{"id":23083,"date":"2023-10-27T23:32:42","date_gmt":"2023-10-27T20:32:42","guid":{"rendered":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=23083"},"modified":"2023-11-14T23:15:27","modified_gmt":"2023-11-14T20:15:27","slug":"etnisite-din-iliskisi-kurtlerde-dinsel-bireycilik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=23083","title":{"rendered":"Etnisite-Din \u0130li\u015fkisi: K\u00fcrtlerde Dinsel Bireycilik"},"content":{"rendered":"

Etnisite-Din \u0130li\u015fkisi: K\u00fcrtlerde Dinsel Bireycilik<\/strong>*<\/strong><\/a>
\n<\/strong>\u00c7evik, M.L. (2023). Etnisite-Din \u0130li\u015fkisi: K\u00fcrtlerde Dinsel Bireycilik, The Journal of Mesopotamian Studies, <\/em>8 (3), ss. \u2026-\u2026, DOI: 10.35859\/jms.2023.1265115<\/p>\n

Mehmet Latif \u00c7EV\u0130K
\n<\/strong>Ar. G\u00f6r. Hakk\u00e2ri \u00dcniversitesi \u0130lahiyat Fak\u00fcltesi, Felsefe ve Din Bilimleri B\u00f6l\u00fcm\u00fc, Din Sosyolojisi Anabilim Dal\u0131, cevik_latif13@hotmail.com<\/a>, ORCID: 0009-0003-3116-5852.<\/p>\n

\u00d6Z<\/strong><\/p>\n

Bireyin kimli\u011fini kendi ya\u015fam alanlar\u0131 i\u00e7erisinde \u00fcretti\u011fi ve etkile\u015fimler yoluyla yeniden in\u015fa etti\u011fi iddias\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131\u00e7 yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n amac\u0131, dini kurum ve yap\u0131lar\u0131n ele\u015ftirisine dayal\u0131 bir dinsel bireycilik \u00f6rne\u011fi ortaya koymakt\u0131r. Bu amac\u0131 dindar K\u00fcrt bireyler \u00fczerinden ger\u00e7ekle\u015ftirmek; bireylerin deneyim ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerinden ortaya \u00e7\u0131kan “\u00f6z\u00fc” a\u00e7\u0131klamak ve yorumlamak; bireylerdeki s\u00fcre\u00e7sel ve d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcmsel nitelikleri, \u00f6znel anlamlar\u0131 ve toplumsal ger\u00e7ekli\u011fin etkile\u015fim ve ileti\u015fimsel do\u011fas\u0131n\u0131 \u00f6n plana \u00e7\u0131karmak hedeflenmektedir. Bu ba\u011flamda cevab\u0131 aranacak soru \u015fudur: K\u00fcrtlerde dinsel bireycilikten bahsedilebilir mi ve etnik kimli\u011fin bu noktada etkinli\u011fi var m\u0131d\u0131r? Bu amac\u0131 ifa edecek faaliyetlerin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi i\u00e7in de nitel y\u00f6ntem ve fenomenolojik \u00e7\u00f6z\u00fcmleme tercih edilmi\u015ftir. Ara\u015ft\u0131rman\u0131n verileri de yar\u0131 yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f soru formu yard\u0131m\u0131yla m\u00fclakatlar yap\u0131larak elde edilmi\u015ftir. M\u00fclakatlar 8\u2019i kad\u0131n olmak \u00fczere toplamda 28 ki\u015fi ile yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu bireyler Ankara, Ayd\u0131n, \u0130zmir, Bitlis, Van ve Hakk\u00e2ri \u015fehirlerinden se\u00e7ilmi\u015ftir. Elde edilen veriler temelde kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n din\u00ee kurum, yap\u0131 ve akt\u00f6rlerine y\u00f6nelik hem din\u00ee hem de etnik kimliklerini \u00f6n plana \u00e7\u0131kararak onlar\u0131 nas\u0131l konumland\u0131rd\u0131klar\u0131 ile ilgilidir. Veriler sonucunda \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n \u00f6rneklemini olu\u015fturan bireylerde g\u00fc\u00e7l\u00fc bir dinsel bireycilik y\u00f6nelimi oldu\u011fu tespit edilmi\u015ftir. Din\u00ee otoritelerin kriti\u011fine dayanan bu bireycilik diyalektik bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm sergilemektedir. Yani din\u00ee olan\u0131n dinden hareketle konumland\u0131r\u0131l\u0131\u015f\u0131 s\u00f6z konusu olmaktad\u0131r. Bu anlamda dinin \u00f6znel ve i\u00e7sel bir tasavvurunun kat\u0131l\u0131mc\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131nda mevcut oldu\u011fu hususu g\u00f6zlenmi\u015ftir. S\u00f6z konusu K\u00fcrt dinsel bireycilik \u00f6rne\u011finde etnik kimli\u011fin \u00f6nemli bir dinamik olarak i\u015flev g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc tespit edilmi\u015ftir. Etnik kimli\u011fin bu i\u015flevselli\u011fi kat\u0131l\u0131mc\u0131lar taraf\u0131ndan din\u00ee otoritelerin K\u00fcrtlere, onlar\u0131n ma\u011fduriyetine ve K\u00fcrt meselesine yakla\u015f\u0131m tarzlar\u0131n\u0131n, ele\u015ftirisine ve buna kar\u015f\u0131 geli\u015ftirilen tepkiselli\u011fe dayand\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n

Anahtar Kelimeler:<\/strong> Din Sosyolojisi, Etnisite, Din, K\u00fcrt Dinsel Bireycili\u011fi, Dinsel Bireycilik<\/p>\n

Ethnicity-Religion Relationship: Religious Individualism Among the Kurds
\n<\/strong>ABSTRACT<\/strong><\/p>\n

The aim of this study, which begins with the claim that the individual produces his\/her identity within his\/her own living spaces and reconstructs it through interactions, is to present an example of religious individualism based on the critique of religious institutions and structures. The aim is to realize this aim through religious Kurdish individuals; to explain and interpret the “essence” that emerges from the experiences and thoughts of individuals; to highlight the processual and reflexive qualities, subjective meanings, and the interactional and communicative nature of social reality. The question to be answered in this context is: Can we talk about religious individualism among Kurds and does ethnic identity play a role in this? To carry out the activities that will fulfill this purpose, the qualitative method and phenomenological analysis were preferred. The data of the research were obtained through interviews with the help of a semi-structured questionnaire. Interviews were conducted with a total of 28 people, 8 of whom were women. These individuals were selected from the cities of Ankara, Ayd\u0131n, \u0130zmir, Bitlis, Van, and Hakkari. The data obtained is basically about how the participants position religious institutions, structures, and actors by emphasizing both their religious and ethnic identities. As a result of the data, it was determined that there was a strong religious individualism orientation among the individuals who made up the sample of the study. This individualism, which is based on the critique of religious authorities, exhibits a dialectical view. In other words, there is a positioning of the religious in terms of religion. In this sense, it has been observed that an essential and intrinsic conception of religion is present in the participant’s understanding. It has been determined that ethnic identity functions as an important dynamic in this example of Kurdish religious individualism. It can be said that this functionality of ethnic identity is based on the criticism of the approach of religious authorities to Kurds, their victimization,\u00a0 the Kurdish issue, and the reactivity developed against this.<\/p>\n

Keywords:<\/strong> Sociology of Religion, Ethnicity, Religion, Kurdish Religious Individualism, Religious Individualism<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Peywend\u00eeya Etn\u00ees\u00eete \u00fb D\u00een\u00ee: Takekes\u00eeya D\u00een\u00ee ya Kurdan
\n<\/strong>Kurte<\/strong><\/p>\n

Armanca v\u00ea vekol\u00eena bi \u00eed\u00eeaya ferd\/kes nasnameya xwe di nava qad\u00ean j\u00eeyana xwe da diafir\u00eene \u00fb w\u00ea bi r\u00eaka hevkar\u00eegerb\u00fbnan\/t\u00eakel\u00eeyan serejin\u00fb ava dike ve destp\u00eakir\u00ee, destn\u00ee\u015fankirina num\u00fbneyeke takekes\u00eeya d\u00een\u00ee ya palday\u00ee rexnekirina saz\u00ee \u00fb avah\u00eey\u00ean d\u00een\u00ee ye. P\u00eak\u00eenana v\u00ea armanc\u00ea li ser ferd\u00ean\/kes\u00ean kurd \u00ean d\u00eendar, ravekirin \u00fb \u015f\u00eerovekirina \u201ccewher\u201d\u00ea ji tecr\u00fbbe \u00fb hizr\u00ean takekesan der\u00e7\u00fby\u00ee, destn\u00ee\u015fankirina wesf\u00ean p\u00eavajok\u00ee \u00fb hizr\u00ee y\u00ean di takekesan, t\u00eagehi\u015ftin\u00ean subjekt\u00eev \u00fb ra\u00e7avkirina s\u00eer\u00fb\u015ft\u00ea hevbandor\u00ee \u00fb ragehandin\u00ea ya rast\u00eeya civak\u00ee wek\u00ee armanc hatine d\u00eeyarkirin. Pirsa ku div\u00ea di v\u00ea \u00e7ar\u00e7ovey\u00ea de b\u00ea bersivandin ev e: Gelo di nav Kurdan de mirov dikare behsa kesayetiya ol\u00ee bike \u00fb gelo bandora nasnameya etn\u00eek\u00ee li ser v\u00ea mijar\u00ea heye? Ji bo p\u00eak\u00eenana \u00e7alak\u00eey\u00ean ku dikarin v\u00ea armanc\u00ea p\u00eak b\u00eenin j\u00ee r\u00eabaza \u00e7awanet\u00ee \u00fb anal\u00eezkirina fenomenoloj\u00eek hat\u00eeye terc\u00eehkirin. Daney\u00ean vekol\u00een\u00ea ji p\u00eak\u00eenana hevd\u00eetin\u00ean bi har\u00eekar\u00eeya pirseform\u00ean n\u00eevsazkir\u00ee ve hatine bidest\u00eaxistin. Hevd\u00eetin 8 j\u00ea jin bi gi\u015ft\u00ee bi 28 kesan ra hat\u00eeye kirin. Ev kes ji bajar\u00ean Ankara, Aydin, \u00cezm\u00eer, Bidl\u00ees, Wan \u00fb Hekar\u00eey\u00ea hatine hilbijartin. Daney\u00ean hatine bidest\u00eaxistin di binyat da li ser w\u00ea \u00e7end\u00ea ye ku gelo be\u015fdar bi derp\u00ea\u015fkirina nasnamey\u00ean xwe y\u00ean d\u00een\u00ee \u00fb etn\u00eek\u00ee ve \u00e7awan li saz\u00ee, avah\u00ee \u00fb aktoren xwe y\u00ean d\u00een\u00ee dinere \u00fb wan \u00e7awan dibine. Di encama daneyan da hate tesb\u00eetkirin ku di kes\u00ean num\u00fbneya vekol\u00een\u00ea p\u00eak t\u00eenin da meyleke z\u00eade ya takekes\u00eeya d\u00een\u00ee heye. Ev takekes\u00eeya bi rexneya otor\u00eetey\u00ean d\u00een\u00ee ve pi\u015ftbest\u00ee, rengek\u00ee d\u00eeyalekt\u00eek n\u00ee\u015fan dide. Yan\u00ee ti\u015ft\u00ea ji d\u00een\u00ee her d\u00eesa ji d\u00een\u00ee hereketkirin\u00ea ve t\u00eate \u015fayesandin. Li d\u00fb v\u00ea \u00e7end\u00ea di t\u00eagehi\u015ftina be\u015fdaran da heb\u00fbna tesew\u00fbreka subjekt\u00eev \u00fb navxwey\u00ee ya d\u00een\u00ee hat\u00eeye d\u00eetin. Di num\u00fbneya takekes\u00eeya d\u00een\u00ee ya kurd\u00ee da hat\u00eeye tesb\u00eetkirin ku nasnameya etn\u00eek\u00ee wek\u00ee d\u00eenam\u00eekeke gir\u00eeng kar dike. Dikare b\u00ea gotin ku bi fonks\u00eeyonb\u00fbna ev nasnameya etn\u00eek\u00ee li ser rexne \u00fb neraz\u00eeb\u00fbna ba\u015fdaran a derbar\u00ea n\u00eaz\u00eekb\u00fbna otor\u00eetey\u00ean d\u00een\u00ee a li kurdan, a li maxd\u00fbr\u00eeyeta wan \u00fb a li pirsa kurd\u00ee hat\u00eeye avakirin.<\/p>\n

Peyv\u00ean Sereke:<\/strong> Sosyoloj\u00eeya D\u00een\u00ee, Etn\u00ees\u00eete, D\u00een, Takekes\u00eeya D\u00een\u00ee ya Kurd\u00ee, Takekes\u00eeya D\u00een\u00ee<\/p>\n

Extended Abstract<\/strong><\/h3>\n

Kurdish individuals are the actors of an issue that is dynamic, reshaped, and reshaped according to different developments under the main heading of the Kurdish question, and thus repeatedly processed. For this reason, Kurds are the subject of many studies with different themes. However, it does not seem possible to come across studies in which the individual thoughts of Kurdish individuals are emphasized, their mental worlds are tried to be explored and social change is brought to the forefront. This study is designed by taking into account this problem in the aforementioned literature. Therefore, the aim of this research, which starts with the claim that the individual produces his\/her identity within his\/her own living spaces and rebuilds it through interactions, is to reveal an example of religious individualism based on the criticism of religious institutions and structures through religious Kurdish individuals. Again, this study aims to explain and interpret the “essence” that emerges from the experiences and thoughts of individuals; to highlight the processual and reflexive qualities, subjective meanings, and the interactional and communicative nature of social reality. After all this, the question to be answered in this study is as follows: Is it possible to talk about religious individualism among Kurds and does ethnic identity have an effect at this point?<\/p>\n

The qualitative research method was used in the study because it allows for participant observation and semi-structured interviews, and thus allows for individual understanding in the context of ongoing daily life. This study on Kurdish religious individualism is also phenomenological in that it examines a cross-section of the interviewees’ lifeworlds in detail. Therefore, exploring personal experience is an important goal for this research. Thus, the data of the study were obtained through interviews with the help of a semi-structured questionnaire. Interviews were conducted with a total of 28 people, 8 of whom were women. These individuals were selected from the cities of Ankara, Ayd\u0131n, \u0130zmir, Bitlis, Van, and Hakkari. In these interviews, it was aimed to enter the social and psychological worlds of the participants as much as possible.<\/p>\n

The data obtained are basically related to how the participants position religious institutions, structures, and actors by emphasizing both their religious and ethnic identities. As a result of the data, it was determined that the individuals constituting the sample of the study have a strong religious individualism orientation. This individualism, which is based on the critique of religious authorities, exhibits a dialectical view. In other words, there is a positioning of the religious in terms of religion. In this sense, it has been observed that a subjective and internal conception of religion is present in the participant’s understanding. It has been determined that ethnic identity functions as an important dynamic in this example of Kurdish religious individualism. It can be said that this functionality of ethnic identity is based on the participants’ criticism of the approach of religious authorities to Kurds, their victimization, and the Kurdish issue, and the reactivity developed against this. This approach of the participants is expressed with the emphasis that religion has a constructive role in maintaining the ethnic cultural social structure. Therefore, from the perspective of the participants, it seems possible to interpret religion as a structure that adds continuity to ethnic identity. The significantly high correlation between ethnicity and individualism in Kurdish religious individualism is a remarkable result for Turkish society, which is defined as a society that is more prone to a collective structure. This supports the idea that at least in collectively oriented societies, there may be unique individualism. In other words, it can be said that individualism or religious individualism can develop in a manner that varies according to context. However, it is not enough to interpret the religious individualism of the religious Kurdish individual solely based on criticism and reactions. It should also be stated here that the reinterpretation of religion is related to certain processes and consciousness. In other words, while religion is maintained as an individual experience, it also forces the interlocutor to think about the meaning and nature of ethnic differences and how they should be analyzed.<\/p>\n

Giri\u015f<\/strong><\/h3>\n

Uzun bir s\u00fcredir toplumlar\u0131 etkilemekte olan modernle\u015fme olgusu, i\u00e7erisinde bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 kentle\u015fme, k\u00fcreselle\u015fme, sek\u00fclerle\u015fme gibi s\u00fcre\u00e7lerle yeni k\u00fclt\u00fcrel ve toplumsal durumlar yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Bu anlamda birey, temel \u00f6zelli\u011fi bireyin kendisiyle b\u00fct\u00fcnle\u015fti\u011fi, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 az hissedebildi\u011fi ve bireyler aras\u0131 farkl\u0131la\u015fman\u0131n \u00e7ok az oldu\u011fu geleneksel toplumun cemaat yap\u0131s\u0131ndan; kendini ke\u015ffedip \u00f6n plana \u00e7\u0131karabildi\u011fi, \u00f6nem ve de\u011fer kazand\u0131\u011f\u0131 bir toplum yap\u0131s\u0131na evrilmi\u015ftir (Batur, 2020: 100). Dolay\u0131s\u0131yla bireycilik \u00f6nemli bir mesele olarak \u00f6n plana \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7o\u011funlukla bireycilik olarak \u00e7evrilen \u201cindividualism\u201d kavram\u0131n\u0131n her zaman tam olarak ne anlama geldi\u011fini belirlemek olduk\u00e7a zordur (\u00dcnal, 2011: 45). Baz\u0131 durumlarda bireycilik kavram\u0131 bencil ve tutkulu bir zihniyete ya da kendini yeti\u015ftirmi\u015f k\u00fc\u00e7\u00fck bir i\u015f adam\u0131na at\u0131fta bulunabilir. Yine bireycilik, birey ve toplum aras\u0131ndaki ili\u015fkiye i\u015faret ederek bireyin \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn toplumun bask\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 korunmas\u0131 anlam\u0131nda da i\u015f g\u00f6r\u00fcr. Bunun daha \u00f6tesinde bireycilik, b\u00fct\u00fcn siyasi ve sosyal gruplar\u0131n, sosyal ba\u011flar\u0131 tamamen r\u0131zaya dayanan, kendi kendine yeten bireylerin toplamlar\u0131ndan olu\u015fan bir devlet ya da toplum felsefesine de i\u015faret edebilir (McClay, 2001: 395). Daha kuramsal olarak \u00f6rne\u011fin Emile Durkheim (2019: 56-58) bireycilikteki \u201cbirey\u201din sadece kendi menfaatlerini ifade eden i\u00e7e d\u00f6n\u00fck bir bilin\u00e7ten \u00e7ok insanl\u0131\u011f\u0131 temsil eden bir soyutlama, bir genelleme oldu\u011funu ifade eder. Ona g\u00f6re bu y\u00fczden bireycilik bir bencillik durumu de\u011fil tersine insanl\u0131\u011f\u0131 ta\u015f\u0131yan her bir ki\u015fiye duyulan ilgidir. T\u00fcm bunlardan sonra Loo ve Reijen\u2019e g\u00f6re bireycilik, \u201cher insan\u0131 kendi ba\u015f\u0131na bir ki\u015filik telakki eden ve \u2018bireysel kimlik\u2019in<\/em> \u2018kolektif kimlik\u2019e indirgenemeyece\u011fini ileri s\u00fcren d\u00fc\u015f\u00fcnce<\/em>\u201ddir. Bireyin kendi kaderini eline almas\u0131n\u0131 da i\u00e7eren bu anlay\u0131\u015f; \u201c\u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u201d, \u201chaklar\u201d, \u201cba\u011f\u0131ms\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcnce ve eylem\u201di \u00f6ne \u00e7\u0131karmaktad\u0131r (Akt. \u00dcnal, 2010: 7).<\/p>\n

Dinsel bireycilik de klasik kuramc\u0131lar taraf\u0131ndan hem din hem de teorik sorunlarla ilgili \u00f6nemli bir mesele olarak kabul edilmi\u015ftir. \u00d6zellikle bug\u00fcn\u00fcn d\u00fcnyas\u0131nda meydana gelen de\u011fi\u015fimler bu bireycilik t\u00fcr\u00fcn\u00fcn mahiyetine y\u00f6nelik yeni inceleme yollar\u0131na da imk\u00e2n vermi\u015ftir. Bu ba\u011flamda dinsel bireycilik kendisini kabul eden toplumsal \u00e7evreyle ili\u015fkisi bak\u0131m\u0131ndan ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda daha faydal\u0131 olacakt\u0131r (Wuthnow, 2002: 84). Ancak dinsel bireycili\u011fin, bireycili\u011fin bir yan \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 ve bundan farkl\u0131 olarak \u00f6zellikle dinsel k\u00fclt\u00fcr\u00fcn kendisinden kaynaklanan y\u00f6nleri aras\u0131ndaki ayr\u0131m\u0131 vurgulamak gerekmektedir (Y\u0131ld\u0131r\u0131m, 2016: 571). \u00d6rne\u011fin bireycilik modernli\u011fin planl\u0131 bir sonucu, \u00fcr\u00fcn\u00fc, amac\u0131 iken dinsel bireycili\u011fin modernli\u011fin niyetlenmemi\u015f bir sonucu oldu\u011fu belirtilmektedir. Buna g\u00f6re dinsel bireycilik bir taraftan modernli\u011fin bireyci s\u00f6yleminden etkilenirken bir taraftan da bundan farkl\u0131 yollar izleyen bir tutum olarak dile getirilmektedir. Rasyonelle\u015fme, kamusal ile \u00f6zelin ayr\u0131\u015fmas\u0131, yabanc\u0131la\u015fma, kolektif kimli\u011fin a\u015f\u0131nmas\u0131, buna kar\u015f\u0131n bireysel kimli\u011fin geli\u015fmesi, kurumsal ya da kamusal s\u00fcre\u00e7lerden soyutlanma ve \u00f6zg\u00fcrle\u015fme gibi modern toplumun baz\u0131 unsurlar\u0131 dinsel bireycilik ve modern bireycili\u011fi birbirlerine ba\u011flayan ortak temalard\u0131r. Di\u011fer yandan dinsel bireycilik homojen bir toplum yap\u0131s\u0131n\u0131n aksine \u00e7o\u011fulcu ve bireyci olarak tan\u0131mlanan g\u00fcn\u00fcm\u00fcz toplumunda daha fazla serbest ve me\u015fru olarak var olma avantaj\u0131na sahip olabilme imk\u00e2n\u0131yla bireycilik s\u00f6yleminin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 alandan faydalanmaktad\u0131r. Ancak bu mevcut d\u00fczlem her iki bireycilik t\u00fcr\u00fcne s\u00f6ylemsel yak\u0131nl\u0131k sa\u011flasa da ayn\u0131 durum her ikisi i\u00e7in belli ayr\u0131m noktalar\u0131n\u0131 da \u00f6n plana \u00e7\u0131karmaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc dinsel bireyci kendi kimli\u011fini ortaya koymak ad\u0131na hem modern bir kurucu iradeye hem de kurumsal dine muhalif olmay\u0131 belirleyici unsur olarak g\u00f6rmektedir (Y\u0131ld\u0131r\u0131m, 2016: 574-575). Dinsel bireycili\u011fin tan\u0131mlanmas\u0131 da bu noktadan yap\u0131lmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin Steven Lukes (1995: 101) dinsel bireycili\u011fi \u201cinan\u00e7l\u0131 bireyin arac\u0131lara ihtiyac\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131, ruhsal yazg\u0131s\u0131n\u0131n temel sorumlulu\u011funu kendisinin ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131, Tanr\u0131s\u0131yla kendi bildi\u011fi yolda ve kendi \u00e7abalar\u0131yla kendisinin ili\u015fki kurma hak ve g\u00f6revinin oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u201d olarak tan\u0131mlamaktad\u0131r.<\/p>\n

Lukes\u2019in tan\u0131m\u0131nda da g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi iki bireycilik aras\u0131ndaki fark dinsel bireycili\u011fin din ve bireyden olu\u015fan bir boyuta sahip olmas\u0131d\u0131r. Burada ak\u0131l bireyi temsil ederken din bu ak\u0131l ile etkile\u015fime ge\u00e7mektedir. Ancak bu etkile\u015fimde bireyin itibar edece\u011fi bir \u00fcst merci, bir otorite ya da arac\u0131 yoktur. Ayr\u0131ca bir otorite ya da arac\u0131 olmamas\u0131na kar\u015f\u0131n dinsel bireycilikte birey s\u0131n\u0131rs\u0131z bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe de sahip de\u011fildir. Bu birey dinsel bireycilik anlam\u0131nda kendi dininin din adam\u0131 olarak nitelendirilmektedir. Bu da \u015furadan kaynaklanmaktad\u0131r: Dinsel bireycilikte bireyin dinsel grup aidiyetlerinin azalmas\u0131, bireylere ait din\u00ee yorum ve ya\u015fay\u0131\u015f bi\u00e7imlerinin \u00e7o\u011falmas\u0131 yani \u201cdini kendin oku kendin ya\u015fa\u201d e\u011filimin \u00f6n plana \u00e7\u0131kmas\u0131yla alakal\u0131d\u0131r. (Batur, 2020: 103; A\u011f\u00e7oban, 2020: 141; \u00dcnal, 2011: 79; Pi\u015fkin, 2018: 114; Y\u0131ld\u0131r\u0131m, 2016: 573).[1]<\/a> Burada bireyin dini ya\u015fam\u0131nda dinsel bireycili\u011fin tutum ve esaslar\u0131n\u0131n s\u00f6z konusu olmas\u0131 onun Tanr\u0131ya ya da kutsala teslim olmas\u0131nda bir sorun oldu\u011fu anlam\u0131na gelmez. S\u00f6z konusu olan bireyci bir dindarl\u0131\u011f\u0131 benimseyen birey i\u00e7in, onun arac\u0131 vazifesi g\u00f6ren din\u00ee kurum, yap\u0131 ve akt\u00f6rlerden duydu\u011fu rahats\u0131zl\u0131kt\u0131r (Pi\u015fkin, 2018: 116). Bryan S. Turner da (2012: 218) farkl\u0131 dinsel pratikleri deneyimlemenin ve farkl\u0131 dinsel sembollerin in\u015fas\u0131nda rol alman\u0131n ya da b\u00f6yle bir fark\u0131ndal\u0131\u011fa sahip olman\u0131n dinsel bireycinin \u00f6zellikleri oldu\u011funu belirtmi\u015ftir.<\/p>\n

