{"id":23012,"date":"2023-08-07T07:43:41","date_gmt":"2023-08-07T04:43:41","guid":{"rendered":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=23012"},"modified":"2023-08-06T15:47:37","modified_gmt":"2023-08-06T12:47:37","slug":"seyh-said-piran-olayi-ve-1925-kurd-milli-ayaklanmasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=23012","title":{"rendered":"\u015eeyh Said, P\u00eeran olay\u0131 ve 1925 K\u00fcrd Milli Ayaklanmas\u0131"},"content":{"rendered":"<p>1925 K\u00fcrd Milli Ayaklanmas\u0131 nedeniyle, 29 Haziran 1925 tarihinde idam edilen \u015eeyh Said ve dava arkada\u015flar\u0131n\u0131n idam edili\u015finin 98. y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fc vesilesiyle, \u015eeyh Said Efendi\u2019nin k\u0131sa portresini ortaya koyabilmek amac\u0131yla birka\u00e7 yaz\u0131y\u0131 bu konuya ay\u0131raca\u011f\u0131m. \u015eeyh Said, 1865 y\u0131l\u0131nda Palu\u2019da do\u011fmu\u015f. Babas\u0131 \u015feyh Mahmut Feyzi, \u015eeyh Ali Sebti\u2019nin o\u011flu ve o da Mele Kas\u0131m\u2019\u0131n o\u011fludur. Mele Kas\u0131m, Mele Heyder\u2019in o\u011flu, o da Hac\u0131 H\u00fcseyin\u2019in o\u011flu ve Hac\u0131 H\u00fcseyin de Seyyid Ha\u015fim\u2019in o\u011fludur. Seyyid Ha\u015fim, Osmanl\u0131 Padi\u015fah\u0131 d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Murat taraf\u0131ndan Ba\u011fdat seferi d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcnde 1639 y\u0131l\u0131nda idam edilmi\u015ftir.<a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-seyh-said-piran-olayi-ve-1925-kurd-milli-ayaklanmasi\/#_ftn1\" name=\"_ftnref1\">[1]<\/a>\u00a0\u015eeyh Said\u2019in dedesi \u015eeyh Ali Sebti, \u015eeyh Ali Amed\u00ee olarak da bilinir ve 1777 y\u0131l\u0131nda Bismil\u2019e ba\u011fl\u0131 \u00c7\u0131ls\u0131tun (K\u0131rkdirek) k\u00f6y\u00fcnde do\u011fmu\u015ftur. \u015eeyh Ali, Mevlana Halid\u2019in daveti \u00fczerine ziyaretine gider, uzun bir m\u00fcddet onunla kal\u0131r, birlikte \u015eam\u2019a kadar giderler ve tasavvuf riyazetini \u015eam\u2019da tamamlar. \u015eam\u2019da iken Mevlana Halid taraf\u0131ndan Nak\u015fibendi tarikat\u0131n\u0131n postni\u015fini ve halifesi olarak tayin edilir. Mevlana Halid, Mikail\u00ee a\u015firetine mensup idi ve bu a\u015firet g\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019n\u0131n S\u00fcleymaniye iline ba\u011fl\u0131 Karada\u011f b\u00f6lgesinde yerle\u015fikti.<\/p>\n<p>Memlekete d\u00f6nd\u00fckten sonra, art\u0131k kurduklar\u0131 tekke ve medreselerde Nak\u015fibendili\u011fin Halid\u00ee ekol\u00fcne ba\u011fl\u0131 olarak faaliyet y\u00fcr\u00fct\u00fcr. Abd\u00fclmelik F\u0131rat\u2019\u0131n anlat\u0131m\u0131na g\u00f6re, \u201cAilenin K\u00fcrdistan\u2019daki medrese kurma faaliyetleri daha eski bir d\u00f6neme dayan\u0131r, ilk b\u00fcy\u00fck medrese Bismil\u2019e ba\u011fl\u0131 \u00c7\u0131ls\u0131tun k\u00f6y\u00fcnde kurulmu\u015f. Oradaki medrese b\u00fcy\u00fck bir yap\u0131, k\u0131rk s\u00fctun \u00fczerinde in\u015fa edilmi\u015f oldu\u011fu i\u00e7in, \u201c\u00c7\u0131ls\u0131tun\u201d olarak adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bu medresede K\u00fcrdistan\u2019\u0131n di\u011fer b\u00f6lgelerindeki medreseler i\u00e7in dersiam e\u011fitilir ve icazet verilirdi yani bir dar\u00fblfun\u00fbn gibiydi. Seyyid Ha\u015fim\u2019in idam\u0131ndan sonra \u00c7\u0131lstun\u2019daki medrese de kapat\u0131lm\u0131\u015f, daha sonra da yak\u0131p y\u0131kt\u0131r\u0131lm\u0131\u015f.