8217;\u00a0<\/em>olarak adland\u0131r\u0131lan hanedanl\u0131k\/devlet d\u00f6neminin ni\u00e7in bu \u015fekilde adland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 az \u00e7ok anlam\u0131\u015f oluyoruz.<\/p>\n<p><em>&#8216;Key&#8217;\u00a0<\/em>ve\u00a0<em>&#8216;Keya&#8217;\u00a0<\/em>kelimeleri hem tek ba\u015f\u0131na hem de birle\u015fik s\u00f6zc\u00fck i\u00e7erisinde bir\u00e7ok K\u00fcrt\u00e7e kelimede bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.indyturk.com\/tags\/diyarbak%C4%B1r\">Diyarbak\u0131r<\/a>&#8216;da konu\u015fulan\u00a0<a href=\"https:\/\/www.indyturk.com\/tags\/kurmanci\">Kurmanc\u00ee<\/a>\u00a0leh\u00e7esinde\u00a0<em>&#8216;Key, Keya&#8217;\u00a0<\/em>ya\u015fl\u0131 erkekler ve sayg\u0131 duyulan insanlar i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi,\u00a0<em>&#8216;baban\u0131n erkek karde\u015fi, amca&#8217;<\/em>\u00a0olarak somut veya genel olarak b\u00fcy\u00fckler i\u00e7in kullan\u0131lan<em>\u00a0&#8216;amca&#8217;\u00a0<\/em>kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Krali\u00e7e veya h\u00fck\u00fcmdar\u0131n e\u015fi\/e\u015fleri i\u00e7in kullan\u0131lan<em>\u00a0&#8216;Key-b\u00e2n\u00fb(Key:Kral; Keyb\u00e2nu: Kral e\u015fi)&#8217;<\/em>\u00a0kelimesinin g\u00fcn\u00fcm\u00fczde\u00a0<em>&#8216;keb\u00e2ni (mutfak sorumlusu, ev kad\u0131n\u0131)&#8217;\u00a0<\/em>\u015feklinde K\u00fcrt\u00e7e&#8217;de varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcne dair iddialar da bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Fakat Cemal Nebez (1993-2018);<em>\u00a0&#8220;Keban\u00ee\/Kevan\u00ee&#8221;\u00a0<\/em>s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn\u00a0<em>&#8220;Kaw (Sanskrit\u00e7e: Kanya\/K\u0131z)&#8221;\u00a0<\/em>ve\u00a0<em>&#8220;an\u00ee (K\u00fcrd\u00e7e: Xan\u00ee-Ev)&#8221;\u00a0<\/em>kelimelerinin birle\u015fiminden olu\u015ftu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesindedir\u00a0<em>(We\u015fenamek\u00ee \u00cat\u00eemoloj\u00eeyay Ziman\u00ea Kurd\u00ee, 2008, ss:187)<\/em>.<\/p>\n<p>Hasan Karahisar\u00ee&#8217;nin (1425-1505); \u00a0<strong><em>&#8220;\u015e\u00e2mil\u00fc&#8217;l-Luga&#8221;\u00a0<\/em><\/strong>s\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcnde\u00a0<em>&#8216;Key\u00e2n&#8217;<\/em>\u00a0i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131\u00a0<em>&#8220;K\u00fcrd eri (Yusuf Ak\u00e7ay, 2010, ss:391)&#8221;<\/em>\u00a0manas\u0131 da kesinlikle ara\u015ft\u0131rma konusu yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Pehlev\u00ee:<\/strong><\/p>\n<p>On yedinci y\u00fczy\u0131l \u00e2limi, dil bilgini, seyyah\u0131 ve edebiyat\u00e7\u0131s\u0131 olan Abd\u00fclkadir el-Ba\u011fd\u00e2d\u00ee&#8217;nin (1621-1682) Firdevs\u00ee&#8217;nin (\u00f6.1020) me\u015fhur eseri\u00a0<strong><em>\u015eehn\u00e2me<\/em><\/strong>&#8216;deki g\u00fc\u00e7 anla\u015f\u0131lan Fars\u00e7a kelimelerin T\u00fcrk\u00e7e kar\u015f\u0131l\u0131klar\u0131 ihtiva eden Far\u00e7a-T\u00fcrk\u00e7e s\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc\u00a0<em><strong>&#8220;\u015eehn\u00e2me L\u00fcgati&#8221;<\/strong><\/em>inde<em>\u00a0&#8220;Pehlev (\u067e\u0647\u0644\u0648)&#8221;<\/em>\u00a0kelimesinin iki anlam\u0131 oldu\u011fu\u00a0<em>&#8220;Biri \u015feci&#8217; ve merd-i b\u00fcz\u00fcrg ve \u017c\u0101bit ma&#8217;n\u0101s\u0131nadur (526)&#8221;<\/em>\u00a0di\u011feri ise<em>\u00a0&#8220;\u0130sfeh\u0101n, Rey, Hemed\u0101n, Nih\u0101vend ve \u0100zerb\u0101yc\u0101n (530)&#8221;\u00a0<\/em>olmak \u00fczere be\u015f \u015fehri kapsad\u0131\u011f\u0131 dile getirilmi\u015ftir (U\u011fur Tok\u00e7esi, 2019, ss:176).<\/p>\n<p>Abd\u00fclkadir el-Ba\u011fd\u00e2d\u00ee ismini verdi\u011fi bu be\u015f \u015fehri kapsayan\u00a0<em>&#8216;Pehlevi&#8217;<\/em>\u00a0b\u00f6lgesinde konu\u015fulan dile\u00a0<em>&#8220;Zeb\u00e2n-\u0131 Pehlev\u00ee\/Pehlev\u00e2n\u00ee&#8221;\u00a0<\/em>denildi\u011fini ve\u00a0<em>&#8220;Zeb\u00e2n-\u0131 F\u00e2rs\u00ee&#8217;nin be\u015f k\u0131s\u0131m (Pehlev\u00ee, Der\u00ee, P\u00e2rs\u00ee, Xuz\u00eeyye, S\u00fcry\u00e2n\u00ee)&#8221;<\/em>dan olu\u015ftu\u011funu \u015fu \u015fekilde dile getirmi\u015ftir:<\/p>\n<blockquote><p><em>Zeb\u0101n-\u0131 Pehlev\u00ee bu\u00f1a mens\u016bbdur mu&#8217;arreb\u00ee fehled\u00fcr. \u2013Ma&#8217;l\u016bm ola ki zeb\u0101n-\u0131 F\u0101rs\u00ee be\u015f kisimd\u00fcr. Biri Pehlev\u00ee&#8217;dir. P\u0101di\u015f\u0101hlara mahsus idi. Meclislerinde bunu\u00f1la tekell\u00fcm iderlerdi. \u2013 Ve biri zeb\u0101n-\u0131 P\u0101rs\u00eed\u00fcr ki \u015e\u00eer\u0101z ve etr\u0101f\u0131 lis\u0101n\u0131dur. \u2013 Ve biri zeb\u0101n&#8217;\u0131 Der\u00ee&#8217;dir. Ehl-i med\u0101yin ve etr\u0101f\u0131 lu\u0121atid\u00fcr. P\u0101di\u015f\u0101hlar\u0131\u00f1 kapular\u0131nda \u0101n\u0131\u00f1la tekell\u00fcm olunurd\u0131. Velihaz\u0101 Der&#8217;e mens\u016bdur. Ba&#8217;z\u0131 kitab-\u0131 lu\u0121atde mezk\u016brdur ki Behmen ibn-i \u0130sfendiy\u0101r &#8216;asr\u0131nda etr\u0101f-\u0131 &#8216;\u0101lemden derg\u0101h\u0131na tev\u0101\u012ff-i \u00fcmem gel\u00fcr idi. Biri birini\u00f1 lis\u0101n\u0131 bilmemek ile Behmen d\u0101ni\u015fmendlere emir eyledi ki lis\u0101n-\u0131 P\u0101rs\u00ee&#8217;den bir lu\u0121at vaz&#8217; id\u00fcp deri ile tesm\u00eeye oluna ve h\u00fckm eyledi ki cemi&#8217;-i mem\u0101likde \u0101n\u0131\u00f1la tekell\u00fcm ideler. Cih\u0101ny\u0101na bu v\u0101z&#8217; ho\u015f olma\u0121la m\u00fcr\u016br-\u0131 eyy\u0101m ile p\u0101k\u00eeze ve m\u00fcnkkah old\u0131. \u2013 Ve biri Xuz\u00eeyye&#8217;d\u00fcr. Xozest\u0101n ve etr\u0101f\u0131 lu\u0121atid\u00fcr. M\u00fcl\u016bk ve e\u015fr\u0101f h\u0101ric-i \u015fehre ve mev\u0101\u017c&#8217;-i istifr\u0101\u0121 ve hamm\u0101mda \u0101n\u0131\u00f1la tekell\u00fcm iderlerdi. \u2013 Ve biri dah\u0131 S\u00fcry\u0101n\u00ee&#8217;dir. S\u016brist\u0101n&#8217;a mens\u016bbdur. Sev\u0101d-\u0131 &#8216;Ir\u0101k&#8217;dan &#8216;ib\u0101retd\u00fcr ki anlara Neb\u0101t din\u00fcr. Hav\u0101ss-\u0131 m\u00fcl\u016bk ve erb\u0101b-\u0131 mes\u0101lih ve de&#8217;\u0101v\u012f \u0101n\u0131\u00f1la tekell\u00fcm iderlerdi. Vaz&#8217;i temell\u00fck ve ho\u015f \u0101mede mebn\u00eed\u00fcr. \u2013 Zeb\u0101n-\u0131 Pehlev\u00ee didikleri gibi zeb\u0101n-\u0131 Pehlev\u0101n\u00ee dah\u0131 din\u00fcr.<\/em><\/p>\n<p class=\"rteright\"><em>(533) (2019:177)<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n<p>\u0130skender Bey M\u00fcn\u015f\u00ee (\u00f6.1633)\u00a0<strong><em>&#8220;T\u00e2r\u00eeh-i &#8216;\u00c2lem&#8217;\u00e2r\u00e2-y\u0131 &#8216;Abb\u00e2s\u00ee&#8221;<\/em><\/strong>\u00a0isimli eserinde K\u00fcrt Suf\u00ee Bayram Ali Sultan&#8217;\u0131n Gilan&#8217;da K\u00fcrt a\u015firetlerinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Deyleman h\u00e2kimi oldu\u011fu belirtilmi\u015ftir\u00a0<em>(Tufan G\u00fcnd\u00fcz, 2015, ss:113)<\/em>.