Li welat\u00ea xeriba ne ci ye ne niv\u00een e ne berpal e,<\/em><\/p>\n Derde van nexwe\u015fa tasek ava zozan\u00ead Sil\u00eeban\u00ee sar e.<\/em><\/p>\n \u00c7\u00fbme Xozan\u00ea, ser\u00ea s\u00fbka<\/em><\/p>\n Roj\u00ea tebatiya me t\u00fcne ji dest germ\u00ea,<\/em><\/p>\n \u015eeve xewa me nay\u00ea ji dest waqe-waqa van wawika,<\/em><\/p>\n Kul\u00ea tu bikev\u00ee mala xwey\u00eey\u00ea v\u00ea Xozan\u00ea,<\/em><\/p>\n \u00c7awa ji hev qetandiye deste gelek zava \u00fb b\u00fbka<\/em><\/p>\n Wey Xozan\u00ea, wey Xozan\u00ea\u2026\u2019<\/em><\/p>\n Bu kilam (a\u011f\u0131t),\u00a0Adana\u2019daki ba\u015fkald\u0131r\u0131larda pa\u015fa ve askerlere 400 s\u00fcvarisiyle beraber destek vermesi i\u00e7in Baz<\/strong>\u00eed(Do\u011fubayaz\u0131t) beyi S\u00fcrmeli Mehmed\u2019e (Pa\u015fa) g\u00f6nderilen ferman sonras\u0131, Pa\u015fa\u2019n\u0131n dengb\u00eajinin (ozan) yakt\u0131\u011f\u0131 a\u011f\u0131tt\u0131r. S\u00fcrmeli Mehmed\u00a0Pa\u015fa\u00a0ise \u0130shak Pa\u015fa Saray\u0131n\u0131 1680\u2019lerde yapt\u0131ran K\u00fcrd Abdi Beg\u2019in torunudur.<\/strong><\/p>\n Kozan a\u015firetinin hem baz\u0131 kaynaklarda T\u00fcrkmen olarak ge\u00e7tikleri hem de o a\u015firete g\u00fcn\u00fcm\u00fczde mensup baz\u0131 \u015fahsiyetlerin as\u0131llar\u0131n\u0131n T\u00fcrkmen olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemeleri bilinen bir durumdur. T\u00fcm tarihi eserleri Sel\u00e7uklulara ve t\u00fcm K\u00fcrd a\u015firetlerini de T\u00fcrkmenlere ba\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015fan bir zihniyetin varl\u0131\u011f\u0131 da mevcut oldu\u011fundan ar\u015fivler, belgeler, eski kaynaklar ve seyyah anlat\u0131mlar\u0131 bu konuda neler demektedirler diye bir bakal\u0131m.<\/p>\n <\/p>\n Baran Zeydanl\u0131o\u011flu<\/strong><\/p>\n <\/p>\n Tarih i\u00e7erisinde kaderleri kesi\u015fen de\u011fi\u015fik etnisitelere sahip a\u015firet, boy ve milletlerin birbirlerinin dilleri, inan\u00e7lar\u0131 ve ayn\u0131 co\u011frafyada geleneklerinden etkilenmeleri kayna\u015fmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131(r).<\/p>\n Orta Asya \u00fczerinden 1000\u2019li y\u0131llarda gelen T\u00fcrkmen boylar\u0131n\u0131n\u00a0Horasan-\u00a0Irak-\u0131 Acem ve Anadolu \u00fc\u00e7geni dahilinde yerle\u015ftikleri m\u0131nt\u0131kalarda kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 K\u00fcrd a\u015firetleri ile m\u00fcnasebetleri o tarihlerden beri\u00a0var olmu\u015ftur.<\/p>\n Bu durum Sel\u00e7uklular\u0131n Diyar-\u0131 Rum b\u00f6lgelerine ilerlemesi ile de devam etmi\u015f ve baz\u0131 K\u00fcrd beylerinin Sel\u00e7uklular\u0131n U\u00e7 Beyleri olarak ta Ege sahillerine kadar gitmelerine de neden olmu\u015ftur.\u00a0(Asl\u0131nda K\u00fcrdlerin Anadolu, Ege, Marmara ve hatta Trakya \u2013 Helen b\u00f6lgelerine gitmeleri Sel\u00e7uklulardan (1000\u2019ler) \u00e7ok \u00e7ok daha \u00f6nce ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Ancak konumuz \u015fimdi bu de\u011fil).<\/p>\n T\u00fcrkmen\u00a0boylar\u0131\u00a0ve K\u00fcrd a\u015firetlerinin \u00f6zellikle Toroslar\u00a0ve Ege b\u00f6lgesi boyunca\u00a0ayn\u0131 m\u0131nt\u0131kalarda,\u00a0hem de g\u00fc\u00e7 birli\u011fiyle hareket etmi\u015f olmalar\u0131\u00a0bilinen hakikatlerdendir.\u00a0Her iki toplum da Osmanl\u0131 idaresi ile defalarca kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalm\u0131\u015flard\u0131r.\u00a0\u00d6zellikle K\u00fcrd a\u015firetlerinin ba\u015fkald\u0131r\u0131lar\u0131 bir\u00e7ok kaynakta ge\u00e7erken, s\u00fcrg\u00fcnlerden\u00a0de\u00a0kurtulamad\u0131klar\u0131 \u00e7e\u015fitli a\u011f\u0131t ve efsanelere konu olmu\u015ftur.\u00a0\u00a0Bazen Kiziro\u011flu Mustafa Bey, bazen Dadalo\u011flu, bazen de Kozano\u011flu Ahmed Bey destanlar\u0131 ile tarihe ge\u00e7mi\u015flerdir.<\/p>\n Tarihte Adana Vilayetinin sancaklar\u0131ndan biri olarak bilinen Kozan b\u00f6lgesinin merkezi Sis\u2019idi. K\u00fcrdler, Ermeniler ve T\u00fcrkmenlerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 da\u011fl\u0131k bir co\u011frafya olarak bilinirdi. Bat\u0131s\u0131nda Konya Vilayeti, kuzeyinde Ankara ve Sivas Vilayetleri, do\u011fusunda Halep vilayeti ve g\u00fcneyinde de Cebel-Bereket sanca\u011f\u0131 ile kom\u015fu olan geni\u015f bir co\u011frafyadan ibaretti.<\/p>\n <\/p>\n Kozano\u011flu a\u015firetinin 1500\u2019lerden 1870\u2019lere kadar bu b\u00f6lgede en etkin otorite olduklar\u0131 ve kendi beyleri idaresinde y\u00fczy\u0131llar boyu kendi kural ve kararlar\u0131 ile ya\u015fad\u0131klar\u0131 Osmanl\u0131 tahrir kay\u0131tlar\u0131nda da sabittir. B\u00f6lge boylar\u0131, a\u015firetleri ve ahalisine dair onlarca yaz\u0131l\u0131 belge, eser ve anlat\u0131m mevcuttur. Baz\u0131 boy ve a\u015firetler o kadar i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015flerdir ki hangisinin hangi k\u00f6kene ait oldu\u011funu bilmek imk\u00e2ns\u0131z oldu\u011fu gibi X i\u00e7in bir kaynak Y derken ayn\u0131 Y i\u00e7in ba\u015fka bir kaynak X diyebilmi\u015ftir. Biz yine de baz\u0131 kaynaklar\u0131 inceleyelim. Konuya dair eserlerden ilki olarak J. H. Skene\u2019nin 1800\u2019lerin ortalar\u0131nda kaleme ald\u0131\u011f\u0131 Anatol, yani Anadolu adl\u0131 eseri ile ba\u015flayal\u0131m.<\/p>\n \u0130stanbul ve Halep\u2019te Britanya konsolosluk yard\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 da yapm\u0131\u015f olan James Henry Skene 1852\u2019de Kozan\u2019dan ge\u00e7iyor. Londra\u2019da (1853) yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 \u2018Anatol\u2019 adl\u0131 kitap \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda Kozan\u2019dan ve Kozano\u011flu a\u015firetinden de bahsediyor. Alparslan\u2019\u0131n Kapadokya\u2019y\u0131 ele ge\u00e7irdi\u011fi zaman sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131ndan birinin ad\u0131n\u0131n Kossun oldu\u011funu ve bu ki\u015finin kendisine ba\u011fl\u0131 olanlar ile birlikte Toros s\u0131rada\u011flar\u0131 civar\u0131na yerle\u015fti\u011fini belirtiyor. Ne Cengiz Han\u2019\u0131n ne de Osmanl\u0131n\u0131n onlara h\u00fckmedebildi\u011finin alt\u0131n\u0131 \u00e7iziyor. Ula\u015f\u0131lmas\u0131 imk\u00e2ns\u0131z olan bu kayal\u0131k co\u011frafyada ba\u011f\u0131ms\u0131z bir \u015fekilde hep var olduklar\u0131n\u0131 ve Kossun\u2019un neslinin zamanla Kozano\u011fullar\u0131 olarak adland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve hatta topraklar\u0131n\u0131n oldu\u011fu da\u011f k\u0131sm\u0131na da Kozan Da\u011f\u0131 denildi\u011fini yaz\u0131yor.