{"id":23199,"date":"2023-12-21T07:05:46","date_gmt":"2023-12-21T04:05:46","guid":{"rendered":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=23199"},"modified":"2023-12-20T22:11:42","modified_gmt":"2023-12-20T19:11:42","slug":"huseyin-siyabend-aytemur-saide-nursi-kurdi-ve-seyh-said-hakkinda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=23199","title":{"rendered":"H\u00fcseyin Siyabend Aytemur: Sa\u00eed\u00ea Nurs\u00ee\/Kurd\u00ee ve \u015eeyh Said hakk\u0131nda"},"content":{"rendered":"
K\u00fcrt devleti kurmakla su\u00e7lanan \u0130ngilizler, 1925 y\u0131l\u0131nda Londra’da haz\u0131rlad\u0131klar\u0131 Irak Anayasa’s\u0131nda K\u00fcrtlere hi\u00e7bir siyasi hak vermediler.Anayasan\u0131n bu \u015fartlar alt\u0131nda 1926 y\u0131l\u0131nda uygulanmaya konmas\u0131ndan sonrad\u0131r ki, T\u00fcrkiye rahat bir nefes ald\u0131 ve \u0130stanbul’da Musul sorununa bir son verdi.<\/span><\/em><\/div>\n
<\/div>\n
\n

Sa\u00eed\u00ea Nurs\u00ee\/Kurd\u00ee\u00a0ve\u00a0Risale-i Nur’lara muhatap olan \u015fah\u0131s veya cemaatlerin bir zihniyet tarihi var.<\/p>\n

Bu zihniyette cemaatlerin, bu iki tarihi \u015fahsiyeti birbirine s\u00fcrekli muhalif g\u00f6sterme \u00e7abas\u0131 en temel kabul\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n

Yeni Asya Ne\u015friyat,\u00a0Risale-i Nur\u00a0k\u00fclliyat\u0131n\u0131n her eserinin \u00f6ns\u00f6z\u00fcnde Sa\u00eed\u00ea Kurd\u00ee’nin\u00a0\u015eeyh Said Efendi’ye muhalif oldu\u011funu mutlak suretle belirtmeyi yay\u0131n ilkesi olarak kabul etmi\u015ftir.<\/p>\n

Ayn\u0131 durum Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ne\u015fretti\u011fi \u0130\u015f\u00e2r\u00e2t\u00fc’l \u0130’caz’\u0131n ba\u015f\u0131na hi\u00e7bir delil getirmeden ne\u015fretmeyi uygun bulmu\u015ftur.<\/p>\n

Ayr\u0131ca Sa\u00eed\u00ea Kurd\u00ee ve \u015eeyh Said ili\u015fkisi noktas\u0131nda resm\u00ee ideoloji eksenli kodlamalar ve bu kodlamamalardan sonra kurulan ba\u011flant\u0131lar, Nurcu kimli\u011finin in\u015fas\u0131nda temellendirme olarak kullan\u0131ld\u0131.<\/p>\n

Zira olay\u0131n hakikati \u00fczerinden ileri s\u00fcr\u00fclen arg\u00fcmanlara kar\u015f\u0131 hem olay\u0131n\u00a0hem de arg\u00fcmanlar\u0131n y\u00f6n\u00fcn\u00fc de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in, resmi ideoloji eksenli temellendirilen Nurcu kimli\u011fi, art\u0131k ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 olarak ilk ileri s\u00fcr\u00fclen\u00a0“K\u00fcrt\u00e7\u00fcl\u00fck”<\/em>ten tenzih(!) edilerek s\u00f6ze ba\u015flan\u0131lmas\u0131, s\u00fcreklili\u011fi ifade etmeninde bir ba\u015fka temel tezini olu\u015fturuyor.<\/p>\n

Bu durumdan sonra \u015eeyh Said Efendi’ye muhalefet i\u00e7selle\u015ftirildi.<\/p>\n

Nurcu kimli\u011finin in\u015fas\u0131nda \u015eeyh Said’e muhalefet art\u0131k bir kategori haline getirildi.<\/p>\n

\u0130\u00e7selle\u015ftirme, Nurcu camian\u0131n sosyal ger\u00e7ekli\u011finin(!) mensubu taraf\u0131ndan kabul\u00fcne ve bu sosyal ger\u00e7ekli\u011fi bireyler taraf\u0131ndan yeniden \u00fcretilmesini sa\u011flayan bir kategori olarak ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n

Bu durum ayn\u0131 zamanda bireysel Nurcu kimli\u011finin, kollektif Nurcu kimli\u011fi ile ili\u015fkideki bi\u00e7imini de ortaya \u00e7\u0131karan \u00f6nemli bir arg\u00fcman.<\/p>\n

\u015eeyh Said direni\u015fi ile ilgili kaynaklar incelenmeye ba\u015flay\u0131nca ilk g\u00f6z\u00fcm\u00fcze \u00e7arpan direni\u015fteki olgular\u0131n ters y\u00fcz edildi\u011fidir.<\/p>\n

Bug\u00fcn art\u0131k b\u00fcy\u00fck tarih\u00e7iler taraf\u0131ndan kabul g\u00f6ren\u00a0do\u011fru bilgi,\u00a0<\/em>tarih\u00e7inin erdemi ve g\u00f6revidir.<\/p>\n

Ne yaz\u0131k ki Sa\u00eed\u00ea Kurd\u00ee ve \u015eeyh Said ili\u015fkisini inceleyen \u015fahsiyetler, \u00f6zellikle Nurcular, pek de kabul g\u00f6rmemi\u015f hayali olgular \u00fczerine bina edildi.<\/p>\n