<\/p>\n<p>Nuzhet\u00fc&#8217;l-Qul\u00fbb&#8217;un Osmanl\u0131ca terc\u00fcmesinde\u00a0<em>&#8216;\u015e\u00eerv\u00e2n Vilayeti&#8217;<\/em>nde bulunan yerlerden biri olan<em>\u00a0&#8216;Ge\u015ft\u00e2sf\u00ee&#8217;\u00a0<\/em>halk\u0131n\u0131n\u00a0<em>&#8220;Dilleri Pehlev\u00ee&#8221;\u00a0<\/em>oldu\u011fu s\u00f6ylenmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Ayr\u0131ca<em>\u00a0&#8220;Irak-\u0131 &#8216;Acem Bil\u00e2dlar\u0131&#8221;<\/em>ndan Zenc\u00e2n&#8217;dan bahsedilirken de<em>\u00a0&#8220;Dilleri Behlev\u00ee&#8217;d\u00fcr&#8221;\u00a0<\/em>denilmi\u015ftir.<br \/>\nKlasik kaynaklardaki bilgiler; K\u00fcrtlerin konu\u015ftu\u011fu\/yazd\u0131\u011f\u0131 dilin adland\u0131r\u0131lmalar\u0131ndan bir tanesinin de\u00a0<em>&#8220;P\/Behlev\u00ee&#8221;<\/em>\u00a0oldu\u011funu ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n<div class=\"dnd-widget-wrapper context-custom_image type-image\">\n<div class=\"dnd-atom-rendered\">\n<div class=\"entry-media-inner-img\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"3.jpg\" src=\"https:\/\/www.indyturk.com\/sites\/default\/files\/styles\/800xauto\/public\/thumbnails\/image\/2020\/12\/16\/535646-1120151046.jpg?itok=FZxgAcr4\" alt=\"3.jpg\" width=\"800\" height=\"600\" \/><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"dnd-caption-wrapper\">\n<div class=\"meta\">Pehlevice belgeler \/ Kaynak:\u00a0Iranistik FU Berlin<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div class=\"dnd-widget-wrapper context-custom_image type-image\">\n<div class=\"dnd-atom-rendered\">\n<div class=\"entry-media-inner-img\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"4.jpg\" src=\"https:\/\/www.indyturk.com\/sites\/default\/files\/styles\/800xauto\/public\/thumbnails\/image\/2020\/12\/16\/535651-534746892.jpg?itok=P6MaaVtZ\" alt=\"4.jpg\" width=\"744\" height=\"1067\" \/><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"dnd-caption-wrapper\">\n<div class=\"meta\">\u0130ngiliz merkezli iki y\u00fcz y\u0131ll\u0131k Modern tarih tasar\u0131m\u0131 K\u00fcrtlerin\u00a0<em>&#8216;tarihsiz&#8217;\u00a0<\/em>g\u00f6sterimi \u00fczerine mi kurgulanm\u0131\u015ft\u0131r?<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p><strong>&#8216;Kord\/Kurd\/Curd&#8217; kavram\u0131 ne zamandan beri bir kavim ad\u0131 olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r?<\/strong><\/p>\n<p>Tam olarak tespit edilememekle beraber \u0130sl\u00e2m\u00ee kaynaklarda bir kavim ad\u0131 olarak\u00a0<em>&#8216;Kurd&#8217;\u00a0<\/em>kavram\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc ilk y\u00fczy\u0131l\u00a0<a href=\"https:\/\/www.indyturk.com\/tags\/hz-muhammed\">Hz. Muhammed<\/a>&#8216;in (571-632) ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 6, 7&#8217;nci\u00a0y\u00fczy\u0131l olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Bat\u0131 kaynaklar\u0131nda ise\u00a0<em>&#8216;Medes&#8217;<\/em>ten\u00a0<em>&#8216;Curdi\/Kurd&#8217;l<\/em>ere ge\u00e7i\u015f 1200&#8217;den sonras\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k gelmektedir.<\/p>\n<p><em>Kurd\/Kord\u00a0<\/em>kavram\u0131n\u0131n \u00a0Hz. Muhammed&#8217;in (s.a.v) ilk inananlar\u0131ndan Ceban el-Kurd\u00ee isimli \u015fahsiyette bulundu\u011funu hat\u0131rlatt\u0131ktan sonra; 8&#8217;inci as\u0131rda Halil b. Ahmed (718-791) taraf\u0131ndan \u00a0yaz\u0131lan ve Arap dilinin bilinen ilk s\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc olan\u00a0<em><strong>&#8220;Kit\u00e2bu&#8217;l- &#8216;ayn&#8221;<\/strong><\/em>\u00a0isimli eserde<em>\u00a0&#8220;el-Kurd (\ufe8d\ufee0\ufedb\ufeae\ufeaa): Cebel \u00a0min el-insan \/K\u00fcrd: \u0130nsanlardan bir millet-halk-kavim-soy-nesil (C:5, ss:326)&#8221;\u00a0<\/em>\u015feklinde k\u0131sa bir tan\u0131mlama bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Ayr\u0131ca Arap\u00e7a&#8217;ya hakimiyetiyle bilinen \u00cebn S\u00eede&#8217;nin (1008-1066) 12 ciltlik<strong><em>\u00a0&#8220;el-Muhkem ve&#8217;l-muh\u00eetu&#8217;l-azam&#8221;\u00a0<\/em><\/strong>isimli Arap\u00e7a s\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcndeki\u00a0<em>&#8220;wel-Kurd&#8221;<\/em>\u00a0maddesinde\u00a0<em>&#8220;Cil min elnas me&#8217;r\u00fbf wel-cem&#8217;\/K\u00fcrd insanlardan bir millet-kavim-soy (6, ss:748; 2000)&#8221;<\/em>dur ifadesi kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r\u00a0<em>(Mustafa \u00d6nc\u00fc, Kurdiname, J:3, 2020, ss:45)<\/em>.<\/p>\n<p>Halil b. Ahmed&#8217;in yapt\u0131\u011f\u0131 tan\u0131mlaman\u0131n benzer versiyonlar\u0131na veya K\u00fcrdlerin \u00e7o\u011fullu\u011funu ifade eden\u00a0<em>&#8220;(el) Ekr\u00e2d&#8221;<\/em>\u00a0\u015fekline, daha sonraki tek dilli\/\u00e7ok dilli Arap\u00e7a\/Fars\u00e7a\/\u00c7a\u011fatayca\/Osmanl\u0131ca\/K\u00fcrt\u00e7e s\u00f6zl\u00fcklerde ve ansiklopedilerde bir kavmi ifade edebilecek \u015fekilde rastlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>\u00d6rne\u011fin kim taraf\u0131ndan ve ne zaman yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bilinmeyen ancak eldeki d\u00f6rt n\u00fcshadan birinin \u00fczerinde h.770\/m.1368 tarihi bulunan\u00a0<em><strong>&#8220;\u00c7ulluk Kapan L\u00fcgati\/M\u00fcntehab fi&#8217;l L\u00fcga&#8221;<\/strong><\/em>\u00a0isimli Eski Anadolu T\u00fcrk\u00e7esi s\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcnde\u00a0<em>&#8220;K\u00fcrd [K\u00fcrd (\ufb90\ufeae\ufeaa) : cim ( 128 ) (\u062c b3\/2)] (Muhsin Uygun, 2014, ss:45)&#8221;<\/em>\u00a0ve onun \u00e7o\u011ful bi\u00e7imi olan\u00a0<em>&#8220;Ekr\u00e2d [Ekr\u0101d (\ufe8d\ufb90\ufeae\ufe8d\ufeaa): Cem&#8217;-i K\u00fcrd\u012b (19a5\/1] (Muhsin Uygun, 2014, ss:269)&#8221;<\/em>a yer verilmi\u015ftir.<\/p>\n<p>\u015eunu belirtmek gerekir ki, kanaatimize g\u00f6re Ka\u015fgarl\u0131 Mahmud&#8217;un 1072-4 tarihli\u00a0<em><strong>&#8220;Div\u00e2n-\u0131 Lugati&#8217;t-T\u00fcrk&#8221;\u00a0<\/strong><\/em>isimli eserinde bulunan d\u00fcnya haritas\u0131nda yer alan\u00a0<em>&#8220;Erz\u00fc&#8217;l-Ekr\u00e2d\/K\u00fcrdlerin Topraklar\u0131-\u00dclkesi&#8221;\u00a0<\/em>ifadesinden sonra T\u00fcrklerin zihinsel d\u00fcnyas\u0131nda K\u00fcrtlerin bir kavim olarak var oldu\u011funa dair ilk somut tan\u0131mlama bu s\u00f6zl\u00fckte g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n<p>Do\u011fu kaynaklar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra bizim tespitlerimize g\u00f6re 1400&#8217;lerden sonra Bat\u0131 dillerinde yaz\u0131lan s\u00f6zl\u00fck ve ansiklopedilerde bir kavim ad\u0131 olarak\u00a0<em>&#8220;Curd\/Courd\/Kurd\/Kurden\/Kourd\/Koord\/&#8221;<\/em>\u00a0madde ba\u015flar\u0131na rastlanmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Son 300 y\u0131lda bir\u00e7ok dilde yaz\u0131lan ansiklopedilerde yer verilen\u00a0<em>&#8216;K\u00fcrd&#8217;\u00a0<\/em>maddeleri baz\u0131 temel unsurlar \u00fczerine kurgulanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Maddeyi yazan \u015fahsiyetin bilgi ve niyeti; ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 devletin ona belirlemi\u015f oldu\u011fu s\u0131n\u0131r veya K\u00fcrtlerle olan ili\u015fkisinin boyutu maddenin niteli\u011fine ve niceli\u011fine y\u00f6n vermektedir.<\/p>\n<p>\u015eunu da dikkat etmek gerekir ki, M.\u00d6. 