\u201d<a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-seyh-said-piran-olayi-ve-1925-kurd-milli-ayaklanmasi\/#_ftn2\" name=\"_ftnref2\">[2]<\/a><\/p>\n<p>\u015eeyh Ali b\u00f6lgedeki durumun iyi gitmedi\u011fini farkeder ve oradan 1833\u2019te Harput\u2019a gider. Harput\u2019ta iken Mele Ehmed\u00ea Kurd\u00ee ile tan\u0131\u015f\u0131r, bir m\u00fcddet birlikte b\u00f6lgede \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar, ona halifelik verdikten sonra oradan da Palu\u2019ya ge\u00e7erek Akrag k\u00f6y\u00fcne yerle\u015fir. Bu k\u00f6yde Eyyubi ailesinden Ay\u015fe han\u0131mla evlenir. Karacim\u015fid mirlerinin h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc b\u00f6lgede, hizmet ve e\u011fitim \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesi i\u00e7in bir medrese kurulur. \u015eeyh Ali 1871 y\u0131l\u0131nda vefat edene kadar burada kal\u0131r. \u015eeyh Ali ve Ay\u015fe han\u0131m\u0131n evlili\u011finden d\u00f6rt erkek \u00e7ocu\u011fu olmu\u015f: Muhammed Nas\u0131h, Mahmut Feyzi, Hasan Zeki ve H\u00fcseyin Tak\u00ee.\u00a0 \u015eeyh Ali Sebti\u2019nin vefat\u0131ndan sonra o\u011flu Mahmut Feyzi, Palu\u2019dan Erzurum\u2019a ba\u011fl\u0131 H\u0131n\u0131s\u2019\u0131n Ko\u00e7hisar k\u00f6y\u00fcne g\u00f6\u00e7 eder, orada evlenir ve yedi erkek \u00e7ocu\u011fu olur: Said, Bahaddin, Diyaddin, Necmeddin, Tahir, Mehdi ve Abd\u00fcrrahim.\u201d<a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-seyh-said-piran-olayi-ve-1925-kurd-milli-ayaklanmasi\/#_ftn3\" name=\"_ftnref3\">[3]<\/a>\u00a0\u015eeyh Mahmut Feyzi Erzurum\u2019da ticaret ve hayvanc\u0131l\u0131kla u\u011fra\u015f\u0131r, Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 ba\u015flamadan \u00f6nce orada vefat eder.<\/p>\n<p>\u015eeyh Said ba\u015fta aile i\u00e7erisinde ve daha sonralar\u0131 da K\u00fcrdistan\u2019\u0131n farkl\u0131 b\u00f6lgelerindeki de\u011fi\u015fik medreselerde okumu\u015f, tan\u0131nm\u0131\u015f m\u00fcderrislerden ders alarak iyi bir tahsil yapm\u0131\u015f; Palu\u2019da amcas\u0131 \u015eeyh H\u00fcseyin, Mu\u015f\u2019ta M\u00fcft\u00fc Muhammed Emin, Malazgirt\u2019te Mele Abd\u00fclhalim\u2019den ve H\u0131n\u0131s\u2019ta Musa Efendi\u2019den envar, muharrir, nahiv, sarf, mant\u0131k, me\u00e2n\u00ee, istiare, beyan, bed\u00ee\u2019, akaid vb. dersleri al\u0131r.<a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-seyh-said-piran-olayi-ve-1925-kurd-milli-ayaklanmasi\/#_ftn4\" name=\"_ftnref4\">[4]<\/a>\u00a0\u015eeyh Said, anadili K\u00fcrd\u00e7enin Kurmancca ve Kirdk\u00ee (Zazaca) leh\u00e7elerinin yan\u0131 s\u0131ra yapt\u0131\u011f\u0131 iyi tahsil sonucunda Arap\u00e7a, Fars\u00e7a ve T\u00fcrk\u00e7eyi de iyi derecede biliyordu.<\/p>\n<p>\u0130lk evlili\u011fi E\u011fil mirlerinden Z\u00fclfikar Bey\u2019in o\u011flu olan R\u0131fat Bey\u2019in k\u0131z\u0131 Emine Han\u0131m\u2019la olmu\u015f ve bu evlilikte, \u00fc\u00e7\u00fc erkek ve d\u00f6rd\u00fc de k\u0131z olmak \u00fczere toplam yedi \u00e7ocuklar\u0131 olmu\u015f. Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n ba\u015flamas\u0131 \u00fczerine, Osmanl\u0131 y\u00f6netimini elinde bulunduran \u0130ttihat ve Terakki\u2019nin b\u00f6lgedeki etkili ve n\u00fcfuslu K\u00fcrd aileleri b\u00f6lgeden uzakla\u015ft\u0131rma politikas\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde, \u015eeyh Said ve ailesi mecburen H\u0131n\u0131s\u2019\u0131 terk ederek P\u00eeran\u2019a (Dicle\u2019ye) do\u011fru g\u00f6\u00e7 ederler. Bu zorunlu g\u00f6\u00e7 esnas\u0131nda, e\u015fi Emine Han\u0131m ge\u00e7irdi\u011fi hastal\u0131k nedeniyle vefat eder. \u0130lk han\u0131m\u0131n\u0131n vefat\u0131 \u00fczerine Cibranl\u0131 Halit Bey\u2019in k\u0131zkarde\u015fi Fatma Han\u0131m\u2019la evlenir, bu evlilikte de Ahmet isminde bir erkek \u00e7ocuklar\u0131 olur. Ondan sonra da Nafiye Han\u0131m\u2019la evlenir, bu evlilikten de Azize ve Abd\u00fclhaluk isminde iki \u00e7ocuklar\u0131 olur. B\u00f6ylece \u015eeyh Said\u2019in be\u015fi k\u0131z ve be\u015fi erkek olmak \u00fczere toplam on \u00e7ocu\u011fu olmu\u015ftur.