O g\u00fcnk\u00fc tarihsel olgular\u0131 oldu\u011fu gibi aktard\u0131\u011f\u0131nda \u00dcstat ve \u015eeyh Said ili\u015fkisinin b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde d\u00fczelece\u011fi g\u00f6r\u00fclecektir.<\/p>\n

Do\u011fal olmayan \u015fey, belgelerin tarihlerinin de\u011fi\u015ftirilmesi ve bu tahrifat\u0131n nas\u0131l bir niyet ta\u015f\u0131mas\u0131 ger\u00e7e\u011fidir.<\/p>\n

Direni\u015fin detaylar\u0131na girmeden k\u0131saca \u00f6zetleyelim:<\/p>\n

Sa\u00eed\u00ea Kurd\u00ee 1924 y\u0131l\u0131 may\u0131s ay\u0131nda \u015eeyh Said Efendi’nin davetlisi olarak Erzurum’a gitti ve bir hafta beraber g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde bulundular.<\/p>\n

Sa\u00eed\u00ea Kurd\u00ee, \u015eeyh Said ile yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmenin neticesinde 21 Mart’ta Nevroz g\u00fcn\u00fcnde Diyarbak\u0131r’da g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmek \u00fczere karar ald\u0131lar.<\/p>\n

Fakat daha o tarih gelmeden hareket patlak verdi.<\/p>\n

Direni\u015f, 13 \u015eubat 1925 y\u0131l\u0131nda Piran k\u00f6y\u00fcnde tutuklama karar\u0131 bulunan \u015eeyh Said’in adamlar\u0131ndan 12 ki\u015finin jandarmalara teslim olmay\u0131p, askerlerle silahl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmaya girmesiyle ba\u015flad\u0131.<\/p>\n

\u00c7at\u0131\u015fman\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn \u015eeyh Said de Piran k\u00f6y\u00fcnde bulunuyordu.<\/p>\n

\u015eeyh Said Piran’a gelmeden \u00f6nce Bitlis’te tutuklu bulunan Cibranl\u0131 Halit ve Yusuf Ziya’ya bir adam g\u00f6ndermi\u015fti.<\/p>\n

Bitlis’ten d\u00f6nen \u015eeyh Said’in adam\u0131, Cibranl\u0131 Halit ve Yusuf Ziya’dan direni\u015f haz\u0131rl\u0131klar\u0131 h\u0131zland\u0131rmalar\u0131n\u0131 ve Diyarbak\u0131r \u00fczerinden Suriye ile temasa ge\u00e7meleri emrini getirdi.<\/p>\n

Bunun \u00fczerine \u015eeyh Said, Hasananl\u0131 Halit’e Malazgirt \u00fczerinden Bitlis’e girip Cibranl\u0131 Halit ve arkada\u015flar\u0131n\u0131 kurtarma giri\u015fimine ba\u015flamas\u0131 emrini verdi.<\/p>\n

Seyda’n\u0131n kendisi de \u015eusar G\u00f6ko\u011flan Nahiyesi’nin K\u0131r\u0131kan K\u00f6y\u00fc’ne hareket etti.<\/p>\n

Z\u0131rkanl\u0131 Miralay Selim, b\u00f6lgenin b\u00fct\u00fcn \u015feyh ve a\u011falar\u0131 ile Karl\u0131ova’daki Cibranl\u0131 baba, Kamil ve Hato\u011fullar\u0131 y\u00fczlerce silahl\u0131 adam\u0131 ile K\u0131r\u0131kan K\u00f6y\u00fc’ne geldiler.<\/p>\n

\u015eeyh Said burada k\u0131saca \u015fu fetvay\u0131 verdi:<\/p>\n

Kuruldu\u011fu g\u00fcnden beri dini m\u00fcbini ahmedi’nin temellerini y\u0131kmaya \u00e7al\u0131\u015fan T\u00fcrkiye Cumhuriyeti reisi ve arkada\u015flar\u0131 Kur’an’\u0131n ahkam\u0131na ayk\u0131r\u0131 hareket ederek Allah ve peygamberimizi ink\u00e2r ettiler ve milletimize zulmettiler.<\/em><\/p>\n

Daha sonra Karl\u0131ova Kazas\u0131’n\u0131n Kanire\u015f K\u00f6y\u00fc’ne gelen \u015eeyh Said, burada da a\u015firet reisleri ile g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde bulunup direni\u015f i\u00e7in haz\u0131r olmalar\u0131n\u0131 istedi.<\/p>\n

Ard\u0131ndan Solhan’\u0131n Melakan K\u00f6y\u00fc’ne giden \u015eeyh Said, burada \u015eeyh Abdullah ile birlikte direni\u015f plan\u0131n\u0131 haz\u0131rlad\u0131.<\/p>\n

\u015eeyh Said Melakan K\u00f6y\u00fc’nden ayr\u0131ld\u0131ktan sonra Bing\u00f6l, Simsor, Gen\u00e7, Lice ve Hani’yi gezmi\u015f, daha sonra da Piran’a geldi.<\/p>\n

Piran’da karde\u015finin evine yerle\u015fen Seyda, k\u00f6yl\u00fclerin b\u00fcy\u00fck co\u015fkusu ile kar\u015f\u0131land\u0131.<\/p>\n

Jandarmalarla \u00e7at\u0131\u015fma, direni\u015f haz\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131n yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131 b\u00f6ylesi bir d\u00f6nemde \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n