\u00a0\u00a0Skene bu a\u015firetten T\u00fcrkmen olarak bahsederken, a\u015firetin 50 sene \u00f6nce Yozgatl\u0131 \u00c7apano\u011fullar\u0131n\u0131n binlerce ki\u015fi ile sald\u0131r\u0131s\u0131n\u0131 Kozano\u011flu a\u015firetinin sadece 18 ki\u015fi ile Karduklar\u0131n kaya- yuvarlama ve uzun ok\/yay tekni\u011fi ile p\u00fcsk\u00fcrtt\u00fcklerini payla\u015f\u0131yor. Burada at\u0131fta bulundu\u011fu Karduklar, Milattan \u00d6nce 400\u2019lerde Botan \u00e7ay\u0131n\u0131 ge\u00e7meye \u00e7al\u0131\u015fan paral\u0131 Yunan askerlerini bozguna u\u011fratan K\u00fcrdlerin atalar\u0131 olan Karduklard\u0131r ki Ksenefon\u2019un (M\u00d6. 431 \u2013 354) \u00fcnl\u00fc eseri \u2018Anabasis- On Binlerin D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc\u2019 adl\u0131 kitapta ge\u00e7er.<\/p>\n 1881 y\u0131l\u0131nda Hachette K\u00fct\u00fcphanesi taraf\u0131ndan Paris\u2019te yay\u0131mlanm\u0131\u015f olan Historie Universelle \u2013 Historie de L\u2019Empire Ottoman adl\u0131 Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu Tarihi adl\u0131 ansiklopedinin 17. sayfas\u0131nda Kozan ile ilgili \u015fu bilgiler verilmi\u015ftir:<\/p>\n \u2018Kozan- \u0130skenderun K\u00f6rfezi\u2019nin kuzeybat\u0131s\u0131nda, Anti-Toroslar\u2018da yer alan idari bir b\u00f6lge olup, Adana Vilayetinin bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Ad\u0131n\u0131, \u015eah \u0130smail\u2019e kar\u015f\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi \u00fcst\u00fcn hizmetlerden dolay\u0131 kendisine I. Selim taraf\u0131ndan \u00f6d\u00fcl de verilen Farsaklar (Varsaklar, BZ) K\u00fcrd a\u015firetinin reisinden al\u0131yor. Da\u011fl\u0131lar\u0131n Bab\u0131ali\u2019nin boyunduru\u011fundan tamamen kurtulmalar\u0131 uzun s\u00fcrmedi ve Aziz Pa\u015fa da onlar\u0131 yaln\u0131zca bir nevi teslimiyet durumuna ancak geri getirebildi. 1878\u2019de isyan \u00e7\u0131kar\u0131p Zeytun\u2019daki kom\u015fular\u0131n\u0131n hareketiyle i\u015f birli\u011fi yapt\u0131lar. Say\u0131lar\u0131n\u0131n 50.000 oldu\u011fu tahmin ediliyor; birka\u00e7 T\u00fcrkmen ve Ermeni topluluk d\u0131\u015f\u0131nda tamam\u0131 K\u00fcrd\u2019d\u00fcr\u2019<\/em>.<\/p>\n Kilikya b\u00f6lgesini ziyaret eden di\u011fer \u00fcnl\u00fc bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131 ise Frans\u0131z arkeolog ve tarih\u00e7i Victor Langlois\u2019dir. 1850\u2019lerde bu co\u011frafyay\u0131 dola\u015fan Langlois, arkas\u0131nda b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok k\u0131ymetli eseri \u2018Kilikya ve Toros Da\u011flar\u0131nda seyahat-\u00a0Voyage dans la Cilicie et dans les montagnes du Taurus\u00a0(1861)\u00a0adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda \u00f6nemli bilgiler payla\u015f\u0131r.<\/p>\n Kilikya b\u00f6lgesini anlat\u0131rken T\u00fcrkmenleri (ki onlar i\u00e7in \u2018as\u0131llar\u0131 Tatar\u2019d\u0131r\u2019 diyor), T\u00fcrkleri, K\u00fcrdleri ve Y\u00f6r\u00fckleri ayr\u0131 gruplar olarak aktar\u0131r. \u2018K\u00fcrdlerin ve Y\u00f6r\u00fcklerin imrendikleri s\u00fcr\u00fc ve hasatlar\u0131n\u0131 onlardan koruyorlar\u2019 diyor bir yerde.<\/p>\n T\u00fcrkmenler i\u00e7in \u201815. y\u00fczy\u0131lda bu b\u00f6lgeye ilk istila ve ak\u0131nlar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirdiler<\/em>\u2019 a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 yaparken, atalar\u0131ndan olan ve o tarihlerden \u00f6nce ta I. Murad zaman\u0131nda, Karamano\u011flu Ali Bey\u2019in di\u011fer b\u00f6lgeleri ele ge\u00e7irdi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. T\u00fcrkmenlerin ve Y\u00f6r\u00fcklerin toplam a\u015firet say\u0131lar\u0131n\u0131 19 olarak yazan Langlois, bunlar aras\u0131nda Kozano\u011flu ve Varsak a\u015firetlerini de sayar.<\/p>\n Adana b\u00f6lgesindeki d\u00f6rt b\u00fcy\u00fck K\u00fcrd a\u015firetini Karalar \u2013 Lekler \u2013Av\u015farlar \u2013 Karsanteli \u015feklinde s\u0131ralam\u0131\u015ft\u0131r. Bu a\u015firetlerin \u00e7ad\u0131r say\u0131lar\u0131n\u0131 da 5 000 olarak belirten Langlois, Kilikya b\u00f6lgesinin \u00e7ok farkl\u0131 toplumlardan ve inan\u00e7lardan olu\u015ftu\u011funa de\u011finerek, n\u00fcfusunun 150 bin civar\u0131 oldu\u011funu yazm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fmas\u0131nda Av\u015far a\u015fireti mensubu K\u00fcrd bir s\u00fcvariyi tasvir eden bir de grav\u00fcr payla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n <\/p>\n Konuyla ilgili olarak tarih\u00e7i yazar ve ayn\u0131 zamanda da bir akademisyen olan k\u0131ymetli Selim Temo\u2019nun\u00a0Horasan K\u00fcrtleri\u00a0<\/em><\/strong>(Dara Yay\u0131nlar\u0131, 2022, 5. bask\u0131, sayfa 253) adl\u0131 kitap \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131ndaki Av\u015far K\u00fcrdleri ve Langlois\u2019in anlat\u0131m\u0131yla ilgili olan k\u0131sm\u0131 da oldu\u011fu gibi payla\u015fay\u0131m:<\/p>\n \u2018Af\u015faranl\u00fb\/Ef\u015feranl\u00fb: El\u00ee Rehmet\u00ee, bize, Horasan\u2019da iki Af\u015far a\u015fireti oldu\u011funu, bunlardan birinin Asyatik \u00f6zellikler g\u00f6sterip T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fan, di\u011ferinin ise Aryen \u00f6zellikler g\u00f6sterip K\u00fcrt\u00e7e konu\u015fan bir a\u015firet oldu\u011funu aktarm\u0131\u015ft\u0131r. 1850\u2019li y\u0131llarda Kilikya\u2019da bulunan Victor Langlois\u2019n\u0131n kaynak\u00e7ada g\u00f6sterilen kitab\u0131na yaz\u0131lan imzas\u0131z \u00f6ns\u00f6zde, Langlois\u2019n\u0131n seyahatini engelleyip k\u0131lavuzuna \u015fiddet uygulayan Af\u015far a\u015firetine mensup K\u00fcrtler ile ilk kez Kilikya\u2019daki Anazarbe kasabas\u0131nda kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 belirtilmi\u015ftir. Langlois ise, Adana livas\u0131ndaki K\u00fcrt a\u015firetleri ile n\u00fcfuslar\u0131 hakk\u0131nda fikir verebilecek \u00e7ad\u0131r say\u0131lar\u0131n\u0131 \u015f\u00f6yle aktarmaktad\u0131r: Karalar (600), Lek (150), Af\u015far (3.000) ve Karsanteli (1.300). Yazar, \u00d6nasya\u2019da birka\u00e7 b\u00f6lgeye yay\u0131lan say\u0131s\u0131z Af\u015far kabilesinin a\u015firetler i\u00e7inde en korkun\u00e7lar\u0131 oldu\u011funu ve deh\u015fet uyand\u0131rd\u0131klar\u0131n\u0131 vurgular. \u201cAf\u015far a\u015firetinden bir K\u00fcrt atl\u0131s\u0131\u201d alt yaz\u0131s\u0131 ile bir resim kullanan yazar, ilerleyen k\u0131s\u0131mlarda da K\u00fcrt Af\u015farlar ifadesini kullanmaktad\u0131r.