<\/p>\n<p>\u0130stanbul\u2019da faaliyet g\u00f6steren K\u00fcrdistan Teali Cemiyeti\u2019nin 1920\u2019nin ikinci yar\u0131s\u0131ndan itibaren \u015fubeleriyle birlikte kapat\u0131lmas\u0131ndan sonra, art\u0131k K\u00fcrdler i\u00e7in legal \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131 gittik\u00e7e kapan\u0131yordu. KTC\u2019nin kapat\u0131lmas\u0131yla birlikte K\u00fcrd ayd\u0131n ve siyasi kadrolar\u0131n\u0131n kafas\u0131ndaki bir sorunun cevab\u0131 daha netle\u015fti; ne \u0130stanbul h\u00fck\u00fcmeti ne de Mustafa Kemal\u2019in liderli\u011findeki Heyeti Temsiliye\u2019nin K\u00fcrd milletinin haklar\u0131n\u0131 tan\u0131maya yana\u015fmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131. \u00d6zellikle de Lozan Antla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n imzalanmas\u0131ndan sonra K\u00fcrd ayd\u0131nlar\u0131, Siyasi kadrolar\u0131, a\u015firet liderleri ve ulema kesiminin \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc Cumhuriyet iktidar\u0131n\u0131n K\u00fcrdlerin milli haklar\u0131n\u0131 tan\u0131mak istemedi\u011fini, her ge\u00e7en g\u00fcn K\u00fcrdler \u00fczerindeki bask\u0131lar\u0131n\u0131 art\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131, dar zamanlarda verilen s\u00f6zlerin yerine getirilmedi\u011fini ve de getirilmeyece\u011fine dair de kani oldular.<\/p>\n<p>Bunun \u00fczerine \u00f6nceden Cibranl\u0131 Miralay\u0131 Halid Bey\u2019in liderli\u011finde kurulmu\u015f olan K\u00fcrdistan \u0130stiklal ve \u0130stihlas Cemiyetine (K\u00fcrdistan \u00d6zg\u00fcrl\u00fck ve Kurtulu\u015f \u00d6rg\u00fct\u00fcne) ya da k\u0131sa ad\u0131yla K\u00fcrdistan \u0130stiklal Komitesi veya Azadi Cemiyeti\u2019nin saflar\u0131nda daha s\u0131k\u0131 bir \u015fekilde \u00f6rg\u00fctlenmeye ba\u015flarlar. \u015eeyh Said, Cibranl\u0131 halid Bey\u2019in damad\u0131 ve ayn\u0131 zamanda da teyzesi o\u011fluydu. \u201cHalid Bey ve Yusuf Ziya\u2019n\u0131n teklifiyle \u015eeyh Said de 1924\u2019te \u00f6rg\u00fct saflar\u0131na kat\u0131lm\u0131\u015f.\u201d<a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-seyh-said-piran-olayi-ve-1925-kurd-milli-ayaklanmasi\/#_ftn5\" name=\"_ftnref5\">[5]<\/a>\u00a0U\u011fur Mumcuya g\u00f6re, \u00f6rg\u00fct\u00fcn ilk kongresi 1924\u2019te Erzurum\u2019da yap\u0131lm\u0131\u015f, \u015eeyh Said de bu kongrede \u00f6rg\u00fct \u00fcyeli\u011fine kabul edilmi\u015ftir.<a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-seyh-said-piran-olayi-ve-1925-kurd-milli-ayaklanmasi\/#_ftn6\" name=\"_ftnref6\">[6]<\/a>\u00a0Cibranl\u0131 Binba\u015f\u0131 Kas\u0131m\u2019a g\u00f6re \u00f6rg\u00fct\u00fcn lider kadrosu ve y\u00f6neticileri, \u201csiyasiy\u00fbn\u201d ve \u201cdiniy\u00fbn\u201d olmak \u00fczere iki k\u0131s\u0131mdan olu\u015fuyordu. Siyasi kadrolar da dini kadrolar da \u0130stanbul merkeze ba\u011fl\u0131yd\u0131; liderleri Seyyid Abd\u00fclkadir \u0130di.<a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-seyh-said-piran-olayi-ve-1925-kurd-milli-ayaklanmasi\/#_ftn7\" name=\"_ftnref7\">[7]<\/a>\u00a0\u015eeyh Said ise ulemadan, \u015feyhlerden ve molalardan olu\u015fan kesimlerin ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ekiyordu. K\u00fcrd toplumu i\u00e7erisinde \u00f6nemli derecede etkisi olan bu kesimle birlikte, \u00f6rg\u00fct\u00fcn hedefledi\u011fi ama\u00e7 do\u011frultusunda K\u00fcrdistan\u2019da genel bir ba\u015fkald\u0131r\u0131n\u0131n \u00f6rg\u00fctleme ve propaganda \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fctmekteydi. \u00d6rg\u00fct lideri Cibranl\u0131 Halid Bey ve Yusuf Ziya\u2019n\u0131n tutuklanmas\u0131ndan sonra, \u201c\u00d6rg\u00fct merkez y\u00f6netiminin yapt\u0131\u011f\u0131 toplant\u0131 sonucunda, \u015eeyh Said Efendi oybirli\u011fiyle \u00f6rg\u00fct liderli\u011fine se\u00e7ilmi\u015f.\u201d<a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-seyh-said-piran-olayi-ve-1925-kurd-milli-ayaklanmasi\/#_ftn8\" name=\"_ftnref8\">[8]<\/a>\u00a0C\u0131branl\u0131 Halid Bey\u2019in ve Yusuf Ziya\u2019n\u0131n ak\u0131betine u\u011framamak i\u00e7in, \u00f6rg\u00fct y\u00f6neticileriyle yap\u0131lan isti\u015fareler ve al\u0131nan kararlar do\u011frultusunda k\u0131sa bir s\u00fcrede H\u0131n\u0131s\u2019\u0131 terk ederek \u00c7abak\u00e7ur \u00fczerinden Diyarbekir b\u00f6lgesine gelir\u2026.