Direni\u015fin sonu:<\/p>\n

Ba\u015fbakan \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc, 7 Nisan g\u00fcn\u00fc direni\u015fin son durumu ile ilgili meclise \u015fu bilgileri verdi:<\/p>\n

\u015earkta Silvan ve Be\u015firi birliklerimizin hakimiyetindedir. Hani, Lice, Piran, gibi \u015eeyh Said’in ba\u015fl\u0131ca faaliyet b\u00f6lgeleri i\u015fgalimiz alt\u0131ndad\u0131r. Elaz\u0131\u011f’dan g\u00f6nderilen birliklerimiz Palu’yu alm\u0131\u015flard\u0131r. \u00c7apak\u00e7ur’u (Bing\u00f6l) almak \u00fczeredir. Asiler \u015fehirler civar\u0131nda tecr\u00fcbe ediyorlar. Kendilerince m\u00fcstahkem zannettikleri da\u011flara \u00e7ekilmi\u015flerdir. Davalar\u0131ndan vazge\u00e7memi\u015flerdir. Te\u015fkilatlar\u0131n\u0131 muhafaza ediyorlar. Fakat er ge\u00e7 bu da\u011flar\u0131n kendilerine mezar olaca\u011f\u0131n\u0131 anlayacaklard\u0131r. Askeri tedbirler devam ediyor. Bast\u0131rma ve temizli\u011fin sonunu bekleyerek ondan sonra alaca\u011f\u0131m\u0131z tedbirler hakk\u0131nda y\u00fcksek meclisinize maruzatta bulunmak i\u00e7in vakit yoktur. M\u00fcsaade ederseniz bu tedbirlerin bir iki g\u00fcn zarf\u0131nda arz edece\u011fim.<\/em><\/p>\n

9’uncu Kolordunun 12’nci m\u00fcfrezesi taraf\u0131ndan\u00a0“Malazgirt asilerinden temizlenmi\u015f Hasananl\u0131 Halit’e ait direni\u015fe kat\u0131lan Ku\u015ftiban k\u00f6y\u00fc yak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Be\u015firi b\u00f6lgesindeki tedip hareketi ile g\u00f6revli 12’nci Alay komutas\u0131nda al\u0131nan rapora g\u00f6re, 11 Nisan da 6 saat s\u00fcren bir \u00e7arp\u0131\u015fmadan sonra Senikan A\u015fireti’nin da\u011f\u0131larak Ra\u00e7kotanl\u0131lara s\u0131\u011f\u0131nd\u0131\u011f\u0131 ve bu sebeple Senikan A\u015fireti’nden 4 k\u00f6y, Ra\u00e7kotan A\u015fireti’nden 3 k\u00f6y olmak \u00fczere 7\u00a0k\u00f6y yak\u0131ld\u0131\u011f\u0131”<\/em>\u00a0bildirildi.<\/p>\n

K\u00f6ylerin ate\u015fe verilmesi yaln\u0131z bu direni\u015fle s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fil. Bu olay t\u00fcm K\u00fcrt direni\u015flerine kar\u015f\u0131 bir devlet politikas\u0131 olarak vurgulan\u0131yor.<\/p>\n

Dersim direni\u015finde de bakanlar kurulunun\u00a0“Gayet Gizlidir”\u00a0<\/em>ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 ta\u015f\u0131yan 4 May\u0131s 1937 tarihli karar\u0131n 2’nci maddesinin konumuzla ilgili b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u015f\u00f6yle:<\/p>\n

Sadece taarruz hareketiyle ilerlemekte iktifa ettik\u00e7e isyan ocaklar\u0131 daim\u00ee olarak yerinde b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f olur. Bunun i\u00e7indir ki silah kullanm\u0131\u015f olanlar\u0131 ve kullan\u0131lan yerlerinde ve sonuna kadar zarar veremeyecek hale getirmek, k\u00f6yleri kamilen tahrip etmek ve aileleri uzakla\u015ft\u0131rmak l\u00fczumlu g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.
\n<\/em><\/p>\n

Sa\u00eed\u00ea Kurd\u00ee’nin talebelerinden Hulusi (Hulusi Yahyagil) A\u011fabey k\u0131ta komutanl\u0131\u011f\u0131 yap\u0131yordu.<\/p>\n

Hulusi A\u011fabey’in \u015fu mektubu hadisenin t\u00fcm boyutlar\u0131n\u0131 g\u00f6steriyordu:<\/p>\n

Ben Elaz\u0131\u011f’da tabur komutanl\u0131\u011f\u0131 yap\u0131yordum. 1938 Dersim isyan\u0131n\u0131n sebep oldu\u011fu facia hadisesi neticelenmek \u00fczere idi. Bizi de Dersim isyan\u0131n\u0131 \u00f6nlemeye ve bast\u0131rmaya memur etiler. \u0130syan dedikleri \u015fey de baz\u0131 da\u011f k\u00f6ylerinin o y\u0131l vergi vermeme meselesi idi.<\/em><\/p>\n

Asl\u0131nda hadise basitti. Fakat onu b\u00fcy\u00fctt\u00fcler ve umumile\u015ftirdiler. Bize verilen emir, ‘Dersim ahalisini k\u00fclliyen (tamam\u0131) imha’ emriydi. Canl\u0131 tek bir insan b\u0131rak\u0131lmayacak, gen\u00e7, ihtiyar, su\u00e7lu, su\u00e7suz, \u00e7oluk \u00e7ocuk, kad\u0131n erkek, ne varsa hepsini imha edilecekti.<\/em><\/p>\n