4&#8217;nci y\u00fczy\u0131ldan itibaren yaz\u0131lmaya ba\u015flanan ve 1400&#8217;lere kadar devam eden (yerini K\u00fcrd maddesine b\u0131rak\u0131ncaya dek) Latince ve Grek\u00e7e s\u00f6zl\u00fck ve ansiklopedik eserlerde, kendi d\u00f6nemlerinde ya\u015fayan bir etnik ad\u0131 olarak\u00a0<em>&#8216;Media\/Medes&#8217;<\/em>e madde ba\u015flar\u0131 olarak yer verilmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Nitekim Gaius Plinius Secundus&#8217;un (\u00f6.79)\u00a0<em>&#8220;<strong>Natural History\/Do\u011fal Tarih<\/strong>\u00a0(Kitap:6, 1847-9, C:2, ss:28-30)&#8221;<\/em>\u00a0ve Seville&#8217;li Isodor&#8217;un (560-636)\u00a0<em>&#8220;<strong>Etymologies\u00a0<\/strong>(\u0130ngilizce, 2006, ss:194)&#8221;<\/em>\u00a0isimli eserlerinde bu durumu a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n<p><strong>Mil\u00e2d \u00f6ncesi as\u0131rlarda K\u00fcrd\u00ee \u015fahsiyetler<\/strong><\/p>\n<p>Ayr\u0131ca \u015funu net biliyoruz ki,\u00a0<a href=\"https:\/\/www.indyturk.com\/tags\/islamiyet\">\u0130sl\u00e2miyet<\/a>&#8216;ten sonraki s\u00fcre\u00e7te telif edilen eserlerde, mil\u00e2d \u00f6ncesi as\u0131rlarda ya\u015fayan h\u00fck\u00fcmdar, vezir, komutan gibi\u00a0<em>&#8216;tarih\u00ee fig\u00fcrler&#8217;\u00a0<\/em>i\u00e7in de\u00a0<em>&#8216;Kurd&#8217;\u00a0<\/em>nisbesi kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Yani \u0130sl\u00e2m\u00ee kaynaklarda K\u00fcrt kavminin daha \u00f6nceki s\u00fcre\u00e7te nas\u0131l adland\u0131r\u0131ld\u0131klar\u0131 belirtilmese de, tarihsel ve destan\u00ee \u015fahsiyetlerin<em>\u00a0&#8216;K\u00fcrd&#8217;\u00a0<\/em>olarak nitelendirilmesi, K\u00fcrtlerin en az\u0131ndan M.\u00d6. 5000&#8217;lere kadar (P\u00ea\u015fd\u00e2d\u00eeler d\u00f6nemi) var oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc kabul ettikleri anlam\u0131na gelir.<\/p>\n<p>\u00d6rne\u011fin Ebu&#8217;l-K\u00e2s\u0131m-i Firdevs\u00ee&#8217;nin (\u00f6.411\/1021)\u00a0<em><strong>&#8220;\u015eehn\u00e2me&#8221;<\/strong><\/em>sinin 1450&#8217;lerdeki Osmanl\u0131ca \u00e7evirisinde\u00a0<em>&#8220;Fer\u00eed\u00fbn\u00ea K\u00fcrd, Behr\u00e2m\u00ea K\u00fcrd, K\u00fcrd\u00eeyye&#8221;\u00a0<\/em>isimlerine rastland\u0131\u011f\u0131 gibi, Mehd\u00ee mahlasl\u0131 Derv\u00ee\u015f Hasan taraf\u0131ndan II. Osman ad\u0131na 1621 y\u0131l\u0131nda (istinsah 1733) yap\u0131lan mensur \u00e7eviride de, R\u00fcst\u00eam\u00ea Zal (Zal o\u011flu R\u00fcstem) ile R\u00fcstem&#8217;in o\u011flu Feramerz\/Felamerz&#8217;den s\u00f6z edilirken\u00a0<em>&#8220;ves\u00e2&#8217;ir K\u00fcrdizy\u00e2n&#8221;\u00a0<\/em>denilmi\u015ftir\u00a0<em>(Ramazan B\u00f6l\u00fck, 2017, ss:417)<\/em>.<\/p>\n<p>Hamdullah M\u00fcstevff\u00ee Qazw\u00een\u00ee&#8217;nin (1281-1340?) 740\/1340 y\u0131l\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131\u00a0<em><strong>&#8220;N\u00fczhet\u00fc&#8217;l-Qul\u00fbb&#8221;\u00a0<\/strong><\/em>isimli eserinin Osmanl\u0131ca terc\u00fcmesinde Keykavus&#8217;un o\u011flu ve Keyh\u00fcsrev&#8217;in babas\u0131 olan \u015fahsiyetten de\u00a0<em>&#8220;Siy\u00e2ve\u015f-i K\u00fcrd&#8221;<\/em>\u00a0ad\u0131yla s\u00f6z edilmi\u015ftir\u00a0<em>(G\u00fcne\u015f Ekmek\u00e7i A\u015fan, 2020, ss:435)<\/em>.<\/p>\n<p>M\u00eer \u015eerefxan B\u00eedl\u00ees\u00ee&#8217;nin (1543-1603) 1597 tarihinde yaz\u0131p Fars\u00e7a Osmanl\u0131 devlet erkan\u0131na sundu\u011fu ve kimi yazma n\u00fcshalarda i\u00e7eri\u011fi dolay\u0131s\u0131yla, ayr\u0131ca Osmanl\u0131ca \u00e7evirilerinde,\u00a0<strong><em>&#8220;T\u00e2r\u00eeh-i \u00a0Kurdist\u00e2n&#8221;\u00a0<\/em><\/strong>ad\u0131yla bilinen\u00a0<em><strong>&#8220;\u015eerefn\u00e2me&#8221;<\/strong><\/em>sinde Eski \u0130ran Tarihi&#8217;nin (P\u00ea\u015fd\u00e2d\u00eeler, Key\u00e2niler, E\u015fk\u00e2niler, S\u00e2s\u00e2n\u00eeler) h\u00fck\u00fcmdar ve ordu komutanlar\u0131ndan<em>\u00a0&#8216;K\u00fcrd&#8217;\u00a0<\/em>olanlar\u0131n\u0131n isimleri say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Hemen belirtelim, K\u00fcrt askerlerinin kahramanl\u0131klar\u0131n\u0131n\u00a0<em>&#8216;ge\u00e7mi\u015f atalar\u0131&#8217;\u00a0<\/em>\u00f6zellikle de\u00a0<em>&#8216;R\u00fcstem\u00ea Zal&#8217;\u00a0<\/em>ile \u00f6v\u00fclerek anlat\u0131lmas\u0131 formu \u015fair Em\u00eer Mu&#8217;izz\u00ee&#8217;den (\u00f6.1125) beri kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Pehlev\u00eece (Orta K\u00fcrt\u00e7e) ile So\u011fd\u00e7a (Bize g\u00f6re Orta K\u00fcrt\u00e7e&#8217;nin do\u011fu kolu) klasik metinlerde kahramanl\u0131\u011f\u0131yla ilgili kitaplar yaz\u0131lan K\u00fcrd R\u00fcstem&#8217;in mezar\u0131, Ali Ekber H\u0131ta\u00ee 1516 y\u0131l\u0131nda Fars\u00e7a yazd\u0131\u011f\u0131<em><strong>\u00a0&#8220;H\u0131tayn\u00e2me&#8221;<\/strong><\/em>nin mukaddimesine g\u00f6re Ceyhun Nehri&#8217;nden X\u0131tay\/\u00c7in&#8217;e uzanan co\u011fraf\u00ee b\u00f6lgede bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n<div class=\"dnd-widget-wrapper context-custom_image type-image\">\n<div class=\"dnd-atom-rendered\">\n<div class=\"entry-media-inner-img\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"5.jpg\" src=\"https:\/\/www.indyturk.com\/sites\/default\/files\/styles\/800xauto\/public\/thumbnails\/image\/2020\/12\/16\/535656-2059793891.jpg?itok=dt2RU9dC\" alt=\"5.jpg\" width=\"800\" height=\"580\" \/><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"dnd-caption-wrapper\">\n<div class=\"meta\">R\u00fcstem hamsesi: Duvar resminin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, Pencikent ( Samarkand) Tacikistan. 7&#8217;nci y\u00fczy\u0131l<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div class=\"dnd-widget-wrapper context-custom_image type-image\">\n<div class=\"dnd-atom-rendered\">\n<div class=\"entry-media-inner-img\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"6.jpg\" src=\"https:\/\/www.indyturk.com\/sites\/default\/files\/styles\/800xauto\/public\/thumbnails\/image\/2020\/12\/16\/535661-377888951.jpg?itok=wxR18MAP\" alt=\"6.jpg\" width=\"800\" height=\"643\" \/><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"dnd-caption-wrapper\">\n<div class=\"meta\">R\u00fcstem hamsesi: Duvar resminin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, Pencikent ( Samarkand) Tacikistan. 7&#8217;nci y\u00fczy\u0131l. R\u00fcstem&#8217;in ejderhay\u0131 \u00f6ld\u00fcrmesi tasviri.