{"id":22944,"date":"2023-06-26T07:00:08","date_gmt":"2023-06-26T04:00:08","guid":{"rendered":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=22944"},"modified":"2023-06-20T17:01:50","modified_gmt":"2023-06-20T14:01:50","slug":"ihsan-nuri-ve-kurd-milli-ayaklanmasi-1-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=22944","title":{"rendered":"\u0130hsan Nuri ve K\u00fcrd Milli Ayaklanmas\u0131-1-2"},"content":{"rendered":"<ol>\n<li><strong>Do\u011fum yeri, aile ve e\u011fitimi<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>\u0130hsan Nuri, 1892 y\u0131l\u0131nda Bitlis Merkezde bulunan Ali Kul\u00ee caddesinde do\u011fmu\u015f. Ailesi Ali Kul\u00ee ad\u0131yla bilinir ve Cibran a\u015firetine mensuptur. Ali Kul\u00ee muhtemelen dedelerinden birisinin ad\u0131d\u0131r. Baba taraf\u0131 \u00fc\u00e7 karde\u015ftirler; Salih Bey, Kas\u0131m Bey ve \u0130brahim Bey. Teyide muhta\u00e7 olmakla beraber savc\u0131 olan \u0130brahim Bey \u0130hsan Nuri Pa\u015fa\u2019n\u0131n babas\u0131d\u0131r. Bu bilgiler aileyi yak\u0131ndan tan\u0131yan yerel kaynaklardan al\u0131nm\u0131\u015f.<\/p>\n<p>Aile Cibran a\u015firetinin Meman\u00ee koluna mensupturlar. \u0130hsan Nuri, yaz\u0131lar\u0131nda s\u0131k s\u0131k Cibran a\u015firetine mensup oldu\u011funu yazar. Memen\u00ee koluna mensup oldu\u011funu nerden anl\u0131yoruz. Aile Bitlis\u2019te Memkozade olarak bilinirler ve ailenin mezar ta\u015flar\u0131nda Memkozade. \u2026 falan \u015fah\u0131s diye ge\u00e7er. Cibranl\u0131lar\u0131n Meman\u00ee kolu Bulan\u0131k- Malazgirt-Varto \u00fc\u00e7genindeki k\u00f6ylerde ikamet ederler. Ancak \u0130hsan Nuri\u2019nin ailesinin hangi tarihte Bitlis merkeze gelip yerle\u015fti\u011fine dair bir bilgi elimizde mevcut de\u011fildir.<\/p>\n<p>\u0130hsan Nuri, okumaya medreseden ba\u015flam\u0131\u015f, ilk ba\u015fta Bitlis merkezde bulunan \u201cG\u00f6k Meydan Cami\u2019sinde ve daha sonra da Bitlis Askeri R\u00fc\u015ftiye mektebinde okuyarak diplomas\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f. Ondan sonra askeri liseyi okumak i\u00e7in 1907 y\u0131l\u0131nda Erzincan\u2019a gitmi\u015f, ve oradan da Harp Okulu\u2019nu okumak \u00fczere \u0130stanbul\u2019a gitmi\u015f, 1910 y\u0131l\u0131 bahar\u0131nda subay derecesiyle tahsilini tamamlayarak mezun olmu\u015f.\u201d<a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-ihsan-nuri-ve-kurd-milli-ayaklanmasi-1-2\/#_ftn1\" name=\"_ftnref1\">[1]<\/a><\/p>\n<ol start=\"2\">\n<li><strong>Umumi Sava\u015f, m\u00fctareke y\u0131llar\u0131 ve K\u00fcrdistan Teali Cemiyeti \u00fcyeli\u011fi<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Mezun olduktan sonra \u00fcste\u011fmen r\u00fctbesiyle Osmanl\u0131 ordusuna kat\u0131lm\u0131\u015f; Arnavutluk ve Arap sava\u015flar\u0131na kat\u0131larak yakla\u015f\u0131k iki bu\u00e7uk y\u0131l Yemende kalm\u0131\u015f. Umumi Sava\u015f ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda farkl\u0131 cephelerde sava\u015fa kat\u0131lm\u0131\u015f, harek\u00e2t dairesinin Birinci \u015eubesinde hizmette bulunmu\u015f ve ondan sonra da 9. Orduya naklolmu\u015f. Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun sonunu getiren Umumi Sava\u015f sonras\u0131nda, \u0130stanbul\u2019a gelmi\u015f. \u0130stanbul\u2019da iken Mustafa Kemal ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n kurdu\u011fu askeri \u00f6rg\u00fcte kat\u0131l\u0131r ve bu \u00f6rg\u00fct\u00fcn \u0130stanbul \u015fubesinin te\u015fkilat\u0131n\u0131 olu\u015fturur. Bu s\u00fcre\u00e7te \u0130stanbul\u2019da yeni kurulmu\u015f olan K\u00fcrdistan Teali Cemiyeti\u2019yle de temas kurar.<a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-ihsan-nuri-ve-kurd-milli-ayaklanmasi-1-2\/#_ftn2\" name=\"_ftnref2\">[2]<\/a>\u00a0Ayn\u0131 zamanda da cemiyetin \u00fcyesi olur.<a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-ihsan-nuri-ve-kurd-milli-ayaklanmasi-1-2\/#_ftn3\" name=\"_ftnref3\">[3]<\/a><\/p>\n<p>\u0130hsan Nuri hen\u00fcz \u0130stanbul\u2019da iken, KTC ama\u00e7 ve politikas\u0131 do\u011frultusunda yay\u0131n yapan\u00a0<em>J\u00een\u00a0<\/em>dergisine, \u201cWilson Prensipleri ve K\u00fcrdler\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla bir yaz\u0131 yazar. Bu yaz\u0131s\u0131nda, ele\u015ftirel bir yakla\u015f\u0131mla Amerikan Cumhurba\u015fkan\u0131 Wilson\u2019un Paris Bar\u0131\u015f Konferans\u2019\u0131ndaki konu\u015fmas\u0131n\u0131n \u00f6nemine vurgu yaparak bu toplant\u0131da da, galip gelenlerin egemen ve belirleyici oldu\u011funu ve her \u015feye ra\u011fmen \u201cy\u0131llardan beri zorbal\u0131k elinin zalim darbeleri alt\u0131nda inleyen mazlum ve haks\u0131zl\u0131\u011fa u\u011fram\u0131\u015f uluslar\u0131n, halklar\u0131n her an kanayan ve s\u0131zlayan yaralar\u0131na, onulman\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 say\u0131lan pansuman etkisi\u201d<a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-ihsan-nuri-ve-kurd-milli-ayaklanmasi-1-2\/#_ftn4\" name=\"_ftnref4\">[4]<\/a>\u00a0olarak de\u011ferlendirir. Ayn\u0131 yaz\u0131n\u0131n devam\u0131nda \u0130tilaf Devletleri\u2019nin Fransa\u2019daki toplant\u0131s\u0131n\u0131, S\u0131k\u0131y\u00f6netim Askeri mahkemesine benzeterek verilen kararlarla, K\u00fcrdlerin ve K\u00fcrdistan\u2019\u0131n, Ermenilerin egemenli\u011fi alt\u0131na verilme iste\u011fi ve ihtimali oldu\u011funu, bu t\u00fcr s\u00f6ylem ve yakla\u015f\u0131mlar\u0131n ger\u00e7e\u011fi yans\u0131tmaktan uzak oldu\u011funu belirtir. Aksi durumda \u201cHi\u00e7 ku\u015fku duyulmas\u0131n ki herhangi bir K\u00fcrd, namus ve onurla \u00f6lmeyi a\u015fa\u011f\u0131lanma ve esaret alt\u0131nda s\u00fcr\u00fcnmeye tercih etmekte zerre kadar teredd\u00fct etmeyecektir. Bu nedenle, K\u00fcrd\u2019\u00fcn kahramanca ve mert\u00e7e tav\u0131rlar\u0131na yak\u0131ndan tan\u0131k olan Ermeni vatanda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n da, b\u00f6yle tehlikeli bir oyunda fazla a\u00e7g\u00f6zl\u00fcl\u00fck g\u00f6stermemelerini, kom\u015fu olan her iki ulusun gelecekteki \u00e7\u0131karlar\u0131 ad\u0131na gerekli sayar\u0131m.