<\/em>\u201d<\/p>\n Kozan a\u015firetine dair Say\u0131n Selim Temo ayr\u0131ca Dersim\u2019de de o isimle bir a\u015firetin oldu\u011funu taraf\u0131ma ileterek \u015fu bilgileri payla\u015ft\u0131: \u2018..halen Dersim a\u015firetlerinden birinin ad\u0131 Kodan\u2019d\u0131r. Bildi\u011finiz gibi d-z ge\u00e7i\u015fleri \u00e7ok s\u0131k rastlanan bir durumdur; derya-zerya, Dehak-Zehak vb. \u015e\u00eax Dilo Bel\u00eencan\u2019\u0131n 1000 y\u0131l\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131na tarihlenen iclas belgesinde Dersim\u2019deki K\u00fcrt a\u015firetleri say\u0131l\u0131rken \u201cKozan\u201d a\u015firetinin ad\u0131 an\u0131l\u0131r. Ayn\u0131 a\u015firet olduklar\u0131n\u0131, zamanla d-z d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Horasan K\u00fcrtleri\u2019nde yazd\u0131\u011f\u0131m gibi, Horasan\u2019da Kodanl\u0131 adl\u0131 bir K\u00fcrt a\u015fireti bulunmaktad\u0131r. Ne yaz\u0131k ki hakk\u0131nda \u00e7ok az bilgi edinebildim ki \u015fu birka\u00e7 c\u00fcmleden olu\u015fuyor: \u201cKodanl\u00fb: \u015ead\u00ee kollar\u0131ndan biri olmal\u0131d\u0131r. Dersim Raporu\u2019nda Mazgirt\u2019te ya\u015fayan Kodan a\u015firetinden s\u00f6z edilmektedir. \u015e\u00eax Dilo Bel\u00eencan\u2019\u0131n listesinde adlar\u0131 ge\u00e7en Kozan a\u015firetinin alt kolu da olabilir.<\/em>\u201d<\/p>\n <\/p>\n Av\u015far a\u015firetinden bahsedince \u2018Ferman padi\u015fah\u0131nsa da\u011flar bizimdir\u2019 s\u00f6z\u00fc ile bilinen Dadalo\u011flu\u2019nun o me\u015fhur dizelerini de payla\u015fmak laz\u0131m diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum:<\/p>\n Kalkt\u0131 g\u00f6\u00e7 eyledi Av\u015far elleri Belimizde k\u0131l\u0131c\u0131m\u0131z Kirmani Dadalo\u011flu\u2019m yar\u0131n kavga kurulur Britanyal\u0131 \u00fcnl\u00fc arkeolog ve tarih\u00e7i Frederick William Hasluk, 1922 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 K\u00fc\u00e7\u00fck Asya\u2019n\u0131n Heterodoks A\u015firetleri (Heterodox Tribes of Asia minor) adl\u0131 kitab\u0131nda Ege ve Akdeniz b\u00f6lgelerindeki topluluklar\u0131 ve inan\u00e7lar\u0131n\u0131 incelemi\u015ftir.<\/p>\n Bu \u00e7ok geni\u015f co\u011frafya boyunca ya\u015fayan Y\u00f6r\u00fck, T\u00fcrkmen, K\u00fcrd, Tahtac\u0131, Alevi, K\u0131z\u0131lba\u015f, Bekta\u015fi, Abdal, Zeybek ve di\u011fer bir\u00e7ok tan\u0131mlama ile an\u0131lan topluluklar\u0131 muazzam bir profesyonellikle ve bilimsel olarak analiz etmi\u015ftir. Y\u00f6r\u00fckler olarak adland\u0131r\u0131lan topluluklar\u0131n de\u011fi\u015fik inan\u00e7, etnisite ve mezheplere mensup olduklar\u0131 da belirtiliyor. S\u00fcnni M\u00fcsl\u00fcman, K\u0131z\u0131lba\u015f\/Alevi, Pagan gibi. Ayr\u0131ca u\u011fra\u015f\u0131lar\u0131 ve bulunduklar\u0131 m\u0131nt\u0131ka ile adland\u0131r\u0131ld\u0131klar\u0131 da ki odun kesme\/ormanc\u0131l\u0131k ile u\u011fra\u015fan Y\u00f6r\u00fcklere \u2018Tahtac\u0131\u2019 dendi\u011fi de yaz\u0131yor.<\/p>\n Y\u00f6r\u00fcklerin kendi aralar\u0131nda da \u00e7ok farkl\u0131 T\u00fcrk\u00e7e a\u011f\u0131zlar kulland\u0131klar\u0131n\u0131 ve Azerbaycan ve de \u00c7a\u011fatay T\u00fcrk\u00e7esinin de kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 yazar. \u0130zmirli \u00fcnl\u00fc bilim adam\u0131 Dr. Tsakyroglous\u2019unun (\u00c7ak\u0131ro\u011flu) tecr\u00fcbelerini referans alarak belli ba\u015fl\u0131 Y\u00f6r\u00fck a\u015firetlerini de g\u00f6zlemleyen Hasluk, Dr. Tsakyroglous\u2019un birebir muhatap oldu\u011fu a\u015firetlere at\u0131fta bulunarak bu Y\u00f6r\u00fckler aras\u0131nda baz\u0131 a\u015firetlerin K\u00fcrd\u00e7e konu\u015ftuklar\u0131n\u0131n ve K\u00fcrd olduklar\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7izer.<\/p>\n K\u0131z\u0131lba\u015f K\u00fcrd a\u015firetleri tan\u0131mlamas\u0131yla Alevi K\u00fcrdlerine de de\u011finen Hasluck, onlar i\u00e7in \u2018K\u00fcrd\u00e7enin Zaza leh\u00e7esini konu\u015fan Bat\u0131 K\u00fcrdleri\u2019 ibaresini kullanmaktad\u0131r.<\/p>\n 1878 y\u0131l\u0131nda Kozan\u2019dan ge\u00e7en seyyah yazar Henry C. Barkley, 1891 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 \u2018At s\u0131rt\u0131nda K\u00fc\u00e7\u00fck Asya ve Ermenistan\u2019da yolculuk- A ride through Asia Minor and Armenia\u2019 adl\u0131 kitab\u0131nda g\u00fczergah\u0131 boyunca kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 M\u00fcsl\u00fcman ve Hristiyan ahalinin ya\u015famlar\u0131na, \u00f6zelliklerine, gelenek ve g\u00f6reneklerine de\u011finiyor. Kozan\u2019dan ge\u00e7erken de y\u00fczy\u0131llard\u0131r oraya h\u00e2kim olan beylerinden bahsediyor. Bu etkin ve g\u00fc\u00e7l\u00fc a\u015firet liderlerinin torunlar\u0131ndan olan Kozanl\u0131 Ahmed adl\u0131 bir Bey\u2019in birka\u00e7 sene \u00f6nce a\u015fireti ile birlikte h\u00fck\u00fcmete ba\u015fkald\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve b\u00fcy\u00fck sorunlar \u00e7\u0131kartt\u0131klar\u0131n\u0131 anlat\u0131yor.<\/p>\n H\u00fck\u00fcmetin Kozanl\u0131 Ahmed Bey ve K\u00fcrdlerinin \u00fczerine d\u00fczenli askerlerden olu\u015fan bir tabur g\u00f6ndermesi sonucu da\u011f\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 ve bu hadiseden sonra da Kozanl\u0131 Ahmed Bey\u2019in pa\u015fal\u0131k stat\u00fcs\u00fc ve emeklilik hakk\u0131 elde etti\u011fini aktar\u0131yor.<\/p>\n \u2018Yaln\u0131z bu Bey ile h\u00fck\u00fcmet aras\u0131nda bir \u015fartla anla\u015fma sa\u011flanm\u0131\u015fm\u0131\u015f. O da Kozanl\u0131 Ahmed\u2019in \u0130stanbul\u2019da kalmas\u0131 ve oradan ayr\u0131lmamas\u0131 \u00fczerineymi\u015f. Fakat gel g\u00f6r ki Kozanl\u0131 Ahmed Bey, bizim bu ziyaretimizden birka\u00e7 ay \u00f6ncesinde gizlice bu da\u011flar\u0131na geri d\u00f6nm\u00fc\u015f, adamlar\u0131na \u00e7a\u011fr\u0131 yaparak atalar\u0131 gibi ba\u011f\u0131ms\u0131z bir Bey olarak devam edece\u011fini bildirmi\u015f. Kozanl\u0131 Ahmed\u2019in bu \u015fekilde karar k\u0131lmas\u0131nda de\u011fi\u015fik nedenlerin oldu\u011fu s\u00f6ylenmekte.