<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div class=\"dnd-widget-wrapper context-custom_image type-image\">\n<div class=\"dnd-atom-rendered\">\n<div class=\"entry-media-inner-img\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"7.jpg\" src=\"https:\/\/www.indyturk.com\/sites\/default\/files\/styles\/800xauto\/public\/thumbnails\/image\/2020\/12\/16\/535671-2011720385.jpg?itok=Hd45bX9o\" alt=\"7.jpg\" width=\"382\" height=\"1024\" \/><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"dnd-caption-wrapper\">\n<div class=\"meta\">\u00c7in&#8217;in Dunhuang b\u00f6lgesinde bulunup; Pelliot Sogdian 13 ve British Library Or. 8212\/81&#8217;de muhafaza edilen 9&#8217;ncu y\u00fczy\u0131ldan kalma iki So\u011fd\u00e7a belgede &#8216;R\u00fcstem\u00ea Zal&#8217;\u0131n hikayesi anlat\u0131lmaktad\u0131r<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div class=\"dnd-widget-wrapper context-custom_image type-image\">\n<div class=\"dnd-atom-rendered\">\n<div class=\"entry-media-inner-img\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"8.jpg\" src=\"https:\/\/www.indyturk.com\/sites\/default\/files\/styles\/800xauto\/public\/thumbnails\/image\/2020\/12\/16\/535676-1896870501.jpg?itok=aqB0H3eo\" alt=\"8.jpg\" width=\"800\" height=\"1030\" \/><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"dnd-caption-wrapper\">\n<div class=\"meta\">Kahramanl\u0131\u011f\u0131yla sembol olan K\u00fcrd R\u00fcstem\u00ea Zal&#8217;\u0131n (Zal o\u011flu R\u00fcstem) do\u011fumu. Firdevs\u00ee&#8217;nin\u00a0<em>&#8220;\u015eehn\u00e2me&#8221;<\/em>si. Muhammed K\u00e2tib \u015eirazi taraf\u0131ndan H. 956\/M. 1549 y\u0131l\u0131nda istinsah edilen n\u00fcsha, T\u00fcrk ve \u0130slam Eserleri M\u00fczesi, nr: 1984, 67a<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div class=\"dnd-widget-wrapper context-custom_image type-image\">\n<div class=\"dnd-atom-rendered\">\n<div class=\"entry-media-inner-img\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"9.jpg\" src=\"https:\/\/www.indyturk.com\/sites\/default\/files\/styles\/800xauto\/public\/thumbnails\/image\/2020\/12\/16\/535681-638168335.jpg?itok=w9H58tuA\" alt=\"9.jpg\" width=\"800\" height=\"1096\" \/><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"dnd-caption-wrapper\">\n<div class=\"meta\">K\u00fcrd R\u00fcstem\u00ea Zal&#8217;\u0131n (Zal o\u011flu R\u00fcstem) \u00c7in Hakan\u0131&#8217;n\u0131 kementle \u00e7ekmesi. Firdevs\u00ee\u00a0<em>&#8220;\u015eehn\u00e2me&#8221;<\/em>si. Firdevs\u00ee&#8217;nin\u00a0<em>&#8220;\u015eehn\u00e2me&#8221;<\/em>si. Muhammed K\u00e2tib \u015eirazi taraf\u0131ndan H. 956\/M. 1549 y\u0131l\u0131nda istinsah edilen n\u00fcsha, T\u00fcrk ve \u0130slam Eserleri M\u00fczesi, nr: 1984, 202b<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div class=\"dnd-widget-wrapper context-custom_image type-image\">\n<div class=\"dnd-atom-rendered\">\n<div class=\"entry-media-inner-img\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"10.jpg\" src=\"https:\/\/www.indyturk.com\/sites\/default\/files\/styles\/800xauto\/public\/thumbnails\/image\/2020\/12\/16\/535686-1555175034.jpg?itok=8eFKdOjy\" alt=\"10.jpg\" width=\"800\" height=\"1170\" \/><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"dnd-caption-wrapper\">\n<div class=\"meta\">R\u00fcstem ile Efrasiyab \u015fahs\u0131nda g\u00f6r\u00fclen<em>\u00a0&#8216;\u00caran (K\u00fcrd-Acem, \u00ceran)-T\u00fbran (T\u00fcrk-Tatar-Mo\u011fol) Sava\u015f\u0131&#8217; \/\u00a0<\/em>Kaynak: Kemal K\u00e2fi taraf\u0131ndan h.843\/m.1439 y\u0131l\u0131nda istinsah edilen Firdevs\u00ee&#8217;nin &#8220;\u015eehn\u00e2me&#8221;si. S\u00fcleymaniye K\u00fct\u00fcphanesi, Hac\u0131 Be\u015fir A\u011fa nr: 486<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>Ebubekir ibn Behram ed-D\u0131me\u015fk\u00ee&#8217;nin (\u00f6.1102\/1691) 1689 y\u0131l\u0131nda yaz\u0131m\u0131n\u0131 tamamlad\u0131\u011f\u0131 Osmanl\u0131ca\u00a0<strong><em>&#8220;El-Fethu&#8217;r-rahm\u00e2n\u00ee f\u00ee Tarz-\u0131 Devlet-i Osman\u00ee&#8221;<\/em><\/strong>\u00a0isimli tarih-co\u011frafya eserinin\u00a0<em><strong>&#8220;Fasl-\u0131 Derbey\u00e2n-\u0131 Ey\u00e2let-i \u015eehrizol&#8221;<\/strong><\/em>\u00a0ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n i\u00e7erisinde\u00a0<em><strong>&#8216;Evs\u00e2f-\u0131 K\u00fcrdistan\/K\u00fcrdistan&#8217;\u0131n Vas\u0131flar\u0131&#8217;<\/strong><\/em>\u00a0k\u0131sm\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u015fu ifadeleri kullan\u0131r:<\/p>\n<blockquote><p><em>Bu Ekr\u00e2d hakk\u0131nda akv\u00e2l-\u0131 muhtelife vard\u0131r. Baz\u0131lar\u0131 Ekrad-\u0131 Arab&#8217;dan m\u00fcn\u015fa&#8217;ib olmu\u015fdur ve baz\u0131lar\u0131\u00a0<strong>Dahan Mar\u00ee<\/strong>&#8216;den. Bu t\u00e2ife ekseri \u015fec\u00ee&#8217; ve mahk\u00fbr ve m\u00fctekebbir ve h\u00e2m\u00eelik ve kat-\u0131 tarik mak\u00fclesi kend\u00fclere nisbet id\u00fcp tef\u00e2h\u00fcr iderler ve tevaif-i Ekr\u00e2d S\u00fcnn\u00ee ve \u015e\u00e2f\u00ee&#8217;i el-mezheblerdir. Ancak ulusat Musul&#8217;da ve \u015eam&#8217;dan Dasn\u00ee ve Halev\u00ee a\u015firetler ki Yezid\u00ee mezheblerd\u00fcr ve kend\u00fcleri \u015eeyh Hadi m\u00fcridlerinden add iderler. Me\u015f\u00e2yih n\u00e2m\u0131na i\u00e7lerinden kara sar\u0131nur ve bu cihetden Karaba\u015f dimekle ma&#8217;ruf olmu\u015flar ve \u015feytan ve Yezid&#8217;e belin c\u00fcmle e\u015fy\u00e2ya la&#8217;netden ictin\u00e2b iderler. Ve h\u00fckk\u00e2m-\u0131 K\u00fcrdist\u00e2n aras\u0131nda s\u00e2hib-i a\u015f\u00e2ir-i kes\u00eere olanlar a\u015firet ismiyle y\u00e2d olunup ve s\u00e2hib-i k\u0131l\u00e2&#8217; olanlar ol k\u0131l\u00e2&#8217; esm\u00e2s\u0131yla \u015f\u00f6hret-i \u015fi&#8217;ar olmak resmdir. Mesel\u00e2 Hakk\u00e2ri ve Cezire gibi ekser me\u015f\u00e2h\u00eer-i \u015fec\u00ee&#8217;an-\u0131 zaman bu taifedendir.\u00a0<strong>R\u00fcstem-i Z\u00e2l<\/strong>\u00a0ve\u00a0<strong>Behram \u00c7ubin\u00a0<\/strong>ve\u00a0<strong>Gergin Mil\u00e2d \u00fb Pehliv\u00e2n<\/strong>,\u00a0<strong>Ferh\u00e2d \u00fb \u015eirin\u00a0<\/strong>ki Kelh\u00fbr taifesindendir.<\/em><\/p>\n<p class=\"rteright\"><em>(Hasan G\u00fclbal, 2019, ss:148)<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n<p><strong>Erken d\u00f6nem \u0130sl\u00e2m\u00ee kaynaklarda K\u00fcrtlerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 co\u011frafyalar<\/strong><\/p>\n<p>Hem \u0130sl\u00e2m\u00ee kaynaklarda hem de Bat\u0131 kaynaklar\u0131nda\u00a0<em>&#8216;K\u00fcrtlerin kadim zamanlardan beri ya\u015fad\u0131\u011f\u0131&#8217;<\/em>\u00a0b\u00f6lgeyi ifade etmek i\u00e7in birka\u00e7 farkl\u0131 co\u011fraf\u00ee ve siyas\u00ee\u00a0<em>&#8216;Kurdist\u00e2n&#8217;<\/em>a yer verilmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Kurd ve Aryan dillerindeki\u00a0<em>&#8220;\u0130st\u00e2n&#8221;<\/em>\u00a0ekiyle olu\u015fturulan\u00a0<em>&#8220;Kurdist\u00e2n (\ufedb\ufeae\ufeaa\ufeb4\ufe98\ufe8e\ufee6)&#8221;<\/em>\u00a0ve<em>\u00a0&#8220;Lur<\/em>&#8221; alt grubunu ifade eden<em>\u00a0&#8220;Lurist\u00e2n&#8221;<\/em>\u00a0kavramlar\u0131 yakla\u015f\u0131k olarak bin y\u0131l\u0131ndan sonra kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130lgin\u00e7 bir \u015fekilde ilk \u0130sl\u00e2m\u00ee kaynaklarda K\u00fcrtlerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bir\u00e7ok co\u011fraf\u00ee b\u00f6lgeden s\u00f6z edilmektedir.<\/p>\n<p>Bu anlat\u0131mlardan \u00c7in&#8217;den Balkan&#8217;lara; Hazar Denizi&#8217;nin kuzey kesimlerinden Fars K\u00f6rfezi&#8217;ne kadar geni\u015f bir co\u011frafyaya yay\u0131ld\u0131klar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Mesela \u0130bn R\u00fcsteh&#8217;in (\u00f6.1913&#8217;lerde) 903-913 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda yaz\u0131m\u0131n\u0131 tamamlad\u0131\u011f\u0131\u00a0<em><strong>&#8220;Kitabu&#8217;l-\u00c2&#8217;l\u00e2ki&#8217;n-Nef\u00eese&#8221;\u00a0<\/strong><\/em>isimli eserinde Konstantisnis&#8217;ten bahsedilirken, Sekalibe \u00fclkesine do\u011fru Balatis \u015fehri civar\u0131nda\u00a0<em>&#8216;K\u00fcrd&#8217;<\/em>\u00a0milletinden \u00e7ad\u0131rlarda ya\u015fayan bir toplulu\u011fun bulundu\u011fu belirtilir\u00a0<em>(Ali Fuat Eker, 2010, ss:166)<\/em>.