\u201d<a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-ihsan-nuri-ve-kurd-milli-ayaklanmasi-1-2\/#_ftn5\" name=\"_ftnref5\">[5]<\/a><\/p>\n<p>Bir g\u00f6r\u00fc\u015fmede beraber \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 Mustafa Kemal\u2019in \u0130stanbul\u2019daki temsilcisi Kemalettin Sami, ona\u00a0<em>J\u00een<\/em>\u00a0mecmuas\u0131ndaki s\u00f6zkonusu yaz\u0131s\u0131ndan bahsedince, \u0130hsan Nuri de evet, \u201cDo\u011frudur, ben yazd\u0131m. Milletimin di\u011fer milletler gibi ulusal haklar\u0131n\u0131 kazanmas\u0131n\u0131 istiyorum.\u201d<a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-ihsan-nuri-ve-kurd-milli-ayaklanmasi-1-2\/#_ftn6\" name=\"_ftnref6\">[6]<\/a>\u00a0der. Kemalettin Sami Bey de cevaben: \u201cBiz, K\u00fcrtler ulusal haklar\u0131na sahip olamas\u0131nlar demiyoruz, bu konuda K\u00fcrtleri raz\u0131 etmeye haz\u0131r\u0131z.\u201d<a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-ihsan-nuri-ve-kurd-milli-ayaklanmasi-1-2\/#_ftn7\" name=\"_ftnref7\">[7]<\/a><\/p>\n<p>Mustafa Kemal\u2019le beraber \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, ayn\u0131 zamanda Kuvay\u0131 Milliye ile de mesai yapma anlam\u0131na gelir ki \u0130stanbul\u2019dan Samsun ve Trabzon\u2019a ge\u00e7tikten sonra, 9. Ordu komutan\u0131 R\u00fc\u015ft\u00fc Pa\u015fa taraf\u0131ndan Kuvay\u0131 Milliye ad\u0131na Ruslarla ili\u015fki kurmak \u00fczere g\u00f6revlendirilerek Bak\u00fc\u2019ye g\u00f6nderilir. Bak\u00fc\u2019de yeralt\u0131 \u00f6rg\u00fct\u00fc olan K\u0131z\u0131l Kafkasya Komitesiyle ili\u015fki kurarak K\u0131z\u0131l Ordu\u2019yu Kafkasya ve Azerbaycan\u2019a davet ederler. Kom\u00fcnistlerin Mustafa Kemal ve Kuvay\u0131 Milliye\u2019ye yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131 anlay\u0131nca, birka\u00e7 subay arkada\u015f\u0131 ile beraber \u0130ran\u2019a ka\u00e7arlar. Oradan da T\u00fcrkiye\u2019ye ge\u00e7erek Hasankale\u2019deki 9. Orduya kat\u0131l\u0131r. Oradayken Ermenilerle girdi\u011fi bir \u00e7at\u0131\u015fmada yaralan\u0131r. Kendi anlat\u0131m\u0131na g\u00f6re, K\u00fcrdistan\u2019a yararl\u0131 olmak i\u00e7in, o s\u00fcre\u00e7te \u201craz\u0131 olmayan subaylar te\u015fkil\u00e2t\u0131\u201dn\u0131 kurar. Ajanlar bu olu\u015fumdan haberdar olmu\u015flar ancak yeterli delil bulamad\u0131klar\u0131ndan<a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-ihsan-nuri-ve-kurd-milli-ayaklanmasi-1-2\/#_ftn8\" name=\"_ftnref8\">[8]<\/a>\u00a0bir