<\/p>\n \u0130lki emeklili\u011finin sadece k\u00e2\u011f\u0131t \u00fczerinde oldu\u011fu ve bir i\u015fe yaramad\u0131\u011f\u0131. \u0130kincisi Bulgarlar\u0131n, Ruslar\u0131n ve \u0130ngilizlerin dahi, T\u00fcrkiye\u2019nin bu karga\u015fal\u0131 durumunda toprak ve imk\u00e2n sahibi olurken, kendisinin iyi bir M\u00fcsl\u00fcman oldu\u011fu halde hi\u00e7bir \u015fey elde edememesi. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc ise onun h\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan siyasi baz\u0131 meseleleri sonland\u0131rmas\u0131 ama\u00e7l\u0131 karga\u015fa \u00e7\u0131karmas\u0131 i\u00e7in g\u00f6nderildi\u011fiydi. Nedenleri ne olursa olsun d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc sonras\u0131nda yakla\u015f\u0131k bir ay boyunca buralarda karga\u015fa \u00f6l\u00fcm soygun vesaire eksik olmam\u0131\u015f ve h\u00fck\u00fcmet tekrardan askerlerini g\u00f6ndermi\u015f. Adamlar\u0131 kar\u0131n g\u00fcne\u015f \u00f6n\u00fcnde erimesi gibi ortadan kaybolunca, o da teslim olmu\u015f ve padi\u015fah\u0131n tekrardan huzuruna \u00e7\u0131kmak i\u00e7in \u0130stanbul\u2019un yolunu tutmu\u015f. Ge\u00e7en seferki gibi k\u00e2rl\u0131 \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen bu Bey\u2019in beklentisi bu sefer bo\u015fa \u00e7\u0131km\u0131\u015f. Zira \u00f6nce zindana at\u0131lm\u0131\u015f sonra da Tunus\u2019a s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderilmi\u015f. Biz bu \u00fclkeye ilk geldi\u011fimizde herkes onun hakk\u0131nda konu\u015fuyordu ve her ge\u00e7ti\u011fimiz \u015fehirde olaylar ile ilgili yeni bir versiyon duyuyorduk.<\/p>\n G\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz her bir memur bu hadisenin ger\u00e7ekli\u011fini onayl\u0131yor ve iki bin ile yirmi bin aras\u0131nda da\u011fl\u0131n\u0131n bu ba\u015fkald\u0131r\u0131da yer ald\u0131klar\u0131n\u0131 anlat\u0131yordu ki anlatan\u0131n iste\u011fine g\u00f6re rakamlar ve hadisenin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc de art\u0131yordu. Ba\u015fkald\u0131r\u0131y\u0131 anlatan bu resmi yetkililer, t\u00fcm ya\u015fananlar\u0131n \u00fcstesinden sadece kendilerinin geldiklerini ve g\u00f6revlerine sad\u0131k kalarak \u00fclkenin en az\u0131l\u0131 d\u00fc\u015fman\u0131n\u0131 kendilerinin yakalad\u0131klar\u0131n\u0131 anlat\u0131yorlard\u0131. Bu olaylarla ilgileri olmayan ki\u015filer ise anlat\u0131lanlar\u0131n abart\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, bir ka\u015f\u0131k suda f\u0131rt\u0131na kopar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, pa\u015falar ve generallerin s\u0131rf terfi ve \u00f6d\u00fcl almak i\u00e7in b\u00f6yle yapt\u0131klar\u0131n\u0131; Kozanl\u0131 Ahmed Bey\u2019in \u00f6yle bir emelinin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve kesinlikle be\u015f y\u00fczden fazla adam\u0131n\u0131n onunla hareket etmedi\u011fini ve de \u00fcstelik adamlar\u0131n\u0131n silah ve cephanelerinin de olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatt\u0131lar. Ben \u015fahsen anlat\u0131lanlar\u0131n bu ikincisine inan\u0131yorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc Dum Da\u011f\u0131 civar\u0131nda kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z k\u00f6yl\u00fclerin olaylara dair anlatt\u0131klar\u0131 ve verdikleri say\u0131lar da o y\u00f6ndeydi ki bu insanlar\u0131n ger\u00e7ekleri s\u00f6ylemekle ellerinde ne kaybedecek ne de kazanacak bir \u015feyleri vard\u0131\u2019<\/p>\n Kozan b\u00f6lgesi ve ahalisine dair ba\u015fka detayl\u0131 bir anlat\u0131m da Frans\u0131z ara\u015ft\u0131rmac\u0131 yazar Vital Cuinet\u2019in 1889 y\u0131l\u0131nda haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 ve 1894 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 Osmanl\u0131 Vilayetleri \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n Adana Vilayeti Kozan Sanca\u011f\u0131 Kazalar\u0131 b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde yer almaktad\u0131r.<\/p>\n T\u00fcm Osmanl\u0131 vilayetlerini her y\u00f6n\u00fcyle kapsayan bu rapor, \u2018La Turquie D\u2019Asie Geographie Administrative, Statistique, Descriptive Et Raisonnee de Chaque Province de L\u2019Asie-Mineure\u2019 adl\u0131 yay\u0131m ve iki cilt olarak bas\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun sosyo-ekonomisi \u00fczerine uzman olan Cuinet, Osmanl\u0131\u2019n\u0131n Duyun-u Umumiye Meclis \u0130daresinde yer alm\u0131\u015f ve imparatorlu\u011fun sosyo-ekonomik envanterinin olu\u015fturulmas\u0131 hususunda ekibiyle birlikte muazzam bir \u00e7al\u0131\u015fma ortaya koymu\u015ftur.<\/p>\n Sis kazas\u0131na dair anlat\u0131mda K\u00fcrd ve T\u00fcrkmen a\u015firetlerinden ortak bir isim olarak Y\u00f6r\u00fck diye bahsediliyor ve Y\u00f6r\u00fck isminin \u2018Y\u00fcr\u00fc-yen\u2019 kelimesi k\u00f6kenli oldu\u011fu belirtiliyor:\u2018Sis\u2019ten Adana\u2019ya gitmek i\u00e7in Y\u00f6r\u00fck diye bilinen T\u00fcrk ve K\u00fcrd a\u015firetlerinin konumland\u0131\u011f\u0131 uzun ve kurak bir vadiden ge\u00e7mek gerekir. Y\u00f6r\u00fck \u2018Y\u00fcr\u00fcyen\u2019 demek ki g\u00f6\u00e7ebe anlam\u0131na gelir\u2019.<\/p>\n <\/p>\n Vital, raporunun Adana Vilayeti anlat\u0131m\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda, vilayet dahilinde ya\u015fayan t\u00fcm topluluklara ve onlar\u0131n inan\u00e7lar\u0131na, dillerine ibadethanelerine okullar\u0131na ve hem inan\u00e7sal hem de kutsal kabul ettikleri mekanlar\u0131na dair verileri de payla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Vilayette ya\u015fayan K\u00fcrdler ve T\u00fcrkmenler ile ilgili \u015fu bilgileri vermi\u015ftir:<\/p>\n \u2018K\u00fcrdler ve T\u00fcrkmenler \u2014 Hemen hemen her zaman kar\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu iki kavim asl\u0131nda ahlak ve gelenek bak\u0131m\u0131ndan olduk\u00e7a benzerdir. Ama k\u00f6kenleri \u00e7ok farkl\u0131d\u0131r. K\u00fcrdler, bildi\u011fimiz gibi, K\u00fcrdistan\u2019\u0131n yerlileri olan ve prensipte bug\u00fcn \u0130ran\u2019a ait olan topraklar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131na kadar uzanan topraklarda ya\u015fam\u0131\u015f Karduklar\u0131n soyundan gelmektedir. Turkomanlar, daha do\u011frusu T\u00fcrkmenler ise Sel\u00e7uklu T\u00fcrkleri ve Osmanl\u0131 T\u00fcrkleri gibi fetih ruhu ta\u015f\u0131masalar da farkl\u0131 zamanlarda T\u00fcrkistan\u2019dan gelmi\u015f saf \u0131rk T\u00fcrklerdir.