Hatta bitkiler ve hayvanlar d\u00e2hildi, ‘Hayvan bitkiyi yer, insan da hayvan\u0131 yer’ \u015feklinde idi. O tarz muamele ve emir nas\u0131l bir uygulama \u015fekli idi bilemiyorum.<\/p>\n

\u00dcstad\u0131n tabiriyle\u00a0“Be\u015fer bu zulme isim bulamam\u0131\u015ft\u0131r.”<\/em><\/p>\n

Sa\u00eed\u00ea Kurd\u00ee,\u00a0“Dersim katliam\u0131 5’inci \u015fuan\u0131n\u00a01\u00a0h\u00fckm\u00fcn\u00fc tasdik etmi\u015ftir”<\/em>\u00a0s\u00f6zleriyle, Abdurrezzak ad\u0131yla bir m\u00fcdafaa yazm\u0131\u015ft\u0131r (9’uncu ve 10’uncu madde olarak kayda ge\u00e7ti).<\/p>\n

Ba\u015fbakan bu a\u00e7\u0131klamay\u0131 yaparken \u015eeyh Said’in kuvvetleri iyice da\u011f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

Direni\u015f sonu\u00e7lan\u0131nca \u015eeyh Said, \u015eeyh Abdullah, \u00c7an \u015eeyhleri, Hanili Salih, \u00c7apak\u00e7ur Beyleri, Cibran A\u011falar\u0131 ve 300 kadar atl\u0131 ile birlikte Solhan \u0130l\u00e7esi’nin K\u0131rvaz K\u00f6y\u00fc’nde toplanarak, s\u0131n\u0131r\u0131 ge\u00e7me haz\u0131rl\u0131klar\u0131 i\u00e7ine girdiler.<\/p>\n

Bu arada Murat K\u00f6pr\u00fcs\u00fc’ne gelen \u015eeyh Said ve arkada\u015flar\u0131, burada 34. Alay komutan\u0131 Talat Bey taraf\u0131ndan ate\u015fe tutuldu.<\/p>\n

Bunun \u00fczerine \u015eeyh Said y\u00f6n\u00fcn\u00fc Varto’ya \u00e7evirdi.<\/p>\n

\u015eeyh Said ve arkada\u015flar\u0131 Varto taraf\u0131ndan \u00c7arpuk K\u00f6pr\u00fcs\u00fc civar\u0131nda birlikler taraf\u0131ndan sar\u0131larak yakaland\u0131.<\/p>\n

Sa\u00eed\u00ea Kurd\u00ee ise O d\u00f6nemde Van’da bulunuyordu.<\/p>\n

Hadise ba\u015flar ba\u015flamaz h\u00fck\u00fcmet g\u00fc\u00e7leri Erek Da\u011f\u0131’n\u0131n etraf\u0131nda g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n

O g\u00fcn\u00fc \u00fcstad\u0131n talebelerinde Molla Hamid A\u011fabey \u015f\u00f6yle anlat\u0131yor:<\/p>\n

Jandarmalar bulundu\u011fumuz yere bask\u0131n yaparak \u00fcstad\u0131 almak istediklerini s\u00f6ylediler. O g\u00fcn b\u00fct\u00fcn k\u00f6yl\u00fcler meselenin fark\u0131na vard\u0131lar ve \u015eeyh Enver Efendi m\u00fcritleriyle oraya geldi: ‘Seyda m\u00fcsaade et seni bunlar\u0131n elinden alal\u0131m, seni bunlara teslim etmeyelim’ diye yalvar\u0131yordu. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fme K\u00fcrt\u00e7e ge\u00e7ekle\u015fiyordu ki jandarmalar ve subaylar bu g\u00f6r\u00fc\u015fmeyi anlamas\u0131nalar.\u00a02\u00a0Sa\u00eed\u00ea Kurd\u00ee ise \u015eeyh Enver ve halka ‘B\u0131rak\u0131n olay \u00e7\u0131kmas\u0131n, benim bat\u0131ya gitmem in\u015fallah hizmete vesile olacakt\u0131r, kaderin bir takdiridir” diyerek onlar\u0131 sakinle\u015ftirmi\u015ftir.<\/em><\/p>\n

Sa\u00eed\u00ea Kurd\u00ee birka\u00e7 g\u00fcn Van’da g\u00f6zalt\u0131nda tutuldu, binlerce mazlum K\u00fcrt halk gibi bat\u0131ya s\u00fcrg\u00fcn edildi.<\/p>\n

O g\u00fcn \u00fcstat ile birlikte s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderilen canl\u0131 \u015fahitlerinden, Kinyas Kartal ve Molla Hamid’in a\u011fabeyi emniyet g\u00f6revlisi Abdullah Bey’in aktar\u0131m\u0131na g\u00f6re, \u00f6nce Sinop’a ard\u0131ndan \u0130stanbul’a g\u00f6nderildi.<\/p>\n

Orada 4 ay kald\u0131,\u00a0yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmadan sonra \u0130stanbul’dan (Cemal Kutay’\u0131n anlat\u0131ma g\u00f6re) vapurla Antalya’ya, oradan da Burdur’a g\u00f6nderildi.<\/p>\n

S\u00fcrg\u00fcnde bulundu\u011fu zaman i\u00e7erisinde s\u0131k s\u0131k \u015eeyh Said Efendi’nin o\u011fullar\u0131 ile g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n

Bu g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin birinde “Elini kendi eline \u00fc\u00e7 sefer vurarak ben \u015eeyh Said’in intikam\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f\u0131m” dedi.<\/p>\n