i\u015flem yap\u0131lamam\u0131\u015f. Hasankale\u2019den Do\u011fubeyaz\u0131t-I\u011fd\u0131r T\u00fcrk-\u0130ran s\u0131n\u0131r komutan\u0131 olarak atan\u0131r ve orda g\u00f6revli iken 18 Nisan 1922\u2019de Ya\u015far Han\u0131m\u2019la evlenir. I\u011fd\u0131r\u2019daki ilk kar\u015f\u0131la\u015fmalar\u0131nda Ya\u015far Han\u0131m\u2019\u0131n a\u011fabeyi Ali Haydar mesai arkada\u015f\u0131 \u0130hsan Nuri\u2019nin ailesiyle tan\u0131\u015ft\u0131r\u0131rken, \u201c\u0130hsan f\u0131rkan\u0131n en k\u0131ymetli zabitlerindendir\u2026 Orduda bilgili ve cesur olarak bilinir, kararg\u00e2hta yapt\u0131\u011f\u0131 ate\u015fli konu\u015fmalarla tan\u0131nmaktad\u0131r\u2026 evlilik s\u00fcrecinde de onun hakk\u0131nda k\u0131z karde\u015fine bilgi verirken, inat\u00e7\u0131 ve devrimci bir subay olarak\u201d<a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-ihsan-nuri-ve-kurd-milli-ayaklanmasi-1-2\/#_ftn9\" name=\"_ftnref9\">[9]<\/a>\u00a0tan\u0131mlar.\u00a0 Oradan Harput\u2019ta ve k\u0131sa bir m\u00fcddet sonra da Siirt\u2019e bulunan 12. Askeri Kurmaya tayin edilir.<\/p>\n<h3><strong>II<\/strong><\/h3>\n<ol start=\"3\">\n<li><strong>\u0130hsan Nuri ve Azadi Cemiyeti<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>1920\u2019nin ikinci yar\u0131s\u0131na do\u011fru \u0130stanbul h\u00fck\u00fcmeti ve Mustafa Kemal\u2019in liderli\u011findeki Heyet-i Temsiliye, K\u00fcrdistan Teali Cemiyeti \u015fubelerinin yayg\u0131nla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, K\u00fcrd milletinin cemiyete \u00f6nemli bir ilgi duydu\u011funu ve destek verdi\u011fini g\u00f6r\u00fcnce, iki taraf da ayn\u0131 amaca ula\u015fmak \u00fczere ortak bir tutumla, ba\u015fta K\u00fcrdistan\u2019daki \u015fubeler olmak \u00fczere \u0130stanbul\u2019daki genel merkez de dahil kapat\u0131ld\u0131. \u0130kinci Me\u015frutiyet\u2019in ba\u015f\u0131ndan beri legal faaliyetler s\u00fcrd\u00fcren K\u00fcrdler, bu sahan\u0131n kendilerine kapand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcnce, illegal olarak yeniden \u00f6rg\u00fctlenme karar\u0131 ald\u0131lar. Bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak K\u00fcrdistan \u0130stiklal Komitesi (K\u0130K) veya k\u0131salt\u0131lm\u0131\u015f ad\u0131yla Azad\u00ee \u00f6rg\u00fct\u00fc ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n<p>Rusya\u2019n\u0131n Erzurum Konsolosunun verdi\u011fi bilgilere g\u00f6re; Halit Bey\u2019in ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda 1920 y\u0131l\u0131n\u0131n sonlar\u0131nda Erzurum\u2019da \u201cK\u00fcrdistan \u0130stiklal Cemiyeti\u201d ya da \u201cK\u00fcrdistan \u0130stiklal Komitesi\u201d (K\u0130K) ad\u0131yla yeni bir \u00f6rg\u00fct kurulmu\u015f. Britanya Hava Kuvvetlerinin gizli bir istihbarat raporunda da, ad\u0131 ge\u00e7en \u00f6rg\u00fct\u00fcn \u201c1918-1919 y\u0131llar\u0131nda \u0130stanbul\u2019da bulunan cemiyetin devam\u0131.