<\/strong><\/em><\/p>\n Her hal\u00fck\u00e2rda, \u015fu anda bu iki kavim isteyerek kar\u0131\u015fmakta ve kendi aralar\u0131nda g\u00f6\u00e7ebe kabileler olu\u015fturmaktad\u0131r. Bunlar\u0131n ba\u015fl\u0131calar\u0131 \u00e7evre b\u00f6lgelerde yayg\u0131n olan Berbes-A\u015fireti, T\u00fcrkmen-S\u0131rk\u0131nt\u0131l\u0131, Cerid Kurd, Karsant A\u015fireti, Menemenci A\u015fireti\u2019dir. Adana\u2019n\u0131n Cebel-i Bereket ve Kozan sancaklar\u0131nda \u00e7ad\u0131rlarda ya\u015f\u0131yorlar.<\/em><\/p>\n K\u00fcrdlerin yaz\u0131n da\u011flara s\u00fcrd\u00fckleri, k\u0131\u015f\u0131n ise ovalara getirdikleri devasa s\u00fcr\u00fcleri bulunmakta. Bu a\u015firetler 20 y\u0131l \u00f6ncesine kadar da h\u00e2l\u00e2 ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131 ve Bey unvan\u0131na sahip olan liderleri d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir otoriteyi tan\u0131m\u0131yorlard\u0131. Onlar\u0131 \u00f6zellikle etkileyen 1865 kolera salg\u0131n\u0131 oldu ki, bu durum onlar\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde zay\u0131flatm\u0131\u015f. H\u00fck\u00fcmet bu durumdan yararlanarak onlar\u0131 itaate indirgemi\u015f ve sabit bir yere konumland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak direni\u015fle de kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131. Beylerinin en g\u00fc\u00e7l\u00fcleri Kozano\u011flu ve K\u00fc\u00e7\u00fck Alio\u011flu uzun bir s\u00fcre boyun e\u011fmeyi reddettiler ve Adana vilayetinin o zamanki genel valisi olan Cevdet Pa\u015fa taraf\u0131ndan olu\u015fturulan d\u00fczenli birlikler \u00fczerlerine g\u00f6nderildi. Uzun s\u00fcren direni\u015f art\u0131k devam edemeyince iki lider yakalan\u0131p s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderildiler. Her ne kadar K\u00fcrdleri sabit meskenlere ba\u011flamak i\u00e7in onlara evler ve atlar\u0131 i\u00e7in ah\u0131rlar in\u015fa edilse de bu K\u00fcrd a\u015firetleri o tarihten bu yana ortak hukuka tabi kalarak g\u00f6\u00e7ebe ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fcler ve her \u015feye ra\u011fmen kendi dokuduklar\u0131 ke\u00e7eden yap\u0131lm\u0131\u015f \u00e7ad\u0131rlarda uyumaya devam ettiler.<\/em><\/p>\n K\u00fcrdler ayr\u0131ca genellikle pek ra\u011fbet g\u00f6rmeyen kilimler de dokuyorlar\u2019<\/em><\/p>\n \u2018Adana\u2019n\u0131n kuzeyindeki ova\u2019\u00a0<\/em><\/p>\n \u2013 Adana, T\u00fcrkmen ve K\u00fcrd a\u015firetlerinin k\u0131\u015f aylar\u0131nda konaklad\u0131\u011f\u0131 geni\u015f bir ovan\u0131n merkezinde yer al\u0131yor\u2019 \u2013 Langlois, 1853<\/em><\/p>\n <\/p>\n Kozanl\u0131 a\u015firetlerin ba\u015fkald\u0131r\u0131lar\u0131 ve s\u00fcrg\u00fcnleri ile direk alakal\u0131 olduklar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan iki ayr\u0131 ar\u015fivi, daha do\u011frusu belgeyi de payla\u015fmakta fayda g\u00f6r\u00fcyorum.<\/p>\n K\u00fcrd tarih\u00e7i ve ara\u015ft\u0131rmac\u0131 yazar Cel\u00eel\u00ea Cel\u00eel\u2019in Rus ar\u015fivlerinden bulup \u00e7\u0131kartt\u0131\u011f\u0131 iki adet yaz\u0131\u015fma bulunmaktad\u0131r. Yaz\u0131\u015fmalar, 1880\u2019lerde Kozan Beyi S\u00fcleyman\u2019\u0131n Rusya\u2019n\u0131n \u0130stanbul Ba\u015fkonsoloslu\u011funa g\u00f6nderdi\u011fi bir mektup ve bu mektuba istinaden Rus D\u0131\u015f \u0130li\u015fkilerinin Ba\u015fkonsolosluktan bilgi talep etmesi hakk\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n Bu belgeler Cel\u00eel\u00ea Cel\u00eel\u2019in kaleme ald\u0131\u011f\u0131 ve 2007 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanan \u2018K\u00fcrt Halk Tarihinden 13 \u0130lgin\u00e7 Yaprak (Evrensel Bas\u0131m Yay\u0131n) adl\u0131 kitab\u0131n\u0131n 5. Anlat\u0131m\u0131nda yer almaktad\u0131r.<\/p>\n Belgeleri olduklar\u0131 gibi payla\u015f\u0131yorum.<\/p>\n Kozano\u011flu S\u00fcleyman Bey\u2019in dilek\u00e7esi: (G\u00fcn\u00fcm\u00fcz T\u00fcrk\u00e7esi ile)<\/strong><\/p>\n Kozan y\u00f6resinin K\u00fcrdistan s\u0131n\u0131rlar\u0131 dahilinde oldu\u011funu ve buralar\u0131n 1130 (1710) y\u0131l\u0131ndan beri K\u00fcrd a\u015firetlerin, atalar\u0131m\u0131n h\u00fck\u00fcmdarl\u0131\u011f\u0131nda oldu\u011funu herkes bilir. Atalar\u0131m 1870 y\u0131l\u0131na kadar buralarda h\u00fck\u00fcm s\u00fcr\u00fcyordu. Toplad\u0131klar\u0131 vergileri halk\u0131n ekonomisine, bar\u0131\u015fa ve adalete harc\u0131yorlard\u0131. 400 bin ki\u015fi Osmanl\u0131\u2019ya askerlik yapmaz, vergi ve hara\u00e7 \u00f6demezdi.<\/em><\/p>\n Bu durum Mahmut Han Osmanl\u0131 taht\u0131na oturuncaya kadar s\u00fcrd\u00fc. Mahmut Han K\u00fcrtd beyleriyle vard\u0131\u011f\u0131 anla\u015fma sonucu bu y\u00f6relerin otonom durumunu de\u011fi\u015ftirdi. Yeni duruma g\u00f6re beyleri kendisine ba\u011flad\u0131. D\u0131\u015f d\u00fc\u015fmanlarla \u00e7\u0131kabilecek sava\u015flar i\u00e7in K\u00fcrdler 25 bin asker yollayacakt\u0131. B\u00fcy\u00fcklerim Osmanl\u0131 ile olan sorunlar\u0131n\u0131 bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l yollardan \u00e7\u00f6zmek istedikleri i\u00e7in, bu karara kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmad\u0131. Ama pratikte karar\u0131 uygulamad\u0131lar. Onlara \u00e7ok a\u011f\u0131r geliyordu. Ama T\u00fcrkler bu kararlar\u0131 uygulamak i\u00e7in zora ba\u015fvurup askeri sefer d\u00fczenlediler. Allah\u2019\u0131n inayeti sayesinde T\u00fcrkler bu sava\u015ftan hay\u0131r g\u00f6rmediler. Bundan dolay\u0131 y\u00f6re halk\u0131n\u0131n Osmanl\u0131larla hukuku 1870 \u00f6ncesine d\u00f6nd\u00fc.<\/em><\/p>\n Bu durum Sultan Mecid\u2019in tahta ge\u00e7mesine kadar s\u00fcrd\u00fc. Bu kez T\u00fcrk devleti atalar\u0131m\u0131, itaat edip etmeyeceklerini a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6ylemeye zorlad\u0131. Uzun g\u00f6r\u00fc\u015fmeler sonucu \u201cevet\u201d karar\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131. Olumlu bir karar vermelerinin sebebi sava\u015f istememeleriydi. T\u00fcrk askerlerince k\u00f6klerinin kaz\u0131nmas\u0131ndansa onlara boyun etmeyi tercih ettiler. Bunun \u00fczerine, sava\u015f d\u00f6neminde Kozan K\u00fcrdlerinin sava\u015f meydan\u0131na 25 bin asker yollayaca\u011f\u0131na dair anla\u015fmay\u0131 hayata ge\u00e7irdiler. Atalar\u0131m bu kez de b\u00fcy\u00fck bir beladan kurtuldu.