<\/p>\n<p>Di\u011fer taraftan Eb\u00fc&#8217;l-K\u0101s\u0131m Ubeydullah b. Abdullah b. Hurd\u00e2zbih&#8217;in (\u00f6. 300 \/ 912)\u00a0<em><strong>&#8220;Kit\u00e2b\u00fc&#8217;l-Mes\u00e2lik ve&#8217;l-Mem\u00e2lik&#8221;\u00a0<\/strong><\/em>isimli eserinde Ceyhun Nehri dolaylar\u0131nda K\u00fcrdlerin \u015fehri olan ve k\u00f6yleri bulunan\u00a0<em>&#8220;Husasek&#8221;<\/em>ten s\u00f6z edilmektedir (Murat A\u011far\u0131, 2008, ss:149).<\/p>\n<p>\u0130spanyol el\u00e7isi Ruy Gonz\u00e1les de Clavijo (\u00f6.1412) 1404 y\u0131l\u0131nda Xorasan-N\u00ee\u015f\u00e2b\u00fb&#8217;u ziyaret etti\u011finde;<em>\u00a0&#8216;L\u00fbr&#8217;\u00a0<\/em>K\u00fcrtlerinin Arap\u00e7a dil yap\u0131s\u0131na g\u00f6re yap\u0131lm\u0131\u015f olan, 400 kadar kaliteli \u00e7ad\u0131r sahibi\u00a0<em>&#8220;Alavari&#8221;<\/em>lerin N\u00ee\u015fabur&#8217;da bulundu\u011funu ve 20 bin deveye sahip bu a\u015firetin Timur&#8217;a y\u0131ll\u0131k 3 bin deve ile 15 bin koyun hara\u00e7 verdiklerini yazmaktad\u0131r (<em>Guy Lestrange, 1928, ss:181; \u00d6mer R\u0131za Do\u011frul, 1993, 115)<\/em>.<\/p>\n<p>K\u00fcrtler bu tarihten \u00f6nce de N\u00ee\u015fabur&#8217;da olmal\u0131 ki, ilk Arap\u00e7a-Fars\u00e7a<em><strong>\u00a0&#8220;El-B\u00fclgat\u00fc&#8217;l-M\u00fctercem f\u00ee&#8217;l-L\u00fcgat&#8221;<\/strong><\/em>\u00a0s\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn Ed\u00eeb K\u00fcrd\u00ee N\u00ee\u015f\u00e2b\u00fbr\u00ee taraf\u0131ndan 1046 y\u0131l\u0131nda yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenmektedir.<\/p>\n<div class=\"dnd-widget-wrapper context-custom_image type-image\">\n<div class=\"dnd-atom-rendered\">\n<div class=\"entry-media-inner-img\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"11.jpg\" src=\"https:\/\/www.indyturk.com\/sites\/default\/files\/styles\/800xauto\/public\/thumbnails\/image\/2020\/12\/16\/535691-1231684416.jpg?itok=vBNxwOnu\" alt=\"11.jpg\" width=\"800\" height=\"829\" \/><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"dnd-caption-wrapper\">\n<div class=\"meta\">8-15&#8217;nci y\u00fczy\u0131llar\u0131 aras\u0131nda \u0130sl\u00e2m co\u011frafyac\u0131lar\u0131n\u0131n haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnya haritalar\u0131ndaki co\u011frafi b\u00f6lgelerde K\u00fcrtlerin b\u00fcy\u00fck kitleler halinde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yerler sar\u0131 renkli dikd\u00f6rtgenle g\u00f6sterilmi\u015ftir. Harita Ramazan \u015ee\u015fen&#8217;in\u00a0<em>Eb\u00fcl Fida<\/em>\u00a0<em>co\u011frafya<\/em>\u00a0kitab\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131ndan al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>Hat\u0131rlamak gerekir ki &#8216;Lur&#8217;lar K\u00fcrdlerin bir alt grubudur. Nitekim \u015eih\u00e2b\u00fcdd\u00een Abdull\u00e2h b. Lutfill\u00e2h b. Abdirre\u015f\u00eed-i Bihd\u00e2d\u00een\u00ee-y\u00ee H\u00e2f\u00ee (\u00f6.1430) 823\/1421 y\u0131l\u0131nda yaz\u0131m\u0131n\u0131 tamamlad\u0131\u011f\u0131 Fars\u00e7a<strong><em>\u00a0&#8220;Co\u011frafy\u00e2-y\u0131 H\u00e2f\u0131z-\u0131 Ebr\u00fb&#8221;\u00a0<\/em><\/strong>kitab\u0131nda<em>\u00a0&#8216;Lur\u00eestan&#8217;<\/em>dan bahsederken,<em>\u00a0&#8216;L\u00fbr&#8217;<\/em>lar\u0131n (\u00e7o\u011fulu Alavir)<em>\u00a0&#8216;K\u00fcrd&#8217;<\/em>lerle ayni kavim oldu\u011fu bilgisi bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>1599-1605 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda yaz\u0131lan ve \u015fimdiye kadar m\u00fcellifi tespit edilemeyen<em><strong>\u00a0&#8220;T\u00e2r\u00eeh-i K\u0131z\u0131lba\u015f\u00e2n&#8221;<\/strong><\/em>\u00a0isimli Fars\u00e7a tarih kitab\u0131nda\u00a0<em>&#8220;K\u00fcrd&#8221;\u00a0<\/em>ve\u00a0<em>&#8220;Lor&#8221;\u00a0<\/em>kavimleri \u015feklinde ikili bir s\u0131n\u0131fland\u0131rmayla haklar\u0131nda bilgi verilmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Bu tarihten \u00f6nce yaz\u0131lm\u0131\u015f olan klasik kaynaklardaki K\u00fcrdlerin k\u00f6kenine dair rivayetlerin birka\u00e7\u0131 (Hz. S\u00fcleyman&#8217;\u0131n cinlerinden) ayn\u0131 \u015fekilde &#8216;Lor&#8217;lar i\u00e7in de dile getirilmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Her iki kavmin k\u00f6keni Dahhak Efsanesi&#8217;ne ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Da\u011flarda t\u00fcreyen K\u00fcrtler ve Lorlar i\u00e7in \u015fu ifadeler kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r:<\/p>\n<blockquote><p><em>Bu taifeye Lor ve K\u00fcrd ad\u0131n\u0131n konulmas\u0131n\u0131n sebebi \u015fudur: Matrud vilayetinde bir mevziye K\u00fcrd derler, yine bu havalideki bir ge\u00e7it yerinde bir k\u00f6y bulunmaktad\u0131r, ona da Lor derler. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu toplulu\u011fun eskiden bu b\u00f6lgeden zuhur etmi\u015f olmas\u0131ndan dolay\u0131, b\u00f6yle isimlendirilmi\u015flerdir.<\/em><\/p>\n<p class=\"rteright\"><em>(Tufan G\u00fcnd\u00fcz, 2015, ss:69-72)<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n<p>\u0130slam co\u011frafyac\u0131lar\u0131ndan el-Belazur\u00ee&#8217;nin (\u00f6l. 279\/892)\u00a0<em><strong>&#8220;Fut\u00fbh el-Buld\u00e2n&#8221;<\/strong><\/em>; Eb\u00fc&#8217;l-K\u0101s\u0131m Ubeydullah b. Abdullah b. Hurd\u00e2zbih&#8217;in (\u00f6. 300 \/ 912)\u00a0<em><strong>&#8220;Kit\u00e2b\u00fc&#8217;l-Mes\u00e2lik ve&#8217;l-Mem\u00e2lik&#8221;<\/strong><\/em>; Ya&#8217;kub&#8217;nin (292\/905)<strong><em>\u00a0&#8220;Kit\u00e2b\u00fc&#8217;l-B\u00fcld\u00e2n&#8221;<\/em><\/strong>; Eb\u00fb Zeyd Belh\u00ee&#8217;nin (\u00f6.322\/934)\u00a0<strong><em>&#8220;Suver\u00fc&#8217;l-ek\u00e2l\u00eem\/Takv\u00eem\u00fc&#8217;l-buld\u00e2n&#8221;<\/em><\/strong>; Kud\u00e2me b. Ca&#8217;fer&#8217;in (\u00f6.337\/948 [?])\u00a0<em><strong>&#8220;Kit\u00e2b\u00fc&#8217;l-Har\u00e2c&#8221;<\/strong><\/em>; \u0130bn Havkal (\u00f6.367\/977)<strong><em>\u00a0&#8220;Kit\u00e2b\u00fc S\u00fbreti&#8217;l-arz (el-Mes\u00e2lik ve&#8217;l-mem\u00e2lik)&#8221;<\/em><\/strong>; Makdis\u00ee&#8217;nin (\u00f6. 390\/1000[?])\u00a0<strong><em>&#8220;Ahsen\u00fc&#8217;t-tek\u00e2s\u00eem f\u00ee ma&#8217;rifeti&#8217;l-ek\u00e2l\u00eem&#8221;<\/em><\/strong>; \u0130bn\u00fc&#8217;l-Fak\u00eeh el-Hemed\u00e2n\u00ee&#8217;nin (\u00f6.289\/902)\u00a0<strong><em>&#8220;Muhtasar Kit\u00e2bu&#8217;l-Buld\u00e2n&#8221;<\/em><\/strong>; \u0130bn R\u00fcsteh&#8217;in (\u00f6.310\/922)\u00a0<strong><em>&#8220;A&#8217;l\u00e2ki&#8217;n-Nef\u00eese&#8221;<\/em><\/strong>; Eb\u00fb Ubeyd el-Bekr\u00ee&#8217;nin (v.487\/1094) ansiklopedik kitab\u0131\u00a0<strong><em>&#8220;Mu&#8217;cem\u00fc Mesta&#8217;cem min Esm\u00e2i&#8217;l-Bil\u00e2d ve&#8217;l-Mev\u00e2z\u00ee&#8221;\u00a0<\/em>ile\u00a0<em>&#8220;el-Mes\u00e2lik ve&#8217;l-Mem\u00e2lik&#8221;<\/em><\/strong>; \u015eer\u00eef el-\u0130dr\u00ees\u00ee&#8217;nin (v.560\/1165)\u00a0<strong><em>&#8220;N\u00fczhet\u00fc&#8217;l-M\u00fc\u015ft\u00e2k fi&#8217;htir\u00e2ki&#8217;l-\u00c2f\u00e2k&#8221;\u00a0<\/em><\/strong>ve muhtasar\u0131<strong><em>\u00a0&#8220;\u00dcns\u00fc&#8217;l-M\u00fchec ve Ravz\u00fc&#8217;l-F\u00fcrec&#8221;<\/em><\/strong>; Eb\u00fc&#8217;l-Fid\u00e2&#8217;n\u0131n (\u00f6.732\/1331)\u00a0<em><strong>&#8220;Takv\u00eem\u00fc&#8217;l-Buld\u00e2n&#8221;<\/strong><\/em>; M\u00fcellifi \u015fimdiye kadar tespit edilmemi\u015f olan Ebu&#8217;l-M\u00fceyyed Ab-d\u00fclkayy\u00fcm b. H\u00fcseyin b. Ali el Farisi&#8217;nin (1258) istinsah etti\u011fi\u00a0<em><strong>&#8220;Hudud\u00fc&#8217;l-&#8216;\u00c2lem&#8221;<\/strong><\/em>, Hamdullah b. Eb\u00fb Bekir b. Ahmed b. Nasr el-M\u00fcstevf\u00ee el-Kazv\u00een\u00ee&#8217;nin (\u00f6. 