Dani\u00e8le Hervieu-L\u00e9ger (2003: 165) dinsel bireycili\u011fin bu niteliklerinin \u00f6zellikle yeni dini hareketler i\u00e7inde g\u00f6r\u00fclebilece\u011fini s\u00f6ylemektedir. Ona g\u00f6re bu topluluklar\u0131n birli\u011fini sa\u011flayan \u015fey bireylere ve onlar\u0131n ki\u015fisel ba\u015far\u0131lar\u0131na odaklanan ve herkesin kendi yolunda ilerledi\u011fi ki\u015fisel bir deneyime \u00f6ncelik veren ve bu \u015fekilde karakterize edilen din\u00ee inan\u00e7t\u0131r. Burada s\u00f6z konusu olan benli\u011fin d\u0131\u015f\u0131nda bir hakikati ke\u015ffetme ve ona kendini adama de\u011fildir. Bu, herkesin kendi hakikatini kendisi i\u00e7in bulmas\u0131d\u0131r. B\u00f6ylece manevi konularda herhangi bir otorite bireye d\u0131\u015fardan bir norm belirlemez ve onu empoze edemez. Hervieu-L\u00e9ger burada izlenen yolun bireyin ahlak\u00ee ba\u015far\u0131lar\u0131 yerine onun daha y\u00fcksek bir varl\u0131k durumuna eri\u015fimi ile ilgili olan benli\u011fin m\u00fckemmelle\u015ftirilmesi oldu\u011funu belirtir.<\/p>\n

Asl\u0131nda tipik bir bi\u00e7imde bireycilik ve kolektivizm birbirleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan tan\u0131mlanmaktad\u0131r. Bu tan\u0131mlamada kolektivizmin y\u00fcksek oldu\u011fu k\u00fclt\u00fcrlerin a\u00e7\u0131k\u00e7a ya da dolayl\u0131 olarak bireycili\u011fin d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu varsay\u0131l\u0131r ve bunun tersi de s\u00f6z konusu olabilmektedir. \u00d6rne\u011fin Asyal\u0131 bireyler, grup y\u00f6nelimli ve ba\u015fkalar\u0131n\u0131n hedeflerini destekleyen, kendi kolektif kimliklerini vurgulayan bireyler olarak nitlendirilmektedir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k Avro-Amerikal\u0131 bireyler kendine odakl\u0131 ve kendi hedeflerine y\u00f6nelik olan, kendi \u00f6zel kimliklerini vurgulayan ayr\u0131ca kendi i\u00e7sel yeteneklerine ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerine odaklanan \u015feklinde tasvir edilirler (Wink, 1997: 330-331).[2]<\/a> Bu ba\u011flamda k\u00fclt\u00fcrler aras\u0131 farkl\u0131l\u0131k konusunda yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n bir\u00e7o\u011funda T\u00fcrk toplumu daha \u00e7ok kolektif kimli\u011fin \u00f6n planda oldu\u011fu bir toplum olarak belirlenmi\u015ftir.[3]<\/a> Dolay\u0131s\u0131yla T\u00fcrk toplumunda bireycili\u011fin de dinsel bireycili\u011fin de d\u00fc\u015f\u00fck olmas\u0131 beklenir. K\u00fclt\u00fcrel \u0130slam\u2019\u0131n \u201ctotal kurum\u201d olarak g\u00fcndelik hayat ve ki\u015filik \u00fczerinde di\u011fer dinlere oranla daha fazla m\u00fcdahil olabilme \u00f6zelli\u011fine sahip olmas\u0131n\u0131n da T\u00fcrk toplumunda dinsel bireycili\u011fin k\u0131s\u0131tl\u0131 kalmas\u0131nda ekili oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir (Y\u0131ld\u0131r\u0131m, 2016: 572).<\/p>\n

T\u00fcrk toplum yap\u0131s\u0131 ve k\u00fclt\u00fcrel \u0130slam\u2019\u0131n bahsedilen \u00f6zelli\u011fi dinsel bireycilik i\u00e7in her ne kadar k\u0131s\u0131tl\u0131 bir alan olu\u015ftursa da yukar\u0131da say\u0131lan fakt\u00f6rlerin etkisiyle dinsel bireycili\u011fin gittik\u00e7e yayg\u0131nla\u015ft\u0131\u011f\u0131 ifade edilebilir. Nitekim bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n amac\u0131 \u00f6zel bir \u00f6rnek \u00fczerinden T\u00fcrkiye toplumunda bireylerin dini tutumlar\u0131nda kurumsall\u0131ktan bireye do\u011fru geli\u015fen y\u00f6nelimi tespit etmek ve betimlemektir. Bu tespit, K\u00fcrt deneyiminden hareket ederek bu bireylerin inan\u00e7 ve hayat tercihlerinde din\u00ee kurumlar\u0131n hangi bi\u00e7imde kritik edildi\u011fi ve bunun kar\u015f\u0131s\u0131na nelerin kondu\u011fu \u015feklindeki problem \u00fczerinden \u00e7\u00f6z\u00fcmlenecektir. Ayr\u0131ca bu bireylerin dinsel bireyciliklerinin temelinde ne t\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcncelerin oldu\u011funu ke\u015ffederek kendilerine ve dine kar\u015f\u0131 tutumlar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmek bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n di\u011fer \u00f6nemli hedefidir. Bu \u015fekilde ara\u015ft\u0131rman\u0131n T\u00fcrkiye\u2019de dinsel bireycilik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na katk\u0131 sa\u011flayaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir.<\/p>\n

Y\u00f6ntem<\/strong><\/h3>\n

Bu \u00e7al\u0131\u015fmada kat\u0131l\u0131mc\u0131 g\u00f6zlem ve yar\u0131 yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir g\u00f6r\u00fc\u015fme olana\u011f\u0131 sunabilmesi ve bu sayede s\u00fcregiden g\u00fcndelik hayat\u0131n ba\u011flam\u0131nda bireysel anlama ula\u015fmaya olanak verebildi\u011fi i\u00e7in nitel (kalitatif) ara\u015ft\u0131rma y\u00f6ntemi kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (Burns, 2000: 388). Bu tip ara\u015ft\u0131rmalarda daha \u00e7ok \u00f6znel anlamlar \u00fczerinde durulmaktad\u0131r. Bu noktada nitel ara\u015ft\u0131rmalar toplumsal ger\u00e7ekli\u011fin ileti\u015fimsel do\u011fas\u0131n\u0131 esas almaktad\u0131rlar (Smith ve Osborn, 2003: 53; Toker, 2009: 17). Ayr\u0131ca nitel ara\u015ft\u0131rmalarda toplumsal ger\u00e7eklik, anlamlarla ilgili bir \u00fcr\u00fcn ya da \u00f6zellik olarak kabul edildi\u011finden bu ger\u00e7ekli\u011fin do\u011fas\u0131yla alakal\u0131 olan s\u00fcre\u00e7sel ve d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcmsel nitelikleri ortaya \u00e7\u0131karmak m\u00fcmk\u00fcn olmaktad\u0131r. K\u00fcrtler \u00f6zelinde dinsel bireycili\u011fi konu edinen bu \u00e7al\u0131\u015fma g\u00f6r\u00fc\u015fmecilerin ya\u015fam d\u00fcnyalar\u0131n\u0131n bir kesitini ayr\u0131nt\u0131l\u0131 incelemeye tabi tuttu\u011fu i\u00e7in fenomenolojiktir. Dolay\u0131s\u0131yla bu ara\u015ft\u0131rma i\u00e7in ki\u015fisel deneyimi ke\u015ffetmek \u00f6nemli bir ama\u00e7 olmaktad\u0131r. Bu anlamda bir nesnenin veya bir olay\u0131n nesnel ifadesini \u00fcretme \u00e7abas\u0131ndan \u00e7ok bireyin bir nesne veya olayla ilgili ki\u015fisel alg\u0131s\u0131n\u0131 sunmak bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n temel ilgisidir (Smith ve Osborn, 2003: 53). Bu t\u00fcr fenomenolojik ara\u015ft\u0131rmalar, bir kavram veya fenomenle ilgili ya\u015fan\u0131lan deneyimlerin bireyler i\u00e7in anlam\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131karmakta olduk\u00e7a katk\u0131 sa\u011flay\u0131c\u0131d\u0131r. Bu tip analizlerde ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar fenomeni ortaya koyarken ger\u00e7ekte t\u00fcm g\u00f6r\u00fc\u015fmecilerin ortak y\u00f6nlerini a\u00e7\u0131klamaya odaklanmaktad\u0131rlar (K\u0131ral, 2021: 93).<\/p>\n

Bu \u00e7al\u0131\u015fmada kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n dinsel bireyciliklerini ortaya koyan din\u00ee kurum, yap\u0131 ve akt\u00f6rlere y\u00f6nelik yakla\u015f\u0131mlar\u0131 ile bunun dini ve etnik kimlik duygular\u0131yla, d\u00fc\u015f\u00fcnceleriyle nas\u0131l ba\u011flant\u0131l\u0131 oldu\u011funa dair bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 geli\u015ftirmek ama\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla burada bireyin deneyimiyle ilgili olan tarihsellik, k\u00fclt\u00fcrel boyut, sosyal \u00e7evre ve bireyin kendi ge\u00e7mi\u015fi \u00f6nemli odak noktalar\u0131d\u0131r. Burada ifade edilmesi gereken bu ara\u015ft\u0131rmada \u201canlam\u201d\u0131n \u00f6nceden olu\u015fturulmu\u015f temalar veya de\u011fi\u015fkenler \u00fczerinden belirlenmedi\u011fidir. Yani \u00e7al\u0131\u015fma bireyin kendi ya\u015fam alanlar\u0131 i\u00e7erisinde kimli\u011fini \u00fcretti\u011fi ve etkile\u015fimlerle bunu yeniden \u00fcretti\u011fi anlay\u0131\u015f\u0131na dayanmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla burada s\u00f6z konusu edilen dindar K\u00fcrt bireylerin deneyimlerinden \u00e7\u0131kan \u00f6z\u00fc a\u00e7\u0131klamak ve yorumlamakt\u0131r. Bu sebeple \u00f6zel bir tipteki K\u00fcrt dinsel bireycili\u011fini konu edinen bu ara\u015ft\u0131rma olu\u015fturulan yar\u0131 yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f soru formu yard\u0131m\u0131yla derinlemesine m\u00fclakatlara dayanan g\u00f6r\u00fc\u015fmeler \u015feklinde ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir. [4]<\/a> Bu g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde olabildi\u011fince kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n sosyal ve psikolojik d\u00fcnyalar\u0131na girmek hedeflenmi\u015ftir. Bu \u00e7er\u00e7evede g\u00f6r\u00fc\u015fmeye kat\u0131lacak bireylerde belli \u00f6l\u00e7\u00fctler aranm\u0131\u015ft\u0131r. Belirlenen \u00f6l\u00e7\u00fctlerden ilki \u00e7al\u0131\u015fmaya konu olan bireylerin din\u00ee ve etnik duyarl\u0131l\u0131klara sahip olmas\u0131d\u0131r. Bu kayg\u0131n\u0131n gerisinde din ve etnisitenin bir arada olabilme durumunun dinsel bireycilik y\u00f6nelimine etkisinin anla\u015f\u0131labilmesi amac\u0131 yatmaktad\u0131r. G\u00f6r\u00fc\u015fmeye d\u00e2hil olan bireylerde bulunmas\u0131 beklenen di\u011fer \u00f6l\u00e7\u00fct de ki\u015finin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm s\u00fcrecinde olmas\u0131d\u0131r. D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm s\u00fcrecinden kas\u0131t, bireyin siyasal tercihlerde bulunabilme ve bunun gerekli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmesidir. Yani K\u00fcrt s\u00f6ylemine sahip bir partiye oy vermesi bu ara\u015ft\u0131rmaya konu olan bireyler i\u00e7in bir \u00f6l\u00e7\u00fct olarak belirlenmi\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc in\u015fa edilen dindarl\u0131k bi\u00e7iminin g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc bu t\u00fcr bir anlay\u0131\u015f ve pratik ile ortaya konulabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. \u00a0Bu ama\u00e7la 8\u2019i kad\u0131n olmak \u00fczere toplam 28 ki\u015fi ile g\u00f6r\u00fc\u015fmeler yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ara\u015ft\u0131rmada kad\u0131n ver erkek kat\u0131l\u0131mc\u0131 oran\u0131 bir de\u011fi\u015fken olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmedi\u011finden her iki cinsiyete g\u00f6re e\u015fit g\u00f6r\u00fc\u015fmeci say\u0131s\u0131na ula\u015fabilmek hedeflenmemi\u015ftir. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011fu \u00fcniversite mezunu olmakla birlikte ilkokul ve lise mezunu olan ya da hi\u00e7 okul okumayan bireyler de vard\u0131r. Ayr\u0131ca cevaplay\u0131c\u0131lar tek bir yerden se\u00e7ilmeyip \u0130zmir, Ayd\u0131n, Ankara, Bitlis, Hakkari ve Van\u2019dan bireylere ula\u015f\u0131larak g\u00f6r\u00fc\u015fmeler ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir. Bu \u015fehirlerin se\u00e7ilmesine ula\u015f\u0131lan kat\u0131l\u0131mc\u0131 profilleri etken olmakla birlikte T\u00fcrkiye\u2019nin bat\u0131s\u0131nda ve nispeten daha b\u00fcy\u00fck kentler ile T\u00fcrkiye\u2019nin do\u011fusunda bulunan ve daha k\u00fc\u00e7\u00fck olan iller aras\u0131nda bir kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma yapabilme imk\u00e2n\u0131n\u0131 elde etmek ama\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r. K\u0131saca bu \u00e7al\u0131\u015fmada \u00f6rneklem olarak se\u00e7ilen bireylerin d\u00fcnyay\u0131 anlama \u00e7abalar\u0131n\u0131n bir sonucu olarak olu\u015fturduklar\u0131 kimlik yap\u0131s\u0131n\u0131n bir y\u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131klayan dinsel bireyciliklerini somutla\u015ft\u0131rmak ad\u0131na onlar\u0131n din\u00ee kurum, yap\u0131 ve akt\u00f6rlerine y\u00f6nelik alg\u0131lay\u0131\u015flar\u0131, deneyimleri elde edilen veriler \u00e7er\u00e7evesinde aktar\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun i\u00e7in hem ara\u015ft\u0131rmay\u0131 desteklemek hem de kalitesini art\u0131rmak ad\u0131na literat\u00fcr tarama y\u00f6ntemi ile ikincil kaynaklardan da yararlan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Dinsel Bireycili\u011fin \u0130n\u015fas\u0131<\/strong><\/h4>\n

Kutsal ve sahih olan metinler dinin merkezinde bulunurlar. Dindarl\u0131k bu metinlerin anla\u015f\u0131lma bi\u00e7imine ba\u011fl\u0131d\u0131r ve bu metinler \u00fczerinden in\u015fa edilir. Ancak bu durum sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel dinamiklere ba\u011fl\u0131 olarak ger\u00e7ekle\u015fmektedir (Ayd\u0131nalp, 2019: 155).[5]<\/a>\u00a0 Mehmet S. \u00dcnal\u2019a g\u00f6re (2011: 155), Luckmann\u2019\u0131n G\u00f6r\u00fcnmeyen Din<\/em> (Invisible Religion<\/em>) adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda g\u00f6r\u00fcnmeyen olarak bahsetti\u011fi \u015fey dinsel bireycilik \u015feklinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Zira dinin g\u00f6r\u00fcnmeyen y\u00f6n\u00fc, bireysellik ve i\u00e7sellikle; g\u00f6r\u00fcnen y\u00f6n\u00fc ise kurumsall\u0131k ve d\u0131\u015fsall\u0131k\/nesnellikle ili\u015fkilidir. Dinsel bireycilik anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131nda bireylerin toplumsal kurumlara kar\u015f\u0131 tak\u0131naca\u011f\u0131 tutumlar\u0131n \u00f6nemli oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde bu kurumlar\u0131n yap\u0131s\u0131nda meydana gelen geli\u015fmeler dikkat \u00e7ekicidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc modernle\u015fme s\u00fcreci bir\u00e7ok alanda oldu\u011fu gibi toplumsal kurumlarda baz\u0131 de\u011fi\u015fikliklerin meydana gelmesine de neden olmu\u015ftur. Toplumsal kurumlar insan \u00fcr\u00fcn\u00fc toplumsal al\u0131\u015fkanl\u0131klard\u0131r. \u0130nsanlar onlar\u0131 kurar ancak sonradan bu kurumlar insanlardan ba\u011f\u0131ms\u0131z olurlar ve insanlar\u0131 kontrol ederler. Bu ba\u011flamda geleneksel insan, toplumu ya\u015farken modern insan topluma kar\u015f\u0131d\u0131r. Geleneksel insan sosyal \u00e7evresi \u00fczerinde hemen hemen hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnmeden onu oldu\u011fu gibi kabul eder, ya\u015far ve \u00e7o\u011fu zaman onu kutsal sayar. Ancak modern insan sosyal \u00e7evresini \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc k\u0131s\u0131tlayan ve zararl\u0131 bir varl\u0131k olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr (Zijderveld, 1985: 231-240). Geleneksel toplumda kurumlar\u0131n insanlar \u00fczerindeki denetimleri daha etkin ve etkili iken modernle\u015fme ile kurumsal denetim zay\u0131flar ve bu nedenle kurumlardan uzakla\u015fma ba\u015f g\u00f6sterir. Buna g\u00f6re modern insan kurumlar\u0131na y\u00fcz \u00e7evirmi\u015f ve \u201canlam\u201d, \u201crealite\u201d \u201c\u00f6zg\u00fcrl\u00fck gibi alg\u0131lay\u0131\u015flar\u0131 ba\u015fka yerlerde aramaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130nsan varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n bu \u00fc\u00e7 mefhumu devaml\u0131 olarak var olan bir talebin de\u011ferleri durumuna d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr (Zijderveld, 1985: 87).<\/p>\n

Dinsel bireycilik dinlerin kurulu\u015f zamanlar\u0131nda da g\u00f6zlenir. Dinlerin kurucu modeli olan peygamberler, i\u00e7inde ya\u015fad\u0131klar\u0131 toplumun de\u011fer yarg\u0131lar\u0131na ve eski din\u00ee inan\u00e7lar\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131karak hem kendi benliklerini in\u015fa etmekte hem de i\u00e7inde ya\u015fad\u0131klar\u0131 toplumun yozla\u015fm\u0131\u015f de\u011fer yarg\u0131lar\u0131n\u0131 ele\u015ftiriye a\u00e7maktad\u0131rlar. Bu anlamda peygamberler de getirdikleri yeni dinin ba\u015flang\u0131c\u0131nda eski dine g\u00f6re dinsel bireyci bir tav\u0131r geli\u015ftirmi\u015filerdir. Peygamberlerin mesajlar\u0131n\u0131 okuyan ve kendilerini yeniden in\u015fa etmek isteyen inananlar da peygamberlerin ba\u015flang\u0131\u00e7taki bu dinsel bireyci duru\u015flar\u0131na kat\u0131lmaktad\u0131rlar (Arvas, 2022: 261). Dolay\u0131s\u0131yla bu durumun M\u00fcsl\u00fcman toplumlarda da g\u00f6zlenebildi\u011fi s\u00f6ylenebilir. M\u00fcsl\u00fcman toplumlarda bu anlamda dinsel bireycilik dinin geleneksel ve kurumsal yap\u0131lar\u0131ndan uzakla\u015fma, arac\u0131 olmadan dinin \u00f6\u011frenilmesi ya da ya\u015fan\u0131lmas\u0131 \u015feklindeki e\u011filimde g\u00f6r\u00fclmektedir. Yine de M\u00fcsl\u00fcman toplumlardaki bu dinsel bireycili\u011fi standart bireyci tan\u0131mlar yerine kendi dinamikleri nispetince ele almak daha do\u011frudur. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu t\u00fcr dinsel bireycilik kendi ko\u015fullar\u0131 i\u00e7inde \u00f6nemli farkl\u0131l\u0131klar ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Nitekim S\u0131dd\u0131k A\u011f\u00e7oban\u2019a g\u00f6re \u0130slam literat\u00fcr\u00fc incelendi\u011finde dinsel bireycili\u011fin temel unsurlar\u0131 \u015feklinde izah edilen bireyin kutsalla kurdu\u011fu ili\u015fkinin arac\u0131s\u0131z olmas\u0131 ve \u201cTanr\u0131n\u0131n bireyi de\u011fil bireyin Tanr\u0131y\u0131 belirlemesi\u201d konular\u0131 nitelik bak\u0131m\u0131ndan farkl\u0131 bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm sergilemektedir. Ona g\u00f6re M\u00fcsl\u00fcman toplumlarda da ortaya \u00e7\u0131kan dinsel bireycili\u011fin bu unsurlar\u0131 do\u011frudan Allah ile irtibat kurmak ya da do\u011frudan Allah ile ilgili yorumlamalarda bulunmak \u015feklinde de\u011fildir (A\u011f\u00e7oban, 2020: 133 ve 136). Buna benzer bir bi\u00e7imi dindar K\u00fcrt bireylerin ele\u015ftirellik ve tepkisellikle in\u015fa edilen dinsel bireyciliklerinde de g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ancak buradaki ele\u015ftirellik ve tepkisellik Allah\u2019\u0131 yorumlamak ya da do\u011frudan onunla irtibat kurmak anlam\u0131nda de\u011fildir. Yani kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n ifadelerinden de anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere yarat\u0131c\u0131 ve tek Allah nispetindeki tevhidi inan\u00e7 korunmaya devam edilmektedir. Onlar\u0131n Allah\u2019\u0131 nas\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerine y\u00f6nelik sorular bu anlay\u0131\u015f\u0131 tespit etmeye y\u00f6nelikti. Bu bireylerin deneyimleri sonucu olu\u015fan anlam d\u00fcnyalar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak Allah\u2019\u0131n belli s\u0131fatlar\u0131n\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00d6rne\u011fin adalet, Allah\u2019\u0131n d\u00fczen sahibi olmas\u0131, herkesi e\u015fit yaratmas\u0131 gibi s\u0131fatlar bunlardand\u0131r. Ancak bunlar kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n Allah tasavvurunun \u00e7er\u00e7evesini olu\u015fturan niteliklerdir. Dolay\u0131s\u0131yla K\u00fcrtler \u00f6rne\u011findeki dinsel bireycili\u011fi din\u00ee kurumlar \u00fczerinden okumak daha m\u00fcmk\u00fcn olmu\u015ftur.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de dindarl\u0131\u011f\u0131n halk\u0131n geleneksel dindarl\u0131\u011f\u0131, cemaat yap\u0131lar\u0131 ve resmi din kurumlar\u0131 \u015feklindeki \u00fc\u00e7 kaynaktan beslendi\u011fini ifade etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr (Y\u0131lmaz, 2014: 105). Dolay\u0131s\u0131yla K\u00fcrt dinsel bireycili\u011finde dindarl\u0131\u011f\u0131 besleyen bu kaynaklara y\u00f6nelik ele\u015ftiri ve tepkilerin s\u00f6z konusu oldu\u011fu s\u00f6ylenmelidir. \u00d6zellikle cemaat olu\u015fumlar\u0131 ve resmi din kurumu olan Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n (D\u0130B) bu a\u00e7\u0131dan s\u00fcrekli bir de\u011ferlendirmeye tabi tutuldu\u011fu ifade edilebilir. Bu ele\u015ftirinin temelinde \u201cdinin ara\u00e7salla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131\u201d<\/em> d\u00fc\u015f\u00fcncesi yer almaktad\u0131r.[6]<\/a> Kurumsal yap\u0131lar\u0131n dini ara\u00e7salla\u015ft\u0131rmas\u0131, \u201cAllah\u2019\u0131n kitab\u0131na ve \u0130slam dininin esaslar\u0131na uymamakt\u0131r\u201d <\/em>\u015feklindeki fikirlerle olumsuzlanmaktad\u0131r. Din\u00ee kurum ve akt\u00f6rlere y\u00f6nelik olu\u015fturulan bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 bireylerin bu yap\u0131lardan uzakla\u015fmalar\u0131 sonucunu do\u011furmaktad\u0131r. Asl\u0131nda yap\u0131lardan veya gruplardan uzakla\u015fma dindar K\u00fcrt bireylerin ki\u015filik \u00f6zelliklerinin ba\u015fka bir boyutunu olu\u015fturdu\u011fu burada ifade edilebilir.[7]<\/a> Nitekim sek\u00fcler ve dindar \u00e7evrelerle ili\u015fkiler konusunda ortaya \u00e7\u0131kan sonu\u00e7 ara\u015ft\u0131rmaya konu olan bireylerin kendilerini ait hissedebilecekleri, kendilerini b\u00fct\u00fcnle\u015ftirebildikleri bir grup ya da \u00e7evrenin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015ftir. Di\u011fer bir ifade ile s\u00f6z konusu bireylerin bir bak\u0131ma mek\u00e2ns\u0131z ki\u015filikler olduklar\u0131 s\u00f6ylenebilir. Bu nedenle burada ele al\u0131nan bi\u00e7imiyle K\u00fcrt dinsel bireycili\u011fi kendisine \u00f6zg\u00fc boyutuyla ke\u015ffedilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan bir y\u00f6nelim olmu\u015ftur.<\/p>\n

Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar a\u00e7\u0131s\u0131ndan cemaatler s\u00f6z konusu edildi\u011finde \u201cinsanlar\u0131n bir araya gelmesinde bir s\u0131k\u0131nt\u0131 g\u00f6rm\u00fcyorum\u201d<\/em> ya da \u201c\u2026sadece din de\u011fil sek\u00fcler bir ideoloji de grupla\u015fmak zorundad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc insan yorumlayan bir canl\u0131<\/em>\u2026\u201d bi\u00e7iminde bu yap\u0131lar\u0131n do\u011fall\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulayan nitelikte ifadeler dile getirilmi\u015ftir. Ancak bu ifadelerin cemaatlere y\u00f6nelik tek olumlu d\u00fc\u015f\u00fcnce oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015fme kay\u0131tlar\u0131na yans\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. Hemen b\u00fct\u00fcn kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n \u00e7e\u015fitli vesilelerle ya\u015fam\u0131n\u0131n bir d\u00f6neminde cemaatlerle ya da dinsel \u00e7evrelerle ili\u015fki i\u00e7inde bulunduklar\u0131 kendi beyanlar\u0131ndan anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Bu durum dikkate ald\u0131\u011f\u0131nda kat\u0131l\u0131mc\u0131lardaki bu t\u00fcr bir ele\u015ftirel ki\u015filik \u00f6zelli\u011finin deneyimlerin, duygusal k\u0131r\u0131lmalar\u0131n ve a\u015fa\u011f\u0131da ifade edilece\u011fi \u00fczere etnik kimlik konusundaki beklentilerin sonu\u00e7suz kalmas\u0131yla alakal\u0131 oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Buradan hareketle cemaatlere y\u00f6nelik olarak olu\u015fturulan ele\u015ftirel kat\u0131l\u0131mc\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin de \u201cbu yap\u0131lar\u0131n sahip olduklar\u0131 anlay\u0131\u015f ve tav\u0131rlar\u0131 sonucu \u0130slam\u2019a zarar verici niteliklere b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015f olmalar\u0131\u201d,<\/em> di\u011fer yandan \u201c\u00f6tekile\u015ftirici yap\u0131lar olmalar\u0131\u201d<\/em> ve \u201ciktidarlar kar\u015f\u0131s\u0131nda pragmatist tav\u0131rlar sergilemeleri\u201d<\/em> ya da \u201cbizzat iktidar olma giri\u015fimleri<\/em>\u201d \u015feklinde ifadelendirildi\u011fi belirtilebilir. \u00d6rne\u011fin kendisiyle \u00e7al\u0131\u015fma kapsam\u0131nda g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclen Hayrettin (2019) \u201c\u0130slam\u2019a zarar veren bir yap\u0131\u201d <\/em>olarak cemaatleri \u201cpragmatist ve iktidar yanl\u0131s\u0131\u201d<\/em> yap\u0131lar \u015feklinde \u015f\u00f6yle anlatmaktad\u0131r:[8]<\/a><\/p>\n

<\/a><\/a>Zarar getirdi\u011fini \u0130slam’a g\u00f6rd\u00fck. Mademki b\u00fct\u00fcn cemaatlerin prensibi Kur’an ve s\u00fcnnetse neden cemaat? Bak\u0131yorsun cemaatlere herkes farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Farkl\u0131 telden \u00e7al\u0131yor. Her cemaat kendini bir partinin arkas\u0131nda g\u00f6r\u00fcyor. \u0130slam’\u0131n bayra\u011f\u0131 alt\u0131nda y\u00fcr\u00fcmeleri gerekirken hangi \u00fclkeyi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsen d\u00fc\u015f\u00fcn o \u00fclkede kim g\u00fc\u00e7l\u00fcyse onun pe\u015finden ko\u015fuyor. Yani \u015f\u00f6yle diyorum. E\u011fer paray\u0131 dinin hizmetine verirsen din de paran\u0131n hizmetine girer.<\/p>\n

Cemal (2018) de \u00f6zellikle grupla\u015fman\u0131n do\u011fal bir yap\u0131s\u0131 olmakla birlikte bunun dar bir \u00e7er\u00e7evede yorumlanarak di\u011fer cemaatleri \u00f6tekile\u015ftirmenin ve \u00fcstelik bu tavr\u0131 sanki \u0130slam\u2019\u0131n \u00f6z\u00fcym\u00fc\u015f gibi anlatman\u0131n kabul edilebilir olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir. Bundan dolay\u0131 o, cemaatlerin bu t\u00fcr davran\u0131\u015flar i\u00e7inde olmalar\u0131 ve bu durumu bir \u00fcst\u00fcnl\u00fck arac\u0131 olarak kullanmalar\u0131n\u0131 sert bir \u015fekilde ele\u015ftirmektedir. \u00c7al\u0131\u015fman\u0131n 15 Temmuz darbe giri\u015fiminden sonraya gelmesi bu olay\u0131n cemaatlerin \u00f6zellikle \u201c\u00f6tekile\u015ftirici\u201d<\/em> tav\u0131rlar\u0131n\u0131n ele\u015ftirilmesinde \u00f6rnek olay olarak kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. \u00a0Mesela cemaat olu\u015fumlar\u0131n\u0131n \u00f6tekile\u015ftirici \u00f6zelli\u011fine vurgu yaparak a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015fan Sait (2018), b\u00fct\u00fcn cemaatsel yap\u0131lar\u0131 \u00f6tekile\u015ftirici ve dine zarar verici yap\u0131lar olarak de\u011ferlendirmektedir. O ayr\u0131ca, 15 Temmuz olay\u0131n\u0131n kendisini hi\u00e7 etkilemedi\u011fini vurgulayarak asl\u0131nda insanlar\u0131n bir cemaate ba\u011fl\u0131 olmadan ya\u015fayabilece\u011fini vurgulam\u0131\u015ft\u0131r. Ona g\u00f6re devletin kurumlar\u0131 dinin \u00f6\u011frenilmesi ve ya\u015fanmas\u0131 ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layabilecek imk\u00e2nlara sahiptir ve insanlar da bunlardan istifade etmek i\u00e7in gayret g\u00f6stermelidir. Bu anlamda bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda dinsel bireycili\u011fin temel varsay\u0131m\u0131 olan birey \u201cTanr\u0131n\u0131n huzurunda tek ba\u015f\u0131na durur\u201d fikrinin \u00f6n plana \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir. \u00dcnal\u2019\u0131n eserinde (2011: 178) belirtti\u011fi \u00fczere burada bireyin \u00f6zg\u00fcr iradesi ve d\u00fc\u015f\u00fcncesi onun kutsalla olan ili\u015fkisini belirlemi\u015ftir. B\u00f6ylece birey istedi\u011fi dine girebildi\u011fi gibi din ve Tanr\u0131 konusunda herhangi bir cemaati ya da mezhebi arac\u0131 olarak kabul etmez. Bu birey bir inan\u00e7 sistemine sahiptir ancak bunu kendi bilinci ve iradesi ile kendisi in\u015fa etmi\u015ftir. Robert N. Bellah da (1985: 234) dinsel bireycilerin inan\u00e7lardan daha \u00e7ok din\u00ee kurumlar\u0131 ve kurumsal dini ele\u015ftirdiklerini belirtmi\u015ftir. Ona g\u00f6re bu bireylerin kurumsal dine en b\u00fcy\u00fck su\u00e7lamalar\u0131 \u201cikiy\u00fczl\u00fcl\u00fck\u201dt\u00fcr. Dinsel bireycilere g\u00f6re kiliseye gidenler orada \u00f6\u011frendiklerini kendi hayatlar\u0131nda uygulamazlar. Dolay\u0131s\u0131yla inanan insan\u0131 kurtaracak olan kilise de\u011fil bireyin Tanr\u0131yla do\u011frudan ki\u015fisel ileti\u015fimidir. Buna g\u00f6re kat\u0131l\u0131mc\u0131 ifadeleri d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde s\u00f6z konusu edilenin inan\u00e7tan \u00e7ok din\u00ee kurumlar\u0131n kendileri ve konumlar\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n

Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n cemaatlere y\u00f6nelik d\u00fc\u015f\u00fcncelerini anlamak amac\u0131yla onlar\u0131n cemaatleri Nurculuk Hareketi \u00f6zelinde de de\u011ferlendirmeleri istenmi\u015ftir. Bu hareketin se\u00e7ilmesi \u00e7ok \u00f6zel bir neden i\u00e7ermemekle beraber bu cemaatin Bat\u0131 b\u00f6lgelerinde oldu\u011fu kadar Do\u011fu b\u00f6lgelerinde de yayg\u0131n ve bilinir olmas\u0131 ile 15 Temmuz gibi bir s\u00fcrecin ya\u015fanmas\u0131 bu kararda etkili olmu\u015ftur. Nurculuk \u00f6zelinde yap\u0131lan ele\u015ftirilerin ise cemaat olgusuna y\u00f6nelik kritiklerle benzerlikler ta\u015f\u0131mas\u0131 yan\u0131nda bu yap\u0131n\u0131n kendi i\u00e7 dinamizmini i\u00e7erdi\u011fi intiba\u0131n\u0131 da uyand\u0131rmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin \u201cayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k\u201d, \u201ckonjonkt\u00fcre g\u00f6re hareket etmek\u201d, \u201cdevlet kaynaklar\u0131n\u0131 kullanma a\u00e7\u0131s\u0131ndan pragmatist olmak\u201d <\/em>\u015feklinde cemaat olgusuyla paralellik arz eden taraflar\u0131yla ele\u015ftiriler y\u00f6neltilen Nurculuk, \u201c<\/em>hik\u00e2yeler \u00fczerinden bir d\u00fcnya yaratma\u201d<\/em>, \u201cSait Nursi’yi anlamama\u201d<\/em> \u015feklinde i\u00e7eriksel bir ele\u015ftiriye de tabi tutulmu\u015ftur. Ayn\u0131 \u015fekilde bu yap\u0131n\u0131n, kendi i\u00e7inde farkl\u0131 ayr\u0131\u015fmalar ya\u015famas\u0131 \u201ck\u0131rk kolundan bir kolu\u201d<\/em> \u015feklinde niceliksel bir benzetmeyle ele\u015ftirilmi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin H\u00fclya (2019) ge\u00e7mi\u015f deneyimlerinden hareket ederek Nurcular\u0131n Said Nursi\u2019yi anlamad\u0131klar\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir. Ona g\u00f6re Said Nursi gibi bir \u015fahsiyet, yaratt\u0131\u011f\u0131 \u0131l\u0131ml\u0131 karakter ve anlay\u0131\u015f sayesinde farkl\u0131 etnisiteleri bir arada toplayabilmi\u015fken sonraki s\u00fcre\u00e7te Nurculu\u011fun yans\u0131malar\u0131 farkl\u0131 bir y\u00f6nelim ortaya koymu\u015ftur. Ona g\u00f6re \u00f6zellikle Nurcular\u0131n kendilerinden olmayanlar\u0131 \u201cho\u015f olmayan bir \u015fekilde d\u0131\u015flamalar\u0131\u201d<\/em> bu durumun bir sonucudur. Nurculuk Hareketine y\u00f6nelik dikkat \u00e7ekici bir ele\u015ftiri onun niteliksel y\u00f6n\u00fcyle alakal\u0131 olan ve \u201chik\u00e2yeler \u00fczerinden bir d\u00fcnya yaratman\u0131n faydas\u0131zl\u0131\u011f\u0131\u201d<\/em> \u015feklindeki bir beyanla Ali (2018) taraf\u0131ndan \u015f\u00f6yle ifade edilmi\u015ftir:<\/p>\n

Nurculuk bence yani \u015fimdi ben yani insanlar\u0131n, nas\u0131l s\u00f6ylesem, kendi cephemden bak\u0131yorum. Nurculuk \u00f6yle \u00e7ok \u00f6rnek al\u0131nacak bir hareket de\u011fil. Yani \u015f\u00f6yle teknik a\u00e7\u0131s\u0131ndan taktiksel a\u00e7\u0131dan imk\u00e2nlar sa\u011flayabilir ama Nurculu\u011fun in\u015fa etti\u011fi d\u00fcnya ne K\u00fcrtlere ne de M\u00fcsl\u00fcmanlara bir fayda sa\u011flamaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc Nurculuk bir t\u00fcr, yine demin ifade etti\u011fimiz gibi, hik\u00e2yeler \u00fczerinden sorgulanmayan bir d\u00fcnya, bir anlat\u0131 yarat\u0131yor ve buraya, bu anlat\u0131 d\u00fcnyas\u0131na giren insan, birey sadece emir komuta zincirinde \u00fcstatlara hizmet ediyor. \u0130\u015fte bunun neye do\u011fru evrildi\u011fini tahmin edemiyorsun, bilemiyorsun. Yani bug\u00fcn pek \u00e7ok de\u011ferli akademisyen var ama \u015funu s\u00f6yleyeyim. Onu da ifade etmi\u015f olay\u0131m, Sait Nursi, d\u00f6neminin \u0130slam \u00e2lemine g\u00f6re ilerdeydi.\u00a0 Do\u011fa bilimleri ile kurdu\u011fu ili\u015fki, bilime olan merak\u0131 ve Nur hareketlerinin dinle bilimi birle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, hatta dini hakikatleri bilimde a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, biraz komik durumlar olsa da, en az\u0131ndan bizi bir ad\u0131m daha ileriye ta\u015f\u0131r yani.<\/p>\n

Ancak belli a\u00e7\u0131lardan Nurculuk Hareketine y\u00f6nelik daha pozitif yakla\u015f\u0131mlar\u0131n oldu\u011fu da belirtilebilir. \u00d6rne\u011fin Asya (2019), Nurculuk Hareketini \u201csamimi\u201d<\/em> olarak betimlemi\u015ftir. O, bir\u00e7ok kola sahip olan Nurculu\u011fun baz\u0131 kollar\u0131n\u0131 sayarken \u201csamimi\u201d<\/em> olma vasf\u0131n\u0131 \u201csiyasi veya fikri ayr\u0131\u015ft\u0131rmaya gitmemek\u201d <\/em>gibi \u00f6zelliklerle ba\u011fda\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0 Ancak Nurculuk Hareketiyle ilgi buna benzer d\u00fc\u015f\u00fcncelerin daha \u00e7ok Said Nursi merkezli oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Cemal (2018) \u015funlar\u0131 ifade etmi\u015ftir:<\/p>\n

Vallahi hani \u015fey olarak bir d\u00fc\u015f\u00fcnce olarak, bir \u015fey olarak sayg\u0131 duyar\u0131m. Yani Said Nursi s\u0131rf risaleleri yazd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in S\u0131rf Nurculuk Hareketini geli\u015ftirdi\u011fi i\u00e7in de\u011fil, bir M\u00fcsl\u00fcman oldu\u011fu i\u00e7in, \u0130slam’a katk\u0131da sundu\u011fu i\u00e7in. Ayr\u0131ca K\u00fcrt meselesinde de bana g\u00f6re k\u0131smen duyarl\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in de sayg\u0131 duyar\u0131m. \u0130\u015fte de\u011fer buluyorum. O Nurculuk hakk\u0131nda \u00e7ok fazla \u015feyim yok. Hani menfi d\u00fc\u015f\u00fcncem de yok ama \u015feyim de yok bu konuda. Said Nursi\u2019nin, Saidi K\u00fcrdi\u2019nin bu konudaki \u00e7abas\u0131n\u0131 de\u011ferli g\u00f6r\u00fcyorum.<\/p>\n

Cemal\u2019in (2018) ifadelerinde de Nurculuk hareketi de\u011ferlendirmesinde g\u00f6r\u00fcn\u00fcr bir karakter olan Said Nursi\u2019nin K\u00fcrt olmas\u0131 bu hareket hakk\u0131nda belirtilen olumlu d\u00fc\u015f\u00fcncelerin arka plan\u0131n\u0131 olu\u015fturdu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Buna ek olarak Seyfeddin (2019) ile K\u00fcrtlerde bireysellik ve din \u00fczerine sohbette onun Said Nursi\u2019nin medrese \u00e2limleri kar\u015f\u0131s\u0131nda tek ba\u015f\u0131na tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 \u00f6rnek vererek Said Nursi\u2019nin bu y\u00f6n\u00fcyle bireyselli\u011fin ilk \u00f6rne\u011fi olarak g\u00f6r\u00fclebilece\u011fini ifade etmesi de dikkat \u00e7ekicidir. Bu anlamda kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n dinsel bireycili\u011fin fark\u0131nda olduklar\u0131 ve \u00f6nemli ki\u015filerin dinsel yorumlar\u0131 ve duru\u015flar\u0131n\u0131 bu manada yeniden yorumlad\u0131klar\u0131 ifade edilebilir. Di\u011fer taraftan kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n Nurculuk \u00f6rne\u011finde de g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi cemaat\u00e7i mensubiyet tarzlar\u0131n\u0131 reddetmeleri yan\u0131nda onlar\u0131n radikal ve \u0131l\u0131ml\u0131 yorumlar\u0131n\u0131 da kabul etmeyen bireyler olduklar\u0131 s\u00f6ylenebilir. Y\u0131lmaz Y\u0131ld\u0131r\u0131m\u2019\u0131n\u00a0 (2016: 585) ifadesiyle bu, arada kalm\u0131\u015fl\u0131ktan s\u0131yr\u0131lma arzusu ile alakal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Tarikatlar\u0131n tarihsel s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde K\u00fcrt toplumunda oynad\u0131\u011f\u0131 rol literat\u00fcrde \u00e7e\u015fitli a\u00e7\u0131lardan ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bu sosyal yap\u0131lar\u0131n K\u00fcrt toplumunda \u00f6zellikle Nak\u015fibendi gelene\u011fi \u00e7er\u00e7evesinde \u00f6rg\u00fctlendi\u011fi ve toplumsal yap\u0131da g\u00f6r\u00fcn\u00fcr bir etkinli\u011fe sahip oldu\u011fu yine bu s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde kaydedilmi\u015f bir temad\u0131r.[9]<\/a> Dolay\u0131s\u0131yla K\u00fcrt dinsel bireycili\u011finin ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 bu \u00e7al\u0131\u015fmada s\u00f6z konusu edilen kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n tarikatlara y\u00f6nelik yakla\u015f\u0131mlar\u0131 da incelenmi\u015ftir. \u00d6zellikle \u201csiyaset ile ili\u015fkili olma\u201d<\/em> t\u0131pk\u0131 cemaat olgusunda oldu\u011fu gibi burada da analiz edilen de\u011fi\u015fkenlerdendir. Bu anlamda tarikatlar\u0131n siyasete ya da ticarete bula\u015fmad\u0131k\u00e7a iyi olu\u015fumlar olduklar\u0131n\u0131 ifade eden Ali (2018) aksi durumda tarikatlar\u0131n siyasal birer \u00f6rg\u00fct olarak de\u011ferlendirilmeleri gerekti\u011fini belirtmi\u015ftir. Hayrettin de (2019) paralel olarak \u015funlar\u0131 ifade etmi\u015ftir:<\/p>\n

Evet, tarikatlar sosyal yard\u0131mla\u015fma \u00e7er\u00e7evesinde kald\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece olumlu g\u00f6r\u00fcyorum. Yani toplumun sorunlar\u0131na \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcrettikleri s\u00fcrece ger\u00e7i \u015fu anda b\u00f6yle bir \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretiyorlar m\u0131 buna pek inanm\u0131yorum. Ama siyasal bazda tarikatlar tamam\u0131yla negatiftir. Siyasi a\u00e7\u0131dan cemaatler partilere yakla\u015f\u0131mlar\u0131 yani kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 muhafaza ettikleri s\u00fcrece siyasi partileri destekliyorlar. Halk\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 de\u011fil de kendi siyasi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 destekledi\u011fi s\u00fcrece ve ne zaman g\u00fc\u00e7l\u00fc kimse s\u00fcrekli g\u00fc\u00e7l\u00fc taraf\u0131 tutmu\u015flard\u0131r tarikatlar bu \u00fclkede.<\/p>\n

Tarikatlar\u0131n ele\u015ftiriye konu edildi\u011fi di\u011fer bir nokta da kendi i\u00e7sel yap\u0131lar\u0131yla alakal\u0131d\u0131r. Buna g\u00f6re \u201cgelenek\u00e7i bir s\u00f6yleme sahip olmas\u0131\u201d<\/em>, \u201clider y\u00f6nelimli dolay\u0131s\u0131yla manip\u00fcle edilebilir organizasyonlar olmalar\u0131\u201d <\/em>\u015feklinde tarikatlara y\u00f6nelik s\u0131ralanabilecek bir ele\u015ftiri \u00e7er\u00e7evesi kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n ifadelerinden \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin Mehmet (2019) \u015funlar\u0131 ifade etmi\u015ftir:<\/p>\n

Sonu\u00e7ta bizim geleneksel iman dedi\u011fimiz \u015fey biraz \u00f6nce de bahsetti\u011fim gibi toplumsal inanm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00e7ok do\u011fru bir inan\u00e7l\u0131l\u0131k de\u011fil. Allah kendisini bile Kuran\u2019da tart\u0131\u015fmaya a\u00e7m\u0131\u015fken yani dinin sahibi kendisini Kur\u2019an\u2019da tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131yorken dinin temsiliyetinin ya da bilgisinin sadece belli bir ki\u015fiye ya da s\u0131n\u0131fa hasretmi\u015f bir anlay\u0131\u015f\u0131 do\u011fru g\u00f6rmedim, g\u00f6rm\u00fcyorum. Bizim toplumsal inanc\u0131m\u0131zda hani biraz \u00f6nce de bahsetti\u011fim gibi ata dini gibi bir anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131z var. Atalar\u0131m\u0131z\u0131 b\u00f6yle yaparken bulduk esasta. Allah kendisini bile Kuran’da tart\u0131\u015fmaya a\u00e7m\u0131\u015fken biz Kuran’a hi\u00e7 sorgular bir mant\u0131kla girmedik. Kuran iki metre yukar\u0131da en g\u00f6z al\u0131c\u0131 k\u0131l\u0131flar\u0131n i\u00e7erisinde kutsal bir \u015fey olarak durdu. Bu manada \u00e7ok bilin\u00e7li bir dini anlay\u0131\u015f\u0131 olan bir toplum de\u011filiz. Ya da bilgiyle inanm\u0131\u015f bir toplum de\u011filiz. Ara\u015ft\u0131rarak, sorgulayarak, do\u011frusunu-yanl\u0131\u015f\u0131n\u0131 belki birbirinden ay\u0131rt ederek inanan bir toplum de\u011filiz. Bunun \u00fcst\u00fcne bir de tarikat gibi bir anlay\u0131\u015f gelince bu sefer bizim hayat\u0131m\u0131z\u0131n di\u011fer alanlar\u0131 \u00fczerinde etki yapmaya ba\u015flad\u0131. Sonu\u00e7ta dini yorumlamay\u0131 dini bilgiyi, ilmi sadece belli bir s\u0131n\u0131fa \u015fahsa hasreden bir anlay\u0131\u015f toplumu cahil b\u0131rakan bir anlay\u0131\u015ft\u0131r. Toplumu bilgiden yoksun b\u0131rakan bir anlay\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Tarikat\u0131n \u2018yol\u2019 anlam\u0131na geldi\u011fini ve bu y\u00f6n\u00fcyle insanlara dini anlamda kolayl\u0131klar sa\u011flayacak bir yap\u0131 oldu\u011funu belirten Seyfeddin\u2019e (2019) g\u00f6re ancak bu yap\u0131 lider y\u00f6nelimli olmas\u0131 sebebiyle zay\u0131ft\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc ona g\u00f6re lider ile ona tabi olan topluluk y\u00f6nlendirilebilir bir konumda durmaktad\u0131r. Cemal de (2018) K\u00fcrt toplumunda tarikatlar\u0131n etkinli\u011fini ekleyerek tarikat kurumunun gelenekselci s\u00f6yleme sahip oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftir. Di\u011fer taraftan ona g\u00f6re tarikatlar bug\u00fcn itibariyle M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n g\u00fcndeminde olmayan konularla insanlar\u0131 me\u015fgul etmeleri y\u00f6n\u00fcnden de yan\u0131lg\u0131 i\u00e7erisindedirler. Yine Cemal\u2019e (2018) g\u00f6re K\u00fcrt toplumu a\u00e7\u0131s\u0131ndan tarikatlar ge\u00e7mi\u015fteki konumlar\u0131ndan \u00e7ok uzakta olmalar\u0131 hasebiyle olumsuz bir tav\u0131r sergilemektedirler.<\/p>\n