<\/p>\n<p><strong>II<\/strong><\/p>\n<p>Ge\u00e7en yaz\u0131da kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z yerden devam edece\u011fiz. \u015eeyh Said ve beraberindekiler 27.12.1925 tarihinde H\u0131n\u0131s\u2019tan ayr\u0131ld\u0131ktan sonra, kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi 4 Ocak 1925\u2019te Tekman\u2019\u0131n K\u0131r\u0131khan k\u00f6y\u00fcnde b\u00f6lgedeki \u00f6rg\u00fct \u00fcyeleri, kanaat \u00f6nderleri, a\u015firet liderleri ve ulemayla birlikte bir toplant\u0131 d\u00fczenlerler. Bu toplant\u0131da \u015eeyh Said\u2019in o\u011flu Ali R\u0131za\u2019n\u0131n Diyarbekir, Halep ve \u0130stanbul\u2019a uzanan bir seyahat sonucu kurdu\u011fu temaslar, \u00f6zellikle \u0130stanbul\u2019da Seyyid Abd\u00fclkadir\u2019le yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmeler sonucu edindi\u011fi bilgiler ve getirdi\u011fi mesajlar hakk\u0131nda yeniden bir de\u011ferlendirme yap\u0131larak, genel bir ba\u015fkald\u0131r amac\u0131 do\u011frultusunda \u00f6rg\u00fctleme ve propaganda \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 h\u0131zland\u0131rarak s\u00fcrd\u00fcrme karar\u0131 al\u0131n\u0131r.<\/p>\n<p>Oradan Kanire\u015f\u2019e, Melekan\u2019a ve \u00c7an\u2018da \u015eeyh Mustafa\u2019y\u0131 ziyaret ettikten sonra 12 Ocak\u2019ta \u00c7apak\u00e7ur\u2019a giderler. \u00c7apak\u00e7ur\u2019dan S\u0131msor k\u00f6y\u00fcne giderek b\u00f6lgenin ileri gelenleriyle geni\u015f kat\u0131l\u0131ml\u0131 bir toplant\u0131 yap\u0131ld\u0131ktan sonra Darah\u00ean\u00ee\u2019ye ge\u00e7erler ve oradan da Lice\u2019ye y\u00f6nelerek yakla\u015f\u0131k 200-300 ki\u015filik bir gurupla birlikte 21 Ocak\u2019ta Lice\u2019ye var\u0131rlar. Lice\u2019de iken K\u00fcrdistan \u0130stiklal Komitesi\u2019nin Diyarbekir \u015fubesiyle temas kurulur. Liceli Mele Halid\u2019in \u015eeyh Said\u2019in sekreteri olan Fehmi Bilal\u2019den aktard\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, Dr. Fuad ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda \u00f6rg\u00fct\u00fcn Diyarbekir \u015fubesi y\u00f6netiminin yapt\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlendirme ve ald\u0131\u011f\u0131 karar do\u011frultusunda; silahl\u0131 unsurlar\u0131n da i\u00e7inde bulundu\u011fu bu tarz kitlesel propaganda zaman\u0131n\u0131n hen\u00fcz gelmedi\u011fi, bir provokasyon olabilece\u011fi uyar\u0131s\u0131 \u00fczerine, \u015eeyh Said beraberindekilerin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 ba\u015fka taraflara y\u00f6nlendirirken kendisi de yan\u0131nda kalanlarla birlikte daha tenha bir alana \u00e7ekilmek \u00fczere, \u00f6nce H\u00eane\u2019ye ve oradan da halk\u0131n iste\u011fi ve davet \u00fczerine P\u00eeran\u2019da (Dicle\u2019de) bulunan karde\u015fi \u015eeyh Abdurrahim\u2019in yan\u0131na gider.<a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-seyh-said-piran-olayi-ve-1925-kurd-milli-ayaklanmasi\/#_ftn9\" name=\"_ftnref9\">[9]<\/a>\u00a0O zaman P\u00eeran bir k\u00f6y idi ve G\u00eal (E\u011fil) nahiyesine ba\u011fl\u0131yd\u0131.