750\/1349)\u00a0<em><strong>&#8220;N\u00fczhet\u00fc&#8217;l-kul\u00fbb&#8221;<\/strong><\/em>; Eb\u00fb \u0130shak \u0130br\u00e2him b. Muhammed el-F\u00e2ris\u00ee el-\u0130stahr\u00ee&#8217;den (\u00f6.340\/952&#8217;den sonra) h.5-6\/m.11-12. y\u00fczy\u0131lda Fars\u00e7aya \u00e7evrilen<em><strong>\u00a0&#8220;Tercume-yi F\u00e2ris\u00ee-yi Mes\u00e2lik el-Mem\u00e2lik&#8221;<\/strong><\/em>; Sad\u0131q \u0130sfeh\u00e2n\u00ee&#8217;nin<strong><em>\u00a0&#8220;Co\u011frafya&#8221;<\/em><\/strong>; \u0130bn Mahm\u00fbd Muhammed M\u00fcf\u00eed\u00fc&#8217;l-M\u00fcstevf\u00ee\u00fc&#8217;l-Yezd\u00ee&#8217;nin\u00a0<strong><em>\u00a0&#8220;Muhtasar-\u0131 M\u00fcfid&#8221;<\/em><\/strong>; Zekeriyy\u00e2 b.Muhammed Kazv\u00een\u00ee&#8217;nin (\u00f6. 682\/1283) Arap\u00e7a olarak yazd\u0131\u011f\u0131\u00a0<em><strong>&#8220;Ac\u00e2&#8217;ib\u00fc&#8217;l-Mahl\u00fbk\u00e2t ve Gar\u00e2&#8217;ib\u00fc&#8217;l-Mevc\u00fbd\u00e2t&#8221;\u00a0<\/strong><\/em>ile \u00a0<em><strong>&#8220;\u00c2s\u00e2r\u00fc&#8217;l-bil\u00e2d ve ahb\u00e2r\u00fc&#8217;l-ib\u00e2d<\/strong><\/em>&#8220;; \u0130bn Faldan&#8217;n\u0131n (v.310\/922&#8217;den sonra), Eb\u00fb D\u00fclef&#8217;in (v.390\/1000?) ve \u0130bn Batt\u00fbta&#8217;n\u0131n (\u00f6. 1377 [?])<strong><em>\u00a0&#8216;Seyahatnameleri&#8217;<\/em><\/strong>\u00a0ile Eb\u00fb H\u00e2mid el-G\u0131rnat\u00ee&#8217;nin (v.565\/1169)<em><strong>\u00a0&#8220;el-Mu\u011frib an ba&#8217;zi Ac\u00e2ibi&#8217;l-Ma\u011frib\/Nuhbet\u00fc&#8217;l-Ezh\u00e2n f\u00ee Ac\u00e2ibi&#8217;l-B\u00fcld\u00e2n ve Ac\u00e2ib\u00fc&#8217;l-Mahl\u00fbk\u00e2t&#8221;<\/strong><\/em>; \u0130bn C\u00fcbeyr, Muhammed b. Ahmed&#8217;in (v.614\/1217)\u00a0<em><strong>&#8220;er-R\u0131hle&#8221;<\/strong><\/em>\u00a0isimli eserlerinde K\u00fcrtlere ve K\u00fcrtlerin ya\u015fad\u0131klar\u0131 co\u011frafyalara dair bilgiler bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Mes&#8217;\u00fbd\u00ee lakab\u0131yla bilinen Eb\u00fc&#8217;l-Hasan Ali b. el-H\u00fcseyin b. Ali&#8217;nin (\u00f6.956)\u00a0<em><strong>&#8220;et-Tenb\u00eeh ve&#8217;l-\u0130\u015fr\u00e2f&#8221;<\/strong><\/em>\u00a0isimli eserine g\u00f6re K\u00fcrdlerin<em>\u00a0&#8220;B\u00e2zenc\u00e2n, \u015e\u00fbhc\u00e2n, \u015e\u00e2zenc\u00e2n, Ne\u015f\u00e2vera, B\u00fbzik\u00e2n, Luriyye, C\u00fbrk\u00e2n, C\u00e2v\u00e2niyye, B\u00e2risiy\u00e2n, Cel\u00e2liyye, M\u00fcstek\u00e2n, C\u00e2b\u00e2rka, C\u00fbr\u00fbk\u00e2n, K\u00eek\u00e2n, M\u00e2c\u00fcrd\u00e2n, Hezb\u00e2niyye ve di\u011fer kollar\u0131 var&#8221;<\/em>d\u0131r.<\/p>\n<p>Bunlar;<em>\u00a0&#8220;Fars, Kirman, Sicistan, Horasan, Isfehan, M\u00e2h\u00e2t&#8217;tan Cib\u00e2l b\u00f6lgesi, M\u00e2h\u00fc&#8217;l-K\u00fbfe (D\u00eenever), M\u00e2h\u00fc&#8217;l-Basra (Nih\u00e2vend), M\u00e2h\u00fc Sebezan\/M\u00e2sebez\u00e2n, el-\u0130\u011f\u00e2reyn-yani bu iki yer Burc ve Kereci Eb\u00fb D\u00fclef-, Hemedan, \u015eehrez\u00fbr, Der\u00e2b\u00e2z, Sam\u011f\u00e2n (Dame\u011fan), Azerbaycan, Ermeniyye, Arr\u00e2n, Beylek\u00e2n, Bab\u00fc&#8217;l-Ebv\u00e2b (Derbend), Cez\u00eere b\u00f6lgesinden \u015eam ve Sug\u00fbr (U\u00e7 b\u00f6lgeler) topraklar\u0131n\u0131n K\u00fcrd b\u00f6lgelerinde bulunurlar. (Mithat Eser, 2020, ss:108)&#8221;<\/em>.<\/p>\n<p>\u015eehabedd\u00een Ahmed b. Yahy\u00e2 b. Fazlill\u00e2h el-\u00d6mer\u00ee (1301-1349) de\u00a0<strong><em>&#8220;Mes\u00e2lik\u00fc&#8217;l-ebs\u00e2r f\u00ee mem\u00e2liki&#8217;l-ems\u00e2r&#8221;\u00a0<\/em><\/strong>isimli eserinde Cezire, Musul ve Kavar ars\u0131ndaki k\u0131s\u0131m ile Hemedan aras\u0131nda ya\u015fayan yirmi\u00a0K\u00fcrt a\u015firetin ismini vermektedir.<\/p>\n<p>Bunlar;<\/p>\n<ol>\n<li>Gorani,<\/li>\n<li>Gilali\/Celal\u00ee,<\/li>\n<li>Zangali,<\/li>\n<li>Kusa ve Mabir,<\/li>\n<li>Sabuli, Kartavi,<\/li>\n<li>Hasmani,<\/li>\n<li>Karhin ve Dukuk civar\u0131nda bir kabile,<\/li>\n<li>Erbil arazisi i\u00e7inde ya\u015fayan bir kabile,<\/li>\n<li>Mazancan,<\/li>\n<li>Sohri,<\/li>\n<li>Zarzari,<\/li>\n<li>\u00c7olamerg,<\/li>\n<li>Markavan,<\/li>\n<li>Gavar Buca\u011f\u0131 K\u00fcrtleri,<\/li>\n<li>Zibari Buca\u011f\u0131 K\u00fcrtleri,<\/li>\n<li>Hakarililer,<\/li>\n<li>Besitki,<\/li>\n<li>Bohti,<\/li>\n<li>Dasini,<\/li>\n<li>Dumbuli&#8217;dir (Minorsky).<\/li>\n<\/ol>\n<p>Y\u00e2k\u00fbt Hamev\u00ee&#8217;nin (\u00f6. 1299)\u00a0<em><strong>&#8220;Mu&#8217;cem\u00fc&#8217;l-b\u00fcldan&#8221;<\/strong><\/em>\u0131nda ise Erzen, Siirt, Hizan, H\u00e2n\u00ee, \u00c2mid, H\u0131snkeyf\u00e2, Semanin, Tell F\u00e2fan, Cez\u00eeret\u00fc \u0130bn \u00d6mer, Zevzan, Nuseybin, D\u00e2r\u00e2, Mardin, Dunyesir, Ruha, Musul, Akra, &#8216;\u0130madiye, el-H\u0131sniye\/Zaho, Dakuka, Sincar, Erbil, Han\u0131kin, \u015eehrez\u00fbr, Suhreverd, K\u0131rm\u0131sin, S\u00eeser, Cebel, Hulv\u00e2n, Hemedan ve daha bir\u00e7ok k\u00f6y, kasaba ve belde K\u00fcrtlerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yerler olarak g\u00f6sterilmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Eb\u00fb Abdullah Muhammed b. Abdullah b. Muhammed b. \u0130brahim Lev\u00e2t\u00ee Tanc\u00ee (1304-1368)\u00a0<em><strong>&#8220;R\u0131hlet\u00fc \u0130bn Batt\u00fbta&#8221;<\/strong><\/em>\u00a0Amik Ovas\u0131&#8217;s\u0131ndan sonra gitti\u011fi Kusayr&#8217;daki kalenin emirinin ad\u0131n\u0131n Emiri Al\u00e2edd\u00een K\u00fcrd\u00ee oldu\u011funu belirtir.<\/p>\n<p>Ba\u015fka bir pasajda ise Atrablus&#8217;tan sonra\u00a0<em>&#8216;y\u00fcksek bir tepe \u00fczerinden kurulan k\u00fc\u00e7\u00fck, \u015firin \u015fehir&#8217;\u00a0<\/em>olarak tarif etti\u011fi\u00a0<em>&#8220;H\u0131snu&#8217;l-Ekr\u00e2d (K\u00fcrd Kalesi, 1030&#8217;larda in\u015fa edilmi\u015ftir)&#8221;<\/em>inde bir gece konaklad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler.<\/p>\n<p>Bat\u00fbta, burdan sonra Humus&#8217;a gitmi\u015ftir. \u0130bn C\u00fcbeyr (\u00f6.1217), Bat\u00fbta&#8217;dan bir y\u00fcz y\u0131l \u00f6nce Humus yak\u0131n\u0131nda K\u00fcrt gruplar\u0131n\u0131n bulundu\u011funu not etmi\u015fti (\u015eeyma \u00c7ankaya, 2019, ss:157).<\/p>\n<p>H\u0131lle&#8217;de\u00a0<strong><em>&#8220;\u0130sn\u00e2 A\u015feriyye \u0130m\u00e2miyye (\u015e\u00ee\u00ee Oniki \u0130mam)&#8221;<\/em><\/strong>\u00a0mezhebine inanan\u00a0<em>&#8220;Ekr\u00e2d (K\u00fcrtler)&#8221;<\/em>in bulundu\u011funu yazar.<\/p>\n<p>\u015eengal\/Sincar i\u00e7in \u015fu ifadeleri kullan\u0131r:<\/p>\n<blockquote><p><em>Sincar ahalisi K\u00fcrtlerden olu\u015fuyor. Bunlar cesur ve c\u00f6mert insanlard\u0131r. Orada g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm derin bilginlerden \u015eeyh Abdullah K\u00fcrd\u00ee b\u00fcy\u00fck dervi\u015flerden olup keramet sahibidir. K\u0131rk g\u00fcnde bir yemek yedi\u011fi ve yedi\u011fi zaman da bir arpa ekme\u011finin yar\u0131s\u0131yla yetindi\u011fi s\u00f6ylenir! Sincar da\u011f\u0131n\u0131n doru\u011funda kurulu tekkesinde g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcm onunla. Bana dua etti. Biraz da para verdi. Bu paray\u0131 Hint k\u00fcffar\u0131 taraf\u0131ndan sald\u0131r\u0131ya u\u011fray\u0131ncaya kadar muhafaza etmi\u015fimdir.