Ayr\u0131ca Bing\u00f6l’\u00fcn Fahran K\u00f6y\u00fc’nden Ali Varol Sa\u00eed\u00ea Kurd\u00ee ile g\u00f6r\u00fc\u015fmesinde “\u00dcstad\u0131 ziyaret etim \u00dcstat \u015f\u00f6yle s\u00f6yledi:\u00a0‘\u00c7an K\u00f6y\u00fc’ne git, benden selam s\u00f6yle, Bing\u00f6l \u015fehitler ve gaziler \u00fclkesidir. Ben K\u00fcrdistan’a gelece\u011fim zaman ilk olarak u\u011frayaca\u011f\u0131m yer oras\u0131 olacakt\u0131r. Ben onun intikam\u0131n\u0131 ald\u0131m, bir r\u00fcyay\u0131 sad\u0131kada \u015eeyh Said’i cennette makam\u0131nda g\u00f6rd\u00fcm ve gece kalkt\u0131m \u015f\u00fck\u00fcr namaz\u0131 k\u0131ld\u0131m’<\/em>” s\u00f6zleriyle bitiriyordu.<\/p>\n

Sa\u00eed\u00ea Kurd\u00ee ayr\u0131ca\u00a0“\u015eualar”\u00a0<\/em>adl\u0131 kitab\u0131n\u0131n 11’inci \u015fuas\u0131n\u0131n 6’nc\u0131 meselesinin sonunda \u015f\u00f6yle s\u00f6yler:<\/p>\n

Bir bahtiyar mazlum idam olurken, bedbaht zalimlere demi\u015f: “Ben idam olmuyorum, belki terhis ile saadete gidiyorum. Fakat ben sizi idam-\u0131 ebedi ile mahk\u00fbm g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcmden, sizden tam intikam al\u0131yorum Lailaheillallah diyerek sevin\u00e7 ve ile ruhunu teslim etmi\u015ftir.”<\/em><\/p>\n

Bu bahtiyar mazlum \u015eeyh Said’tir.\u00a0Ayr\u0131ca bu ifade 1925’teki bir\u00e7ok gazetelerde aynen yay\u0131mland\u0131.\u00a03<\/p>\n

Yine Sa\u00eed\u00ea Kurd\u00ee, Emirda\u011f lahikas\u0131nda m\u00fchim bir suale verdi\u011fi cevapta\u00a0“B\u00fcy\u00fck memurlardan i\u015fimizle alakadar olanlar sordular, dediler ki, ‘Mustafa Kemal sana 300 lira maa\u015f verip, K\u00fcrdistan’a ve Vilayet-\u0131 \u015eark\u0131ye’ye \u015eeyh Sinusi yerine seni vaiz-i umumi yapmak teklifini neden kabul etmedin? E\u011fer kabul etseydin ihtilal y\u00fcz\u00fcnden kesilen 100 bin K\u00fcrd\u00fcn canlar\u0131n\u0131 kurtaracakt\u0131k.”<\/em><\/p>\n

Buradan anla\u015f\u0131l\u0131yor ki; Sa\u00eed\u00ea Kurd\u00ee’nin tespitiyle 100 bin K\u00fcrt \u015fehit edilmi\u015fti.<\/p>\n

Bir\u00e7ok hadise gibi Said-i Kurdi ve \u015eeyh Said ili\u015fkisi de Nurcu camia taraf\u0131ndan farkl\u0131 bir mecraya kayd\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n

Bu iki tarihi \u015fahsiyetleri birbirine s\u00fcrekli muhalif g\u00f6sterme \u00e7abas\u0131 i\u00e7erisinde olundu.<\/p>\n

Bunun en basit \u00f6rne\u011fi ise hi\u00e7bir Nur talebesinin ispat edemedi\u011fi mektuptur.<\/p>\n

“Said-i Nursi, kendisini deste\u011fe davet eden isyanc\u0131lara g\u00f6nderdi\u011fi mektupta as\u0131rlardan beri \u0130slamiyet’in bayraktarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapan T\u00fcrk milletine k\u0131l\u0131\u00e7 \u00e7ekmenin Dinen caiz olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, b\u00f6yle bir \u015feye niyet edildi\u011finde bunun ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131kla sonu\u00e7lanaca\u011f\u0131n\u0131”\u00a0<\/em>iddia edilen mektubun asl\u0131 \u015fudur:<\/p>\n

Bu s\u00f6zleri Sa\u00eed\u00ea Kurd\u00ee’nin kendi ifadeleriyle verelim:<\/p>\n

“Eski Harb-i Umumi’den biraz evvel, ben Van’da iken baz\u0131 dindar ve muttaki zatlar yan\u0131ma geldiler.\u00a0Dediler ki:<\/em><\/p>\n

‘Baz\u0131 kumandanlarda dinsizlik oluyor, gel bize i\u015ftirak et. Biz bu reislere isyan edece\u011fiz.’\u00a0<\/em><\/p>\n

Ben de dedim:<\/em><\/p>\n

‘O fenal\u0131klar ve dinsizlikler o gibi kumandalara mahsustur. Ordu onun ile mesul olmaz. Bu Osmanl\u0131 ordusunda belki 100 bin evliya var. Ben bu orduya kar\u015f\u0131 k\u0131l\u0131\u00e7 \u00e7ekmem ve size i\u015ftirak etmem.’<\/em><\/p>\n