<\/p>\n<figure id=\"attachment_10412\" class=\"wp-caption aligncenter\" aria-describedby=\"caption-attachment-10412\"><figcaption id=\"caption-attachment-10412\" class=\"wp-caption-text\">\u015eeyh Said, esir d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f bir gurup arkada\u015f\u0131yla birlikte<\/figcaption><\/figure>\n<p>\u015eeyh Said beraberindeki cemaatle birlikte P\u00eeran\u2019da iken, resmi kay\u0131tlara g\u00f6re 13 \u015eubat 1925\u2019te Diyarbekir jandarmas\u0131ndan bir m\u00fcfreze, karde\u015fi \u015eeyh Abdurrahim\u2019in kap\u0131s\u0131na dayanarak, cemaatte bulunan iki mahk\u00fbmun kendilerine teslim edilmesini isterler. Bu durum \u015eeyh Said\u2019e bildirildi\u011finde, olay\u0131n bir provokasyon koktu\u011funu farkeder ve karde\u015fi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla gelen jandarma m\u00fclaz\u0131m\u0131na; k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz ve geleneklerimiz gere\u011fince cemaat i\u00e7erisinden kimseyi yakalay\u0131p size teslim edemeyiz, m\u00fcsaade edin birka\u00e7 saat sonra buradan ayr\u0131laca\u011f\u0131m ve siz de istedi\u011finiz mahk\u00fbmlar\u0131 yakalars\u0131n\u0131z. Bu teklife olumsuz cevap veren jandarma m\u00fcfrezesiyle aralar\u0131nda \u00e7\u0131kan arbede sonucu, Hasan Tahsin ad\u0131ndaki jandarma m\u00fclaz\u0131m\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcr ve di\u011ferleri de esir al\u0131n\u0131r. K\u00fcrd taraf\u0131ndan da Bak\u0131rmadenli mualim Fahri Efendi \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Bu olay \u00fczerine halk galeyana gelir, b\u00f6lgedeki di\u011fer askeri birimler ve resmi kurulu\u015flara el koyar ve b\u00f6ylece 1925 K\u00fcrd Milli Ayaklanmas\u0131, \u201cbelirlenen zamandan \u00f6nce, yeterli haz\u0131rl\u0131klar yap\u0131lmadan, gerekli destek sa\u011flanamadan, maddiyat, silah ve cephane temin edilmeden ba\u015flad\u0131.\u201d<a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-seyh-said-piran-olayi-ve-1925-kurd-milli-ayaklanmasi\/#_ftn10\" name=\"_ftnref10\">[10]<\/a>\u00a0\u015eeyh Said, art\u0131k sahada ba\u015flam\u0131\u015f olan hareketin siyasi ve dini lideri konumundad\u0131r. \u015eeyh Said\u2019in kendisi de \u015eark \u0130stiklal Mahkemesinin sorusu \u00fczerine diyor: \u201cVaka P\u00eeran\u2019da alevlendi, biz de d\u00fc\u015ft\u00fck i\u00e7ine ve i\u015fe ba\u015flad\u0131k.\u201d<a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-seyh-said-piran-olayi-ve-1925-kurd-milli-ayaklanmasi\/#_ftn11\" name=\"_ftnref11\">[11]<\/a>\u00a0P\u00eeran olay\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi zamanla ilgili, de\u011fi\u015fik kaynaklarda farl\u0131 tarihler de belirtilmektedir. Martin Van Bruinessene g\u00f6re, \u201cP\u00eeran olay\u0131 8 \u015eubat 1925\u2019te ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f.\u201d<a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-seyh-said-piran-olayi-ve-1925-kurd-milli-ayaklanmasi\/#_ftn12\" name=\"_ftnref12\">[12]<\/a>\u00a0Harekete kat\u0131lan sava\u015f\u00e7\u0131lardan biri olan Serd\u00ea k\u00f6y\u00fcnden Hasan Hi\u015fyar\u2019a g\u00f6re ise, olay 11 \u015eubat g\u00fcn\u00fc ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f.<a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-seyh-said-piran-olayi-ve-1925-kurd-milli-ayaklanmasi\/#_ftn13\" name=\"_ftnref13\">[13]<\/a>\u00a0Asl\u0131nda bu olaydan \u00f6nce de hareketi provoke etmek i\u00e7in birka\u00e7 olay daha olmu\u015ftu; 4 Eyl\u00fcl 1924\u2019te ger\u00e7ekle\u015fen Beyt\u00fc\u015f\u015febap olay\u0131, \u00f6rg\u00fct lideri Halit Bey ve Yusuf Ziya\u2019n\u0131n tutuklanmas\u0131, hareketin \u00f6nemli kadrolar\u0131ndan olan Kola\u011fas\u0131 Kerem Bey ve Hesenanl\u0131 Halid Beye y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131lar vb. giri\u015fimler.<\/p>\n<p>P\u00eeran olay\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesinden sonra, \u015eeyh Said kendisine e\u015flik eden silahl\u0131 gurupla beraber ayn\u0131 g\u00fcn\u00fcn ak\u015fam\u0131 P\u00eeran\u2019dan ayr\u0131larak P\u00ea\u00e7ar b\u00f6lgesine, oradan da Dara H\u00ean\u00ee\u2019ye (Genc\u2019e) giderler. Onlar Dara H\u00ean\u00ee\u2019ye vard\u0131klar\u0131nda, oradaki h\u00fck\u00fcmet g\u00f6revlileri K\u00fcrd kuvvetleri taraf\u0131ndan yakalan\u0131p esir edilmi\u015f ve \u015fehir y\u00f6netimi de 16 \u015eubat\u2019ta K\u00fcrdlerin eline ge\u00e7mi\u015fti. Burada \u00f6rg\u00fct \u00fcyeleri ve b\u00f6lge ileri gelenlerinin kat\u0131l\u0131m\u0131yla geni\u015f kat\u0131l\u0131ml\u0131 bir toplant\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirilir, yap\u0131lan de\u011ferlendirme ve al\u0131nan yeni kararlar do\u011frultusunda Dara H\u00ean\u00ee (Gen\u00e7) ge\u00e7ici olarak ba\u015fkent, Modanl\u0131 Faki Hasan da vilayet valisi olarak ilan edilir.