\u201d<a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-ihsan-nuri-ve-kurd-milli-ayaklanmasi-1-2\/#_ftn10\" name=\"_ftnref10\">[10]<\/a>\u00a0oldu\u011fu belirtilmektedir.<\/p>\n<p>Daha \u00f6ce zaten KTC \u00fcyesi olan \u0130hsan Nuri, illegal olarak \u00f6rg\u00fctlenen K\u00fcrdistan \u0130stiklal Komitesi ya da k\u0131sa ad\u0131yla Azadi \u00f6rg\u00fct\u00fcyle ili\u015fi kurar, arkada\u015flar\u0131 \u201cHac\u0131 Abdullah Efendi, Dervi\u015f Bey, Kaymakam Rezzak Bey ve Miralay Veysi Beyle birlikte \u00f6rg\u00fct\u00fcn Siirt \u015fubesini olu\u015ftururlar.\u201d<a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-ihsan-nuri-ve-kurd-milli-ayaklanmasi-1-2\/#_ftn11\" name=\"_ftnref11\">[11]<\/a>\u00a0\u00d6rg\u00fct\u00fcn b\u00f6lgedeki \u015fube te\u015fkilat\u0131n\u0131 olu\u015fturduktan sonra askeriye i\u00e7erisinde \u00f6rg\u00fctleme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ba\u015flarlar.<\/p>\n<p>Genel bir milli ayaklanman\u0131n \u00f6rg\u00fctleme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n yo\u011fun \u015fekilde s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc bir d\u00f6nemde, 3-4 Eyl\u00fcl1924\u2019te K\u00fcrdistan \u0130stiklal Komitesi\u2019nin merkez \u00fcyelerinde Yusuf Ziya Bey\u2019in Beyt\u00fc\u015f\u015febap\u2019ta bulunan askeri t\u00fcmende g\u00f6revli biraderi M\u00fclaz\u0131m R\u0131za Beye g\u00f6nderdi\u011fi telgraf\u0131n yanl\u0131\u015f yorumlanmas\u0131 nedeniyle, t\u00fcmende bulunan Azadi \u00f6rg\u00fct\u00fc \u00fcyesi subaylardan \u0130hsan Nuri, Rasim, Hur\u015fit ve Mardinli Tevfik Cemil ile beraberindeki askerler, b\u00f6lgedeki askeri birli\u011fe elkoymak \u00fczere \u00e7at\u0131\u015fmaya ba\u015flarlar. Ancak \u00e7at\u0131\u015fma bir yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lma sonucunda zamans\u0131z ba\u015flamas\u0131 nedeniyle ve ayn\u0131 zamanda ne b\u00f6lgedeki a\u015firet kuvvetlerinden ne de \u00f6rg\u00fct\u00fcn di\u011fer birimlerinden takviye destek gelmedi\u011fi i\u00e7in, k\u0131sa m\u00fcddetli bir \u00e7at\u0131\u015fmadan sonra emirlerindeki askerleri terhis ederek Suriye\u2019ye ge\u00e7mek durumunda kald\u0131lar ve oradan da \u015eengal \u00fczerinden \u0130ngilizlerin y\u00f6netiminde olan Irak ve G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019a ge\u00e7erler.