Cemaat ile tarikatlar kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131nda ise kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncelerinde tarikatlar\u0131n daha kolay manip\u00fcle edilebilir ya da daha pasif yap\u0131lar oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc \u00f6n plana \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00f6yle bir yorumun K\u00fcrt toplumunda tarihsel s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde ya\u015fan\u0131lan psiko-k\u00fclt\u00fcrel alan olarak adland\u0131r\u0131lan deneyimin bir sonucu oldu\u011fu da s\u00f6ylenebilir.[10]<\/a> Nitekim kat\u0131l\u0131mc\u0131lar, ifadelerinde, ge\u00e7mi\u015fte tarikat ve tarikat liderlerinin etkileri ile g\u00fcn\u00fcm\u00fczde g\u00f6r\u00fclen tarikat \u015femas\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rm\u0131\u015f ve \u015fu an i\u00e7in \u00f6nemli farkl\u0131l\u0131klar\u0131n oldu\u011funu belirtmi\u015flerdir. Bu farkl\u0131l\u0131k tarikatlar i\u00e7in geriye do\u011fru giden bir nitelikte anlat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Buraya kadar kat\u0131l\u0131mc\u0131 bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 incelendi\u011finde cemaat ve tarikat ele\u015ftirisine dayanan bu yorumlar\u0131n bir y\u00f6n\u00fcyle gruplu bir toplumsal yap\u0131ya kar\u015f\u0131 olmay\u0131 da g\u00f6sterdi\u011fi ifade edilebilir. Yani kendi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kendisinin tasarlad\u0131\u011f\u0131 bireylerden olu\u015fan bir toplumun kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n zihinlerinde \u00e7er\u00e7evesini buldu\u011fu belirtilebilir. Bu niteli\u011fin hem bireycili\u011fin hem de dinsel bireycili\u011fin temel \u00f6zelliklerinden oldu\u011fu bilinmektedir. Bu durum, ayr\u0131ca toplumun \u00e7o\u011fulcula\u015fmas\u0131yla da alakal\u0131d\u0131r. Beh\u00e7et Batur\u2019un da (2020: 100) ifade etti\u011fi \u00fczere toplum \u00e7o\u011fulcula\u015ft\u0131k\u00e7a din\u00ee inan\u00e7 ve de\u011ferleri do\u011fdu\u011fu toplumdan alan bireyin, tercih etme yetene\u011fi artmaktad\u0131r. Buna g\u00f6re ge\u00e7mi\u015f ile bug\u00fcn aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalar ve gelenek\u00e7i bak\u0131\u015f tarz\u0131 gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f bi\u00e7imlerinin de\u011ferlendirilmesinde g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n yeni yeni kazand\u0131klar\u0131 bu \u201ctercih\u201d<\/em> edebilme yeteneklerini kulland\u0131klar\u0131 dile getirilebilir.<\/p>\n

Resmi bir yap\u0131 olarak D\u0130B benzer \u015fekilde ele\u015ftirilerin temel oda\u011f\u0131 olmu\u015ftur. Din\u00ee kurumsal bir yap\u0131 olarak D\u0130B, toplumdaki g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc fazla olan ve bu \u00e7er\u00e7evede s\u00fcrekli de\u011ferlendirmelere tabi tutulan bir yap\u0131 olarak dikkat \u00e7ekicidir. Di\u011fer taraftan din\u00ee bir kurum olarak laik bir sistemde varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesi ayr\u0131ca bu kurumu siyaset, sosyoloji gibi disiplinlere de konu etmektedir. D\u0130B ile ilgili sorular\u0131n dindar K\u00fcrt bir bireye y\u00f6neltilmesi olay\u0131 iki boyutlu olarak ele almaya imk\u00e2n vermi\u015ftir. Birincisi burada ele al\u0131nan \u015fekliyle K\u00fcrt dinsel bireyci kimli\u011fin bir par\u00e7as\u0131 olarak din\u00ee kurumlar\u0131n ele\u015ftirelli\u011fi ve ikincisi yine bu kimli\u011fin di\u011fer yap\u0131c\u0131 mekanizmas\u0131 olan K\u00fcrt etnik kimli\u011fi ile ba\u011flant\u0131l\u0131 olmak \u00fczere, ortaya konan politikalar ile D\u0130B kurumunun de\u011ferlendirilmesidir. Ancak hemen s\u00f6ylemek gerekir ki temelde ele\u015ftiri konusu olan D\u0130B asl\u0131nda arka planda t\u00fcmden ortadan kalkmas\u0131 ya da olmamas\u0131 gereken bir kurum olarak dile getirilmemektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc kat\u0131l\u0131mc\u0131lar a\u00e7\u0131s\u0131ndan din s\u00f6z konusu olunca daha resmi ve tarafs\u0131z olan bir kurum tercih edilebilir olmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin H\u00fcseyin (2018) bu do\u011frultuda ifadeler kullanarak D\u0130B\u2019in bir kurum olarak T\u00fcrkiye\u2019de insanlar\u0131n ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layabilecek bir yap\u0131 oldu\u011funu ve ideolojik olarak s\u00fcrekli y\u0131prat\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir. Ona g\u00f6re insanlar\u0131n din\u00ee a\u00e7\u0131dan ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n olmas\u0131 bunlar\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131n\u0131 gerektirir. Ancak kurumun da bu anlamda kendisini d\u00fczenlemesi icap etmektedir. Sait de (2018) bu anlamda D\u0130B\u2019in b\u00f6yle bir rol\u00fc olmas\u0131 a\u00e7s\u0131ndan \u00f6nemli oldu\u011funu ifade etmi\u015ftir. O, D\u0130B\u2019in yine de ba\u015far\u0131s\u0131z oldu\u011funu ve tarafs\u0131z bir yap\u0131ya da sahip olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 Alevi \u00f6rne\u011fini vererek dile getirmi\u015ftir:<\/p>\n

Asl\u0131nda toplumun dini ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lama a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirilecek olursa yine olumlu bir kurum olarak de\u011ferlendirilebilir. Ancak son zamanlarda son zamanlardan \u00f6teye pek ba\u015faramam\u0131\u015ft\u0131r. Yani eleman \u00e7ok say\u0131da yeti\u015ftirmi\u015ftir. Yan\u0131l\u0131yorsam siz d\u00fczeltin bildi\u011fim kadar\u0131yla 98 bin camii 115 bin personeli var. Yaln\u0131z b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n dini ihtiya\u00e7lar\u0131 kar\u015f\u0131lamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. \u2026Sosyolojik a\u00e7\u0131dan bakacak olursak \u015fiddetin tecav\u00fczlerin cinayetlerin bu anlamda b\u00fct\u00fcn ahlaks\u0131zl\u0131klar\u0131n erdemsizliklerin artmas\u0131 bunlar\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131z oldu\u011funu g\u00f6sterir. E\u011fer ger\u00e7ek anlamda nicelik az \u00f6nce ifade etti\u011fimiz gibi ibadet yerlerinin ve bu i\u015fi yapanlar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131n artmas\u0131 etkili olsayd\u0131 Cumhuriyet tarihinde az \u00f6nce bahsetti\u011fim erdemsizlikler en \u00e7ok bu zamanda olmazd\u0131. Ve bu durumlar onlar\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131z oldu\u011funu g\u00f6sterir. Tarafs\u0131z oldu\u011funu da d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum. \u00d6zellikle son bir y\u0131l i\u00e7erisindeki Cuma hutbeleri bunlar\u0131n tarafs\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Hani gerek etnisitelere gerekse \u00fclkemizde ya\u015fayan Alevi kesim var. Onlar\u0131n inan\u00e7lar\u0131na onlar\u0131n yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131 kapsamayan g\u00f6r\u00fc\u015flerin olmas\u0131 da onlar\u0131n tarafs\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir (Sait, 2018).<\/p>\n

Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131 ifadeleri do\u011frultusunda D\u0130B\u2019in \u201crisk alan\u0131\u201d<\/em>\u0131 \u00fczerinde konumland\u0131\u011f\u0131 s\u00f6z konusu edilebilir. Kurum niteli\u011fini de buradan elde etmektedir. \u00d6rne\u011fin Seyfeddin\u2019e (2019) g\u00f6re de D\u0130B olumlu ba\u011flamda kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda fayda sa\u011flayan olumsuz y\u00f6netim tarz\u0131 ile y\u00f6netildi\u011finde ise zarar veren bir kurumdur. O kurumun son zamanlardaki faaliyetleri d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde D\u0130B\u2019in olumsuz bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm sergiledi\u011fini s\u00f6ylemi\u015ftir. Ona g\u00f6re bu durum, ideolojilerin devam ettirilmesi ve g\u00fc\u00e7lenmesi ad\u0131na D\u0130B y\u00f6neticilerinin yanl\u0131\u015f kesimlerden se\u00e7ilmesinden kaynaklanmaktad\u0131r. Bu manada Seyfeddin\u2019e (2019) g\u00f6re D\u0130B ara\u00e7salla\u015ft\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. <\/a>Ruken de (2020) D\u0130B\u2019i ele\u015ftirirken sert ve keskin konu\u015farak \u201cDiyanet\u2019in olmamas\u0131n\u0131n daha iyi <\/em>olaca\u011f\u0131n\u0131\u201d<\/em> \u015f\u00f6yle belirtmi\u015ftir:<\/p>\n

Olmamas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Varl\u0131\u011f\u0131 ne zarar veriyor ya da yoklu\u011fun neye yarar? Bunu art\u0131k yani hi\u00e7 istisnas\u0131 olmayacak bir durum. Diyanet\u2019teki adamlar b\u00f6yle \u015feyi (g\u00fcl\u00fcyor) b\u00fcrokratik \u015feyi hazmedebilmi\u015f tipler de\u011fil. Hemen ne oldum delisi olan tipler ve istisnas\u0131 ger\u00e7ekten en az\u0131ndan benim g\u00f6zlemledi\u011fim kadar\u0131yla yok. O anlamda sanki b\u00f6yle bir dini kurum olmal\u0131 m\u0131? Hani herkes M\u00fcsl\u00fcman da de\u011fil ama b\u00f6yle T\u00fcrk-Hanefi \u00e7izgisinde ilerleyen bir Diyanet fig\u00fcr\u00fc ne kadar anlaml\u0131? Bence T\u00fcrkiye’de dindar olmayan T\u00fcrklerde var. \u0130\u015fin tuhaf taraf\u0131 Hanefi ve T\u00fcrk olmayan tipler var. Yani o \u00e7o\u011fulculu\u011fu bar\u0131nd\u0131rmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Ve manip\u00fclasyon konusunda \u00f6zellikle mercedes muhabbetleri bilmem neler \u015funlar bunlar yani dinden so\u011futan davran\u0131\u015flar bunlar. Yani bu kadar bilin\u00e7le beni so\u011futuyorsa\u00a0 halk\u0131 \u00e7ok zihinsel anlamda karma\u015faya s\u00fcr\u00fckledi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n

Kat\u0131l\u0131mc\u0131 ele\u015ftirilerinin oda\u011f\u0131, kurumun g\u00f6revlerini ve i\u015flevini yerine getirememesi \u00fczerinde yo\u011funla\u015fsa da cemaat ve tarikatlar\u0131n aksine D\u0130B\u2019in kurumsal olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n baz\u0131lar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan sorun olmamas\u0131 dikkat \u00e7ekicidir. Bu da kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncelerinde D\u0130B kurumunun merkezi bir konumda yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Bunun kat\u0131l\u0131mc\u0131lardaki fikri dayana\u011f\u0131 ise toplumun dini inanc\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00f6yle bir kuruma ihtiya\u00e7 oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesidir. Ancak \u00e7eli\u015fkili bir d\u00fc\u015f\u00fcnme tarz\u0131n\u0131n olabilece\u011fini g\u00f6steren bir soru ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. O da dinsel bireyci e\u011filimde olan baz\u0131 kat\u0131l\u0131mc\u0131lar i\u00e7in kurumsal bir din\u00ee yap\u0131n\u0131n onaylanmas\u0131 nas\u0131l m\u00fcmk\u00fcn olur sorusudur. Burada dikkat edilmesi gereken nokta bireyselle\u015fen bir topluluktan bahsedildi\u011fidir. Yani dinsizle\u015fen ya da dinin ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131 bir topluluktan bahsedilmemektedir. Nitekim kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n hepsi dindar olduklar\u0131n\u0131 belirtmi\u015flerdir. Ayr\u0131ca kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n din hakk\u0131nda \u00e7e\u015fitli ifadeleri olmu\u015f ve bunlar bireylerin \u201c\u00f6zg\u00fcrl\u00fckler \u00e7er\u00e7evesinde geli\u015ftirdikleri anlay\u0131\u015f ba\u011flam\u0131nda dinini \u00f6\u011frenmenin\u201d<\/em>, \u201cg\u00fcndelik ya\u015fam\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131 do\u011frultusunda dini olan\u0131 anlaman\u0131n\u201d<\/em> ve onu \u201cyorumlayabilmenin\u201d<\/em> bir \u201chak\u201d<\/em> oldu\u011fu \u015feklindeki g\u00f6r\u00fc\u015fleri kay\u0131tlara ge\u00e7mi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla kat\u0131l\u0131mc\u0131lara g\u00f6re bu hakk\u0131 kar\u015f\u0131layacak bir kuruma ihtiya\u00e7 vard\u0131r. Di\u011fer yandan bu durumu Mustafa G\u00fcnerig\u00f6k\u2019\u00fcn (2017: 235-236) ifadesiyle dinsel bireycili\u011fi modern toplumda bir kimlik sosyoloji olarak okumak \u00f6nemlidir. G\u00fcnerig\u00f6k\u2019e g\u00f6re bu yeni sosyolojinin\/kimli\u011fin temel \u00f6zelli\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcmsel olmas\u0131d\u0131r. Ona g\u00f6re birey tercih makam\u0131d\u0131r ve eylem \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne sahiptir. Bu \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe sahip olan birey dinsel \u00f6\u011fretiler \u00fczerinde yorumlar yapar ve b\u00f6ylece dinsel ilkeler kendi bireyci durumuna uyarlama kabiliyetine sahip olur. Ayr\u0131ca \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, hak<\/em>lar ve sorumluluklar aras\u0131nda ba\u011f kurmada da anahtar rol\u00fcndedir. K\u0131saca kurumsal dindarl\u0131k eski g\u00f6r\u00fcn\u00fcmde de\u011fildir. Bu d\u00f6nemde \u00f6rne\u011fin kilise dikkate al\u0131nmayabilir ama bu dindarl\u0131\u011f\u0131n da kenara at\u0131laca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmemektedir. Di\u011fer taraftan Wade C. Roof da (1999: 158) bireysel \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve kurumlar aras\u0131ndaki dengenin g\u00f6zden ka\u00e7\u0131r\u0131lmamas\u0131 gerekti\u011fini belirtmi\u015ftir. Ne var ki bireycilik ve kurumsal olan\u0131n birbirlerine zarar verdi\u011fi y\u00f6n\u00fcndeki kayg\u0131 abart\u0131lmaktad\u0131r. Roof\u2019a g\u00f6re bireycilik inanc\u0131, dinsel kimli\u011fi ve aidiyeti olumlamay\u0131 da m\u00fcmk\u00fcn hale getirir. B\u00f6ylece bireyler kendi inan\u00e7lar\u0131yla ilgili g\u00f6r\u00fc\u015flerinde daha iyi bir netli\u011fe ula\u015f\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla bu, bireyin kendi se\u00e7imiyle alakal\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in i\u00e7selle\u015ftirilen duygular ve uygulamalar ile birey ve kurumlar aras\u0131 ba\u011flar gev\u015femez aksine daha da net bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcme kavu\u015fabilir. \u00dcnal\u2019\u0131n (2010: 11) deyimiyle bu anlamda \u2018taklid\u00ee\u2019 de\u011fil, \u2018tahkik\u00ee\u2019 bir ba\u011flanma imk\u00e2n d\u00e2hilinde olabilir.<\/p>\n

Yukar\u0131daki din\u00ee kurum ve yap\u0131lara y\u00f6nelik kat\u0131l\u0131mc\u0131 ele\u015ftirilerinin din adamlar\u0131 \u00fczerinden de dile getirildi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Burada din adamlar\u0131 vasf\u0131 hem genel manada T\u00fcrkiye\u2019de gerek bireysel \u015fekilde gerek de bir grubun s\u00f6zc\u00fcs\u00fc ya da lideri olan hem de \u00f6zellikle K\u00fcrtlerin ya\u015fad\u0131klar\u0131 b\u00f6lgede \u015feyh, mele, seyda ve seyyid olarak bilinen din uygulay\u0131c\u0131s\u0131, \u00f6\u011freticisi ve yorumlay\u0131c\u0131s\u0131 niteliklerine sahip \u015fah\u0131slara y\u00f6nelik kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bu akt\u00f6rler i\u00e7in dile getirilen kat\u0131l\u0131mc\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceleri onlar\u0131n s\u00f6ylemleri \u00fczerinden olmu\u015f ve genel olarak bu akt\u00f6r ve s\u00f6ylemlerinin \u201cdine zarar verici\u201d<\/em> bir nitelik ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 \u015feklinde dile getirilmi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin Cemal (2018) medyan\u0131n rol\u00fcn\u00fc de \u00f6n plana \u00e7\u0131kararak \u015funlar\u0131 s\u00f6ylemi\u015ftir:<\/p>\n

Valla \u015fimdi T\u00fcrkiye\u2019de i\u015fte tasavvuftan tutun kendini radikal olarak tan\u0131mlayan, Nurculara kadar say\u0131s\u0131z cemaat var nerdeyse ve bu cemaatler i\u00e7inde herkesin i\u015fte kendini tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131, kendisi i\u00e7in \u00f6nemli de\u011ferli g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc baz\u0131 dini cemaat liderleri veya bug\u00fcn i\u00e7in din adamlar\u0131 var veya \u00e2limler var. Ben hepsinin d\u00fc\u015f\u00fcncesine sayg\u0131 duymakla beraber \u00e7ok fazla \u0130slam\u2019a zarar verdiklerini de d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Yani \u00f6zellikle son zamanlarda sosyal medyada olsun, televizyona \u00e7\u0131kan bir tak\u0131m M\u00fcsl\u00fcmanlar var. \u0130slam \u00e2limleri var. Yani ben \u2018onlar \u00e2lim de\u011fil\u2019 noktas\u0131nda de\u011filim. Benim haddime de de\u011fil ama bu insanlar\u0131n s\u00f6ylemleri veya bu insanlar\u0131n ortaya koyduklar\u0131 pratikler veya ortaya koydu\u011fu s\u00f6ylemler, M\u00fcsl\u00fcmanlara zarar veriyor. Ciddi \u015fekilde zarar veriyor. Ve kendilerini otorite olarak kabul edip, kar\u015f\u0131dakini \u00f6tekile\u015ftirme, kar\u015f\u0131dakini nerdeyse dinden \u00e7\u0131km\u0131\u015f addederek birtak\u0131m yanl\u0131\u015f hareketlere de giriyorlar kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak. \u2026 \u00d6zellikle de medyaya \u00e7\u0131kan kendini \u0130slam \u00e2limi olarak tan\u0131tan insanlar\u0131n kendilerini biraz daha sorgulamalar\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n

\u201cSiyasi g\u00fcd\u00fcml\u00fc olmak\u201d<\/em> dini akt\u00f6rler a\u00e7\u0131s\u0131ndan mevzu bahis edilen di\u011fer bir g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu anlamda \u201cmemur\u201d<\/em> ifadesinin kullan\u0131lmas\u0131 dikkat \u00e7ekicidir. \u00d6rne\u011fin din adamlar\u0131n\u0131 bu \u015fekilde tan\u0131mlayan ve ger\u00e7ekten \u201cdin i\u00e7in yola \u00e7\u0131kan\u201d<\/em> ve \u201cbunun i\u00e7in kendini geli\u015ftirmeyi ama\u00e7layan\u201d<\/em> bir din adam\u0131 aray\u0131\u015f\u0131 i\u00e7inde oldu\u011funu belirten kat\u0131l\u0131mc\u0131lar olmu\u015ftur. Ayn\u0131 \u015fekilde\u00a0 \u201cFiravun\u2019un sihirbazlar\u0131\u201d<\/em> din\u00ee akt\u00f6rlerin siyasal iktidar\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131na olan ara\u00e7lar\u0131 halka uygun bir bi\u00e7imde pazarlayabilen bir kesim olarak betimlenmelerinde kullan\u0131lan bir deyim olarak \u00f6ne \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. <\/a><\/p>\n

Bu d\u00fc\u015f\u00fcnceler b\u00f6lgesel dini akt\u00f6rler olarak \u00f6n plana \u00e7\u0131kan mele, \u015feyh, seyda ve seyyidler i\u00e7in de s\u00f6ylenmektedir. Ancak durum b\u00f6yle olsa bile kat\u0131l\u0131mc\u0131larda bu akt\u00f6rlere y\u00f6nelik karma\u015f\u0131k bir duygu yap\u0131s\u0131n\u0131n oldu\u011funu belirtmek gerekmektedir. Yani bu akt\u00f6rlerle ilgili ifadelerde \u00f6fke, sayg\u0131, beklenti gibi duygular i\u00e7 i\u00e7e bir bi\u00e7imde cevaplara yans\u0131maktad\u0131r. Bu duygular\u0131n kayna\u011f\u0131 da kat\u0131l\u0131mc\u0131lar taraf\u0131ndan \u201cb\u00f6lgenin nispeten geri kalm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131\u201d<\/em>, \u201cdinsel olarak ve ilerleme anlam\u0131nda toplumun \u015fu anki konumunun sorunlu g\u00f6r\u00fclmesi\u201d <\/em>ve \u201cb\u00f6ylece bu akt\u00f6rlerin topluma katk\u0131 sa\u011flayamamas\u0131\u201d<\/em> \u015feklinde izah edilen nedenlerle \u00e7er\u00e7evelendirilmi\u015ftir. Kat\u0131l\u0131mc\u0131 yakla\u015f\u0131mlar\u0131ndaki bu duygu kar\u0131\u015f\u0131m\u0131n\u0131n ge\u00e7mi\u015ften bug\u00fcne uzanan tarihsel bir arka planla alakal\u0131 oldu\u011fu onlar\u0131n ifadelerinden anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. \u0130fadelerden ortaya \u00e7\u0131kan ise bu akt\u00f6rlerin ge\u00e7mi\u015fte toplumun sorunlar\u0131n\u0131 giderici ve y\u00f6nlendirici bir nitelikte iken sonras\u0131nda hem toplumun hem de kendilerinin statik ve durgun hale d\u00f6n\u00fc\u015fmesinden sorumlu olmalar\u0131d\u0131r. Buradan kat\u0131l\u0131mc\u0131 profilleri de g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda ge\u00e7mi\u015fte ve bug\u00fcn ya\u015fan\u0131lan toplumsal olaylar\u0131n travmatik bir zihinsel yap\u0131y\u0131 olu\u015fturdu\u011fu ve bunun da konu itibariyle ele al\u0131nan din\u00ee kurum, yap\u0131 ve akt\u00f6rler hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcnceleri y\u00f6nlendirdi\u011fi s\u00f6ylenebilir. Bu anlamda din\u00ee akt\u00f6rlerin b\u00f6lgedeki etkinlikleri kat\u0131l\u0131mc\u0131lar taraf\u0131ndan ink\u00e2r edilmemekle birlikte bu akt\u00f6rlerin kendilerinden beklenilenin d\u0131\u015f\u0131nda olduklar\u0131 y\u00f6n\u00fcnde ele\u015ftirildikleri g\u00f6r\u00fclmektedir. Din adamlar\u0131ndan beklenti, kat\u0131l\u0131mc\u0131 ifadelerinde \u201cdaha do\u011fru ve ara\u00e7salla\u015ft\u0131r\u0131lmayan bir din\u00ee anlay\u0131\u015f\u0131 geli\u015ftirmeleri ve bunu topluma kazand\u0131rmalar\u0131\u201d<\/em> \u015feklinde \u00f6zetlenebilecek bir \u00e7er\u00e7eveyle dile getirilmektedir. Burada toplumsal de\u011fi\u015fimin de \u00f6n plana \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 diyaloglardan anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Bu anlamda \u00d6rne\u011fin H\u00fcseyin\u2019in (2018) din\u00ee akt\u00f6rlerin toplumsal etkinli\u011fini dile getirirken hem toplumsal de\u011fi\u015fimi dillendirmesi hem \u00f6zellikle bireyselle\u015fme kavram\u0131n\u0131 kullanmas\u0131 dikkat \u00e7ekicidir. Ona g\u00f6re bireyselle\u015fme, \u201cbirey olma fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131 olu\u015fmas\u0131\u201d <\/em>anlam\u0131nda bir t\u00fcr \u201cbilin\u00e7lenme\u201d<\/em> a\u015famas\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca H\u00fcseyin (2018) bireyselle\u015fmeyi \u015feyh, mele ve seydalara kar\u015f\u0131 tav\u0131r tak\u0131nabilmeyi yetkinle\u015ftiren bir nitelik olarak vurgulamaktad\u0131r. O bu anlamda bu akt\u00f6rler i\u00e7in \u201cK\u00fcrtlerde bilin\u00e7 d\u00fczeyi artt\u0131k\u00e7a \u015fuur d\u00fczeyi artt\u0131k\u00e7a onlar\u0131n da K\u00fcrtler d\u00fczeyinde itibarlar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015fece\u011fine inan\u0131yorum\u201d <\/em>\u015feklinde bir ifade kullanmaktad\u0131r. \u00a0<\/em>Yine Cemal de (2018) toplumsal de\u011fi\u015fim \u00e7er\u00e7evesinde b\u00f6lgedeki geleneksel e\u011fitim ve \u00f6\u011fretimin sekteye u\u011framas\u0131 sonucu olu\u015fan pasif bir otoriter yap\u0131dan bahsetmektedir. O b\u00f6ylece hem bilgi d\u00fczeyinde yetersiz bir b\u00f6lgesel din adam\u0131 portresi \u00e7izmekte hem de ayn\u0131 \u015fekilde yetersiz din\u00ee bilgiye sahip bir nesilden bahsetmektedir.<\/p>\n