O zatlar benden ayr\u0131ld\u0131lar, k\u0131l\u0131\u00e7 \u00e7ektiler, neticesiz ‘Bitlis Hadisesi’\u00a0v\u00fccuda geldi. Az zaman sonra, Harb-i Umumi patlad\u0131.<\/em><\/p>\n

(Afyon M\u00fcdafaas\u0131)\u00a0<\/em><\/p>\n

Bu s\u00f6zleri tahlil etti\u011fimizde, Sa\u00eed\u00ea Kurd\u00ee’nin bahsetti\u011fi\u00a0“Dindar muttaki zatlar”\u00a0<\/em>\u015eeyh Selim ve \u015eeyh \u015eahabeddin’dir.<\/p>\n

Olay 1913’te I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’ndan az evvel dedi\u011fi hadise.\u00a0Zaten dikkatli okununca anla\u015f\u0131lmayacak bir konu de\u011fil.<\/p>\n

Necmeddin \u015eahiner ve Akg\u00fcnd\u00fcz gibi \u015fahsiyetler, y\u0131llarca Sa\u00eed\u00ea Kurd\u00ee’nin \u015eeyh Said Efendi’ye g\u00f6nderdi\u011fi ve onu reddetti\u011fi hakk\u0131nda bir mektuptan bahsediyorlar, ama nedense hi\u00e7bir zaman bu mektubu g\u00f6rme \u015ferefine nail olmad\u0131k.<\/p>\n

Asl\u0131nda mektuptan maksatlar\u0131 yukar\u0131da verdi\u011fimiz mektuptur.<\/p>\n

1913’te s\u00f6ylenen bu s\u00f6z\u00fc 1925’te \u015eeyh Said Efendi’ye s\u00f6ylenmi\u015f gibi veriyorlar.<\/p>\n

Asl\u0131nda burada\u00a0“ebedi d\u00fc\u015fman”<\/em>\u00a0fikriyle hareket ediliyor. Bu tutumu U\u011fur Mumcu da sergiledi.<\/p>\n

Belgelere dayanarak yaz\u0131 yazmas\u0131yla tan\u0131nan \u00a0U\u011fur Mumcu, her nedense \u015eeyh Said direni\u015finin\u00a0“\u0130ngilizler taraf\u0131ndan tezgahland\u0131\u011f\u0131n\u0131”<\/em>\u00a0ispatlamak i\u00e7in daha \u00f6nceki \u0130ngiliz i\u015fgali ile ilgili belgeleri kulland\u0131.\u00a04<\/p>\n

Birbirinden \u00e7ok farkl\u0131 olan bu iki d\u00f6nemi ay\u0131rmayan Mumcu, adeta Nurcular gibi K\u00fcrtleri\u00a0“ebedi d\u00fc\u015fman”\u00a0<\/em>fikriyle hareketini somutla\u015ft\u0131rd\u0131.<\/p>\n

Abdulkadir Bad\u0131ll\u0131 da dahil olmak \u00fczere\u00a0“Mufassal tarihce-i hayat”<\/em>\u00a0adl\u0131 eserinde\u00a0Sa\u00eed\u00ea Kurd\u00ee’nin Eski\u015fehir M\u00fcdafaas\u0131’nda bahsetti\u011fi bir konu hakk\u0131nda kulland\u0131\u011f\u0131 s\u00f6z\u00fc, \u015eeyh Said Efendi’ye hitaben s\u00f6ylenmi\u015f olarak lanse edildi.<\/p>\n

Bundan 12\u00a0sene evvel Ankara reisleri, \u0130ngilizlere kar\u015f\u0131 Hutuvat-\u0131 Sitte nam\u0131ndaki eserimle m\u00fccahedat\u0131m\u0131 takdir edip, beni oraya istediler. Gittim. Gidi\u015fatlar\u0131, benim ihtiyarl\u0131k hissiyat\u0131ma uygun gelmedi.<\/em><\/p>\n

‘Bizimle beraber \u00e7al\u0131\u015f’ dediler.\u00a0<\/em><\/p>\n

Dedim: ‘Yeni Said \u00f6teki d\u00fcnyaya \u00e7al\u0131\u015fmak istiyor. Sizinle beraber \u00e7al\u0131\u015famaz, fakat size de ili\u015fmez.’<\/em><\/p>\n

Evet, ili\u015fmedim ve ili\u015fenlere de de\u011fil i\u015ftirak, de\u011fil temay\u00fcl, belki teess\u00fcf ettim. \u00c7\u00fcnk\u00fc, an’anat-\u0131 milliye-i \u0130slamiye lehinde istimal edilebilir acip bir deha-y\u0131 askeriyi, an’ane aleyhine bir derece \u00e7evirmeye maatteess\u00fcf bir vesile oldu.<\/em><\/p>\n

Evet, ben, Ankara reislerinde, hususan reis-i cumhurda muannid ve b\u00fcy\u00fck bir deha hissettim ve dedim:<\/em><\/p>\n

‘Bu dehay\u0131, ku\u015fkuland\u0131rmakla an’anat aleyhine \u00e7evirmek caiz de\u011fildir.’<\/em><\/p>\n

Onun i\u00e7in, ne kadar elimden gelmi\u015fse, d\u00fcnyalar\u0131ndan \u00e7ekildim, kar\u0131\u015fmad\u0131m. 13 seneden beri siyasetten \u00e7ekildim. Hatta bu 20 bayramd\u0131r, bir-ikisinden ba\u015fka umumlar\u0131nda, bu gurbette, kendi odamda yaln\u0131z ve mahpus gibi ge\u00e7irdim -ta ki siyasete bula\u015fmam tevehh\u00fcm edilmesin. H\u00fck\u00fbmetin i\u015flerine ili\u015fmedi\u011fime ve kar\u0131\u015fmak istemedi\u011fime delalet eden.<\/em><\/p>\n