<\/p>\n<p>Bu olay, K\u00fcrdistan\u2019\u0131n istiklalini ama\u00e7layan genel bir ba\u015fkald\u0131r\u0131 i\u00e7in haz\u0131rl\u0131k a\u015famas\u0131nda olan \u00f6rg\u00fctsel faaliyetlerin \u00e7\u00f6kertilmesi i\u00e7in, h\u00fck\u00fcmete \u00f6nemli bir avantaj ve bahane sa\u011flad\u0131. Olayla ili\u015fkili olarak ilk \u00f6nce Te\u011fmen Alir\u0131za\u2019n\u0131n a\u011fabeyi ve \u00f6rg\u00fct\u00fcn iki numaras\u0131 konumunda olan Yusuf Ziya Bey, 10 Ekim 1924\u2019te g\u00f6zalt\u0131na al\u0131narak tutukland\u0131. Yusuf Ziya tutukland\u0131ktan yakla\u015f\u0131k yetmi\u015f g\u00fcn sora da, Erzurum\u2019da ikamet eden K\u00fcrdistan \u0130stiklal Komitesi ba\u015fkan\u0131 Halit Bey bir soru\u015fturma bahanesiyle g\u00f6reve \u00e7a\u011f\u0131r\u0131l\u0131r ve 20 Aral\u0131k 1924\u2019te g\u00f6zalt\u0131na al\u0131narak tutuklan\u0131r. Onun hemen akabinde Hac\u0131 Musa Bey de tutuklan\u0131r ancak karde\u015fi Nuh Beyin giri\u015fimiyle kefaletle serbest b\u0131rak\u0131l\u0131r. Ayn\u0131 d\u00f6nemde Hesenanl\u0131 Halid Bey ve Kola\u011fas\u0131 Kerem Bey\u2019in farkl\u0131 bahanelerle tutuklama giri\u015fimlerinde bulunurlar fakat durum uygun olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in geri ad\u0131m at\u0131l\u0131r. Ayn\u0131 \u015fekilde bu s\u00fcre\u00e7te Erzurum H\u0131n\u0131s\u2019ta ikame eden \u015eeyh Said de, Bitlis Divan-\u0131 Harp taraf\u0131ndan ifadeye \u00e7a\u011f\u0131r\u0131l\u0131r ancak \u015eeyh Said ve \u00e7evresindekiler gidi\u015fat\u0131n iyi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnerek sa\u011fl\u0131k durumunu ve k\u0131\u015f ko\u015fullar\u0131n\u0131 gerek\u00e7e g\u00f6stererek Bitlis\u2019te ifade vermeye gitmez.<\/p>\n<p>\u00d6rg\u00fct\u00fcn faaliyetleriyle ilgili \u00f6nemli bilgiler elde etmi\u015f olan h\u00fck\u00fcmet, b\u00f6ylece \u00f6rg\u00fct\u00fcn lider ve \u00fcst d\u00fczey kadrolar\u0131n\u0131 \u00e7e\u015fitli vesilelerle tutuklayarak hareketi ba\u015flamadan \u00e7\u00f6kertmek istiyordu. Ba\u015fta Cibranl\u0131 Halit Bey olmak \u00fczere \u00f6rg\u00fct y\u00f6netimi, \u00f6zellikle ulusal birli\u011fin sa\u011flanmas\u0131, rakip ve kar\u015f\u0131 a\u015firet liderlerinin harekete kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in \u00f6rg\u00fctleme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 geni\u015fletmeye ve zamana ihtiya\u00e7lar\u0131 vard\u0131. Ancak yeni olu\u015fan cumhuriyet y\u00f6netimi bu hareketin yaratabilece\u011fi s\u0131k\u0131nt\u0131lar ve tehlikenin fark\u0131nda oldu\u011fu i\u00e7in, hareket olgunla\u015fmadan ve ba\u015flamadan da\u011f\u0131tmak istiyordular. Bunun fark\u0131nda olan \u00f6rg\u00fct, Halit Bey\u2019in de tutuklanmas\u0131ndan sonra b\u00f6lgedeki Azadi \u00fcyeleri, ulema, a\u015firet liderleri ve di\u011fer n\u00fcfuslu ileri gelen \u015fahsiyetlerin kat\u0131l\u0131m\u0131yla bir toplant\u0131 yapar. S\u00f6zkonusu toplant\u0131 kimi kaynaklarda Azad\u00ee \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fcn kongresi olarak de\u011ferlendirilmektedir. \u201c\u015eeyh Said bu toplant\u0131da g\u00f6zlemci bir delege olarak yer al\u0131r.