{"id":23182,"date":"2023-12-15T07:11:32","date_gmt":"2023-12-15T04:11:32","guid":{"rendered":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=23182"},"modified":"2023-12-14T21:16:58","modified_gmt":"2023-12-14T18:16:58","slug":"ulusal-bir-deger-seyh-said","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=23182","title":{"rendered":"Ulusal bir de\u011fer: \u015eeyh Said"},"content":{"rendered":"<p>\u015eeyh Said, dini ve ideolojik kimli\u011fi fark etmeksizin t\u00fcm K\u00fcrtlere mal olmu\u015f bir \u015fahsiyet. Seyid R\u0131za, \u0130hsan Nuri, \u015eeyh Mahmud Berzenci, Kad\u0131 Muhammed, Mela Mustafa Barzani, Abdurrahman Kas\u0131mlo ve Musa Anter gibi.<\/p>\n<p>Uluslar\u0131 ulus yapan, ortak paydalar\u0131d\u0131r. Bunlar, tarihin kritik evrelerinde ald\u0131klar\u0131 kararlarla ki\u015fisel d\u00fcnyalar\u0131n\u0131 a\u015far, birli\u011fi sembolize eden bir de\u011fere kavu\u015fur. Bunun kimi zaman bir an, bazen de uzun bir zaman olmas\u0131 bu ger\u00e7e\u011fi de\u011fi\u015ftirmez.<\/p>\n<p>19.y\u00fczy\u0131l, imparatorluklar \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n b\u00f6lgesel devletleri olan K\u00fcrt Mirlikleri\u2019nin y\u0131k\u0131lmas\u0131yla sonu\u00e7lanm\u0131\u015f, ancak K\u00fcrtler pes etmemi\u015f, her f\u0131rsatta \u00f6zg\u00fcrle\u015fmek i\u00e7in ba\u015fkald\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p>Bu ba\u015fkald\u0131r\u0131lar T\u00fcrk devletinin K\u00fcrtleri inand\u0131rmak istedi\u011fi gibi ne bey ve hanedan \u00fcyeleri liderli\u011finde yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda feodal, ne de tarikat ve tekke \u015feyhleri \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda dinsel olmu\u015ftur. Tam aksine her zaman hamiyet-i milliye ve K\u00fcrt ulusal d\u00fc\u015f\u00fcncesi bu ba\u015fkald\u0131r\u0131lar\u0131n ana dinami\u011fini olu\u015fturmu\u015ftur.<\/p>\n<p>K\u00fcrt h\u00fck\u00fcmetlerinin y\u0131k\u0131lmas\u0131ndan otuz sene sonra ilk b\u00fcy\u00fck ba\u015fkald\u0131r\u0131ya liderlik eden \u015eeyh Ubeydullah Nehri, Urmiye\u2019deki Amerikan el\u00e7isine g\u00f6nderdi\u011fi mektupta, \u0130ngiliz h\u00fck\u00fcmetine de iletilmek \u00fczere a\u00e7\u0131k\u00e7a K\u00fcrtlerin ayr\u0131 bir millet, dinlerinin de T\u00fcrk ve \u0130ranl\u0131lardan farkl\u0131 ve kendilerine \u00f6zg\u00fc oldu\u011funu, K\u00fcrdistan\u2019\u0131n bu iki devlet aras\u0131nda su\u00e7 alan\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcp geri b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, K\u00fcrtler olarak di\u011fer milletler gibi egemen ve ba\u011f\u0131ms\u0131z olmak istediklerini, K\u00fcrdistan\u2019\u0131n iki devletin zul\u00fcm ve bask\u0131lar\u0131na boyun e\u011fmeyece\u011fini bildirmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Y\u00fcz y\u0131l \u00f6nce imparatorluklar \u00e7\u00f6kerken, uluslara \u00f6zg\u00fcrle\u015fme imk\u00e2n\u0131 do\u011fmu\u015f, y\u00fczy\u0131llard\u0131r g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ulusal damara sahip olan K\u00fcrtler de anavatanlar\u0131nda modern bir devlet kurmak i\u00e7in yo\u011fun \u00e7al\u0131\u015fmalarda bulunmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p>Bu berrak bilin\u00e7le 20. y\u00fczy\u0131la giren K\u00fcrtler erken d\u00f6nemde dernek, kul\u00fcp, cemiyet, parti gibi formlar\u0131n tamam\u0131nda \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f, t\u00fcm dezavantajlar\u0131na ra\u011fmen bas\u0131n-yay\u0131n organlar\u0131n\u0131 olu\u015fturup ulusal davay\u0131 geri b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f K\u00fcrt kitlelerine ula\u015ft\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p>Bu d\u00f6nemde K\u00fcrt siyasas\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7eken Seyyid Abd\u00fclkadir, Yusuf Ziya ve Cibranl\u0131 Halid gibi isimlerle yak\u0131n ili\u015fki i\u00e7erisinde olanlardan biri de k\u00f6kl\u00fc bir tarikat gelene\u011finin postni\u015fini \u015eeyh Said Efendi\u2019dir.