Burada say\u0131lan t\u00fcm ele\u015ftirilere ra\u011fmen bu fig\u00fcrlerin sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel birer akt\u00f6r olduklar\u0131 ve olmaya devam ettikleri s\u00f6ylenebilir. Dolay\u0131s\u0131yla bunlar\u0131n b\u00f6lge a\u00e7\u0131s\u0131ndan s\u00fcreklilik sa\u011flayan bir yap\u0131 konumunda olduklar\u0131 dile getirilebilir. <\/a>Bu nokta Ruken\u2019in (2020) ifadelerinde de yer alm\u0131\u015ft\u0131r:<\/p>\n

Yani ben bu konuda biraz pragmatik bak\u0131yorum. Biraz b\u00f6yle halk\u0131 b\u00f6yle birbirini k\u0131rmaya meyilli bir halk\u0131 biraz bir \u015fey var mesela ta\u015frada, do\u011funun ta\u015fras\u0131nda o toparlay\u0131c\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Ama genel olarak halk\u0131n da art\u0131k daha bilin\u00e7li hal almas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. B\u00f6yle hani art\u0131k bu mele ile ben ileti\u015fimimi bununla de\u011fil de ben biraz bir deneyeyim bakay\u0131m din benden ne istiyor, ben di\u011fer toplumlardan, insanlardan ne istiyorum. B\u00f6yle bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 kazanmas\u0131 gerekti\u011fini de d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bunlar\u0131n i\u015fte hem o halk\u0131n bilin\u00e7lenmesini engelleyici bir rol\u00fc var buna ket vuruyorlar anlad\u0131\u011f\u0131m kadar\u0131yla hem de asl\u0131nda toparlay\u0131c\u0131 bir rolleri de var. \u00c7\u00fcnk\u00fc hala kan davalar\u0131n\u0131n anla\u015fmazl\u0131klar\u0131n devam etti\u011fi yerler var. O anlamda ba\u015far\u0131l\u0131 da oluyorlar. Yeri geldi\u011finde i\u015fte bu mahkemelerden \u015fundan bundan daha toparlay\u0131c\u0131 bir rol\u00fc oldu\u011funu da g\u00f6r\u00fcyoruz, g\u00f6zlemleyebiliyoruz. \u00d6yle \u015fey iki kutuplu bir \u015fey var.<\/p>\n

\u015eeyh, mele, seyda gibi din\u00ee akt\u00f6rlerin bir anlamda k\u00fclt\u00fcr\u00fcn devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan kat\u0131l\u0131mc\u0131 ifadelerinin baz\u0131lar\u0131nda olumlu bir yakla\u015f\u0131m olsa da \u00e7o\u011funlu\u011fun s\u00f6ylemlerinde bunlar ele\u015ftirilerin oda\u011f\u0131 olmu\u015flard\u0131r. Bu anlamda dinsel bireycilikte dinin \u00f6zelle\u015fmesinin s\u00f6z konusu oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Bu e\u011filim g\u00fc\u00e7l\u00fc bir otorite kar\u015f\u0131s\u0131nda ku\u015fkuculu\u011fu i\u00e7ermektedir. Burada din\u00ee otoriteden ziyade birey kendi duygular\u0131 ve hislerinin ger\u00e7ekli\u011fini kendisi yarat\u0131r. Ger\u00e7e\u011fe giden yol \u00fczerinde olma d\u00fc\u015f\u00fcncesi her \u015feyin do\u011fru cevab\u0131n\u0131 bulma anlay\u0131\u015f\u0131ndan daha de\u011ferli g\u00f6r\u00fclmektedir. B\u00f6ylece birey inan\u00e7la ilgili i\u00e7erikleri dikte eden din\u00ee liderlerin otoritesine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kar (Furseth ve Repstad, 2020: 221).<\/p>\n

Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n buraya kadar olan s\u00f6z konusu ifadelerinde cemaat, tarikat, D\u0130B ve din adamlar\u0131 gibi toplumda din\u00ee temsiliyetin kurumsal y\u00f6n\u00fcn\u00fc olu\u015fturan yap\u0131lar\u0131n K\u00fcrt dinsel bireycili\u011finin ele\u015ftirel boyutunu nas\u0131l olu\u015fturdu\u011fu ortaya konmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla burada kurumsal dinle alakal\u0131 olmayan ve maneviyat\u0131n anlam verdi\u011fi bireysel bir dindarl\u0131ktan bahsedilebilir (Yap\u0131c\u0131, 2012: 4). Elbette ki ele\u015ftirelli\u011fin olu\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan \u00e7e\u015fitli nedenler s\u0131ralanabilir. \u00d6rne\u011fin e\u011fitim, kentle\u015fme bunlardand\u0131r. Yukar\u0131da ele al\u0131nan d\u00fc\u015f\u00fcnceleri ifade eden bireylerin \u00e7o\u011fu e\u011fitimli bireylerdir. Zaten kendi ifadelerinde de daha bilin\u00e7li bir dindar olmak i\u00e7in e\u011fitimin gerekli oldu\u011fu ve \u00f6zellikle b\u00f6lgede etkinli\u011fi olan mele, \u015feyh ve seydalar\u0131n otoriterli\u011finin bu \u015fekilde zay\u0131flayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtmektedirler. Burada kastedilen e\u011fitimin sadece resmi e\u011fitim olmad\u0131\u011f\u0131 da a\u00e7\u0131kt\u0131r. Di\u011fer taraftan bu bireylerin t\u00fcm\u00fc kentlerde ya\u015famaktad\u0131rlar. Kentlerin b\u00fcy\u00fck ya da k\u00fc\u00e7\u00fck olmas\u0131 tonlamalar\u0131n farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131na etki etse de \u00f6zellikle yukar\u0131da say\u0131lan yap\u0131lar \u00fczerinden d\u00fc\u015f\u00fcnce farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fclebilece\u011fi s\u00f6ylenemez. Ya\u015fan\u0131lan mek\u00e2nlar\u0131n b\u00fcy\u00fck ya da k\u00fc\u00e7\u00fck olmas\u0131 \u015feklindeki farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n etkinli\u011fi daha spesifik konularda kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lacak bir durum olmaktad\u0131r. K\u0131sacas\u0131 bir grubun b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc, mek\u00e2nsal konumlanmalar ve sosyal mesafeler sosyal etkile\u015fimlerin yo\u011funlu\u011funu ve \u00f6l\u00e7e\u011fini belirlemektedir (Male\u0161ev\u0131\u0107, 2019: 22). Yani K\u00fcrt dinsel bireycili\u011finde e\u011fitim ve kentle\u015fme gibi olgular etkili olmakla birlikte kendine \u00f6zg\u00fc olan boyutu ba\u015fka etkenlerde de aranmal\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin etnik kimlik burada \u00f6nemli bir fakt\u00f6r olarak dile getirilebilir.<\/p>\n

K\u00fcrt Dinsel Bireycili\u011finde Etnik Kimlik <\/strong><\/h4>\n

Fredrik Barth, etnisiteyi bir grubu di\u011fer gruplardan ay\u0131ran k\u00fclt\u00fcrel \u00e7e\u015fitlilik anlam\u0131ndan \u00e7ok o farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ortaya koyan ve bunu sosyolojik a\u00e7\u0131dan anlaml\u0131 k\u0131lan sosyal gruplarla etkile\u015fim \u015feklinde ele almaktad\u0131r (Male\u0161ev\u0131\u0107, 2019: 3; Brubaker, 2009: 29). Bu anlamda Barth, eserinde \u201cs\u0131n\u0131r\u201d kavram\u0131na yer vermektedir. Ona g\u00f6re etnik gruplar kendilerine \u00f6zg\u00fc niteliklerle tan\u0131mland\u0131klar\u0131nda s\u00fcreklilik kazan\u0131rlar. Bu s\u00fcreklilik ise s\u0131n\u0131rlarla korunmal\u0131d\u0131r. Barth\u2019a g\u00f6re zaman i\u00e7erisinde k\u00fclt\u00fcrel \u00e7er\u00e7eve de\u011fi\u015febilir (Barth, 2001: 17-18).[11]<\/a> Ancak gruplar aras\u0131 farkl\u0131l\u0131klar\u0131 s\u00fcrd\u00fcren s\u0131n\u0131rlard\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla ona g\u00f6re toplumsal s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde olu\u015fan farkl\u0131l\u0131klar, bir etnik gruba aidiyeti belirlemektedir. Barth b\u00f6ylece etnisiteyi, \u00fcyelerinin kendilerinin tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 ve bu a\u00e7\u0131dan kendilerine atfettikleri \u00f6zellikler neticesinde kendilerini \u00f6tekiden <\/em>ay\u0131ran grup \u015feklinde tan\u0131mlamaktad\u0131r.[12]<\/a> Ona g\u00f6re etnik in\u015fa tam da burada olu\u015fmaktad\u0131r. Yani etnik in\u015fa \u00f6teki<\/em>yle ili\u015fki ve etkile\u015fimle m\u00fcmk\u00fcn olmaktad\u0131r. K\u00fclt\u00fcrel \u00f6zellikler burada objektif farkl\u0131l\u0131klar olmaktan ziyade sosyal akt\u00f6rlerin onlara \u00f6nem atfettikleri niteliklerdir (Serdar, 2015: 97). Ba\u015fka bir ifade ile etnisite, k\u00fclt\u00fcre temel olan ili\u015fkisel bir de\u011fi\u015fken olarak ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda anlaml\u0131 olmaktad\u0131r (Aksoy, 2013: 7).<\/p>\n

Rogers Brubaker\u2019e (2009: 29) g\u00f6re de etnik s\u0131n\u0131rlar ilk olarak sosyal akt\u00f6rler aras\u0131ndaki kategorik biz-onlar ay\u0131r\u0131m\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. \u0130kinci olarak bu ayr\u0131m arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla etkile\u015fimin, bireylerin ne t\u00fcr sosyal ili\u015fkilerde etkile\u015fime girebilece\u011fine y\u00f6nelik bir dizi bilgi ve yasaklamalar yoluyla y\u00f6nlendirilmesi sonucunda s\u0131n\u0131rlar aktifle\u015fir. Ona g\u00f6re k\u00fclt\u00fcrel farkl\u0131la\u015fman\u0131n geni\u015f evreninde etnik farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n sadece birka\u00e7 i\u015faretinin se\u00e7ilmesi yeterlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc etnik s\u0131n\u0131rlar, k\u00fclt\u00fcrel farkl\u0131l\u0131klar\u0131n yoklu\u011funda korunabildi\u011fi gibi farkl\u0131l\u0131klar\u0131n yo\u011fun oldu\u011fu heterojen k\u00fclt\u00fcrel ortamlarla da uyumlu olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilir. Buna g\u00f6re Brubaker etnisitenin (ayr\u0131ca \u0131rk ve ulus da) d\u00fcnyay\u0131 alg\u0131lama ve yorumlama ve temsil etme yolu oldu\u011funu ifade eder. Yani bunlar d\u00fcnyadaki \u015feyler de\u011fildir. Tersine bunlar d\u00fcnyaya bak\u0131\u015f tarzlar\u0131d\u0131r. Ona g\u00f6re bunlar etkinle\u015ftirilmi\u015f g\u00f6rme\/g\u00f6rmezden gelme, yorumlama\/yanl\u0131\u015f yorumlama, sonu\u00e7 \u00e7\u0131karma\/yanl\u0131\u015f anlama, hat\u0131rlama\/unutma yollar\u0131n\u0131 i\u00e7ermektedir. Yine bunlar etnik y\u00f6nelimli \u00e7er\u00e7eveleri, \u015femalar\u0131, anlat\u0131lar\u0131 ve onlar\u0131 harekete ge\u00e7iren s\u00f6ylemleri ya da \u00f6zellikle medya taraf\u0131ndan \u00fcretilen durumsal ipu\u00e7lar\u0131n\u0131 i\u00e7erirler. Brubaker\u2019e (2004: 17-18; 2009: 32) g\u00f6re etnisite (\u0131rk ve ulus da) \u00f6nemli arka plan bilgilerini i\u00e7erir. Bu arka plan bilgiler nesneleri, insanlar\u0131, yerleri, eylemleri veya durumlar\u0131 etnik (\u0131rksal ya da ulusal) olarak i\u015faretlenmi\u015f veya tan\u0131mlanm\u0131\u015f olarak tan\u0131nan ve deneyimlenen, uygulamalarda g\u00f6m\u00fcl\u00fc olan bilgilerdir. Bu arka plan bilgiler makro d\u00fczeyde olan sonu\u00e7lar\u0131 mikro d\u00fczeydeki s\u00fcre\u00e7lerle ili\u015fkilendirmede bireye yard\u0131mc\u0131 olabilirler.<\/p>\n

Brubaker burada etnisitenin ne oldu\u011fu sorusundan \u00e7ok onun nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6n plana \u00e7\u0131kararak etnisitenin dinamik ve s\u00fcre\u00e7sel bir olgu oldu\u011funa dikkat \u00e7ekmektedir. Konu itibariyle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde K\u00fcrt kimli\u011finin \u00f6nemli bir bile\u015feni olan etnisite, hem s\u0131n\u0131rlar\u0131 in\u015fa etme hem de bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc olu\u015fturma anlam\u0131nda dinamik ve s\u00fcre\u00e7sel \u00f6zelli\u011fini ortaya koymaktad\u0131r. Nitekim bunu kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n dinsel yap\u0131, kurum ve akt\u00f6rleri de\u011ferlendirirken onlar\u0131n K\u00fcrt kimli\u011fine, K\u00fcrt haklar\u0131na ve K\u00fcrtlerin ya\u015fad\u0131klar\u0131 olumsuz olaylara y\u00f6nelik ortaya koyduklar\u0131 tav\u0131r ve yakla\u015f\u0131mlar\u0131 ele\u015ftirmelerinde bulmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu anlamda etnisite K\u00fcrt dinsel bireycili\u011finin \u00f6nemli bir hareket ettiricisi konumunda yer almaktad\u0131r.<\/p>\n

Bu noktada bireylerdeki duygusal k\u0131r\u0131lmalar\u0131n \u00f6nemli derecede etkileri oldu\u011fu g\u00f6zlemlenebilmektedir. Duygusal k\u0131r\u0131lmalar\u0131n \u00f6nemli bir sebebi varl\u0131k meselesi ve kendini ger\u00e7ekle\u015ftirme olarak yorumlanan etnik kimli\u011fin (K\u00fcrt kimli\u011finin) bireyler a\u00e7\u0131s\u0131ndan cemaat, tarikat gibi ortamlarda bir alan bulamamas\u0131 bu a\u00e7\u0131dan duygusal k\u0131r\u0131lmalar\u0131 ortaya \u00e7\u0131karmaktad\u0131r. \u00a0\u00a0Bunun yan\u0131nda yine kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n ifade ve de\u011ferlendirmeleri d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde siyasal alanda olu\u015fan eylemlerin ya da politikalar\u0131n bir sonucu olarak ma\u011fduriyetlerin meydana gelmesi neticesinde yine ayn\u0131 kurumsal yap\u0131lar\u0131n bu ma\u011fduriyetlere y\u00f6nelik olarak tak\u0131nd\u0131klar\u0131 tav\u0131rlar da duygusal k\u0131r\u0131lmalar\u0131n bir sebebi olmaktad\u0131r. Di\u011fer yandan K\u00fcrt meselesinin toplum ve K\u00fcrt bireyler i\u00e7in s\u00fcrekli bir kayg\u0131 ve \u00e7\u00f6z\u00fclmez bir d\u00fc\u011f\u00fcm \u015feklinde devaml\u0131 olarak g\u00fcndemde olmas\u0131 kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n izah etti\u011fi bi\u00e7imde bahsedilen dini otoriteler ve kurumlar\u0131n bu meseleden ka\u00e7\u0131nmalar\u0131 ya da onu g\u00fcndemlerine almamalar\u0131 da di\u011fer bir neden olarak dikkat \u00e7ekmektedir. \u00d6rne\u011fin daha gen\u00e7 kat\u0131l\u0131mc\u0131larda rastlanabilecek bir yorum olan \u201cayr\u0131 dinlere mensubuz\u201d<\/em> \u015feklindeki d\u00fc\u015f\u00fcnce din\u00ee kurum ve yap\u0131lar\u0131n K\u00fcrt meselesine yakla\u015f\u0131m tarzlar\u0131na binaen meydana gelen duygusal k\u0131r\u0131lmalar\u0131n bir sonucu olabilmektedir.[13]<\/a> \u00a0Dolay\u0131s\u0131yla bu t\u00fcrden bir manzara ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya olan dindar K\u00fcrt birey varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc boyutlar\u0131 ve dinselli\u011fi bir araya getirdi\u011finde ortaya bireyci bir anlay\u0131\u015f \u00e7\u0131kabilmekte ve b\u00f6ylece etnik-dinsel in\u015fa da m\u00fcmk\u00fcn olabilmektedir. Bu \u00e7er\u00e7eveden bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda etnik kimlik vurgusunun ele\u015ftirel-tepkisel bir mekanizma rol\u00fcn\u00fc \u00fcstlendi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir.<\/p>\n

Bu a\u00e7\u0131dan ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda kat\u0131l\u0131mc\u0131lar tarihsel s\u00fcre\u00e7teki rollerini de g\u00f6z \u00f6n\u00fcne ald\u0131klar\u0131 i\u00e7in en fazla ele\u015ftiriyi ve tepkiyi tarikatlar ve din adamlar\u0131na y\u00f6neltmi\u015flerdir. Bu iki dini yap\u0131n\u0131n \u00f6nceki d\u00f6nemlerde hem K\u00fcrt meselesi hem de K\u00fcrt k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn iletilmesi anlam\u0131nda otorite yap\u0131lar olduklar\u0131 kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n ifadelerinden anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Zaten K\u00fcrt kimli\u011finin geli\u015fimi \u00fczerine yap\u0131lan literat\u00fcrdeki de\u011ferlendirmeler de bu konuda \u00f6nemli bilgiler i\u00e7ermektedir. Dolay\u0131s\u0131yla kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n bu yap\u0131lara y\u00f6nelik ele\u015ftiri-tepkileri dikkat \u00e7ekici olmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin Hayrettin (2019) K\u00fcrt milliyet\u00e7ili\u011finin ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olan bu yap\u0131lar\u0131 pasif olarak \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r:<\/p>\n

Tarihsel s\u00fcre\u00e7te tarikatlar\u0131n K\u00fcrt toplumuna faydalar\u0131 \u00e7ok olmu\u015ftur. Mesela K\u00fcrt milliyet\u00e7i duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n geli\u015fti\u011fi mek\u00e2nlardan bir tanesi de derg\u00e2hlard\u0131r, tekkelerdir. Hatta K\u00fcrt ayaklanmas\u0131na kat\u0131lan baz\u0131 K\u00fcrt \u00f6nderlerin de tarikatlardan \u00e7\u0131km\u0131\u015f ki\u015filer oldu\u011funu biliyoruz. \u0130\u015fte \u015eeyh Said olsun \u015eeyh Ubeydullah Nehri olsun yani medrese k\u00f6kenli tarikatlarla bir \u015fekilde irtibatl\u0131 olan ki\u015filerdir. Yani tarihsel s\u00fcre\u00e7te faydalar\u0131 olmu\u015ftur. \u2026<\/strong>Yani s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde Kemalist modernle\u015fme dedi\u011fimiz olgu tarikatlar\u0131 bu hale getirdi. Tarikatlara kar\u015f\u0131 sert kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015f pasifize etti T\u00fcrk tarikatlar\u0131n\u0131. T\u00fcrk tarikatlar\u0131n bu hali K\u00fcrt tarikatlar\u0131na yans\u0131d\u0131.<\/p>\n

K\u00fcrtler ve K\u00fcrt meselesi s\u00f6z konusu oldu\u011funda bu yap\u0131lar\u0131n ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 olma rollerinin de\u011fi\u015fti\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc Cemal\u2019in (2018) de dile getirdi\u011fi bir d\u00fc\u015f\u00fcnce olmu\u015ftur. Bu anlamda ona g\u00f6re bu yap\u0131lar i\u015flevsizle\u015ftirilmi\u015flerdir ve K\u00fcrt meselesine de olduk\u00e7a uzakt\u0131rlar. Cemal\u2019e g\u00f6re bu yap\u0131lar tersine K\u00fcrt meselesine y\u00f6nelimi \u201cdepolize etmek \u00fczere\u201d<\/em> bir i\u015flev de g\u00f6r\u00fcyor olabilirler. Seyfeddin de (2019) bu durumu \u015fu s\u00f6zlerle a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r:<\/p>\n

Asl\u0131nda bir noktada K\u00fcrt toplumunun b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 i\u00e7in b\u00f6yleydi. Yani bilin\u00e7liydi. Yani olumlu katk\u0131lar\u0131 oldu. K\u00fclt\u00fcr\u00fcn devam ettirilmesi noktas\u0131nda, inanc\u0131n devam ettirilmesi noktas\u0131nda, k\u00fclt\u00fcrle inanc\u0131n b\u00fct\u00fcnle\u015fmesi noktas\u0131nda \u00e7ok faydalar\u0131 oldu tarikat\u0131n. Ama daha sonra ideolojile\u015ftirme boyutu ortaya \u00e7\u0131k\u0131nca son zamanlarda \u00f6zellikle maalesef sanki daha \u00e7ok negatif etkileri vard\u0131r.<\/p>\n

Yukar\u0131da ifade edildi\u011fi \u00fczere dini anlamda ele\u015ftirilen ve \u201cdevlet y\u00f6nelimli gruplar\u201d<\/em> olarak yorumlanan cemaatler ayn\u0131 \u015fekilde K\u00fcrtlere y\u00f6nelik tav\u0131rlar\u0131 neticesinde de ele\u015ftirilmektedir. Kendisinin dini gruplar\u0131 K\u00fcrt meselesini g\u00fcndemlerinde tutup tutmama k\u0131stas\u0131na g\u00f6re ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten Hevi (2019) Nur cemaati \u00f6zelinde \u015fu ifadeleri kullanmaktad\u0131r:<\/p>\n

Bug\u00fcn hali haz\u0131r da \u00f6yle bir grup yok. Belki hani bir Zehra grubu K\u00fcrt kimli\u011fini de tan\u0131yan bununla ilgili hassasiyetlerini de dile getiren ama onun d\u0131\u015f\u0131nda di\u011fer tarikatlar, gruplar biraz daha din ve d\u00fcnya i\u015fini i\u015fte birbirinden ay\u0131ran \u00e7ok fazla i\u015fte t\u0131rnak i\u00e7erisinde etliye s\u00fctl\u00fcye kar\u0131\u015fmaks\u0131z\u0131n sadece i\u015fte ibadeti ve yine t\u0131rnak i\u00e7erisinde iman\u0131n\u0131 kurtarmaya d\u00f6n\u00fck bir tarzlar\u0131 var diyelim\u2026 Ya ben hani Nurculuk da \u015fey K\u00fcrtlerle T\u00fcrkler aras\u0131nda \u00e7ok farkl\u0131 yorumland\u0131. K\u00fcrtlerin aras\u0131nda mesela bir kolunun bug\u00fcn K\u00fcrt kimli\u011fine \u00e7ok katk\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u0130\u015fte Zehra Vakf\u0131’n\u0131n mesela bug\u00fcn i\u015fte yay\u0131nlad\u0131klar\u0131 kitaplar hem cesaret isteyen bir \u015fey hem K\u00fcrt k\u00fclt\u00fcr\u00fcne vesair katk\u0131 sunan, diline de katk\u0131 sunan bir niteli\u011fi var. Dolay\u0131s\u0131yla \u015fey yap\u0131yorum \u00f6nemsiyorum. Ama i\u015fte bu i\u015fte diyelim k\u0131rk kol varsa bunun bir kolu b\u00f6yle.<\/p>\n