\u201d<a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-ihsan-nuri-ve-kurd-milli-ayaklanmasi-1-2\/#_ftn12\" name=\"_ftnref12\">[12]<\/a>\u00a0Toplant\u0131da durum de\u011ferlendirmesi yap\u0131l\u0131r, \u00f6nemli baz\u0131 tespitler yap\u0131l\u0131r ve kararlar al\u0131n\u0131r, al\u0131nan kararlar ve yap\u0131lan g\u00f6revlendirmeler do\u011frultusunda, tehlikeyi atlatmak, birli\u011fi sa\u011flamak ve propaganda \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek \u00fczere, \u015eeyh Said bir gurup m\u00fcrit ve arkada\u015flar\u0131yla birlikte H\u0131n\u0131s\u2019tan \u00c7abax\u00e7ur \u00fczerinden Diyarbekir b\u00f6lgesinde Lice\u2019ye kadar gelirler. Bu gurup Lice\u2019ye ula\u015ft\u0131\u011f\u0131nda, yakla\u015f\u0131k 250-300 ki\u015fiyi bulmu\u015f ve i\u00e7lerinde baz\u0131 silahl\u0131 unsurlarda varm\u0131\u015f.<\/p>\n<p>\u015eimdilik s\u00fcrecin ayr\u0131nt\u0131lar\u0131na girmeden, \u00e7ok k\u0131sa bir \u015fekilde 1925 K\u00fcrd Milli Hareketi\u2019nin nas\u0131l ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bahsedece\u011fim. \u015eeyh Said ve beraberindekiler Lice\u2019de iken, K\u00fcrdistan \u0130stiklal Komitesi Diyarbekir \u015fubesiyle ili\u015fkiye ge\u00e7er, \u015fube ba\u015fkan\u0131 Dr. Fuad\u2019\u0131n olas\u0131 bir provakasyon uyar\u0131s\u0131 \u00fczerine, Siwan b\u00f6lgesinde tenha bir yere \u00e7ekilmek \u00fczere kendisine e\u015flik edenlerle birlikte Lice\u2019den ayr\u0131l\u0131r. Serd\u00ea k\u00f6y\u00fcnde bulunan \u015eeyh Tahire u\u011frar ve oradan da Salih Bey\u2019in \u00f6nerisi \u00fczerine Hani mirleri aras\u0131nda ya\u015fanmakta olan bir sorunu \u00e7\u00f6zmek \u00fczere Hani\u2019ye gider. \u015eeyh Said Hani\u2019de iken, P\u00eeran\u2019da (bug\u00fcnk\u00fc Dicle\u2019de) ikamet eden karde\u015fi \u015eeyh Abdurrahim\u2019in daveti \u00fczerine oraya gider. \u015eeyh Said P\u00eeran\u2019da biraderi \u015eeyh Abdurrahim\u2019in evinde iken, Diyarbekir jandarmas\u0131ndan bir manga, mahk\u00fbm yakalama bahanesiyle cemaate m\u00fcdahalede bulunur ve bu m\u00fcdahale esnas\u0131nda \u00e7\u0131kan arbede sonucu 13 \u015eubat 1925\u2019te bir askerin \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi, di\u011fer birka\u00e7\u0131n\u0131n da yaralanmas\u0131 ve esir al\u0131nmas\u0131 sonucu, \u00e7at\u0131\u015fma ba\u015flar, yayg\u0131nla\u015f\u0131r ve hedefledi\u011fine g\u00f6re zamans\u0131z bir halk ayaklanmas\u0131 hareketine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. \u015eeyh Said istemese de art\u0131k ba\u015flayan hareketin meydan\u0131ndaki lideridir. B\u00f6ylece 1925 K\u00fcrd milli hareketi, \u00f6rg\u00fct\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc ve tasarlad\u0131\u011f\u0131 zamandan \u00f6nce \u201chaz\u0131rl\u0131ks\u0131z, vakitsiz, silahs\u0131z, cephanesiz, arkada\u015fs\u0131z\u201d<a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-ihsan-nuri-ve-kurd-milli-ayaklanmasi-1-2\/#_ftn13\" name=\"_ftnref13\">[13]<\/a>\u00a0ba\u015flam\u0131\u015f oldu.