<\/em><\/p>\n Sultan Mecid\u2019in \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra tahta Sultan Aziz ge\u00e7ti. Sultan Aziz daha a\u011f\u0131r \u015fartlar dayatt\u0131. Askerler yeni sava\u015f taktik ve tekniklerini \u00f6\u011frenip d\u00fczenli orduya ge\u00e7sinler diye babama yeni bir takrir yollad\u0131. Babamdan her yaz 2500 askeri, yaz e\u011fitimi i\u00e7in askeri kamplara yollamas\u0131n\u0131 emretti. Babam bunu \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne m\u00fcdahale kabul etti. Belki rahat\u0131m\u0131z t\u00fcmden elden gitmeyecekti ama ekonomik y\u00f6n de dahil olmak \u00fczere bir\u00e7ok a\u00e7\u0131dan toplumun rahat\u0131 ka\u00e7acakt\u0131. Bu nedenle babam karara kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131. Sultan, babam\u0131 dost olarak g\u00f6r\u00fcyordu, karar\u0131 geri \u00e7ekti. Bu kez de badireyi atlatm\u0131\u015ft\u0131k.<\/em><\/p>\n Sultan Aziz d\u00f6neminde babam\u0131n Konstantinopolis el\u00e7isi, Re\u015fit Bey ad\u0131nda bir zatt\u0131. El\u00e7imiz Sultan Murat d\u00f6neminden \u00f6nce o vazifeyi y\u00fcr\u00fct\u00fcyordu. Sultan Aziz tahttan indirilip yerine Murat ge\u00e7irilince, babam bu hareketi onaylamad\u0131 ve temsilcisini Kozan\u2019a \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131. Ama Murat Avrupa \u00fclkeleri taraf\u0131ndan tan\u0131n\u0131nca Re\u015fit Bey tekrar Konstantinopolis\u2019e gitti.<\/em><\/p>\n Re\u015fit Bey Konstantinopolis\u2019e d\u00f6nerken, gemide bir Rusya el\u00e7ilik g\u00f6revlisi ile tan\u0131\u015ft\u0131. O \u015fah\u0131s Re\u015fit Bey\u2019i konsoloslu\u011fa davet etmi\u015f. Re\u015fit Bey daveti kabul etmi\u015f. Re\u015fit Bey konsoloslu\u011fu ziyarete gitti\u011finde, o \u015fah\u0131s Rus-Osmanl\u0131 ili\u015fkilerinden ve yak\u0131nda \u00e7\u0131kabilecek bir Osmanl\u0131-Rus Sava\u015f\u0131\u2019ndan s\u00f6z etmi\u015f. \u00c7\u0131kacak bu sava\u015fta e\u011fer Kozan Beyi Osmanl\u0131 ordusuna asker yollamay\u0131p Rusya\u2019y\u0131 desteklerse, beylik payesinin s\u00fcrekli onda kalaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015f.<\/em><\/p>\n Babam Re\u015fit Bey\u2019in kriptolu mektubunun \u015fifrelerini \u00e7\u00f6z\u00fcp dikkatlice okuduktan sonra, temsilcisi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla bu istekleri \u015ferefle kabul edece\u011fini bildirdi.<\/em><\/p>\n Ama bu g\u00f6r\u00fc\u015fmelerden birka\u00e7 g\u00fcn sonra, Re\u015fit Bey Sultan\u2019a g\u00fcven mektubunu sunmak \u00fczere Osmanl\u0131 saray\u0131na gitti ve bir daha d\u00f6nmedi. Belgeleriyle birlikte kendisi de s\u0131r olup gitti. Bu olaydan sonra Re\u015fit Bey\u2019in hizmet\u00e7isi Nuri Efendi ka\u00e7may\u0131 ba\u015far\u0131p Kozan\u2019a geldi. \u0130pler iyice koptuktan sonra Rusya ili\u015fkilerini ask\u0131ya ald\u0131 ve konsolosu Konstantinopolis\u2019i terk etti.<\/em><\/p>\n Babam sava\u015fa asker yollamamakla kalmay\u0131p Kars, Tokat, Sivas ve Erzurum\u2019un ba\u011flant\u0131 yollar\u0131n\u0131 da kesti. Rus askerleri gelmeden \u00f6nce, bizim askerler Sivas-Tokat yolunu kesip sava\u015farak Osmanl\u0131lar\u0131n gidi\u015fini geciktirdiler.<\/em><\/p>\n \u0130shak Pa\u015fa Saray\u0131 ve K\u00fcrd S\u00fcvariler, 1877<\/em>\u00a0\u2013 The Illustrated London News Gazetesi<\/p>\n <\/p>\n Kontrol\u00fcm\u00fczde bulundurdu\u011fumuz saha \u00e7ok, asker say\u0131m\u0131z azd\u0131; bu nedenle Osmanl\u0131 ordusunu durdurmam\u0131z imk\u00e2ns\u0131zd\u0131.<\/em><\/p>\n Osmanl\u0131lar menzile varmadan \u00f6nce, Ruslar iki kez Ermeni Hac\u0131 \u00c7eriko\u011flu arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla bize silah ula\u015ft\u0131rd\u0131. Birinci kez 7000, ikinci kez 9 bin t\u00fcfek ula\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131 bize. Hemen askerlerimize da\u011f\u0131tt\u0131k onlar\u0131. Sonra ayn\u0131 \u015fahs\u0131n arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc kez bize silah yolland\u0131\u011f\u0131n\u0131, ama Osmanl\u0131lar\u0131n eline ge\u00e7ti\u011fini duyduk.<\/em><\/p>\n Osmanl\u0131lar\u0131n sava\u015f alan\u0131na ge\u00e7mesini \u00f6nleyemedik ama, var g\u00fcc\u00fcm\u00fczle sava\u015ft\u0131k. Rusya\u2019ya dostlu\u011fumuzu g\u00f6stermek i\u00e7in askerlerimiz cansiperane \u00e7arp\u0131\u015ft\u0131lar. T\u00fcm bu olanlardan sonra Rusya\u2019n\u0131n bizden yard\u0131m\u0131n\u0131 esirgemeyece\u011fine inan\u0131yorum.<\/em><\/p>\n Sava\u015f sona erdi\u011finde, Ruslar Osmanl\u0131larla anla\u015fma imzalarken, Rusya\u2019n\u0131n bir iste\u011fi de Osmanl\u0131lar\u0131n siyasi su\u00e7a kar\u0131\u015fm\u0131\u015f herkese genel af \u00e7\u0131karmas\u0131yd\u0131. Tabii sava\u015fta Rusya\u2019y\u0131 destekleyen Osmanl\u0131 tebaas\u0131na ait ki\u015filerin aff\u0131 da buna dahildi. Aff\u0131 istenen ailelerin i\u00e7inde bizim aile de vard\u0131. Osmanl\u0131lar bu iste\u011fe k\u00e2\u011f\u0131t \u00fczerinde hay\u0131r demediler; ama fiiliyatta herkes biliyor ki bize d\u00fc\u015fmanl\u0131k g\u00f6sterip di\u015f bilediler. G\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e bize kar\u015f\u0131 tav\u0131rlar\u0131 sertle\u015fti. Bizden intikam almak i\u00e7in bahane ar\u0131yorlard\u0131. En sonunda babam, Sultan\u2019dan bir mektup ald\u0131. Mektupta yeni bir anla\u015fma i\u00e7in babam ba\u015fkente davet ediliyordu. Babam \u00f6nceleri, Osmanl\u0131\u2019ya g\u00fcvenilemeyece\u011fini s\u00f6yleyip gitmedi. Daha sonra Rusya\u2019n\u0131n deste\u011fi ile \u00e7\u0131kan affa g\u00fcvenip k\u00fc\u00e7\u00fck o\u011flu (karde\u015fim) Ali Bey\u2019i yerine vekil tayin ederek b\u00fcy\u00fck o\u011flu ve k\u0131rk silahl\u0131 adam\u0131yla \u0130stanbul\u2019un yolunu tuttu.<\/em><\/p>\n Sultan ve vezirler babam\u0131 izzet ve ikramla a\u011f\u0131rlad\u0131. Babam uzun s\u00fcre kalmas\u0131na ra\u011fmen m\u00fczakere ve yap\u0131lacak anla\u015fmadan s\u00f6z edilmeyince, kendisinin buraya yiyip i\u00e7mek i\u00e7in \u00e7a\u011f\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlay\u0131p Kozan\u2019a d\u00f6nmek i\u00e7in izin istedi. \u201cKalmak ve gitmek konusunda serbest oldu\u011funu, ama bir anla\u015fma i\u00e7in t\u00fcm Kozano\u011flu beylerinin haz\u0131r olmas\u0131 gerekti\u011fini\u201d s\u00f6ylediler. B\u00f6yle olmazsa imzalanacak belgelerin kanuni olmayaca\u011f\u0131n\u0131 eklediler. \u201c\u0130\u015fimizin \u00e7abuk ve d\u00fczenli bitmesini istiyorsak geri kalan aile fertlerini de buraya getirtmemiz gerekti\u011fini\u201d bildirdiler.