\u201cSamimiyet\u201d<\/em> kavram\u0131, K\u00fcrt meselesini g\u00fcndemlerine alma durumuna g\u00f6re cemaatlerin derecelendirilmesinde kullan\u0131lan bir ifadedir. Bu di\u011fer yandan K\u00fcrt cemaatler-T\u00fcrk cemaatler ay\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n da bir betimlemesi \u015feklinde de kendini g\u00f6stermektedir. Yine Nurcular \u00f6rne\u011finde Hayrettin (2019) T\u00fcrk Nurcular-K\u00fcrt Nurcular \u015feklinde bir ay\u0131r\u0131ma gitmi\u015ftir. Ona g\u00f6re K\u00fcrt cemaatleri g\u00fcndemlerinin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc K\u00fcrt meselesine ay\u0131rd\u0131klar\u0131 i\u00e7in \u201cdaha samimi\u201d<\/em> g\u00f6r\u00fcnmektedirler. Buna benzer ay\u0131r\u0131mla kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n baz\u0131lar\u0131 Nur hareketini genel manada din ve milliyet\u00e7ili\u011fin i\u00e7 i\u00e7e oldu\u011fu ya da T\u00fcrk egemenli\u011finin a\u011f\u0131r bast\u0131\u011f\u0131 bir yap\u0131 olarak ele almalar\u0131na ra\u011fmen bu hareketin iki kolu olarak nitelenen Zehra ve Med Zehra cemaatlerini \u2013 ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 olarak de\u011ferlendirilmemekle beraber- K\u00fcrtler ve K\u00fcrt k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle ilgili olmalar\u0131 nedeniyle samimi olarak nitelendirilmi\u015flerdir. Bu da kat\u0131l\u0131mc\u0131larda din\u00ee yap\u0131lar\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc bir yap\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclmelerinin ancak onlar\u0131n g\u00fcndemlerinde K\u00fcrt meselesine yer vermeleri gerekti\u011fi gibi bir g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc kat\u0131l\u0131mc\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flerinde din, hak ve hakkaniyet temelinde kendini ortaya koyan bir olgu olarak dile getirilmi\u015ftir. Bu d\u00fc\u015f\u00fcncenin sonucunda kat\u0131l\u0131mc\u0131 ifadeleri din\u00ee yap\u0131lar\u0131n ma\u011fduriyetleri ortada olan K\u00fcrtleri g\u00f6rmezden gelmeyen bir anlay\u0131\u015fla dini s\u00f6ylemlerini ortaya koymalar\u0131 gerekti\u011fi \u015feklinde olmu\u015ftur. B\u00f6ylece din\u00ee yap\u0131lar\u0131n bu \u00e7er\u00e7evede dindarl\u0131ktaki samimiyetlerini g\u00f6stermi\u015f olaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir.<\/p>\n

Din adamlar\u0131 konusunda daha \u00f6nceden ifade edildi\u011fi \u00fczere bu akt\u00f6rler \u00fczerinde devlet m\u00fcdahalesinin etkinli\u011finden kaynakl\u0131 rol de\u011fi\u015fimleri \u015feklindeki kat\u0131l\u0131mc\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131 K\u00fcrtler ve K\u00fcrt meselesi s\u00f6z konusu edilirken daha belirgin bir bi\u00e7im alm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin Azad (2019) din adam\u0131 rol\u00fcndeki \u015feyh, mele, seyda ve seyyidlerin pasifize olduklar\u0131n\u0131 belirterek onlar\u0131 \u201ctoplumu kand\u0131ran alimler\u201d<\/em> \u015feklinde tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r. \u00a0Hevi de (2019) \u015funlar\u0131 s\u00f6ylemi\u015ftir:<\/p>\n

T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u00a0 kuruldu\u011fu g\u00fcnden beri \u00f6zellikle K\u00fcrtlerin okuyan, d\u00fc\u015f\u00fcnen, toplumu y\u00f6nlendirebilen ayd\u0131nlar\u0131na d\u00f6n\u00fck m\u00fcdahaleleri olmu\u015ftur. \u0130\u015fte \u0130stiklal mahkemelerinde yarg\u0131lanan, idam edilen, hapse at\u0131lan vesair. Ben dolay\u0131s\u0131yla K\u00fcrt toplumunun \u015fu \u015fartlarda i\u015fte \u00e7ok entelekt\u00fcel, birikimli\u00a0 toplumu y\u00f6nlendirme kabiliyeti olan bir seydan\u0131n, melenin kalm\u0131\u015f oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum. Etkileri var mevcutlar\u0131n. Ama \u00e7ok nitelikli olduklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum.<\/p>\n

<\/a>Ancak \u015feyh, mele, seyda ve seyyidlere y\u00f6nelik yukar\u0131da ifade edilen bir y\u00f6n\u00fcyle olumlu yakla\u015f\u0131m\u0131n burada da s\u00f6z konusu edildi\u011fi Hevi\u2019nin son c\u00fcmlelerinde dile getirilmi\u015ftir. Ayn\u0131 \u015fekilde Ruken (2020) de bu akt\u00f6rleri toplumun sek\u00fcler olmayan kesimi, k\u00fclt\u00fcr\u00fcn devam ettiricileri \u015feklinde \u2013Hevi (2019) gibi onlar\u0131 niteliksel olarak yetkin g\u00f6rmese de- betimlemi\u015ftir. \u00d6zellikle K\u00fcrt\u00e7e kaynaklar\u0131n okunabilmesine arac\u0131l\u0131k etmeleri ve buna s\u00fcreklilik kazand\u0131rmalar\u0131 bu anlamda din adamlar\u0131na pozitif yakla\u015f\u0131lmas\u0131na olanak sa\u011flayan bir \u00f6zellik olarak \u00f6n plana \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Burada g\u00f6r\u00fclece\u011fi \u00fczere her ne kadar etnik kimlik \u00e7er\u00e7evesinde tepkisel bir de\u011ferlendirilmeye tabi tutulsa da K\u00fcrt toplumunda \u00f6nemli dinsel bir rol oynayan mele, \u015feyh ve seydalar yine din\u00ee metinlerin K\u00fcrt\u00e7e kaynaklardan okunmas\u0131, b\u00f6ylece din\u00ee mesaj\u0131n kendileri taraf\u0131ndan K\u00fcrt\u00e7e iletilebilmesi meselesi \u00e7er\u00e7evesinde olumlanmaktad\u0131r. Yukar\u0131da ifade edilen din\u00ee akt\u00f6rlere y\u00f6nelik ikili yakla\u015f\u0131m\u0131n bir boyutu olarak ifade edilen k\u00fclt\u00fcrel olan\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesinden ne kastedildi\u011fi de burada belirlenmi\u015f olmaktad\u0131r. O da K\u00fcrt etnik kimli\u011finin \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131 olan K\u00fcrt\u00e7enin \u015feyh, mele ve seydalar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 devam ettirebilmesidir. \u00d6rne\u011fin Seyfeddin (2019) K\u00fcrt etnik yap\u0131s\u0131n\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi konusunda din adamlar\u0131n\u0131n bu \u00e7er\u00e7evede K\u00fcrt toplumuna katk\u0131s\u0131n\u0131n oldu\u011funu belirtmi\u015ftir:<\/p>\n

Bence bunlar\u0131n bug\u00fcne kadar \u00e7ok olumlu bir etkileri oldu. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00f6zellikle K\u00fcrt k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn ondan sonra sosyal yap\u0131s\u0131n\u0131n ve etnik yap\u0131s\u0131n\u0131n devam ettirilmesi noktas\u0131nda \u00e7ok olumlu y\u00f6nleri vard\u0131r ve bunun muhafaza edilmesi konusunda da tabii ki bunun muhafaza edilmesi buras\u0131 \u00e7ok \u00f6nemli bir noktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc modern milliyet\u00e7ilik kavram\u0131n\u0131 ba\u015flatan onlard\u0131r. K\u00fcrtler aras\u0131nda. Ve bunu ciddi bir \u015fekilde m\u00fcdafaa eden muhafaza etmeye \u00e7al\u0131\u015fan ve bunun i\u00e7in de hayatlar\u0131n\u0131 feda edenler gene bu akt\u00f6rlerdir. Yani son zamanlarda son 30-40 y\u0131ld\u0131r belki de daha \u00e7ok \u00e7a\u011fda\u015f demiyece\u011fim \u00e7\u00fcnk\u00fc nihayetinde mollal\u0131k da \u015feyhlik de kendi \u00e7a\u011f\u0131na g\u00f6re kendini geli\u015ftirmi\u015f olan bir \u015feydir fakat Bat\u0131 y\u00f6ntemindeki m\u00fccadele y\u00f6ntemini tercih edenler 30-40 y\u0131ll\u0131k bir ge\u00e7mi\u015fleri vard\u0131r K\u00fcrtler aras\u0131nda. Bundan \u00f6nce bug\u00fcne kadar getiren bu kadar sa\u011flam bir \u015fekilde bize aktaranlar tamamen o akt\u00f6rlerdi. Dolay\u0131s\u0131yla bunu da k\u00fc\u00e7\u00fcmsememek laz\u0131m (Seyfeddin, 2019).<\/p>\n

K\u00fcrt\u00e7e bilen, bir y\u00f6n\u00fcyle K\u00fcrt k\u00fclt\u00fcr\u00fcne katk\u0131 sa\u011flayan bireyler olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen melelerin D\u0130B\u2019in bir uygulamas\u0131yla resmi imam niteli\u011fi kazanmalar\u0131 kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n bu kurumu ele\u015ftirmelerine de neden olmu\u015ftur. Bu politikaya y\u00f6nelik kat\u0131l\u0131mc\u0131 ele\u015ftiri ve tepkinlerinin i\u00e7eri\u011fi \u00a0\u201csamimiyetsizlik\u201d<\/em>, \u201cDiyanet ideolojik bir kurum oldu\u011fundan mele politikas\u0131n\u0131n devlet eksenli ve yapmac\u0131k olmas\u0131\u201d<\/em> ya da \u201cK\u00fcrtleri etnik kimliklerinden uzakla\u015ft\u0131rma \u00e7abas\u0131\u201d<\/em> \u015feklinde \u00f6zetlenebilir. \u00d6rne\u011fin H\u00fcseyin (2018) bu politikay\u0131 \u201cK\u00fcrt\u00e7e bilen ama T\u00fcrk gibi d\u00fc\u015f\u00fcnen hocalar olu\u015fturmak niyetiyle samimiyetsiz bir giri\u015fim\u201d<\/em> olarak yorumlam\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0 Ali (2018) de bu \u00e7er\u00e7evede \u201cdevletin ideolojik bir ayg\u0131t\u0131\u201d<\/em> olmas\u0131 nedeniyle D\u0130B\u2019in de\u011fil devletin burada neyden bahsetti\u011fini konu\u015fmak gerekti\u011fini belirterek mele politikas\u0131n\u0131n olumsuzlu\u011funu vurgulam\u0131\u015ft\u0131r. O, bu d\u00fc\u015f\u00fcncesini Aleviler ve bunun gibi baz\u0131 \u00f6rnekleri dile getirerek \u201cmuhalif organizasyonlar\u0131 maa\u015fa ba\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131zda onlar\u0131 tatmin edersiniz\u201d<\/em> \u015feklinde aktarm\u0131\u015ft\u0131r. Ali (2018) mele politikas\u0131n\u0131 \u201cK\u00fcrtleri M\u00fcsl\u00fcman karde\u015fi olarak g\u00f6ren ve K\u00fcrtlerin ulusal hareketlerini tasfiye ederek insan yerine konaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren bir uygulama\u201d<\/em> \u015feklinde tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r. Azad (2019) ise bu \u015fekilde K\u00fcrtlerin dinen kand\u0131r\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir:<\/p>\n

Valla kendi a\u00e7\u0131lar\u0131ndan faydal\u0131 yani K\u00fcrt toplumu i\u00e7in de\u011fildi. Kendi bekalar\u0131 i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcler. Onu da ba\u015faramad\u0131lar. Yani \u015f\u00f6yle dinle kand\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Sanki \u00fcmmetiz de \u00fcmmetin \u00e7er\u00e7evesini \u00e7izmeden K\u00fcrtlerin i\u00e7indeki o kanaat \u00f6nderlerini K\u00fcrtleri tarih boyunca b\u00f6yle kand\u0131rd\u0131lar art\u0131k kand\u0131ram\u0131yorlar. Yanl\u0131\u015f yapt\u0131lar. Ha kendileri k\u00e2r\u0131m\u0131z olur diye yapt\u0131lar ama ba\u015faramad\u0131lar (Azad, 2019).<\/p>\n

Asl\u0131nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgede medreselerdeki meleleri ve seydalar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnerek bunlar\u0131n g\u00fcndelik hayatlar\u0131n\u0131 idame ettirmek i\u00e7in ihtiya\u00e7 duyduklar\u0131 ekonomik imk\u00e2nlar\u0131 ifade eden Sait\u2019e \u00a0(2018) g\u00f6re D\u0130B\u2019in bu t\u00fcr uygulamalar\u0131 desteklenebilir. \u00d6rne\u011fin \u00d6mer (2020) de ekonomik boyutlu d\u00fc\u015f\u00fcnerek toplumsal \u015fartlar \u00e7er\u00e7evesinde b\u00f6yle bir projenin iyi ama sonu\u00e7 itibariyle bireysel kimli\u011fi i\u015flevsizle\u015ftirdi\u011fini anlatm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6yle bir projenin insanlar\u0131 i\u015flevsizle\u015ftirmesi yan\u0131nda toplumun y\u00f6nlendirilmesine hizmet etti\u011fi i\u00e7in sapt\u0131rma g\u00f6revi de \u00fcstlendi\u011fi yine kat\u0131l\u0131mc\u0131lar taraf\u0131ndan vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r. Nitekim Seyfeddin (2019) yanl\u0131\u015f ki\u015filer taraf\u0131ndan y\u00f6netilen bir kurumun yanl\u0131\u015f politikalar \u00fcretti\u011fini belirtmi\u015ftir. Ona g\u00f6re bu a\u00e7\u0131dan mele politikas\u0131 melelerin D\u0130B \u00e7izgisinde (burada kastedilen D\u0130B \u00e7izgisi, yukar\u0131yla ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n ifade etti\u011fi devletin din s\u00f6ylemi) organize edilme \u00e7abas\u0131 olmaktad\u0131r.<\/p>\n

Buraya kadarki kat\u0131l\u0131mc\u0131 ifadeleri d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde K\u00fcrt dinsel bireycili\u011finin farkl\u0131 boyutlar\u0131n\u0131n oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. A\u011f\u00e7oban da (2020: 132) \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda M\u00fcsl\u00fcman toplumlar\u0131ndaki dinsel bireycili\u011finin farkl\u0131 boyutlar\u0131n\u0131 ortaya koymu\u015ftur. Ona g\u00f6re M\u00fcsl\u00fcman toplumlar\u0131nda dinsel bireycili\u011fi olu\u015fturan unsurun farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 nedeniyle Bat\u0131 toplumlar\u0131ndakine benzemeyen bir bireycilik olu\u015fmu\u015ftur. A\u011f\u00e7oban Bat\u0131 toplumlar\u0131ndaki bireycili\u011fin Tanr\u0131 ile birey durumu \u00fczerinden olu\u015ftu\u011funu ifade ederek M\u00fcsl\u00fcman toplumlar\u0131nda ise metinden hareketle in\u015fa edildi\u011fini belirtmi\u015ftir. Bu dinsel bireycilik \u00f6rne\u011finde birey metinden ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 kendisi yorumlayarak sonuca varmaktad\u0131r. Buna dayanarak A\u011f\u00e7oban (2020: 132) M\u00fcsl\u00fcman toplumlarda dinsel bireycilik bi\u00e7imi i\u00e7in \u00fc\u00e7 tipoloji geli\u015ftirmi\u015ftir. Bunlardan birincisi metni ba\u015fka bir metinle a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015fan Modernist Selefiler<\/em> iken ikincisi ula\u015ft\u0131klar\u0131 sonu\u00e7lar\u0131n metne d\u00e2hil oldu\u011funu ak\u0131llar\u0131yla ispatlamaya \u00e7al\u0131\u015fan Modernistler<\/em>dir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc ise metne esastan giri\u015f yapmak yerine i\u00e7inde saklad\u0131\u011f\u0131 hakikatin yatay konumlamas\u0131n\u0131 ifade eden Postmodern<\/em> bireyciliktir.<\/p>\n

A\u011f\u00e7oban\u2019\u0131n dile getirdi\u011fi metinden hareketle olu\u015fan bireycili\u011fin bir \u00f6rne\u011finin K\u00fcrt dinsel bireycili\u011finde g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n kimliksel olarak kendilerini tan\u0131mlama bi\u00e7imleri (dindar K\u00fcrt, K\u00fcrt dindar, Sadece K\u00fcrt, M\u00fcsl\u00fcman<\/em> gibi), ortaya koyduklar\u0131 dinsel tasavvurlar\u0131 ve burada \u00f6zellikle ortaya konan kurumsal dini yap\u0131lara y\u00f6nelik ele\u015ftiri ve tepkileri genel anlamda dini metinlerden hareketle ortaya konmu\u015ftur. \u00d6rne\u011fin K\u00fcrt kimli\u011fi konusunda oldu\u011fu gibi ayetlerden yola \u00e7\u0131karak dinsel ve etnik farkl\u0131l\u0131klar\u0131n var olabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesi dile getirilmi\u015ftir. Ayn\u0131 yerden hareketle bu bireyler demokrasi d\u00fc\u015f\u00fcncesinin olumlulu\u011funa inand\u0131klar\u0131n\u0131 belirtmi\u015flerdir. Bu anlamda K\u00fcrt dinsel bireycili\u011finin k\u0131smen A\u011f\u00e7oban\u2019\u0131n olu\u015fturdu\u011fu postmodernist bireycilik \u015feklindeki tipolojik \u00e7er\u00e7evede yer ald\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir. A\u011f\u00e7oban\u2019a g\u00f6re (2020: 139) postmodernist bireyselle\u015fmede hiyerar\u015filer ile bireysellik aras\u0131nda ters bir orant\u0131 s\u00f6z konusudur. Yani birey \u00fczerinde arac\u0131lara dayal\u0131 hiyerar\u015fi artt\u0131\u011f\u0131nda bireysellik azal\u0131rken tersi durumda bireysellik artmaktad\u0131r. Ba\u015fka bir ifadeyle hiyerar\u015filer azald\u0131k\u00e7a kolektiflik azalmaktad\u0131r. Nitekim yukar\u0131dan beri din\u00ee kurum ve yap\u0131lara y\u00f6nelik ele\u015ftiriler K\u00fcrt dinsel bireycili\u011finde bu t\u00fcr arac\u0131lardan \u00e7ok bireylerin d\u00fcnyas\u0131nda \u00f6zelle\u015fen bir dindarl\u0131\u011f\u0131n olu\u015ftu\u011funu g\u00f6stermektedir.<\/p>\n

Ancak bu ve buna benzer tipolojilerin dindar K\u00fcrt bireycili\u011finin \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc tam olarak ifade etti\u011fi s\u00f6ylenemez. Nitekim politikalar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, din\u00ee kurum yap\u0131 ve akt\u00f6rlerinin \u00f6zellikle etnik temelli bir ele\u015ftiriye tabi tutuldu\u011fu da yukar\u0131daki ifadelerden anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Bu ba\u011flamda bireycilik konusunda dindar K\u00fcrt birey i\u00e7in bir tipoloji \u00f6nerisi yap\u0131lacaksa bu da etnik dinsel bireycilik \u015feklinde olabilir. Bu dinsel bireycilik, kendi i\u00e7erisinde bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 tahayy\u00fclleri ve tasavvurlar\u0131 A\u011f\u00e7oban\u2019\u0131n belirtti\u011fi \u015fekilde dinsel metinden hareketle ancak etnik kimlikle birlikte yorumlanarak olu\u015fmaktad\u0131r. Bu anlamda K\u00fcrt dinsel bireycili\u011finin Bat\u0131 ve M\u00fcsl\u00fcman toplumlar\u0131nda g\u00f6r\u00fclen bireyselle\u015fmelerin \u00f6zelliklerini de i\u00e7inde ta\u015f\u0131mas\u0131yla beraber kendine \u00f6zg\u00fc bir karakterde geli\u015fti\u011fi s\u00f6ylenebilir. \u201c\u00d6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn politikas\u0131\u201d ifadesi burada kullan\u0131\u015fl\u0131 g\u00f6r\u00fcnmektedir. Marshall Berman\u2019a (2011. 281) g\u00f6re \u201c\u00f6zg\u00fcnl\u00fck ideali, insanlar\u0131n bu modern d\u00fcnyada en derin tepkilerini ve bu d\u00fcnyada i\u00e7inde yeni bir ya\u015fam bulma yolundaki en yo\u011fun \u00fcmitlerini dile getirmi\u015ftir.\u201d Buna g\u00f6re K\u00fcrt dinsel bireycili\u011finde -Paker ve Ak\u00e7al\u0131\u2019n\u0131n\u00a0 (2012: 1442) ifadeleriyle- bireyin dini kendine \u00f6zg\u00fc bir bi\u00e7imde deneyimlemesi ve bunu kendi hayat\u0131na eklemlemesi \u00f6zg\u00fcnl\u00fck politikas\u0131na uygun d\u00fc\u015fmektedir.<\/p>\n

K\u00fcrt dinsel bireycili\u011finde bireysel varolu\u015fun \u00f6zelle\u015ftirildi\u011fi dile getirilebilir. Thomas Luckmann (1979: 136) dinin bireyselle\u015fmesi ile bireysel varolu\u015fun \u00f6zelle\u015ftirildi\u011fini belirtmektedir. Ona g\u00f6re bu anlamda bireyler taraf\u0131ndan yap\u0131lan tercihler toplumsal ko\u015fullar\u0131n dolayl\u0131 etkisindedir ve \u00e7o\u011funlukla bireysel psikolojiler taraf\u0131ndan belirlenir. K\u00fcrt dinsel bireycili\u011finde duygusal k\u0131r\u0131lmalar\u0131n bu bireycilik bi\u00e7iminde etkin oldu\u011fu ifade edilirken psikolojik boyut ve bunun dinin bireyselle\u015fmesi \u00fczerindeki etkisi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. Ancak burada belirtilmesi gereken bu psikolojik belirleyicilerde Luckmann\u2019n\u0131n belirtti\u011fi gibi toplumsal ko\u015fullar\u0131n dolayl\u0131 olmaktan \u00e7ok do\u011frudan etkileri oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmek gerekir. Yani K\u00fcrt dinsel bireycili\u011finde hem bireysel psikoloji hem de toplumsal ko\u015fullar belirleyicidir. Nitekim etnik kimlik daha \u00f6nce de ifade edildi\u011fi \u00fczere s\u00fcrekli in\u015fay\u0131 i\u00e7eren bi\u00e7imde ili\u015fkilerden, kar\u015f\u0131la\u015fmalardan etkilenmektedir. K\u00fcrt \u00f6rne\u011finde politikalar ve uygulamalarla birlikte d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde bu bireyin deneyimledi\u011fi bir toplumsal alan\u0131n kendi bireyciliklerinde olduk\u00e7a etkili oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. \u00dcnal da (2010: 8) bireyin toplumdan ayr\u0131 bir benlik ortaya koyabilmesi i\u00e7in yine toplumu referans almas\u0131 gerekti\u011fini ifade etmi\u015ftir. Ona g\u00f6re birey toplumun \u00fczerinden kendisini in\u015fa ederek kimli\u011fini belirginle\u015ftirecektir.<\/p>\n

Andreas J, Hein\u00f6\u2019ya (2009: 297-298) g\u00f6re kolektivizm ve bireycilik aras\u0131ndaki denge modernle\u015fmi\u015f devletlerde b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015fmi\u015ftir. O \u0130sve\u00e7 \u00f6rne\u011finde bireyselle\u015fme s\u00fcre\u00e7lerinin h\u0131zlan\u0131rken bir\u00e7ok devletin milliyet\u00e7ili\u011fe arkas\u0131n\u0131 d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirtmi\u015ftir. Bu \u00fclkeler \u00e7okk\u00fclt\u00fcrl\u00fcl\u00fck\/liberalizm ad\u0131na birle\u015fik bir ulusal kimlik idealini neredeyse terk etmi\u015flerdir. Yani \u00e7e\u015fitlilik ve bireycilik demokratik ve ilerici siyaset olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrken asimilasyon ve milliyet\u00e7ilik giderek olumsuz geli\u015fmelerle ili\u015fkilendirilmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r.[14]<\/a> Bu anlamda K\u00fcrt dinsel bireycili\u011fine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda tersine kolektif olarak yorumlanan din ve etnisitenin in\u015fa etti\u011fi bir kimlik olarak belirginle\u015fmektedir. Bu ilk olarak modernlik kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 ya da modernle\u015fememe d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle alakal\u0131 olmayan hatta modernli\u011fe uyum \u015feklinde okunabilecek bir geli\u015fme olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmelidir. Nitekim kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011fu de\u011fi\u015fimi ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir ger\u00e7eklik olarak ifade etmi\u015f ve bu de\u011fi\u015fimin do\u011fru anla\u015f\u0131lmas\u0131 ve ona uyulmas\u0131 gerekti\u011fini belirtmi\u015flerdir. Di\u011fer taraftan ba\u015fta da ifade edildi\u011fi \u00fczere dinsel bireycilik zaten modernli\u011fin planl\u0131 bir sonucu olmad\u0131\u011f\u0131 \u015feklinde de yorumlanmaktad\u0131r. Zaten Hein\u00f6 (2009: 298), bireycilik ve ulus\u00e7uluk kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131na y\u00f6nelik kimlik s\u00f6yleminin bireyselle\u015ftirme ve ulussuzla\u015ft\u0131rma s\u00fcre\u00e7lerini yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmektedir. O bu durumun da kolektivist ve daha az bireyci olan k\u00fclt\u00fcrleri demokratik olarak d\u0131\u015flamay\u0131 i\u00e7erdi\u011fini belirtir. K\u0131saca ifade edilecek olursa K\u00fcrt dinsel bireycili\u011fi in\u015fa edili\u015f bi\u00e7imiyle Bat\u0131 toplumlar\u0131ndan da farkl\u0131la\u015fabilmektedir. Yani bu bireycilik bi\u00e7imi kendi \u00f6zel \u015fartlar\u0131 ve anlamlar\u0131yla ele al\u0131nmas\u0131 gerekli bir konu olarak ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n