<\/p>\n<p>Bu a\u015famadan sonra, kitlesel ve silahl\u0131 bir ba\u015fkald\u0131r\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015fen hareket, k\u0131sa bir s\u00fcre i\u00e7erisinde K\u00fcrdistan\u2019\u0131n bir\u00e7ok yerle\u015fim biriminde, il ve il\u00e7esinde yay\u0131larak kuzeyde H\u00eane, Lic\u00ea, G\u00eal, Erxen\u00ee, Maden, Palo, Xarp\u00eat, Siw\u00earek ve do\u011fudan da Farq\u00een, \u00c7ebax\u00e7\u00fbr, Mu\u015f, H\u0131n\u0131s, Varto gibi \u015fehirler ve k\u0131rsaldaki pek\u00e7ok yerle\u015fim birimleri fazla bir direni\u015fle kar\u015f\u0131la\u015fmadan geni\u015f bir alan K\u00fcrd sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n eline ge\u00e7ti. Fakat bu ba\u015far\u0131 \u00e7e\u015fitli nedenlerden dolay\u0131 Kuzey K\u00fcrdistan\u2019\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fc kapsayacak bir \u015fekilde geni\u015fleyemedi. K\u00fcrdistan\u2019\u0131n \u00e7ok \u00f6nemli ve stratejik bir \u015fehri olan Diyarbekir vilayet merkezine, her ne kadar bir-iki sava\u015f\u00e7\u0131 gurup girdi ise de, en son 7-8 Mart tarihinde Hanili Salih Bey ve \u015eeyh Abdurrahim\u2019in y\u00f6netiminde yap\u0131lan muhasara harekat\u0131, Fransa\u2019n\u0131n g\u00fcneyden a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 yol \u00fczerinden gelen T\u00fcrk destek kuvvetlerinin yeti\u015fmesiyle ba\u015far\u0131s\u0131z oldu. K\u00fcrd Milli Ayaklanmas\u0131n\u0131n ba\u015far\u0131ya ula\u015fmas\u0131 i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli ve stratejik bir konuma sahip olan Diyarbekir \u015fehir merkezi ve Mardin b\u00f6lgesi kontrol alt\u0131na al\u0131namad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, hedeflenen siyasi ve askeri amaca ula\u015f\u0131lamad\u0131.<\/p>\n<p>Diyarbekir muhasaras\u0131n\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131kla sonu\u00e7lanmas\u0131ndan sonra, \u015eeyh Said beraberindeki bir gurup hareket sorumlusu ve liderleriyle birlikte Serhat b\u00f6lgesinde Mu\u015f ve Varto taraf\u0131na \u00e7ekildiler. Burada b\u00f6lgedeki \u00f6rg\u00fct liderleri ve a\u015firet reislerinin i\u015ftirakiyle geni\u015f kat\u0131l\u0131ml\u0131 bir de\u011ferlendirme toplant\u0131s\u0131 yap\u0131l\u0131r. 11 Mart\u2019ta \u015eeyh Ali R\u0131za ve \u015eeyh Abdullah kuvvetleri taraf\u0131ndan G\u0131mg\u0131m (Varto) denetim alt\u0131na al\u0131n\u0131r ancak yakla\u015f\u0131k iki hafta sonra tekrar h\u00fck\u00fcmet g\u00fc\u00e7lerinin kontrol\u00fcne ge\u00e7er. B\u00f6ylece Do\u011fu ve Bat\u0131 cephelerinde artarda al\u0131nan yenilgiler, daha \u00f6nce harekete destek s\u00f6z\u00fc veren me\u015fayih ve a\u015firet reislerinin gerekli deste\u011fi ve kat\u0131l\u0131m\u0131 sa\u011flamamas\u0131 \u00fczerine, hareketin lider kadrosunun \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131nda ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k ve umutsuzluk havas\u0131n\u0131 olu\u015fturur. Yap\u0131lan de\u011ferlendirme sonucu, \u0130ran\u2019a ge\u00e7ip oradan hareketi s\u00fcrd\u00fcrme d\u00fc\u015f\u00fcncesi \u00e7o\u011funluk taraf\u0131ndan desteklenir. Onlarla beraber olan, bu karardan haberdar olan ve ayn\u0131 zaman devletle birlikte \u00e7al\u0131\u015fan Binba\u015f\u0131 Kas\u0131m, bir taraftan \u015eeyh Said\u2019in de i\u00e7inde bulundu\u011fu gurubu y\u00f6nlendirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken di\u011fer taraftan da durumu b\u00f6lgedeki yetkili askeri komutan olan Osman Pa\u015fa\u2019ya bildirir. 