<\/em><\/p>\n Babam Osmanl\u0131lar\u0131n s\u00f6z\u00fcne kan\u0131p \u00e7ocuklar hari\u00e7, t\u00fcm aile fertlerini \u0130stanbul\u2019a \u00e7a\u011f\u0131rtt\u0131. Ama anla\u015fmay\u0131 imzalayacaklar\u0131na, g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e babam\u0131n de\u011ferini d\u00fc\u015f\u00fcrmeye ba\u015flad\u0131lar. Ailenin t\u00fcm fertleri \u0130stanbul\u2019a var\u0131nca saray\u0131n yolunu tuttuk. Ama daha saraya varmam\u0131\u015ft\u0131k ki askerler etraf\u0131m\u0131z\u0131 sard\u0131. \u201c\u015eimdiye dek Kozan Beyli\u011fi payesi size aitti. Bundan sonra bu i\u015ften, yani beylikten el \u00e7ekti\u011finizi yaz\u0131l\u0131 belgeyle kabul edip \u015fu an yerinize vek\u00e2let eden o\u011flunuza, Kozan ve civar\u0131n\u0131n y\u00f6netimini H\u00fcseyin Pa\u015fa\u2019ya devretti\u011finizi yaz\u0131l\u0131 olarak bildirmeniz gerekir,\u201d dediler.<\/em><\/p>\n Bu \u00fcltimatomdan sonra, babam\u0131n beylikten el \u00e7ektirildi\u011fine dair bir belge uzatt\u0131lar babama. Babam bu belgeleri imzalamak zorunda kald\u0131. Bu belgeleri daha sonra Kozan\u2019da babama vek\u00e2let eden karde\u015fimin de onaylamas\u0131 i\u00e7in oraya yollayacaklard\u0131. Babam belgeyi imzalad\u0131ktan sonra askerler \u00e7ekildi; babam ve yan\u0131ndaki heyeti serbest b\u0131rakt\u0131lar.<\/em><\/p>\n Bu vakadan sonra H\u00fcseyin Pa\u015fa, Kozan valisi olmak \u00fczere yola \u00e7\u0131kt\u0131. Kozan\u2019da kalan t\u00fcm aile fertlerimizi, k\u00fc\u00e7\u00fck b\u00fcy\u00fck kim varsa hepsini \u0130stanbul\u2019a yollad\u0131. Uzun bir s\u00fcre \u0130stanbul\u2019da peri\u015fan halde bekledik. Nihayet 15 Kas\u0131m g\u00fcn\u00fc, Sultan\u2019\u0131n yaveri gelip hepimizi toplay\u0131p Dolmabah\u00e7e \u00f6nlerine g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. Elindeki isim listesini \u201cMahmut\u201d gemisinin kaptan\u0131na verdi. Kaptan bizi gemiye bindirip Marmara\u2019ya d\u00fcmen k\u0131rd\u0131. Biz s\u00fcrg\u00fcn edilmeden birka\u00e7 g\u00fcn \u00f6nce babam Rusya ba\u015fkonsolosu ile g\u00f6r\u00fc\u015fmek i\u00e7in Osmanl\u0131lardan izin istemi\u015fti. Onun bu iste\u011fini yerine getirmediler. Ama s\u00fcrg\u00fcn olaca\u011f\u0131m\u0131z Afrika\u2019n\u0131n Tripola\u2019s\u0131na hareket etmeden iki g\u00fcn \u00f6nce babam Rusya Konsoloslu\u011fu\u2019na olanlar hakk\u0131nda bilgi ula\u015ft\u0131rmay\u0131 ba\u015farabildi. Ama ne yaz\u0131k ki yan\u0131t alma f\u0131rsat\u0131m\u0131z olmad\u0131.<\/em><\/p>\n Tripol\u2019a ula\u015ft\u0131ktan sonra bizi birka\u00e7 gruba ay\u0131r\u0131p her grubu \u00e7ok uzak yerlere yollad\u0131lar. Biz babamla Tripol\u2019da kald\u0131k.<\/em><\/p>\n Devlet burada ya\u015fam\u0131m\u0131z\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmemiz i\u00e7in 9000 pensya ay\u0131rd\u0131. \u00d6nceleri bize iki \u00fc\u00e7 ayl\u0131k maa\u015f\u0131m\u0131z\u0131 pe\u015fin \u00f6d\u00fcyorlard\u0131. Ekonomik durumumuz \u00e7ok k\u00f6t\u00fcle\u015fti. Babam a\u011f\u0131r bir hastal\u0131k ge\u00e7irdi. Ayl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fczenli vermeleri i\u00e7in amcam Kozano\u011flu Mustafa, vali ile g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc. Vali \u00e7are bulmay\u0131nca amcam direkt Sultan\u2019a telgraf \u00e7ekti; ama bir yan\u0131t alamad\u0131. Bu duruma dayanamayan amcam Rusya Krall\u0131\u011f\u0131\u2019ndan yard\u0131m istemek maksad\u0131yla bir mektup yazd\u0131. Ama mektubuna el kondu. Demek ki b\u00f6yle bir bahane bekliyorlarm\u0131\u015f ki k\u0131sa bir s\u00fcre sonra amcam faili me\u00e7hul bir \u015fekilde \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc.<\/em><\/p>\n Amcam\u0131n kaderi bizi derinden etkiledi. Nas\u0131l hareket edece\u011fimizi, ne yapaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 bilemedik, \u015fa\u015f\u0131r\u0131p kald\u0131k. Ya\u015fam\u0131m\u0131z\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmemiz i\u00e7in her \u015feye ra\u011fmen dayan\u0131kl\u0131 olmam\u0131z gerekti\u011fine kanaat getirdik. Ailemizin bu feci durumdan kurtulabilmesi i\u00e7in babam beni Rusya\u2019dan yard\u0131m talep etmek \u00fczere Petersburg\u2019a g\u00f6ndermeye karar verdi.<\/em><\/p>\n Bir gece, Tripol\u2019da alt\u0131 ayd\u0131r g\u00f6zetim alt\u0131nda tutuldu\u011fumuz evden gizlice \u00e7\u0131k\u0131p Frans\u0131z Konsoloslu\u011fu\u2019na gittim. Ba\u015f\u0131m\u0131zdan ge\u00e7enleri ba\u015ftan sona anlatt\u0131m. Tedavi g\u00f6rmek \u00fczere beni Paris\u2019e yollamas\u0131 i\u00e7in yard\u0131m talebinde bulundum. Daha sonra Tripol Liman\u0131\u2019na demir atm\u0131\u015f bir Frans\u0131z gemisine sakland\u0131m.<\/em><\/p>\n Beni yolcu etmeye gelen hizmet\u00e7ilerimiz tutukland\u0131, ama Frans\u0131z Konsoloslu\u011fu\u2019nun yard\u0131mlar\u0131 sayesinde saklanabildim. Malta\u2019ya ula\u015ft\u0131ktan sonra epey sorunlar ya\u015fad\u0131m ama Rusya Konsoloslu\u011fu\u2019nun \u00e7abalar\u0131yla bir \u0130ngiliz gemisine binip Yunanistan\u2019a ula\u015fabildim. Orada bir tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131n yard\u0131m\u0131yla Georgi Georgopulo ismiyle buraya ula\u015fabildim. Hava de\u011fi\u015fimi sonucu \u00e7ok feci hastaland\u0131m. Size buraya babam\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncelerini aktarmaya geldim. Son sava\u015fta, Rusya\u2019n\u0131n u\u011frunda, mal\u0131m\u0131zdan m\u00fclk\u00fcm\u00fczden oldu\u011fumuzu, bundan sonra da sizin i\u00e7in kellemizi vermeye haz\u0131r oldu\u011fumuzu bildirmeye geldim. Ne kadar zor durumda oldu\u011fumuzu ve bu durumdan kurtulup \u00fclkemize geri d\u00f6nebilmemiz i\u00e7in deste\u011finize muhta\u00e7 oldu\u011fumuzu bilmenizi isterim.