Sonu\u00e7<\/strong><\/h4>\n

Din bireylere ya\u015fad\u0131klar\u0131 topluma ve kendi ya\u015famlar\u0131na dair anlam vermeleri a\u00e7s\u0131ndan \u00f6nemli anlam setleri sa\u011flamaktad\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz modern toplumlar\u0131nda da din bu i\u015flevini farkl\u0131 formlarla yerine getirmektedir. Bireyin tercihi ve onun \u00f6zerkli\u011fine dayal\u0131 din anlay\u0131\u015f\u0131 \u015feklindeki dinin yeni bir formu olarak adland\u0131r\u0131lan dinsel bireycilikte bireyler dinin unsurlar\u0131n\u0131 yorumlayarak onlar\u0131 yeniden in\u015fa etmektedirler. B\u00f6ylece bireyler kendi bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131ndan olu\u015fturduklar\u0131 yollarla dinin toplumsal anlam\u0131n\u0131 da d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmektedirler.<\/p>\n

K\u00fcrt dinsel bireycili\u011fini ele alan bu ara\u015ft\u0131rmaya kat\u0131lan ki\u015filerde g\u00fc\u00e7l\u00fc bir dinsel bireycilik y\u00f6nelimi oldu\u011fu tespit edilmi\u015ftir. Bu bireycilik, etnik ve dini d\u00fc\u015f\u00fcnceye g\u00f6re olu\u015fum g\u00f6stermektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu bireycilik din\u00ee kurum, yap\u0131 ve akt\u00f6rlerin hem dini hem de bunlar\u0131n K\u00fcrt etnik kimli\u011fine yakla\u015f\u0131mlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan ele\u015ftirilmesine ve bunlara y\u00f6nelik tepkiye dayanmaktad\u0131r. Buradan bireylerin \u00f6zellikle sorgulay\u0131c\u0131l\u0131k tutumlar\u0131n\u0131n \u00f6n plana \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir. Bu tutumun \u00f6zerklik\/\u00f6zg\u00fcrl\u00fck, kendini ger\u00e7ekle\u015ftirme, tercih, se\u00e7icilik<\/em> gibi d\u00fc\u015f\u00fcnsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerle desteklendi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n

Din\u00ee otoritelerin kriti\u011fine dayanan bu bireycilik diyalektik bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm de sergilemektedir. Yani dini olan\u0131n dinden hareketle konumland\u0131r\u0131l\u0131\u015f\u0131 s\u00f6z konusudur. Bu belirlenmi\u015f bir din\u00ee kimli\u011fe kar\u015f\u0131 olmak ama ayn\u0131 zamanda kendi kimli\u011fini olu\u015fturan \u00f6\u011fe ile bir uzla\u015f\u0131m kurmak anlam\u0131ndad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla dinin \u00f6znel ve i\u00e7sel bir tasavvurunun kat\u0131l\u0131mc\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131nda mevcut oldu\u011fu ifade edilebilir. Dahas\u0131 bu K\u00fcrt dinsel bireyci \u00f6rne\u011finde etnik kimlik \u00f6nemli bir dinamik olarak i\u015flev g\u00f6rmektedir. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n bu nedenle din\u00ee otoriteleri K\u00fcrt etnik kimli\u011fi ve sorunlar\u0131ndan uzak kalmalar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirildikleri g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu y\u00f6ndeki yakla\u015f\u0131mlar\u0131n yine dini olarak yorumlanan \u00f6znel alg\u0131lamaya dayand\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn olmaktad\u0131r. B\u00f6ylece olu\u015fan bu etnik-dinsel bireycili\u011fin sonucunda kurumlardan, yap\u0131lardan ve akt\u00f6rlerden olu\u015fan \u201c\u00f6teki\u201d manzumesi ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Bunlardan birincisi devlettir. Dinsel bireycilik a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda dinin devlet ideolojisi haline getirilmesi bu bireylerin kendilerini dini a\u00e7\u0131dan konumland\u0131rabilecekleri \u201cbir kar\u015f\u0131 uygulama\u201d olarak g\u00f6r\u00fclebilir. D\u0130B, devletin resmi ideolojisini ta\u015f\u0131yan bir kurum olarak betimlenmekte ve dini\/etnik kimli\u011fe yakla\u015f\u0131m\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirilmektedir. Cemaat, tarikat ve dini akt\u00f6rler ayn\u0131 \u015fekilde dini ideolojile\u015ftirme, onu pragmatik kullan\u0131ma uygun hale getirme ve \u00f6tekile\u015ftirme boyutlar\u0131 \u00fczerinden ele al\u0131nmakta ve bu halleriyle dini a\u00e7\u0131dan zararl\u0131 olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131rlar. Ayr\u0131ca onlar\u0131n K\u00fcrt etnik kimli\u011fi ve sorunlar\u0131ndan uzak kalmalar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirildikleri de g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n

Din adamlar\u0131na y\u00f6nelik olarak her ne kadar tepkisel\/ele\u015ftirel bir duru\u015f belirtilse de bir boyutuyla bu \u015fah\u0131slar\u0131n K\u00fcrt toplumu i\u00e7indeki varl\u0131klar\u0131n\u0131n s\u00fcreklili\u011fi ve K\u00fcrt k\u00fclt\u00fcr\u00fcne katk\u0131 yapt\u0131klar\u0131 fikri K\u00fcrt toplumundaki etnisite-din birlikteli\u011finin ve bu birlikteli\u011fin olu\u015fturdu\u011fu s\u00fcreklili\u011fin kat\u0131l\u0131mc\u0131lar taraf\u0131ndan g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduruldu\u011funu ortaya koymaktad\u0131r. \u00d6zellikle Cumhuriyetin kurulu\u015fundan itibaren d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde K\u00fcrt etnik kimlik talebinin din adamlar\u0131n\u0131n \u00f6nderli\u011finde ve din\u00ee bir formla dile getirildi\u011fini burada hat\u0131rlatmak konuyu a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturabilir. Dinin, etnik k\u00fclt\u00fcrel sosyal yap\u0131n\u0131n devam ettirilmesinde yap\u0131c\u0131 bir rol\u00fc oldu\u011fu vurgusu kat\u0131l\u0131mc\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin arka plan\u0131nda dile getirilmektedir. Dinin bu rol\u00fcn\u00fcn ilgili din adamlar\u0131nca ya da din\u00ee gruplarca terk edilmesi tepkiselli\u011fe neden olmu\u015ftur. Dolay\u0131s\u0131yla kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n g\u00f6z\u00fcyle bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda dinin etnik kimli\u011fe s\u00fcreklilik katan bir yap\u0131 olarak yorumlanmas\u0131 olanakl\u0131 g\u00f6r\u00fcnmektedir.<\/p>\n

K\u00fcrt dinsel bireycili\u011finde etnisite ve bireycilik aras\u0131nda ili\u015fkinin \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde y\u00fcksek oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu kolektif bir yap\u0131ya daha yatk\u0131n bir toplum olarak tan\u0131mlanan T\u00fcrk toplumu kar\u015f\u0131s\u0131nda dikkat \u00e7ekici bir sonu\u00e7 olmaktad\u0131r. Bu, en az\u0131ndan kolektif y\u00f6nelimli toplumlarda kendine \u00f6zg\u00fc bireyciliklerin olabilece\u011fi fikrini desteklemektedir. Yani bireycili\u011fin ya da dinsel bireycili\u011fin ba\u011flamlara g\u00f6re de\u011fi\u015fecek bir tarzda geli\u015febilece\u011fi s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n

B\u00f6ylece konu \u00e7er\u00e7evesinde bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda dinsel kurumlarla etkile\u015fimin azald\u0131\u011f\u0131 ve bunun sonucunda bireysel bir dindarl\u0131\u011f\u0131n etnik kimlik temelli olarak bireylerdeki d\u00fc\u015f\u00fcnsel\/eylemsel yans\u0131mas\u0131n\u0131 da olu\u015fturdu\u011fu sonucu ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Dindar K\u00fcrt bireyin dinsel bireycili\u011fini sadece ele\u015ftiri ve tepkilere ba\u011fl\u0131 olarak yorumlamak yeterli de\u011fildir. Burada \u00f6zellikle dinin yeniden yorumlanmas\u0131n\u0131n belirli s\u00fcre\u00e7 ve bilin\u00e7lenmeyle alakal\u0131 oldu\u011fu da ifade edilmelidir. Yani din bireysel bir deneyim olarak s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmekle birlikte ayn\u0131 zamanda etnik farkl\u0131l\u0131klar\u0131n anlam\u0131, do\u011fas\u0131 ve bunlar\u0131n nas\u0131l incelenmesi gerekti\u011fi konusunda muhatab\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeye zorlamaktad\u0131r.<\/p>\n

Kaynak\u00e7a<\/strong><\/h4>\n

A\u011f\u00e7oban, S. (2020), \u201c\u0130slam\u2019da Bireyselle\u015fme\u201dnin Teorisini Yazmak Ne Kadar M\u00fcmk\u00fcn?\u201d, Rumeli \u0130sl\u00e2m Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Dergisi<\/em>, Say\u0131 5, 132-146.<\/p>\n

Aksoy, E. B. (2013), Cizre \u00d6rne\u011finde Etnisite \u0130\u00e7i Kar\u015f\u0131la\u015fma Bi\u00e7imleri<\/em>, Yay\u0131nlanmam\u0131\u015f Doktora Tezi, Hacettepe \u00dcniversitesi, Ankara<\/p>\n

Ali, (2018), Ankara\u2019da 05.07.2018 tarihli g\u00f6r\u00fc\u015fme,<\/p>\n

Angraini, Y., Toharudin, T., Folmer, H., Oud J. H. L. (2014), \u201cThe Relationships between Individualism, Nationalism, Ethnocentrism, and Authoritarianism in Flanders: A Continuous Time-Structural Equation Modeling Approach\u201d, Multivariate Behavioral Research<\/em>, 49: 1, 41-53.<\/p>\n

Ar\u0131kan, E. (2021), \u201cKi\u015filerin Haklar\u0131n\u0131 Savunmak Milli B\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011fe Ayk\u0131r\u0131 m\u0131d\u0131r? Durkheim\u2019\u0131n \u201cMilli\u201d Bireycilik Anlay\u0131\u015f\u0131\u201d, GS\u00dcHFD<\/em>, 1, 239-265.<\/p>\n

Arvas, H. (2022). Kur\u2019\u00e2n\u2019da N\u00fcb\u00fcvvet Teolojisi<\/em>, Ankara: \u0130lahiyat Yay\u0131nlar\u0131<\/p>\n

Asya, (2019), Ankara\u2019da 05.05.2019 tarihli g\u00f6r\u00fc\u015fme.<\/p>\n

Ayd\u0131nalp, H. (2019), \u201cYerel Bir D\u00fcnyevile\u015fme Kavram\u0131: \u201c\u00d6zerk D\u00fcnyevile\u015fmeler\u201d\u201d, Sek\u00fclerle\u015fme Tart\u0131\u015fmalar\u0131<\/em>, M. Ali Kirman-Volkan Ertit (Ed.), Ankara: Kadim Yay\u0131nlar\u0131, 153-196.<\/p>\n

Azad, (2019), Bitlis\u2019te 29.08.2019 tarihli g\u00f6r\u00fc\u015fme<\/p>\n

Barth, F. (2001), Etnik Gruplar ve S\u0131n\u0131rlar\u0131<\/em>, Ayhan Kaya-Seda G\u00fcrkan (\u00c7ev.), \u0130stanbul: Ba\u011flam Yay\u0131nlar\u0131<\/p>\n

Batur, B. (2020), \u201cToplumsaldan Bireysele: Modern Toplumda Dinin G\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc\u201d, Uluslararas\u0131 Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi<\/em>, Cilt: 4, Say\u0131:3, 96-106.<\/p>\n

Bellah, R. N., Madsen, R., Sull\u0131van, W. M., Sw\u0131dler, A., T\u0131pton, S. M. (1985), Habits of the Heart: Individualism and Commitment in American Life<\/em>, Berkeley: University of California Press<\/p>\n

Brubaker, R. (2004), Ethnicity Without Groups<\/em>, United State: Library of Congress Catalogin \u2013in- Publication Data<\/p>\n

_______________(2009), \u201cEthnicity, Race and Nationalism\u201d, Annual Review of Sociology<\/em>, 35, 21-42.<\/p>\n

Bucuka, Y. (2022), \u201cDini Brikolaj: Dini Ba\u011fl\u0131l\u0131kta Yeni Bir Form\u201d, Din Sosyolojisi Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131<\/em>, Cilt: 2, Say\u0131: 3, 118-132.<\/p>\n

Burns, R. B. (2018) , \u0130ntroduction to Reserach Methods<\/em>, London: New Delhi Publications<\/p>\n

Cemal, (2018), Hakkari\u2019de 11.05.2018 tarihli g\u00f6r\u00fc\u015fme.<\/p>\n

\u00c7akmak, Y.-\u015eur, T. (2018), K\u00fcrt Tarihi ve Siyasetinden Portreler<\/em>, \u0130stanbul: \u0130leti\u015fim Yay\u0131nlar\u0131<\/p>\n

\u00c7evik, S. (2019), \u201cJi Zilm\u00ea re B\u00eadengmayin J\u00ee Zilm e\u201d N\u00fbbihar<\/em>, C\u0131ld 15, 3-5.<\/p>\n

Durkhe\u0131m, E. (2019), Ahlak ve Toplum<\/em>, Duygu \u00c7enesiz (\u00c7ev.), \u0130stanbul: Pinhan Yay\u0131nc\u0131l\u0131k<\/p>\n

Erg\u00fcn, D. (1991), T\u00fcrk Bireyi Kuram\u0131na Giri\u015f<\/em>, \u0130stanbul: Ger\u00e7ek Yay\u0131nlar\u0131<\/p>\n

Fenton, S. (2001), Etnisite: Irk\u00e7\u0131l\u0131k, S\u0131n\u0131f ve K\u00fclt\u00fcr<\/em>, Nihat \u015ead (\u00c7ev.), Ankara: Phoenix Yay\u0131nevi<\/p>\n

Furseth, I.-Repstad P. (2020), Din Sosyolojisine Giri\u015f: Klasik ve \u00c7a\u011fda\u015f Kuramlar<\/em>, \u0130hsan \u00c7apc\u0131o\u011flu-Halil Ayd\u0131nalp (\u00c7ev.), Ankara: At\u0131f Yay\u0131nlar\u0131<\/p>\n

G\u00fcltekin, N.-S\u0131\u011fr\u0131, \u00dc. (2007), \u201cBir K\u00fclt\u00fcr Boyutu Olarak \u201cBireycilik-Ortakla\u015fa Davran\u0131\u015f\u00e7\u0131l\u0131k\u201d ve \u00d6rg\u00fctsel K\u00fclt\u00fcre Yans\u0131malar\u0131\u201d, \u0130stanbul \u00dcniversitesi \u0130.\u0130.B.F Dergisi<\/em>, Cilt: XXIII, Say\u0131: 2, 273-286.<\/p>\n

G\u00fcnerig\u00f6k, M. (2017), “Ge\u00e7 Modern \u00c7a\u011fda Dinsel Bireycilik Ve Kimlik”, Van Y\u00fcz\u00fcnc\u00fc Y\u0131l \u00dcniversitesi Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc Dergisi<\/em>, 36, 225-247.<\/p>\n

Hayrettin, 2019, Bitlis\u2019te 27.09.2019 tarihli g\u00f6r\u00fc\u015fme<\/p>\n

Hein\u00f6, A. J. (2009), \u201cDemocracy Between Collectivism and Individualism. De-Nationalisation and Individualisation in Swedish National Identity\u201d, International Review of Sociology – Revue Internationale de Sociologie<\/em>, Vol: 19, No: 2, 297-314.<\/p>\n

Hervieu-L\u00e9ger, D. (2003), “Individualism, The Validation of Faith and The Social Nature of Religion in Modernity”, The Blackwell Companion to Sociology of Religion<\/em>, Richard K. Fenn, Blackwell Publishing (Ed.), 161-176,<\/p>\n

Hevi, (2019), Ankara\u2019da 24.01.2019 tarihli g\u00f6r\u00fc\u015fme.<\/p>\n

H\u00fclya, (2019), Ankara\u2019da 05.05.2019 tarihli g\u00f6r\u00fc\u015fme.<\/p>\n

H\u00fcseyin, (2018), Ankara\u2019da 10.08.2018 tarihli g\u00f6r\u00fc\u015fme.<\/p>\n

Karaday\u0131, F. (2021), \u201cSosyo-Tarihsel Yakla\u015f\u0131m ile K\u00fclt\u00fcrel Psikoloji\u201d, \u00c7ukurova \u00dcniversitesi Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc Dergisi<\/em>, Cilt 8, Say\u0131 8, 89-218.<\/p>\n

K\u0131ral, B. (2021), \u201cNitel ara\u015ft\u0131rmalarda Fenomenoloji Deseni: T\u00fcrleri ve Ara\u015ft\u0131rma S\u00fcreci\u201d, E\u011fitim ve \u00d6\u011fretim Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Dergisi<\/em>, Cilt: 10, Say\u0131: 4, 92-103.<\/p>\n

K\u0131ran, \u0130 (2021), \u201cAristokrat K\u00fcrt Aileler: K\u00fcfreviler\u201d, Kurdiyat<\/em>, Say\u0131 4, 81-104<\/p>\n

K\u0131z\u0131lge\u00e7it, M. (2016), \u201cDindar \u015eahsiyetten Dinsel Bireycili\u011fe De\u011fi\u015fen Dindarl\u0131k Y\u00f6nelimleri Ba\u011flam\u0131nda \u0130ntihar\u201d, Uluslararas\u0131 Sosyal Ara\u015ft\u0131rmalar Dergisi<\/em>, Cilt: 9 Say\u0131: 43, 2480-2495.<\/p>\n

Lukes, S. (1995), Bireycilik<\/em>, \u0130smail Serin (\u00c7ev.), Ankara: Ark Yay\u0131nlar\u0131<\/p>\n

Luckmann, T. (1979), \u201cThe Structural Conditions Of Religious Consciousness In Modern Societies\u201d, Japanese Journal Of Religious Studies<\/em>, 121-137.<\/p>\n

Male\u0161ev\u0131\u0107. S. (2019), Etnik Sosyoloji<\/em>, Tu\u011f\u00e7a Poyraz Taco\u011flu-Abdurrahim G\u00fcler (\u00c7ev.), Ankara: Nobel Yay\u0131nlar\u0131<\/p>\n

Markus, H. R.\u2013 Kitayama, S. (1991), \u201cCulture and the Self: Implications for Cognition, Emotion, and Motivation\u201d, Psychological Review<\/em>, Vol. 98, No. 2, 224-253.<\/p>\n

Mcclay, W. M. (2001), \u201cIndividualism and Its Discontents\u201d, The Virginia Quarterly Review<\/em>, Vol. 77, No. 3, 391-405.<\/p>\n

Mehmet, (2019), Van\u2019da 05.09.2019 tarihli g\u00f6r\u00fc\u015fme.<\/p>\n

\u00d6mer, (2020), Ankara\u2019da 12.03.2020 tarihli g\u00f6r\u00fc\u015fme.<\/p>\n

Paker, K. O. \u2013 Ak\u00e7al\u0131, S. \u0130. (2012), \u201cDinin Bireyselle\u015fmesi: \u00dcniversite Gen\u00e7li\u011fi ile Bir \u00d6l\u00e7ek \u00c7al\u0131\u015fmas\u0131\u201d, Gaziantep University Journal of Social Sciences<\/em>, 11(4), 1440-1459.<\/p>\n

Pi\u015fkin, M. (2018), \u201cBireyselle\u015fme ve Din\u201d, \u0130slam ve Modernlik<\/em>, Mustafa Tekin (Ed.), \u0130stanbul: Ra\u011fbet Yay\u0131nlar\u0131, 101-125.<\/p>\n

Roof, W. C. (1999), Spiritual Marketplace: Baby Boomers and the Remaking of American Religion<\/em>, Princeton: Princeton University Press<\/p>\n

Ruken, (2020), Ankara\u2019da 23.01.2020 tarihli g\u00f6r\u00fc\u015fme.<\/p>\n

Sait, (2018) Hakkari\u2019de 12.05.2018 tarihli g\u00f6r\u00fc\u015fme.<\/p>\n

Saroglou, V. (2006), “Religious Bricolage as a Psychological Reality: Limits, Structures and Dynamics”, Social Compass<\/em>, 53\/1, 109-115.<\/p>\n

Serdar, A. (2015), \u201cYerel ve Ulusal \u00d6l\u00e7ekte Etnik S\u0131n\u0131rlar\u0131n Yeniden \u0130n\u015fas\u0131 Dil, Haf\u0131za K\u00fclt\u00fcr\u201d, M\u00fclkiye Dergisi<\/em>, 39(1), 93-134.<\/p>\n

Seyfeddin, (2019) Ankara\u2019da 11.07.2019 tarihli g\u00f6r\u00fc\u015fme<\/p>\n

Smith, J. A.- Osborn, M. (2003), \u201cInterpretative Phenomenological Analysis\u201d, Qualitative Psychology: A Practical Guide To Research Methods<\/em>, Jonathan A. Smith (Ed.), Los Angeles: Sage, 51-80.<\/p>\n

\u015eeker, F. M.(2007), Cumhuriyet \u0130deolojisinin Nak\u015fibendilik Tasavvuru: \u015eerif Mardin \u00d6rne\u011fi<\/em>, \u0130stanbul: Dergah Yay\u0131nlar\u0131<\/p>\n

Toker, \u0130. (2009), Teolojik Bir \u0130n\u015fa Olarak Laiklik<\/em>, Ankara: Eskiyeni Yay\u0131nlar\u0131<\/p>\n

Topal, M. (2003), Ulusu D\u00fc\u015f\u00fcnmek: Ulusun Gizi ve Ulus\u00e7ulu\u011fun B\u00fcy\u00fcs\u00fc \u00dczerine Bir \u0130nceleme<\/em>, Ankara: \u00d6zg\u00fcr \u00dcniversite Kitapl\u0131\u011f\u0131<\/p>\n

Triandis, H. C. (1989), \u201cThe Self and Social Behavior in Differing Cultural Contexts\u201d, Psychological Review<\/em>, 96 (3), 506-520.<\/p>\n

Turner, B. S. (2012), \u201cPost-Sek\u00fcler Toplumda Din\u201d, Din Bilimleri Akademik Ara\u015ft\u0131rma Dergisi<\/em>, \u00d6zcan G\u00fcng\u00f6r (\u00c7ev.), Cilt 12, Say\u0131 13, 199-224.<\/p>\n

\u00dcnal, M. S.(2010), \u201cDinsel Bireycilik: Tehdit mi, F\u0131rsat m\u0131?\u201d, Dini Ara\u015ft\u0131rmalar<\/em>, Cilt: 13, Say\u0131: 37, 5-18.<\/p>\n

____________(2011), Dinsel Bireycilik<\/em>, \u0130stanbul: A\u00e7\u0131l\u0131m Kitap<\/p>\n

Wink, P. (1997), \u201cBeyond Ethnic Differences: Contextualizing the Influence of Ethnicity on Individualism and Collectivism\u201d, Jourrza[ of Sociul Issues, <\/em>Vol: 53, No: 2, 329-350.<\/p>\n

Wuthnow, R. J. (2002), \u201cDin Sosyolojisi\u201d, Din ve Modernlik: Toplumbilim Yaz\u0131lar\u0131<\/em>, Adil \u00c7ift\u00e7i (Der. ve \u00c7ev.), Ankara: Ankara Okulu Yay\u0131nlar\u0131<\/p>\n

Yap\u0131c\u0131, A. (2012), “T\u00fcrk Toplumunda Cinsiyete G\u00f6re Dindarl\u0131k Farkl\u0131la\u015fmas\u0131: Bir Meta-Analiz Denemesi”, F\u0131rat \u00dcniversitesi \u0130lahiyat Fak\u00fcltesi Dergisi, <\/em>17\/2, 1-34.<\/p>\n