<\/em><\/p>\n<p class=\"rteright\"><em>(A. Sait Aykut, YKY, 2000)<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n<p>K\u00fcrtler; Araplar, T\u00fcrkler ve Bat\u0131l\u0131lar K\u00fcrtlerin ya\u015fad\u0131klar\u0131 yerleri<em>\u00a0&#8216;Kurdistan&#8217;\u00a0<\/em>olarak adland\u0131rmadan \u00f6nce, yani mil\u00e2d\u00ee 1000&#8217;den \u00f6nce, K\u00fcrtler kendi \u00fclkelerini<em><strong>\u00a0&#8216;\u00caran\u015fahr&#8217;\u00a0<\/strong><\/em>olarak tan\u0131ml\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n<p>\u00d6rne\u011fin,<em>\u00a0 &#8216;El\u00ee Mistefa &#8216;Oremar\u00ee ve Cem\u00eel Mehmud \u015e\u00eala\u00ee&#8217;<\/em>nin Mela Mistefa<em>\u00a0&#8216;Oremar\u00ee&#8217;<\/em>den dinleyerek\u00a0<em>Vej\u00een\u00a0<\/em>dergisinde (S:16, 18 ve 19) yay\u0131mlad\u0131klar\u0131 K\u00fcrt\u00e7e\u00a0<em><strong>&#8220;R\u00fcstem\u00ea Zal Destan\u0131&#8221;<\/strong><\/em>na bak\u0131l\u0131rsa, Key Kawis d\u00f6neminde (Kayan\u00eeler; Med-Achaemenid; M.\u00d6. 1000-M.\u00d6.330) Zebulistan&#8217;da ya\u015fayan R\u00fcstem; aidiyet duydu\u011fu \u00fclkeyi\/topra\u011f\u0131<em>\u00a0&#8216;Welat\u00ea \u00ceran&#8217;<\/em>\u00a0olarak tarif etmi\u015f ve \u00fclkesinin\u00a0<em>&#8216;Turkan\u00ee\/T\u00fcrkler&#8217;\u00a0<\/em>taraf\u0131ndan sald\u0131r\u0131ya u\u011framamas\u0131 i\u00e7in sava\u015flara giri\u015fmi\u015ftir<em>\u00a0(Rojbir \u00c7al\u0131\u015f\u0131r, 2019, ss:62)<\/em>.<\/p>\n<p>Ayr\u0131ca Belu\u00e7 K\u00fcrdlerinden Axwend Mihemed Salih Zengene&#8217;nin; Do\u011fu ile Bat\u0131 kaynaklar\u0131ndan yararlanarak h.1070\/m.1659-60 y\u0131l\u0131nda Belucistan sahas\u0131nda olu\u015fturdu\u011fu Fars\u00e7a\u00a0<em>&#8220;Kurd Galn\u00e2me&#8221;<\/em>\u00a0isimli eserinde; M.\u00d6. 3000&#8217;lerden beri Medya&#8217;y\u0131 kendisine yurt edinen K\u00fcrd milletinin, bug\u00fcn genel olarak Azerbaycan ad\u0131yla bilinen co\u011frafyan\u0131n, kitab\u0131n yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tarihlerde (1660&#8217;ta), bu co\u011frafyaya<em>\u00a0&#8216;K\u00fcrdistan&#8217;\u00a0<\/em>ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi notu bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n<p><em>Peki,\u00a0&#8220;\u00caran\u015fahr&#8221; nedir, hangi co\u011fraf\u00ee s\u0131n\u0131rlar\u0131 ifade etmekte ve ne zamandan beri kullan\u0131lmaktad\u0131r?<\/em><\/p>\n<div class=\"dnd-widget-wrapper context-custom_image type-image\">\n<div class=\"dnd-atom-rendered\">\n<div class=\"entry-media-inner-img\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"12.jpg\" src=\"https:\/\/www.indyturk.com\/sites\/default\/files\/styles\/800xauto\/public\/thumbnails\/image\/2020\/12\/17\/535731-21879767.jpg?itok=MuSzYXXl\" alt=\"12.jpg\" width=\"800\" height=\"424\" \/><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"dnd-caption-wrapper\">\n<div class=\"meta\">Kyrene&#8217;li Eratosthenes&#8217;in (ca.285\u2013205 BC) g\u00fcn\u00fcm\u00fcze sadece al\u0131nt\u0131larla ula\u015f\u0131labilen<em>\u00a0&#8220;Geography&#8221;<\/em>\u00a0isimli co\u011frafya kitab\u0131na g\u00f6re M.\u00d6. 250&#8217;lider d\u00fcnya \/ Kaynak: Duane W. Roller;\u00a0<em>&#8220;Eratoshene&#8217;s Geography&#8221;<\/em>, Princeton University Press and Oxford, 2010, pp:251<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p><strong>Aryan, \u00caran ve \u00caran\u015fahr:<\/strong><\/p>\n<p>B\u00fcy\u00fck Darius&#8217;un (m.\u00f6. 522-m.\u00f6. 486)\u00a0<em><strong>&#8220;Nak\u015f\u00ea R\u00fcstem&#8221;<\/strong><\/em>de bulunan yaz\u0131t\u0131nda Darius, kendisini<em>\u00a0&#8220;Hystaspes&#8217;in o\u011flu bir Ahameni\u015fli, bir Pers&#8217;in o\u011flu\u00a0<strong>Aryan s\u00fclalesine ba\u011fl\u0131 bir Aryan<\/strong>\u00a0(G\u00fcl Zeynep Muslu, 2019, ss:44)&#8221;\u00a0<\/em>olarak tan\u0131tm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Darius&#8217;un kendisinden sonra tahta ge\u00e7en o\u011flu Kserkses\u00a0(486-465) de Persapolis &#8216;<em>Abadana Saray\u0131&#8217;<\/em>\u0131ndaki\u00a0<strong><em>&#8220;Daiva Yaz\u0131t\u0131&#8221;<\/em><\/strong>nda babas\u0131n\u0131n izinden giderek kendisini<em>\u00a0&#8220;Krallar kral\u0131, \u00fclkeler kral\u0131, her k\u00f6kenden halklar\u0131n kral\u0131&#8221;<\/em>\u00a0ve\u00a0<em>&#8220;Bir Ahameni\u015fli, bir Persli, bir Pers&#8217;linin o\u011flu, Aryan soyundan bir Aryan (G\u00fcl Zeynep Muslu, 2019, ss:66)&#8221;\u00a0<\/em>olarak g\u00f6stermi\u015ftir.<\/p>\n<p>Darius; \u00fclke s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 Persapolis Taht\u00ea Cem\u015f\u00eed&#8217;teki Apadan Saray\u0131&#8217;n\u0131n kuzeydo\u011fu k\u00f6\u015fesindeki bir kutuda yer alan alt\u0131n ve g\u00fcm\u00fc\u015f tabletteki yaz\u0131t\u0131nda\u00a0<em>&#8220;Benim sahip oldu\u011fum \u00fclke Scythia&#8217;dan (Sakalar) tutun da Sogdlar&#8217;\u0131n \u00f6tesinde Ethiopia&#8217;ya kadar ve Sind&#8217;den (Hind) Sardis&#8217;e (Lidya) kadard\u0131r (ss:43)&#8221;<\/em>\u00a0\u015feklinde ifade ederken; kendisinden kalan bir\u00e7ok yaz\u0131tta \u015fu \u00fclke\/eyalet\/iklim adlar\u0131 saym\u0131\u015ft\u0131r:<\/p>\n<blockquote><p><em>Ahuramazda&#8217;n\u0131n l\u00fctfuyla bana gelen \u00fclkeler \u015funlard\u0131r; Ben onlar\u0131n kral\u0131y\u0131m: &#8216;Persia, Elam, Babil, Asur, Arabia, M\u0131s\u0131r, bunlar denizin yan\u0131nda olanlar (Sardes, Ionia), Media, Armenia, Kapodokya, Parthia, Drangiana, Chorasmia, Baktria (Belh), Sogdiana (Sogd), Gandara, Scythia (Saka), Sattagydia (7 nehir \/ Pencab, Arahuziya, Rehc, Helmend \u0131rma\u011f\u0131n\u0131n \u00fcst b\u00f6lgesi, Maka&#8217; yani 23 toprakt\u0131r.<\/em><\/p>\n<p class=\"rteright\"><em>(Behistun, S\u00fctun:1, 6.1; 12-17. Sat\u0131r; 2019:29)<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n<p>Darius; Nak\u015f\u00ea R\u00fcstem&#8217;deki Kaya Mezar\u0131&#8217;nda uluslar\u0131n adlar\u0131n\u0131 kayaya fiziksel portreleri \u00e7izdirerek \u015fu \u015fekilde aktarm\u0131\u015ft\u0131r:<\/p>\n<blockquote><p><em>1-Bu Persli; 2-Bu Medli; 3-Bu Elaml\u0131; 4-Bu Parthian (Partl\u0131); 5-Bu Arian (Heratl\u0131); 6-Bu Bactrian (Belhli); 7-Bu Sogdian (Sogdlu); 8-Bu Chorasmian (Harezmli); 9-Bu Drangian (Zarangili); 10-Bu Arachosian (Rahcli); 11-Bu Sattagydian (Sattagu\u015flu); 12-Bu Gandara (Kandaharl\u0131); 13-Bu Sind (Hintli); 14-Bu Haumavarga Sakal\u0131 (Hauma i\u00e7en Sakal\u0131); 15-Bu Tigrakhauda Sakal\u0131 (Sivri \u015eapkal\u0131 Saka); 16- Bu Babilli; 17-Bu Asurlu; 18-Bu Arabian; 19-Bu M\u0131s\u0131rl\u0131; 20-Bu Armenian; 21-Bu Kapadokyal\u0131; 22-Bu Sardian (Lidya); 23-Bu Ionian; 24-Bu Scythia (Denizin \u00f6tesindeki Sakalar); 25-Bu Skudra; 26-Bu Trakyal\u0131; 27-Bu Libyal\u0131; 28-Bu Ethiopian (Habe\u015fli); 29-Bu Maka; 30-Bu Karyal\u0131 (2019:47-48).