Bu s\u00f6zleri tahlil etti\u011fimizde \u00e7ok daha farkl\u0131 bir sonu\u00e7 ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yoruz.<\/p>\n

“Bundan 12 sene evvel” dedi\u011fi nas\u0131l anlamal\u0131y\u0131z?<\/em><\/p>\n

Eski\u015fehir M\u00fcdafaas\u0131 1935 y\u0131l\u0131nda yap\u0131ld\u0131, 12 sene evvel dedi\u011fi 1923, yani meclis yeni kuruluyor.<\/p>\n

Burada\u00a0“Bizimle beraber \u00e7al\u0131\u015f”<\/em>\u00a0ifadesi Hasan Basri ve Mehmed Akif Ersoy’un teklifidir.<\/p>\n

Hasan Basri’nin hat\u0131rat\u0131 da \u015fu ifadeler yer al\u0131yor:<\/p>\n

O zaman ben M. Akif gibi ilk mecliste bulunuyordum. \u00dcstat Ankara’ya gelince bir heyet olarak yan\u0131na gittik. ‘Gel, ayr\u0131 bir parti kural\u0131m, sende ba\u015f\u0131m\u0131za ge\u00e7 \u015fu meclisi elde edelim’ dedik.<\/em><\/p>\n

\u00dcstat dedi ki: ‘Her \u015fey elde edilmi\u015f \u0130ngilizler her \u015feyi ile ele ge\u00e7irmi\u015fler. O nedenle sizin yapaca\u011f\u0131n\u0131z b\u00fct\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmalar onlar\u0131n nam\u0131na ge\u00e7ecektir. Gelin K\u00fcrdistan’a ve Anadolu’ya da\u011f\u0131lal\u0131m. Milletin iman nabz\u0131n\u0131 yakalayal\u0131m yeni bir model i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m’ dedi.<\/em><\/p>\n

Hasan Basri \u00c7antay: Ben ve M. Akif aya\u011f\u0131 kalkt\u0131k, Hoca sen ne kadar dahi de olsan bir K\u00fcrt’s\u00fcn, K\u00fcrt’\u00fcn akl\u0131 sonradan ba\u015f\u0131na gelir dedim, o da kalkt\u0131 k\u0131zarak bizden ayr\u0131ld\u0131.\u00a0<\/em><\/p>\n

Sonra meclis da\u011f\u0131ld\u0131 sistem oturdu.<\/em><\/p>\n

Y\u0131l 1952 \u0130stanbul’day\u0131z,\u00a0dediler ki ‘\u00dcstat mahkemeye gelmi\u015f’, \u00e7ok heyecanland\u0131m kendisi ile g\u00f6r\u00fc\u015fmek i\u00e7in gittim, seneler sonra beni tan\u0131ya bilecek mi diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm, otele gittim d\u0131\u015f kap\u0131da beni g\u00f6r\u00fcr g\u00f6rmez ‘Gel Hasan, gel, K\u00fcrd’\u00fcn m\u00fc, T\u00fcrk’\u00fcn m\u00fc akl\u0131 sonradan ba\u015f\u0131na gelir.’<\/em><\/p>\n

Evet \u00fcstad\u0131m, bizim akl\u0131m\u0131z sonradan ba\u015f\u0131m\u0131za geldi.”\u00a0<\/em><\/p>\n

\u00dcstad\u0131n yukar\u0131daki ifadesi\u00a0b\u00f6yle bir g\u00f6r\u00fc\u015fme oldu\u011funu onayl\u0131yor.<\/p>\n

Ama burada nedense bir\u00e7ok Nur talebesi(!) \u00fcstad\u0131n\u00a0“Bizimle beraber \u00e7al\u0131\u015f”<\/em>\u00a0ifadesini \u015eeyh Said Efendi’ye s\u00f6ylenmi\u015f gibi ima ettiler.<\/p>\n

Bunun da hi\u00e7bir hakikat y\u00f6n\u00fc yok.<\/p>\n

Olay 1923’te ger\u00e7ekle\u015fti.<\/p>\n

Sa\u00eed\u00ea Kurd\u00ee’nin dedi\u011fi gibi,\u00a0“Men kale ve limen kale ve lime kale ve fima kale.”<\/em><\/p>\n

Yani:\u00a0“Kim s\u00f6ylemi\u015f? Kime s\u00f6ylemi\u015f? Ne i\u00e7in s\u00f6ylemi\u015f? Ne makamda s\u00f6ylemi\u015f?”<\/em><\/p>\n

Bunlara dikkat etmesi gerekir san\u0131r\u0131m.<\/p>\n

\u015eeyh Said Efendi’nin direni\u015finin niteli\u011fini kavramak i\u00e7in, o g\u00fcnk\u00fc ko\u015fullar\u0131 ve ko\u015fullar\u0131 olu\u015fturan tarih kesitini do\u011fru de\u011ferlendirmenin zorunlulu\u011fu ortada.<\/p>\n