Y\u0131ld\u0131r\u0131m, Y. (2016), \u201cT\u00fcrkiye\u2019de Bir K\u00fclt\u00fcrel Kriz ve Kritik Konusu Olarak Dini Bireycilik\u201d, Tarih Okulu Dergisi<\/em>, Y\u0131l:9, Say\u0131: XXVI, 569-594.<\/p>\n

Y\u0131lmaz, H. (2014), Din ve Dindarl\u0131k<\/em>, \u0130stanbul: Hikmetevi Yay\u0131nlar\u0131<\/p>\n

Zijderveld, A. C. (1985), Soyut Toplum<\/em>, Cevdet Cerit (\u00c7ev.), \u0130stanbul: P\u0131nar Yay\u0131nlar\u0131<\/p>\n

_________________<\/p>\n

*<\/a> Bu makale, Prof. Dr. \u0130hsan TOKER dan\u0131\u015fmanl\u0131\u011f\u0131nda haz\u0131rlanan \u201cSek\u00fclerle\u015fme ve K\u00fcrt Dindarl\u0131\u011f\u0131\u201d (Secularization and Kurdish Religiosity ) adl\u0131 doktora tezindeki bilgilerden yararlan\u0131larak yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

[1]<\/a> Dinsel bireycilik benzeri bir ba\u011flam ile tan\u0131mlanan din\u00ee brikolaj kavram\u0131 da dikkat \u00e7ekicidir. \u201cToplumsal alanda k\u00fclt\u00fcrel \u00e7o\u011fulculuk \u00f6nemli bir nitelik kazanmaktad\u0131r. Buna paralel olarak din\u00ee alanda, din\u00ee veya manev\u00ee \u00fcr\u00fcnlerin sunulmas\u0131yla dinler marketi niteli\u011finde bir pazar olu\u015ftu\u011fu belirtilmektedir. Zira tarihsel din\u00ee kurumlar\u0131n kendi sistemlerini s\u00fcrd\u00fcrmede ve kontrol etmede g\u00fc\u00e7 kaybetti\u011fi b\u00f6ylece \u00f6zg\u00fcrle\u015fen bireylerin bu pazardan \u00e7e\u015fitli inan\u00e7 ve d\u00fc\u015f\u00fcnceler edindikleri ve bunlarla kendi ya\u015fam tarzlar\u0131n\u0131, din\u00ee sistemlerini ve kimliklerini olu\u015fturduklar\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla kutsal i\u00e7in, tek bir evrensel model ileri s\u00fcrmek m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnmemektedir. Dinin gelece\u011fi konusunda Avrupa\u2019da ve Amerika\u2019da yap\u0131lan baz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar dinin bireyselle\u015fmesi ba\u011flam\u0131nda konumland\u0131r\u0131labilecek, yeni birtak\u0131m giri\u015fimlerin oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Bu giri\u015fimlerden biri de din\u00ee brikolaj<\/em> olarak adland\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Brikolaj, bireylerin kendi anlam sistemlerinin kendileri taraf\u0131ndan olu\u015fturdu\u011fu anlam\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r\u201d (Bucuka, 2022: 118).\u00a0 Saroglou da (2006: 112) dini brikolaj<\/em> i\u00e7in \u015funlar\u0131 s\u00f6ylemektedir: \u201cDin ve maneviyat\u0131n sadece ilkeli olmayan etik eylemler i\u00e7in motivasyon sa\u011flama g\u00fcc\u00fcne sahip oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fini hesaba katarsak modern dini brikolajc\u0131 d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015fleri, \u00a0par\u00e7alar\u0131n\u0131 birka\u00e7 evrensel etik normun uygulanaca\u011f\u0131 geni\u015f bir ger\u00e7eklik \u00e7e\u015fitlili\u011fini kapsayan esnek bir etik tutum yelpazesinin yarat\u0131lmas\u0131na izin veren mitler, semboller, dini uygulamalar ve rit\u00fcelleri bir araya getirme giri\u015fimi olarak g\u00f6r\u00fclebilir.<\/p>\n

[2]<\/a> Wink (1997: 330) bireycilik-kolektivizm \u015feklinde olu\u015fturulan kurgunun Edward Said\u2019in vurgulad\u0131\u011f\u0131 Do\u011fu-Bat\u0131 aras\u0131nda yap\u0131lan keskin ay\u0131r\u0131m\u0131n uzun tarihsel boyutunun s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 da ifade etmektedir. Ona g\u00f6re B\/K kurgusunun Do\u011fu-Bat\u0131 farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6zselle\u015ftirmeye yard\u0131m etmekte ve b\u00f6ylece bilerek ya da bilmeyerek \u201cfarkl\u0131\u201d insanlara kar\u015f\u0131 uzun bir \u00f6nyarg\u0131 tarihi s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmektedir. Wink bu \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda Koreli ve \u00c7inli gen\u00e7lerde etnisite ve bireycilik ili\u015fkisini \u00f6l\u00e7m\u00fc\u015ft\u00fcr. Buna g\u00f6re o aile, di\u011fer sosyal s\u0131n\u0131f gibi unsurlar\u0131n daha etkin oldu\u011funu ke\u015ffetti\u011fini belirterek bu bireylerde etnisite ve bireycilik aras\u0131nda ili\u015fkinin kolektivizme orana daha d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011funu belirtmi\u015ftir. Ayr\u0131ca Toplumlar\u0131n bireycilik-kolektivizm kurgusunda farkl\u0131 olduklar\u0131na y\u00f6nelik \u00e7al\u0131\u015fmalar i\u00e7in bkz. Harry C Triandis, \u201cThe Self and Social Behavior in Differing Cultural Contexts\u201d, Psychological Review<\/em><\/strong>, 96 (3), 1989, 506-520; Hazel Rose Markus–<\/strong>Shinobu Kitayama, \u201cCulture and the Self: Implications for Cognition, Emotion, and Motivation\u201d, Psychological Review<\/em><\/strong>, Vol. 98, No. 2, 1991, 224-253.<\/p>\n

[3]<\/a> Bu y\u00f6ndeki \u00e7al\u0131\u015fmalar i\u00e7in bkz. Nihat G\u00fcltekin-\u00dcnal S\u0131\u011fr\u0131, \u201cBir K\u00fclt\u00fcr Boyutu Olarak \u201cBireycilik-Ortakla\u015fa Davran\u0131\u015f\u00e7\u0131l\u0131k\u201d ve \u00d6rg\u00fctsel K\u00fclt\u00fcre Yans\u0131malar\u0131\u201d, \u0130stanbul \u00dcniversitesi \u0130.\u0130.B.F Dergisi<\/em><\/strong>, Cilt: XXIII, Say\u0131: 2, 2007, 273-286, s.277; Do\u011fan Erg\u00fcn, T\u00fcrk Bireyi Kuram\u0131na Giri\u015f<\/em><\/strong>, \u0130stanbul Ger\u00e7ek Yay\u0131nlar\u0131, 1991<\/p>\n

[4]<\/a> Dinsel bireycili\u011fin bu bi\u00e7iminde etnik kimli\u011fin \u00f6nemli bir fakt\u00f6r oldu\u011funu ortaya koyabildi\u011fi i\u00e7in makalenin \u00a0devam\u0131nda \u201cK\u00fcrt dinsel bireycili\u011fi\u201d ifadesi kullan\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n

[5]<\/a> Halil Ayd\u0131nalp\u2019a g\u00f6re (2019: 158) T\u00fcrkiye\u2019de, d\u00fcnyevile\u015fme \u201cdinin topyek\u00fbn itibar ve g\u00fc\u00e7 kaybetmesi de\u011fil; t\u00fcm alanlar\u0131 belirleyici kurumsal vasf\u0131n\u0131n daralmas\u0131, siyaset eliyle kamusal ruha etki etse bile y\u00f6netsel s\u00fcre\u00e7leri tek ba\u015f\u0131na tayin etmemesi, kendisi d\u0131\u015f\u0131nda esen k\u00fcresel r\u00fczg\u00e2rlar kar\u015f\u0131s\u0131nda toplumsal ak\u0131\u015f\u0131 y\u00f6nlendirememesi, din-d\u00fcnya-din diyalekti\u011fi i\u00e7inde en dindar ve en d\u00fcnyevi \u00f6rneklere sahne sal\u0131n\u0131mlar i\u00e7inde bir taraftan kendisini yenilemesi, bir taraftan reaksiyon g\u00f6stermesi, bir taraftan da \u00f6zellikle dinle ilgisiz kesimlerde bile vicdani bir mertebe olarak ya\u015famas\u0131 \u015feklinde bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm sergilemektedir.\u201d O (2019: 158) bu d\u00fc\u015f\u00fcnceye dayanarak T\u00fcrkiye\u2019deki sek\u00fclerle\u015fme bi\u00e7imlerini anlatmak i\u00e7in \u201c\u00f6zerk d\u00fcnyevile\u015fmeler\u201d kavram\u0131n\u0131 kullanmaktad\u0131r. Buna dayanarak dinsel bireycili\u011fin de bu \u00f6zerk d\u00fcnyevile\u015fmelerin bir \u00e7e\u015fidi oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. \u00d6zellik din-d\u00fcnya-din diyalekti\u011fine bir cevap \u015feklinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde dinsel bireycili\u011fin bu anlamda birey i\u00e7in \u00f6nemli bir anlam sistemi olu\u015fturdu\u011fu ifade edilebilir. Ayr\u0131ca Ayd\u0131nalp\u2019a g\u00f6re (2019: 179) \u201c\u00f6zerk d\u00fcnyevile\u015fmeler\u201d kavram\u0131n\u0131 her toplumun kendine \u00f6zg\u00fc nitelikleri \u00e7er\u00e7evesinde farkl\u0131 bireyselle\u015fmelerin olaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesine dayanarak kullanmaktad\u0131r. Bu anlamda Ortado\u011fu\u2019daki bireyselle\u015fme Bat\u0131dakinden farkl\u0131, T\u00fcrkiye\u2019deki bireyselle\u015fme ise Ortado\u011fu\u2019dakinden farkl\u0131d\u0131r \u015feklinde bir d\u00fc\u015f\u00fcnceden s\u00f6z edilebilir.\u00a0 Ona g\u00f6re \u00f6zerk d\u00fcnyevile\u015fmeler \u00f6zne merkezli de\u011fil, \u00f6zneler aras\u0131 bir etkile\u015fim s\u00fcrecinin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Ayd\u0131nalp bu anlamda etkile\u015fim seviyesine g\u00f6re d\u00f6rt \u00f6zerk d\u00fcnyevile\u015fmeden s\u00f6z etmektedir. Bunlar (I) \u201cisteyerek\/ir\u00e2d\u00ee \u00f6zerk d\u00fcnyevile\u015fme\u201d, (II) \u201cistemeyerek\/icb\u00e2r\u00ee \u00f6zerk d\u00fcnyevile\u015fme\u201d, (III) \u201c\u00f6zde\u015fle\u015ferek \u00f6zerk d\u00fcnyevile\u015fme\u201d, (IV) \u201ckan\u0131ksayarak \u00f6zerk d\u00fcnyevile\u015fme\u201ddir.<\/p>\n

[6]<\/a> T\u0131rnak i\u015fareti i\u00e7inde italik<\/em> olarak yaz\u0131lan c\u00fcmle, kelime ve deyimler kat\u0131l\u0131mc\u0131lara ait ifadelerdir. Bu ifadelerin bu \u015fekilde aktar\u0131lmas\u0131 bunlar\u0131 hem ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n \u00f6nemli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc vurgulamalar\u0131ndan hem de di\u011fer yazarlardan yap\u0131lan aktar\u0131m ve ifadelerden ay\u0131rmak d\u00fc\u015f\u00fcncesinden kaynaklanmaktad\u0131r.<\/p>\n

[7]<\/a> \u201cDindar K\u00fcrt bireyler\u201d ifadesi \u00e7al\u0131\u015fmaya konu olan kat\u0131l\u0131mc\u0131lara y\u00f6nelik olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

[8]<\/a> Bu \u00e7al\u0131\u015fmada kat\u0131l\u0131mc\u0131lar i\u00e7in takma isimler kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Nitel ara\u015ft\u0131rmalarda kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n adland\u0131r\u0131lmalar\u0131nda de\u011fi\u015fik kodlamalar mevcuttur. \u00d6rne\u011fin K1, K2, K3\u2026 gibi. Ancak bu t\u00fcr bir kodlaman\u0131n okuma ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 bozabilece\u011fi ve kat\u0131l\u0131mc\u0131 canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 yitirece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnden bu ara\u015ft\u0131rmaya kat\u0131lan bireylerin kendilerinin belirledikleri takma isimler kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

[9]<\/a> Bahsedildi\u011fi \u00fczere K\u00fcrtlerde tarihsel s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde tarikat, \u015feyhler ve Nak\u015fibendili\u011fin etkinli\u011fi ba\u011flam\u0131nda bkz. Yal\u00e7\u0131n \u00c7akmak – Tuncay \u015eur, K\u00fcrt Tarihi ve Siyasetinden Portreler<\/em><\/strong>, \u0130stanbul \u0130leti\u015fim Yay\u0131nlar\u0131, 2018; \u0130smail K\u0131ran , \u201cAristokrat K\u00fcrt Aileler: K\u00fcfreviler\u201d, Kurdiyat<\/em><\/strong>, Say\u0131 4, (2021), 81-104; Ayr\u0131ca tarihsel s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde Nak\u015fibendili\u011fin T\u00fcrk toplumunda yer edinmesi ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc i\u00e7in bkz. Fatih M. \u015eeker, Cumhuriyet \u0130deolojisinin Nak\u015fibendilik Tasavvuru: \u015eerif Mardin \u00d6rne\u011fi<\/em><\/strong>, \u0130stanbul Derg\u00e2h Yay\u0131nlar\u0131, 2007.<\/p>\n

[10]<\/a> \u201c\u0130nsan\u0131n geli\u015fimini ayn\u0131 anda \u00f6rg\u00fctleyen de\u011fi\u015fik zaman \u00f6l\u00e7ekleri vard\u0131r. Bunlar\u0131n en ba\u015f\u0131nda fiziksel d\u00fcnyan\u0131n geli\u015fimini ifade eden fiziksel zaman gelir, ikinci boyut filogenetik zaman olup, d\u00fcnyadaki ya\u015fam\u0131 temsil eder. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc k\u00fclt\u00fcrel-tarihsel zaman\u0131 belirler, filogenetik zamanla birlikte geli\u015fmi\u015ftir. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc, ontogeni, tek bir insan\u0131n, ya\u015fam boyu geli\u015fim tarihidir. Be\u015finci Boyut mikrogeni an ve an ya\u015fanan insan deneyimidir. \u2026 Bu yakla\u015f\u0131mda insan, yaln\u0131z \u00e7evrenin \u00fcr\u00fcn\u00fc de\u011fil, ayn\u0131 zamanda kendi \u00e7evresini yaratan aktif bir ajand\u0131r. Vygotsky bu yakla\u015f\u0131m\u0131na K\u00fclt\u00fcrel, Tarihsel, Edimsel Psikoloji demi\u015ftir. \u0130nsan yaln\u0131zca \u00e7evresindeki uyaranlara cevap vermez. Ayn\u0131 zamanda aktif olarak onlar\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr, bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmleri de davran\u0131\u015f\u0131nda bir ara\u00e7 olarak kullan\u0131r\u201d (Karaday\u0131, 2001: 205-206).<\/p>\n

[11]<\/a> Fenton da (2001: 14) etnisiteyi bir s\u00fcre\u00e7 olarak bireylerin kolektif veya bireysel a\u00e7\u0131dan toplumsal ya\u015famlar\u0131nda etraflar\u0131na \u00e7ektikleri hareketli s\u0131n\u0131rlar ve kimlikler olarak alg\u0131lamak gerekti\u011fini belirtmi\u015ftir.<\/p>\n

[12]<\/a> \u201cKar\u015f\u0131tl\u0131k \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnme e\u011filiminin toplum bilimlerdeki g\u00f6r\u00fcn\u00fcmlerinden birisi, her toplulukta dolay\u0131s\u0131yla ulusal toplulukta da g\u00f6r\u00fclen \u201cbiz\u201d ve \u201conlar\u201d ay\u0131r\u0131md\u0131r. Her toplum kimli\u011fini savunmaya ya da kar\u015f\u0131-sald\u0131r\u0131ya y\u00f6nelik belli e\u011filimleri nas\u0131l ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 i\u00e7inde bu ikicil kar\u015f\u0131tl\u0131ktan anlamak olanakl\u0131. \u201cBiz\u201d tam da \u201conlar\u201d\u0131n ya da \u201conlar\u201d tam da \u201cbiz\u201dim imgesel kar\u015f\u0131t\u0131m\u0131zd\u0131r. Toplulu\u011fun \u00f6z kimli\u011fi ve tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koyup kendi i\u00e7indeki dayan\u0131\u015fma ve duygusal g\u00fcvenli\u011fi sa\u011flama almas\u0131 i\u00e7in bu imgesel-d\u00fc\u015fsel kar\u015f\u0131tl\u0131\u011fa ihtiyac\u0131 vard\u0131r\u201d (Topal, 2003: 73).<\/p>\n

[13]<\/a> Roboski olay\u0131 kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n duygusal k\u0131r\u0131lmalara sebebiyet veren olaylara y\u00f6nelik verilen \u00f6nemli bir \u00f6rnektir. Asl\u0131nda bu olay i\u00e7in 2000\u2019lerden sonra olu\u015fan duygusal k\u0131r\u0131lmalar\u0131 ba\u015flatan olay yorumu bile yap\u0131labilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00e7o\u011fu kat\u0131l\u0131mc\u0131 olu\u015fan g\u00fcvensizlik ve duygusal uzakla\u015fmalara ilk \u00f6rnek olarak bu olay\u0131 vermi\u015flerdir. Bu olay dindar K\u00fcrt yazarlarca K\u00fcrtlerin ger\u00e7ekten farkl\u0131 bir millet oldu\u011funu ortaya koyan bir olay olarak bahsetmektedir. Bu yaz\u0131larda da duygusal k\u0131r\u0131lman\u0131n boyutlar\u0131 anla\u015f\u0131labilir. \u00d6rne\u011fin \u00c7evik (2019: 4) \u015f\u00f6yle yazm\u0131\u015ft\u0131r:\u00a0 \u201cKes\u00ean behsa heq u hiq\u00fbq\u00ea dikin, misliman\u00ean ku behsa biratiy\u00ea \u00fb ummet\u00ea dikin ji van meseley\u00ean Kurdan re kerr \u00fb lal in\u2026 \u2026Bi van herdu zil\u00ean xeddar j\u00ee bi me ba\u015ftir a\u015f\u00eekar bu ku dindar, \u00e7ep, rast welhasil ekseriyeta xel\u00ea v\u00ee welat\u00ee dile wan ji \u00ea\u015fa me re sar e. Li vi welat\u00ee mirina Tirkan \u00fb Kurdan j\u00ee ne weke hev e. Rayedar bi mirina Kurdan biqas\u00ee mirin\u00ean xelk\u00ean din na\u00ea\u015fin. \u2026\u201d [\u201cHaktan ve hukuktan bahsedenler, karde\u015flik ve \u00fcmmetten dem vuranlar, K\u00fcrtlerin meselelerine dilsizdirler\u2026 \u2026Bu iki gaddar zul\u00fcmde bizim i\u00e7in apa\u00e7\u0131k ortaya \u00e7\u0131kt\u0131 ki dindar, solcu, sa\u011fc\u0131 velhas\u0131l bu \u00fclkenin kahir ekseriyetinin y\u00fcre\u011fi bizim ac\u0131m\u0131z\u0131 hissetmiyor. Bu memlekette T\u00fcrklerin ve K\u00fcrtlerin \u00f6l\u00fcm\u00fc e\u015fit de\u011fildir. Yetkililer ba\u015fkalar\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnde hissettikleri ac\u0131y\u0131 K\u00fcrtlerin \u00f6l\u00fcm\u00fcnde hissetmezler. \u2026\u201d].<\/p>\n

[14]<\/a> Durkheim\u2019in bireycilik ve milli dayan\u0131\u015fma hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcnceleri i\u00e7in bkz. Emile Durkhe\u0131m, Ahlak ve Toplum<\/em><\/strong>, \u00c7ev. Duygu \u00c7enesiz, \u0130stanbul Pinhan Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, 2019, Durkheim bireycilik hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcncelerini Dreyfus vakas\u0131 olarak bilinen olay \u00fczerine kaleme alm\u0131\u015ft\u0131r. Bu olay ve Durkheim\u2019in d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin \u201cmilli bireycilik\u201d kavram\u0131 \u00f6zelinde bir de\u011ferlendirmesi i\u00e7in bkz. Engin Ar\u0131kan, \u201cKi\u015filerin Haklar\u0131n\u0131 Savunmak Milli B\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011fe Ayk\u0131r\u0131 m\u0131d\u0131r? Durkheim\u2019in \u201cMilli\u201d Bireycilik Anlay\u0131\u015f\u0131\u201d, GS\u00dcHFD,<\/em><\/strong> 1, (2021), 239-265.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bireyin kimli\u011fini kendi ya\u015fam alanlar\u0131 i\u00e7erisinde \u00fcretti\u011fi ve etkile\u015fimler yoluyla yeniden in\u015fa etti\u011fi iddias\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131\u00e7 yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n amac\u0131, dini kurum ve yap\u0131lar\u0131n ele\u015ftirisine dayal\u0131 bir dinsel bireycilik \u00f6rne\u011fi ortaya koymakt\u0131r. Bu amac\u0131 dindar K\u00fcrt bireyler \u00fczerinden ger\u00e7ekle\u015ftirmek; bireylerin deneyim ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerinden ortaya \u00e7\u0131kan “\u00f6z\u00fc” a\u00e7\u0131klamak ve yorumlamak; bireylerdeki s\u00fcre\u00e7sel ve d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcmsel nitelikleri, \u00f6znel anlamlar\u0131 ve toplumsal ger\u00e7ekli\u011fin etkile\u015fim ve ileti\u015fimsel do\u011fas\u0131n\u0131 \u00f6n plana \u00e7\u0131karmak hedeflenmektedir. Bu ba\u011flamda cevab\u0131 aranacak soru \u015fudur: K\u00fcrtlerde dinsel bireycilikten bahsedilebilir mi ve etnik kimli\u011fin bu noktada etkinli\u011fi var m\u0131d\u0131r? Bu amac\u0131 ifa edecek faaliyetlerin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi i\u00e7in de nitel y\u00f6ntem ve fenomenolojik \u00e7\u00f6z\u00fcmleme tercih edilmi\u015ftir. Ara\u015ft\u0131rman\u0131n verileri de yar\u0131 yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f soru formu yard\u0131m\u0131yla m\u00fclakatlar yap\u0131larak elde edilmi\u015ftir. M\u00fclakatlar 8\u2019i kad\u0131n olmak \u00fczere toplamda 28 ki\u015fi ile yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu bireyler Ankara, Ayd\u0131n, \u0130zmir, Bitlis, Van ve Hakk\u00e2ri \u015fehirlerinden se\u00e7ilmi\u015ftir. Elde edilen veriler temelde kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n din\u00ee kurum, yap\u0131 ve akt\u00f6rlerine y\u00f6nelik hem din\u00ee hem de etnik kimliklerini \u00f6n plana \u00e7\u0131kararak onlar\u0131 nas\u0131l konumland\u0131rd\u0131klar\u0131 ile ilgilidir. Veriler sonucunda \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n \u00f6rneklemini olu\u015fturan bireylerde g\u00fc\u00e7l\u00fc bir dinsel bireycilik y\u00f6nelimi oldu\u011fu tespit edilmi\u015ftir. Din\u00ee otoritelerin kriti\u011fine dayanan bu bireycilik diyalektik bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm sergilemektedir. Yani din\u00ee olan\u0131n dinden hareketle konumland\u0131r\u0131l\u0131\u015f\u0131 s\u00f6z konusu olmaktad\u0131r. Bu anlamda dinin \u00f6znel ve i\u00e7sel bir tasavvurunun kat\u0131l\u0131mc\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131nda mevcut oldu\u011fu hususu g\u00f6zlenmi\u015ftir. S\u00f6z konusu K\u00fcrt dinsel bireycilik \u00f6rne\u011finde etnik kimli\u011fin \u00f6nemli bir dinamik olarak i\u015flev g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc tespit edilmi\u015ftir. Etnik kimli\u011fin bu i\u015flevselli\u011fi kat\u0131l\u0131mc\u0131lar taraf\u0131ndan din\u00ee otoritelerin K\u00fcrtlere, onlar\u0131n ma\u011fduriyetine ve K\u00fcrt meselesine yakla\u015f\u0131m tarzlar\u0131n\u0131n, ele\u015ftirisine ve buna kar\u015f\u0131 geli\u015ftirilen tepkiselli\u011fe dayand\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":23110,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1084],"tags":[3215,6196,3379,6301,6297,928,6298,6299,6300,1616,6201],"class_list":["post-23083","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-arastirma","tag-akademik","tag-akademik-makale","tag-arastirma","tag-bilimsel","tag-bireyselcilik","tag-din","tag-dinsel","tag-etnisite","tag-makale","tag-manset","tag-mehmet-latif-cevik"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23083","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=23083"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23083\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":23111,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23083\/revisions\/23111"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/23110"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=23083"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=23083"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=23083"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}