15 Nisan 1925 g\u00fcn\u00fc grup \u00c7arbihur b\u00f6lgesindeki Abdurrahman Pa\u015fa k\u00f6pr\u00fcs\u00fcnden ge\u00e7erken, Binba\u015f\u0131 Kas\u0131m ve adamlar\u0131 birden \u015eeyh Said ve yan\u0131ndaki \u015eeyh Abdullah\u2019\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc keserek ge\u00e7i\u015fini engeller, silah\u0131n\u0131 al\u0131r ve bir kuryeyle Osman Pa\u015fa\u2019ya \u015f\u00f6yle bir tezkire g\u00f6nderir: \u015eeyh Said\u2019i Abdurrahman Pa\u015fa k\u00f6pr\u00fcs\u00fc \u00fczerinde tevkif ettim, en k\u0131sa s\u00fcrede k\u00fc\u00e7\u00fck bir askeri birli\u011fin bize ula\u015fmas\u0131 gerekir.<a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-seyh-said-piran-olayi-ve-1925-kurd-milli-ayaklanmasi\/#_ftn14\" name=\"_ftnref14\">[14]<\/a>\u00a0\u015eeyh Said\u2019in yakalanabilece\u011fi durumunun netle\u015fti\u011fi g\u00fcn\u00fcn gecesinde yani 14 Nisan 1925 tarihinde K\u00fcrdistan \u0130stiklal Komitesi ba\u015fkan\u0131 Cibranl\u0131 Halid Bey ve Yusuf Ziya da tutuklu bulunduklar\u0131 Bitlis\u2019te infaz edilirler.<\/p>\n<p>(Devam edecek.)<\/p>\n<p><strong>Se\u00eed Veroj Kovra B\u00eer<\/strong><\/p>\n<p>kaynak: https:\/\/www.rudaw.net\/turkish\/opinion\/150720231<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-seyh-said-piran-olayi-ve-1925-kurd-milli-ayaklanmasi\/#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[1]<\/a>\u00a0Ferzende Kaya,\u00a0<em>Mezopotamya S\u00fcrg\u00fcn\u00fc Abd\u00fclmelik F\u0131rat\u2019\u0131n Ya\u015fam \u00d6yk\u00fcs\u00fc<\/em>, 4. Bask\u0131, r. 32<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-seyh-said-piran-olayi-ve-1925-kurd-milli-ayaklanmasi\/#_ftnref2\" name=\"_ftn2\">[2]<\/a>\u00a0Ahmet Aras, Abd\u00fclmelik F\u0131rat ile m\u00fclakat, 24 Kas\u0131m 2000,\u00a0<a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/abdulmelik-firat-1925-hareketini-azadi-cemiyeti-hazirladi-ve-onun-basinda-da-miralay-halit-bey-vardi-1\/\">http:\/\/kovarabir.com\/abdulmelik-firat-1925-hareketini-azadi-cemiyeti-hazirladi-ve-onun-basinda-da-miralay-halit-bey-vardi-1\/<\/a>\u00a0(21.02.2021)<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-seyh-said-piran-olayi-ve-1925-kurd-milli-ayaklanmasi\/#_ftnref3\" name=\"_ftn3\">[3]<\/a>\u00a0Ferzende Kaya, h.b., r. 33<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-seyh-said-piran-olayi-ve-1925-kurd-milli-ayaklanmasi\/#_ftnref4\" name=\"_ftn4\">[4]<\/a>\u00a0\u015eevket Beysano\u011flu,\u00a0<em>An\u0131tlar ve Kitabeleri ile Diyarbak\u0131r Tarihi (Cumhuriyet D\u00f6nemi)<\/em>, Diyarbak\u0131r B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyesi K\u00fclt\u00fcr ve Sanat Yay\u0131nlar\u0131, 2001, 3. Cilt, r. 962<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-seyh-said-piran-olayi-ve-1925-kurd-milli-ayaklanmasi\/#_ftnref5\" name=\"_ftn5\">[5]<\/a>\u00a0Ferzende Kaya,\u00a0<em>Mezopotamya S\u00fcrg\u00fcn\u00fc Abd\u00fclmelik F\u0131rat\u2019\u0131n Ya\u015fam \u00d6yk\u00fcs\u00fc<\/em>, 4. Bask\u0131, r. 34<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-seyh-said-piran-olayi-ve-1925-kurd-milli-ayaklanmasi\/#_ftnref6\" name=\"_ftn6\">[6]<\/a>\u00a0U\u011fur Mumcu,\u00a0<em>K\u00fcrt-\u0130slam Ayaklanmas\u0131 1919-1925<\/em>, Tekin Yay\u0131nlar\u0131, Ankara, 1991, r. 56<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-seyh-said-piran-olayi-ve-1925-kurd-milli-ayaklanmasi\/#_ftnref7\" name=\"_ftn7\">[7]<\/a>\u00a0\u015eevket Beysano\u011flu,\u00a0<em>An\u0131tlar ve Kitabeleri ile Diyarbak\u0131r Tarihi (Cumhuriyet D\u00f6nemi)<\/em>, Diyarbak\u0131r B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyesi K\u00fclt\u00fcr ve Sanat Yay\u0131nlar\u0131, 2001, 3. Cilt, r. 975<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-seyh-said-piran-olayi-ve-1925-kurd-milli-ayaklanmasi\/#_ftnref8\" name=\"_ftn8\">[8]<\/a>\u00a0<em>Garo