Bu hareketi do\u011frudan inceleyen B. Cemal, M. Toker, direni\u015fle ilgili\u00a0“\u0130stiklal Mahkemeleri”\u00a0<\/em>eserinde geni\u015f\u00e7e yer veren E. Aybars, hareketin oldu\u011fu b\u00f6lgenin \u0130stiklal Mahkemesi\u00a0Savc\u0131s\u0131 Ahmet S\u00fcreyya \u00d6rgeevren’in an\u0131lar\u0131nda bu hareketin,\u00a0“din ve milliyet”<\/em>\u00a0davas\u0131n\u0131n\u00a0beraber y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc ger\u00e7e\u011fini ortaya koyuyor.<\/p>\n

Sonu\u00e7:<\/strong><\/p>\n

\u015eeyh Said, Sa\u00eed\u00ea Kurd\u00ee ili\u015fkisi ve benzeri konularda uygulanan\u00a0“\u00e7eli\u015fkiler art\u0131rma”<\/em>, Ortado\u011fu’da Lozan sonras\u0131 K\u00fcrdistan topraklar\u0131nda egemenliklerini me\u015fru g\u00f6stermek isteyen g\u00fc\u00e7ler a\u00e7\u0131s\u0131ndan en ekonomik yol, K\u00fcrtlerin siyasal ve hukuksal taleplerini \u0130slam’la ve Risale-i Nur ile \u00e7eli\u015fik gibi sunmaktan ge\u00e7iyor.<\/p>\n

Y\u00fczy\u0131l\u0131m\u0131z\u0131n ba\u015flar\u0131ndaki K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n yap\u0131s\u0131 \u00e7ok ilerisinde bir istem olarak\u00a0“Ba\u011f\u0131ms\u0131z K\u00fcrt Emirli\u011fi”,\u00a0<\/em>\u0130ngilizlerin mevcut politikalar\u0131na kar\u015f\u0131 dayat\u0131l\u0131rken, b\u00f6ylesi bir devlet hi\u00e7bir zaman onay vermeyecek olan Kemalist yap\u0131n\u0131n \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 g\u00f6r\u00fclen deste\u011fine u\u011framalar\u0131 var olan ger\u00e7ekli\u011fi alt \u00fcst etti ve\u00a0sorunu\u00a0kendi i\u00e7inde bo\u011fdu.<\/p>\n

Yine bu \u015fartlar alt\u0131nda G\u00fcney K\u00fcrtlerinin gelece\u011fi Musul sorununa ba\u011fl\u0131 olarak T\u00fcrk- \u0130ngiliz ikili g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinde ele al\u0131nd\u0131.<\/p>\n

K\u00fcrt devleti kurmakla su\u00e7lanan \u0130ngilizler, 1925 y\u0131l\u0131nda Londra’da haz\u0131rlad\u0131klar\u0131 Irak Anayasa’s\u0131nda K\u00fcrtlere hi\u00e7bir siyasi hak vermediler.<\/p>\n

Anayasan\u0131n bu \u015fartlar alt\u0131nda 1926 y\u0131l\u0131nda uygulanmaya konmas\u0131ndan sonrad\u0131r ki, T\u00fcrkiye rahat bir nefes ald\u0131 ve \u0130stanbul’da Musul sorununa bir son verdi.<\/p>\n

T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan Irak’ta K\u00fcrtlerin hi\u00e7bir anayasal hakka kavu\u015fmamalar\u0131, Musul ekonomik karakterinden daha \u00f6nemli oldu\u011funu g\u00f6steriyor.<\/p>\n

Oysa biz\u00a0“mi\u015f”<\/em>li zamanla u\u011fra\u015fmaya hi\u00e7 gerek yok;\u00a0tarihsel bilgilerin a\u011f\u0131r ilerledi\u011fi bir toplumda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n bilincinde olarak sorumuzu tekrarl\u0131yoruz.<\/p>\n

“\u0130ngilizlerin ba\u011f\u0131ms\u0131z bir K\u00fcrdistan devleti kurma giri\u015fimleri”<\/em>nden \u00e7ok s\u00f6z ediliyor.<\/p>\n

Ancak bu devletin neden kurulmad\u0131\u011f\u0131ndan kimse s\u00f6z etmiyor.<\/p>\n

H\u00fcseyin Siyabend Aytemur- Independent T\u00fcrk\u00e7e<\/strong><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

K\u00fcrt devleti kurmakla su\u00e7lanan \u0130ngilizler, 1925 y\u0131l\u0131nda Londra’da haz\u0131rlad\u0131klar\u0131 Irak Anayasa’s\u0131nda K\u00fcrtlere hi\u00e7bir siyasi hak vermediler.Anayasan\u0131n bu \u015fartlar alt\u0131nda 1926 y\u0131l\u0131nda uygulanmaya konmas\u0131ndan sonrad\u0131r ki, T\u00fcrkiye rahat bir nefes ald\u0131 ve \u0130stanbul’da Musul sorununa bir son verdi. Sa\u00eed\u00ea Nurs\u00ee\/Kurd\u00ee\u00a0ve\u00a0Risale-i Nur’lara muhatap olan \u015fah\u0131s veya cemaatlerin bir zihniyet tarihi var. Bu zihniyette cemaatlerin, bu iki tarihi …<\/p>\n","protected":false},"author":32,"featured_media":23200,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[795,6353,1616,6352,2818,903,742,5575,6355,6354],"class_list":["post-23199","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-forum","tag-diyanet","tag-ingiliz-ajanlari","tag-manset","tag-musul","tag-said-i-nursi","tag-said-nursi","tag-seyh-said","tag-seyh-said-isyani","tag-seyh-said-kiyami","tag-vatan-haini"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23199","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=23199"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23199\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":23202,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23199\/revisions\/23202"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/23200"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=23199"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=23199"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=23199"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}