<\/em><\/p>\n \u2013 Kulunuz Kozano\u011flu S\u00fcleyman 10 Eyl\u00fcl 1305<\/em><\/p>\n Rusya D\u0131\u015f \u0130li\u015fkiler g\u00f6revlisinin \u0130stanbul Rusya Ba\u015fkonsolosu\u00a0<\/strong><\/p>\n A. l. Nelidov\u2019a, Kozano\u011flu S\u00fcleyman\u2019\u0131n dilek\u00e7esi hakk\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 mektup:\u00a0<\/strong><\/p>\n Sevgili Aleksand\u0131r \u0130vanovi\u00e7 Hazretleri\u00a0<\/em><\/p>\n Ge\u00e7enlerde Yunanistan uyru\u011funa ait pasaportuyla S. Petersburg\u2019a gelip bize ba\u015fvuran Georgi Georgopulo adl\u0131 yabanc\u0131; yazd\u0131\u011f\u0131 dilek\u00e7ede Kozan K\u00fcrd hanedan\u0131 soyundan oldu\u011funu ve babas\u0131 Muhammed Kozano\u011flu Bey\u2019in, Osmanl\u0131larla olan son sava\u015f\u0131m\u0131zda, bizi destekledi\u011fini ve b\u00fcy\u00fck hizmetlerde bulundu\u011funu, bundan dolay\u0131 da t\u00fcm ailesinin Tripol\u2019a s\u00fcrg\u00fcn edildi\u011fini beyan etmekte, yo\u011fun u\u011fra\u015f\u0131lar\u0131n\u0131n sonunda sahte pasaportla Rusya\u2019ya ka\u00e7abildi\u011fini s\u00f6ylemektedir. S\u00fcleyman Bey; babas\u0131n\u0131n i\u00e7inde bulundu\u011fu k\u00f6t\u00fc durumdan, s\u00fcrg\u00fcnden kurtulup yurduna ve topraklar\u0131na kavu\u015fabilmesi i\u00e7in \u201cY\u00fcce Kap\u0131dan\u201d (hazineden) yard\u0131m dile\u011fini iletiyor. S. Petersburg\u2019a kadar gelip bizden yard\u0131m bekleyen Kozano\u011flu S\u00fcleyman hakk\u0131nda elimizde hi\u00e7bir bilgi yoktur. Acaba ger\u00e7ekten de babas\u0131 ve t\u00fcm Kozan K\u00fcrdleri devletimize destek sundular m\u0131, bunu bilemiyoruz. S\u00fcleyman Bey\u2019in dilek\u00e7esinde belirtti\u011fi t\u00fcm sorulara yan\u0131t olabilmesi i\u00e7in \u0130mparatorlu\u011fun sefaretinde bulunan ilgili t\u00fcm belge ve bilgileri bize g\u00f6ndermenizi \u00f6nemle rica ederim (size dilek\u00e7esinin bir kopyas\u0131n\u0131 da yolluyorum). E\u011fer s\u00f6z etti\u011fi her \u015fey do\u011fru ise, sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in hazine ne yapabilir, nas\u0131l yard\u0131mc\u0131 olabilir, Kozano\u011flu Muhammed ve ailesinin sorunlar\u0131n\u0131 nas\u0131l hafifletebiliriz; bu konuyla ilgili \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerilerinizi de yazman\u0131z\u0131 rica ediyorum. Bu konuda Kafkasya temsilcili\u011fimizden de bilgi istedi\u011fimi size s\u00f6ylemeliyim.\u00a0<\/em><\/p>\n Bilgilendirmenizi rica ediyor, bu vesile ile tekrar sayg\u0131 ve sevgilerimi sunuyorum.\u00a0<\/em><\/p>\n 16 Aral\u0131k 1888 \u039d.256\u00a0<\/em><\/p>\n Kozan ahalisi ve Kozano\u011fullar\u0131 a\u015firetine dair \u00e7ok daha fazla ar\u015fiv, belge ve seyyah anlat\u0131m\u0131 bulunmaktad\u0131r. Ancak hepsini bu t\u00fcr bir makalede ele almak imk\u00e2ns\u0131z oldu\u011fundan, \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131 burada noktal\u0131yor ve cennet mek\u00e2n\u00a0\u015eerefxan\u00ea Bedl\u00ees\u00ee\u2019nin \u015eerefname (1597) adl\u0131 eserinde yer alan bu dizeleri ile sonland\u0131r\u0131yorum.<\/p>\n \u2019Birinin gemisi kendi ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz tufan\u0131yla batt\u0131\u011f\u0131nda,<\/p>\n Kaderin kar\u015f\u0131dan gelen pen\u00e7esi suyun i\u00e7indeki y\u00fcz\u00fcc\u00fcn\u00fcn elini k\u0131rar\u2019<\/p>\n Baran Zeydanl\u0131o\u011flu, 18 Ocak 2024-Bitlisname.com<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Rahmetli Necmettin Erbakan\u2019\u0131n k\u00f6keninin Kozano\u011flu a\u015firetine dayand\u0131\u011f\u0131na dair s\u00f6ylemlerin tekrar g\u00fcndeme gelmesi ve bu s\u00f6ylemler akabinde sosyal medyada tekrardan geli\u015fen \u2018Kozano\u011fullar\u0131 K\u00fcrd m\u00fc \u2013 T\u00fcrkmen mi\u2019 tart\u0131\u015fmalar\u0131 \u00fczerine, biraz kaynak payla\u015fman\u0131n faydal\u0131 olaca\u011f\u0131na karar k\u0131ld\u0131m. Zira Kozan a\u015firetinin E\u015f\u00eera\u00a0Xozan ad\u0131yla K\u00fcrdler taraf\u0131ndan K\u00fcrd olduklar\u0131 bilindi\u011fi gibi, ozanlar\u0131 me\u015fhur Evdal\u00ea Zeyn\u00eek\u00ea\u2019nin bu a\u015firet \u00fczerine\u00a0s\u00f6yledi\u011fi kilam\u0131 (yakt\u0131\u011f\u0131 …<\/p>\n","protected":false},"author":32,"featured_media":23250,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1084],"tags":[230,6394,6393,6392,117,1616,6005],"class_list":["post-23249","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-arastirma","tag-asiret","tag-kozan-asireti","tag-kozanoglu","tag-kozanoglu-asireti","tag-kurtler","tag-manset","tag-turk-asiretleri"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23249","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=23249"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23249\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":23251,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23249\/revisions\/23251"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/23250"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=23249"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=23249"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=23249"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/www.bitlisname.com\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/Kozan-haritasi-4-1024x582.png\")
<\/figure>\n<\/figure>\n![\"\"](\"https:\/\/www.bitlisname.com\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/Avsar-Kurd-suvari-Fransiz-seyyah-ve-arkeolog-Langlois-1850lerde-ziyaret-ediyor.png\")
<\/figure>\n<\/figure>\n
\nA\u011f\u0131r a\u011f\u0131r giden eller bizimdir
\nArap atlar yak\u0131n eyler \u0131ra\u011f\u0131
\nY\u00fcce da\u011fdan a\u015fan yollar bizimdir<\/em><\/p>\n
\nTa\u015f\u0131 deler m\u0131zra\u011f\u0131m\u0131z\u0131n temreni
\nHakk\u0131m\u0131zda devlet etmi\u015f ferman\u0131
\nFerman padi\u015fah\u0131n da\u011flar bizimdir<\/em><\/p>\n
\n\u00d6ter t\u00fcfek davlumbazlar vurulur
\nNice ko\u00e7 yi\u011fitler yere serilir
\n\u00d6len \u00f6l\u00fcr kalan sa\u011flar bizimdir<\/em><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.bitlisname.com\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/Adana_Vilayet_%E2%80%94_Memalik-i_Mahruse-i_Shahane-ye_Mahsus_Mukemmel_ve_Mufassal_Atlas_1907-1024x610.jpeg\")
![\"\"](\"https:\/\/www.bitlisname.com\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/Adananin-kuzeyi-ova-Turkmen-ve-Kurd-asiretler.png\")
<\/figure>\n<\/figure>\n![\"\"](\"https:\/\/www.bitlisname.com\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/Ishak-pasa-sarayi-Kurd-suvariler.png\")
<\/figure>\n<\/figure>\n