Sasuni,\u00a0<\/em>K\u00fcrt Ulusal Hareketleri ve 15. yy\u2019dan G\u00fcn\u00fcm\u00fcze Ermeni \u2013 K\u00fcrt \u0130li\u015fkileri, Med Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 1992, 187<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-seyh-said-piran-olayi-ve-1925-kurd-milli-ayaklanmasi\/#_ftnref9\" name=\"_ftn9\">[9]<\/a>\u00a0Mela Xalid,\u00a0<em>Fehm\u00ee Firat K\u00ee ye?,<\/em>\u00a0Kovara\u00a0<em>B\u00eer<\/em>, Hejmar: 7, Hav\u00eena 2007, D\u00eeyarbekir, r. 214<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-seyh-said-piran-olayi-ve-1925-kurd-milli-ayaklanmasi\/#_ftnref10\" name=\"_ftn10\">[10]<\/a>\u00a0Ekrem Cem\u00eel Pa\u015fa,\u00a0<em>Muhtasar Hayat\u0131m<\/em>, Br\u00fcksel K\u00fcrt Enstit\u00fcs\u00fc Yay., 1989, s. 60<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-seyh-said-piran-olayi-ve-1925-kurd-milli-ayaklanmasi\/#_ftnref11\" name=\"_ftn11\">[11]<\/a>\u00a0\u015eevket Beysano\u011flu,\u00a0<em>An\u0131tlar ve Kitabeleri ile Diyarbak\u0131r Tarihi (Cumhuriyet D\u00f6nemi)<\/em>, Diyarbak\u0131r B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyesi K\u00fclt\u00fcr ve Sanat Yay\u0131nlar\u0131, 2001, 3. Cilt, r. 963<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-seyh-said-piran-olayi-ve-1925-kurd-milli-ayaklanmasi\/#_ftnref12\" name=\"_ftn12\">[12]<\/a>\u00a0Martin Van Bruinessen,\u00a0<em>A\u011fa \u015eeyh ve Devlet (K\u00fcrdistan\u2019\u0131n Sosyal ve Politik \u00d6rg\u00fctlenmesi)<\/em>, \u00d6zge Yay\u0131nlar\u0131, r. 356; Robert Olson,\u00a0<em>K\u00fcrd Milliyet\u00e7ili\u011finin Kaynaklar\u0131 ve \u015eeyh Said \u0130syan\u0131<\/em>, \u00d6zge Yay\u0131nlar\u0131, 1992, r. 144; Kas\u0131m F\u0131rat, R\u00f6portaj,\u00a0<em>Dava<\/em>, say\u0131: 8, 1990, r. 10<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-seyh-said-piran-olayi-ve-1925-kurd-milli-ayaklanmasi\/#_ftnref13\" name=\"_ftn13\">[13]<\/a>\u00a0Hasan Hi\u015fyar Serd\u00ee,\u00a0<em>G\u00f6r\u00fc\u015f ve An\u0131lar\u0131m<\/em>, Med Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 1994, r. 201<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-seyh-said-piran-olayi-ve-1925-kurd-milli-ayaklanmasi\/#_ftnref14\" name=\"_ftn14\">[14]<\/a>\u00a0Mahmut Aky\u00fcrekli<em>, Binba\u015f\u0131 Kas\u0131m\u2019\u0131n Hat\u0131ralar\u0131; Azadi, \u015eeyh Said Hakk\u0131ndaki \u0130fadeleri ve C\u0131branl\u0131 Halit Bey\u2019in Mektuplar\u0131<\/em>, Avesta Yay\u0131nalr\u0131, \u0130stanbul, 2020, r. 81<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>1925 K\u00fcrd Milli Ayaklanmas\u0131 nedeniyle, 29 Haziran 1925 tarihinde idam edilen \u015eeyh Said ve dava arkada\u015flar\u0131n\u0131n idam edili\u015finin 98. y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fc vesilesiyle, \u015eeyh Said Efendi\u2019nin k\u0131sa portresini ortaya koyabilmek amac\u0131yla birka\u00e7 yaz\u0131y\u0131 bu konuya ay\u0131raca\u011f\u0131m. \u015eeyh Said, 1865 y\u0131l\u0131nda Palu\u2019da do\u011fmu\u015f. Babas\u0131 \u015feyh Mahmut Feyzi, \u015eeyh Ali Sebti\u2019nin o\u011flu ve o da Mele Kas\u0131m\u2019\u0131n o\u011fludur. Mele &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":32,"featured_media":23013,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5371],"tags":[1616],"class_list":["post-23012","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-alinti-yazilar","tag-manset"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23012","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=23012"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23012\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/23013"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=23012"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=23012"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=23012"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}