<\/em><\/p><\/blockquote>\n<p>Ulus adlar\u0131, Artakserkses II (405-359) veya III. (359-338) ait Persapolis&#8217;teki yaz\u0131tta da neredeyse ayn\u0131 \u015fekilde yaz\u0131l\u0131p s\u0131ralanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Kendilerini\u00a0<em>&#8216;Key\u00e2n\u00eeler&#8217;<\/em>in varisleri olarak g\u00f6ren S\u00e2s\u00e2n\u00eeler Devleti padi\u015fahlar\u0131n\u0131n ve vezir ile din adamlar\u0131n\u0131n yaz\u0131tlar\u0131 ile darp ettirdikleri paralarda ve<em>\u00a0&#8216;Pehlev\u00eece&#8217;\u00a0<\/em>olarak bilinen kitaplarda \u0130ranl\u0131lar\u0131n (\u00car\u00e2neg\u00e2n) ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u00fclke anlam\u0131nda ilk ba\u015fta kullan\u0131lan<em>\u00a0&#8216;\u00caran&#8217;<\/em>\u00a0s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc, daha sonra da devlet s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 da kapsayacak \u015fekilde\u00a0<em>&#8216;\u00caran\u015fahr&#8217;\u00a0<\/em>olarak geni\u015fletilmi\u015ftir.<\/p>\n<p><em>&#8216;\u00caran&#8217; ve &#8216;\u00caran\u015fahr&#8217;<\/em>\u0131n Erde\u015f\u00ear\u00ea Babekan ve o\u011flu \u015eahp\u00fbr zaman\u0131nda<em>\u00a0&#8216;Persia&#8217;<\/em>\u00a0iklimini, geni\u015fleyen devlet s\u0131n\u0131rlar\u0131yla beraber Afganistan&#8217;dan F\u0131rat Nehri&#8217;ne kadar olan \u00fclke s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 kapsad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n<p>Bahaeddin Muhammed b. Hasan b. \u0130sfendiy\u00e2r&#8217;\u0131n 613\/1217 y\u0131l\u0131nda kaleme ald\u0131\u011f\u0131\u00a0<strong><em>&#8220;T\u00e2r\u00eeh-i Taberist\u00e2n&#8221;<\/em><\/strong>\u00a0isimli eserinin i\u00e7erisinde Arap\u00e7a&#8217;dan Der\u00ee Fars\u00e7as\u0131na terc\u00fcme ederek yer verdi\u011fi<em><strong>\u00a0&#8220;Name-i Tanser&#8221;<\/strong><\/em>\u00a0ve di\u011fer belgeler bize \u0130ran\u015fahr\/S\u00e2s\u00e2ni \u0130mparatorlu\u011fu&#8217;nun resm\u00ee a\u011f\u0131zlar\u0131ndan birinin\u00a0<em>&#8216;\u0130r\u00e2n\/\u00caran \u00dclkesi&#8217;nin topraklar\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n nerelere dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Pek\u00ee &#8216;\u00caran&#8217;\u00a0<\/em>s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc nereden geliyor?<\/p>\n<p>I. \u015eapur&#8217;un<strong><em>\u00a0&#8220;Ka&#8217;be-i Zerd\u00fc\u015ft&#8221;<\/em><\/strong>deki \u00fc\u00e7 dilli (Pehlevice, Parth\u00e7a ve Eski Yunanca) yaz\u0131t\u0131nda \u00fclkenin\/devletin eyaletleri\/co\u011fraf\u00ee b\u00f6lgeleri \u015fu \u015fekilde s\u0131ralanm\u0131\u015ft\u0131r:<\/p>\n<blockquote><p><em>\u0112r\u0101n\u0161ahr xwad\u0101w ah\u0113m ud d\u0101r\u0101m \u0161ahr: P\u0101rs, Pahlaw, X\u016bzest\u0101n, M\u0113\u0161\u0101n, As\u014drest\u0101n, N\u014dd\u0161\u012brag\u0101n, Arabest\u0101n, \u0100d\u016brb\u0101dag\u0101n, Armen, Wiruz\u0101n, Seg\u0101n, Al\u0101n, Bal\u0101sag\u0101n yad fr\u0101x\u0161 \u014d k\u014df ud Al\u0101n\u0101n bar, ud ham\u0101g Padi\u0161xwar k\u014df, M\u0101d, Wurg\u0101n, Marg, Har\u0113w, ud ham\u0101g Abar\u0161\u0101hr, Kerm\u0101n, Sagast\u0101n, T\u016br\u0101n, Makr\u0101n, P\u0101rad\u0101n, H\u012bndest\u0101n, K\u016b\u0161\u0101n\u0161ahr yad fr\u0101x\u0161 \u014d Pa\u0161kab\u016br, ud yad \u014d K\u0101\u0161, Sugd, \u010c\u0101\u010dest\u0101n marz, ud az h\u014d \u0101rag zr\u0113h Maz\u016bn \u0161ahr (Ben \u0112r\u0101n\u0161ahr h\u00fck\u00fcmdar\u0131y\u0131m ve \u015fu \u0161ahr&#8217;lere (\u00fclkeler) sahibim: Pers, Parthia, Huzistan, Me\u015fan, Asuriya, Adiabene, Arabistan, Azerbaycan, Armenia, Geogris, Segan, Albania, Kafkasya da\u011flar\u0131 ve Albanya ge\u00e7itlerine kadar Balasakan, ve Pare\u015fvar&#8217;\u0131n t\u00fcm da\u011f silsilesini, Medya, G\u00fcrgan, Merv, Herat ve t\u00fcm Abar\u015fehr, Kirman, Sistan, Turan, Makran, Paradene, Hindistan, Pe\u015faver ve Ka\u015fgar&#8217;a kadar Ku\u015fan\u015fehr, So\u011fdiana, ve Ta\u015fkent da\u011flar\u0131na kadar, ve denizin di\u011fer taraf\u0131, Umman).<\/em><\/p>\n<p class=\"rteright\"><em>(Muhammed Y\u00fccel, 2018, ss:80-81<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n<p>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc y\u00fczy\u0131lda ya\u015fayan ve Sassan\u00ee padi\u015fahlar\u0131na dan\u0131\u015fmanl\u0131k yapan Mowbed\/rahip Kerdir&#8217;in<em>\u00a0&#8216;KSM: Kerdir, Ser Me\u015fhed&#8217;<\/em>;\u00a0<em>&#8216;KNRm: Kerdir, Naq\u015f-\u0131 Rustem&#8217;<\/em>;\u00a0<em>&#8216;KKZ: Kerdir, Ka&#8217;be-i Zerd\u00fc\u015ft&#8217;\u00a0<\/em>yaz\u0131tlar\u0131na g\u00f6re \u0112r\u0101n co\u011frafyas\u0131\/krall\u0131\u011f\u0131\u00a0<em>&#8220;\u0112r\u0101n\u0161ahr&#8221;<\/em>\u00a0\u015fu \u00fclkeleri haviydi:<\/p>\n<blockquote><p><em>P\u0101rs ud p\u0101rt ud x\u016bzest\u0101n ud \u0101s\u016brest\u0101n ud m\u0113\u0161\u0101n ud n\u014dd\u0161\u012brg\u0101n ud \u0101d\u016brb\u0101dag\u0101n ud spah\u0101n ud r\u0101y ud kerm\u0101n ud sagast\u0101n ud g\u016brg\u0101n t\u0101 fr\u0101z \u014d pe\u0161war.<\/em><\/p>\n<p><em>(Pars, Parthia, Huzistan, Babilonya, Mesene, Adiabene, Atropatene, \u0130sfahan, Rey, Kirman, Sagastan, Pe\u015fawer&#8217;e kadar G\u00fcrgan. (M. Y\u00fccel, 2018, ss:82).<\/em><\/p><\/blockquote>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<h2>Nurullah Alka\u00e7 -Independent T\u00fcrk\u00e7e<\/h2>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Var olan bir \u0131rk\u0131n ge\u00e7mi\u015f bir uygarl\u0131k(lar)la veya millet(ler)le bir ba\u011f kurulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda genellikle adlar\u0131n\u0131 vermi\u015f oldu\u011fumuz \u015fu birka\u00e7 y\u00f6ntem kullan\u0131l\u0131r: Aidiyet; devletsel ideoloji; akademik kurgu; tarihsel kaynaklar; dilsel veriler; fiziksek g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f; k\u00fclt\u00fcrel \u00f6geler; DNA. Peki, herhangi bir ideolojik tahakk\u00fcm ve akademik kurnazl\u0131\u011fa ba\u015fvurmadan, nesnel bir \u015fekilde bu y\u00f6ntemleri kullanarak K\u00fcrtlerin ge\u00e7mi\u015fini saptayabilir miyiz? Di\u011fer &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":32,"featured_media":23440,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1084],"tags":[6572,5828,6571,6573,117,1616,5838,6574,5580],"class_list":["post-23439","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-arastirma","tag-etnik-kurt","tag-farslar","tag-kurt-irki","tag-kurt-tarih-kaynaklari","tag-kurtler","tag-manset","tag-medler","tag-tarih-kaynaklari","tag-turkler"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23439","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=23439"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23439\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":23441,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23439\/revisions\/23441"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/23440"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=23439"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=23439"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=23439"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}