<\/p>\n<p>Ancak o sadece bir tarikat \u015feyhi de\u011fil, 1639\u2019da Osmanl\u0131 sultan\u0131 IV. Murat\u2019a boyun e\u011fmedi\u011fi i\u00e7in katliamdan ge\u00e7irilen Seyyid Ha\u015fim ve Aziz Mahmud Urmevi\u2019nin miras\u00e7\u0131s\u0131, modern d\u00f6nemde ilk kez ba\u011f\u0131ms\u0131z K\u00fcrdistan\u2019dan bahseden \u015eeyh Ubeydullah Nehri\u2019nin babas\u0131 Seyyid Taha\u2019n\u0131n arkada\u015f\u0131 ve Nak\u015fibendili\u011fin kurucusu Mevlana Halid-i K\u00fcrdi\u2019nin takip\u00e7isi \u015eeyh Ali Septi\u2019nin torunudur.<\/p>\n<p>\u0130\u015fte bu \u015fahsiyet, 1925\u2019te K\u00fcrtler i\u00e7in s\u00fcre dolarken, T\u00fcrklerin b\u00fcy\u00fck devletlerle i\u015fbirli\u011fi sonucunda K\u00fcrt siyasas\u0131na yapt\u0131\u011f\u0131 m\u00fcdahalelerle patlak veren en b\u00fcy\u00fck ba\u015fkald\u0131r\u0131 hareketinin \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yapm\u0131\u015f, esir d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcnde K\u00fcrdistan devleti kurma su\u00e7lamas\u0131yla istiklal mahkemesinde yarg\u0131lan\u0131p idam edilmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Mahkemede \u015eeyh Said\u2019e \u0131srarla d\u00f6nemin K\u00fcrt lideri Seyyid Abd\u00fclkadir\u2019le ili\u015fkisi ve T\u00fcrk askerine neden \u201cesker\u00ea rom\u00ea\u201d dedi\u011fi \u015feklinde sorular sorulmu\u015ftur.<\/p>\n<p>\u015eeyh Said bireysel olarak tabii ki dini kimli\u011fi g\u00fc\u00e7l\u00fc biri. Ancak siyasal olarak K\u00fcrdistan davas\u0131n\u0131n y\u0131lmaz bir savunucusudur. Nitekim yola \u00e7\u0131karken s\u0131radan topluluklara yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fmalarda bile \u201cBizi (K\u00fcrtler) ve T\u00fcrkleri birbirine ba\u011flayan ba\u011f\u0131n koptu\u011fundan\u201d dem vurmu\u015f, T\u00fcrklerin K\u00fcrdistan\u2019daki gayrime\u015fru egemenli\u011fine ba\u015fkald\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>O\u011flu \u015eeyh Ali R\u0131za\u2019dan k\u00e2tibi ateist Fehmi Bilal\u2019e, harekette yer al\u0131p hat\u0131ralar\u0131n\u0131 yazan Hasan Hi\u015fyar Serdi\u2019den \u015eeyh Said\u2019in bacana\u011f\u0131 Binba\u015f\u0131 Kas\u0131m\u2019a kadar herkes, \u015eeyh Said\u2019in ve 1925 hareketinin siyasi amac\u0131n\u0131n K\u00fcrdistan ideali oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a kayda ge\u00e7mi\u015ftir.<\/p>\n<p>Buna ra\u011fmen T\u00fcrk devleti davan\u0131n esas\u0131n\u0131 g\u00f6zden ka\u00e7\u0131rmak i\u00e7in mirleri feodalite parantezine ald\u0131\u011f\u0131 gibi, \u015eeyh Said\u2019i de irtica parantezine alm\u0131\u015f, bu konuda K\u00fcrtler aras\u0131nda ciddi bilin\u00e7 tahribat\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Feodalite ve irtica s\u00f6ylemi K\u00fcrtleri k\u00f6ks\u00fcz b\u0131rakmaya d\u00f6n\u00fck, bilimsel temelden yoksun bir safsatad\u0131r. Bu s\u00f6ylemi dillendiren kim olursa olsun, egemen devlet sak\u0131z\u0131n\u0131 \u00e7i\u011fnemekte, sinsice K\u00fcrtlerin kuyusunu kazmaktad\u0131r. Buna bir de \u201cd\u0131\u015f g\u00fc\u00e7ler\u201d s\u00f6ylemini eklemek gerekecektir.<\/p>\n<p>Her ulus gibi K\u00fcrtlerin de ulusal davalar\u0131n\u0131 t\u00fcm d\u00fcnya ve devletlerle m\u00fczakere etmesi ve m\u00fcttefik aramas\u0131ndan do\u011fal bir \u015fey olamaz. Herkese helal olan\u0131 K\u00fcrtlere haram k\u0131lmak ancak \u015feytani bir akl\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p>Modern T\u00fcrkiye\u2019yi \u0130ngilizlerin kurdu\u011fu bilinen bir ger\u00e7ek. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bile \u0130ngiltere\u2019nin onay\u0131 olmadan T\u00fcrkiye\u2019nin politika belirleyemedi\u011fi tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yor.<\/p>\n<p>Oysa d\u00f6nemin \u0130ngiliz belgelerinden anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere \u0130ngiliz yetkilileri \u015eeyh Said\u2019i tan\u0131m\u0131yordu ve spontane geli\u015fen 1925 hareketinden habersizdi. O d\u00f6nemde \u0130ngiltere, Fransa, Amerika, Rusya gibi d\u00fcnya devletleriyle diplomatik ili\u015fkileri Seyyid Abd\u00fclkadir ve Bedirhaniler gibi K\u00fcrt liderleri y\u00fcr\u00fctmekteydi.<\/p>\n<p>\u015eeyh Said Efendi ise, haz\u0131rl\u0131k a\u015famas\u0131nda iken provokasyon sonucu patlak veren hareketin ba\u015f\u0131na ge\u00e7mi\u015f, misyonuna sahip \u00e7\u0131karak K\u00fcrdistan tarihine K\u00fcrtlerin ortak de\u011feri olarak ge\u00e7mi\u015ftir.<\/p>\n<p>G\u00fcn\u00fcm\u00fczde t\u00fcm d\u00fcnyadaki K\u00fcrtler aras\u0131nda \u015eeyh Said ulusal simge olarak kabul g\u00f6rmekte, K\u00fcrdistan Federal Y\u00f6netim parlamentosu ba\u015fta olmak \u00fczere her yerde ismi ve resmi yer almaktad\u0131r.<\/p>\n<p>\u015eeyh Said\u2019e d\u00fc\u015fmanl\u0131k K\u00fcrt milletine d\u00fc\u015fmanl\u0131kt\u0131r. Bu d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n irtica, gericilik, d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7ler gibi kisveler alt\u0131nda yap\u0131lmas\u0131 sinsilikten ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir.<\/p>\n<p>K\u00fcrtler art\u0131k kanm\u0131yor. Her zamankinden daha g\u00fc\u00e7l\u00fc duygularla ulusal de\u011ferlerini sahiplenip savunuyor.<\/p>\n<p>Her zamankinden daha \u00e7ok egemenlik ve siyasi haklar\u0131n, inan\u00e7 ve ideolojik kategorilerden ayr\u0131 bir alan oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyor.<\/p>\n<p>Bu bilin\u00e7le, dinsel ve ideolojik manip\u00fclasyonlara set \u00e7ekip, ulus olmaktan kaynakl\u0131 ortak paydalarda bulu\u015fuyor.<\/p>\n<p>Bu bilin\u00e7, bayra\u011f\u0131 \u00e7ok daha ileriye ta\u015f\u0131yarak, ayd\u0131nl\u0131k yar\u0131nlar\u0131n in\u015fas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131r\u0131p h\u0131zland\u0131racakt\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Necati Zanyar-rudaw.net<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u015eeyh Said, dini ve ideolojik kimli\u011fi fark etmeksizin t\u00fcm K\u00fcrtlere mal olmu\u015f bir \u015fahsiyet. Seyid R\u0131za, \u0130hsan Nuri, \u015eeyh Mahmud Berzenci, Kad\u0131 Muhammed, Mela Mustafa Barzani, Abdurrahman Kas\u0131mlo ve Musa Anter gibi. Uluslar\u0131 ulus yapan, ortak paydalar\u0131d\u0131r. Bunlar, tarihin kritik evrelerinde ald\u0131klar\u0131 kararlarla ki\u015fisel d\u00fcnyalar\u0131n\u0131 a\u015far, birli\u011fi sembolize eden bir de\u011fere kavu\u015fur. Bunun kimi zaman &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":32,"featured_media":23183,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[6339,6337,6338,1616,5757,5574],"class_list":["post-23182","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-forum","tag-akparti","tag-chp","tag-iyi-parti","tag-manset","tag-seyh","tag-seyh-sait"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23182","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=23182"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23182\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":23184,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23182\/revisions\/23184"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/23183"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=23182"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=23182"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=23182"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}