<\/p>\n<p>Okumakta oldu\u011funuz yaz\u0131 \u0130hsan Nuri Pa\u015fa\u2019n\u0131n portresi \u00e7er\u00e7evesinde tasarland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, burada ayr\u0131nt\u0131lara girmeden kendi g\u00f6r\u00fc\u015flerimden ziyade, 1925 K\u00fcrd Ulusal Hareketi\u2019nin \u00f6nemli bir kadrosu ve K\u00fcrdistan \u0130stiklal Komitesi ya da d\u00f6nemin \u0130stiklal Mahkemelerinde ge\u00e7en ad\u0131yla K\u00fcrdistan \u0130stiklal ve \u0130stihlas Komitesi\u2019nin Siirt \u015fube ba\u015fkan\u0131 ve o zaman y\u00fczba\u015f\u0131 r\u00fctbesinde olan \u0130hsan Nuri\u2019nin 1925 y\u0131l\u0131 haziran\u0131nda \u201cK\u00fcrd Milli Ayaklanmas\u0131\u201d<a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-ihsan-nuri-ve-kurd-milli-ayaklanmasi-1-2\/#_ftn14\" name=\"_ftnref14\">[14]<\/a>\u00a0ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda kaleme ald\u0131\u011f\u0131 ve Ba\u011fdat\u2019ta yay\u0131nlatt\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlendirmeyi gelecek yaz\u0131larda sizinle payla\u015fmak istiyorum.<\/p>\n<p><strong>Se\u00eed Veroj-Rudaw<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-ihsan-nuri-ve-kurd-milli-ayaklanmasi-1-2\/#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[1]<\/a>\u00a0Rehim \u015einoy\u00ee Mahmutzade,\u00a0<em>General \u0130hsan Nuri Pa\u015fa<\/em>, S\u00eetav Yay\u0131nlar\u0131, 2. Bask\u0131, 2016, s. 189<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-ihsan-nuri-ve-kurd-milli-ayaklanmasi-1-2\/#_ftnref2\" name=\"_ftn2\">[2]<\/a>\u00a0Rehim \u015einoy\u00ee Mahmutzade,\u00a0<em>General \u0130hsan Nuri Pa\u015fa<\/em>, S\u00eetav Yay\u0131nlar\u0131, 2. Bask\u0131, 2016, s. 19<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-ihsan-nuri-ve-kurd-milli-ayaklanmasi-1-2\/#_ftnref3\" name=\"_ftn3\">[3]<\/a>\u00a0\u0130smail G\u00f6lda\u015f,\u00a0<em>K\u00fcrdistan Teali Cemiyeti<\/em>, Doz Yay\u0131nalr\u0131, \u0130stanbul, 1991, s. 40<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-ihsan-nuri-ve-kurd-milli-ayaklanmasi-1-2\/#_ftnref4\" name=\"_ftn4\">[4]<\/a>\u00a0\u0130hsan Nuri, Wilson Prensipleri ve K\u00fcrdler, J\u00een, Say\u0131: 15, 30 Mart 1919<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-ihsan-nuri-ve-kurd-milli-ayaklanmasi-1-2\/#_ftnref5\" name=\"_ftn5\">[5]<\/a>\u00a0\u0130hsan Nuri, Wilson Prensipleri ve K\u00fcrdler, J\u00een, Say\u0131: 15, 30 Mart 1919<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-ihsan-nuri-ve-kurd-milli-ayaklanmasi-1-2\/#_ftnref6\" name=\"_ftn6\">[6]<\/a>\u00a0Rehim \u015einoy\u00ee Mahmutzade,\u00a0<em>Age<\/em>\u00a0s. 23<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-ihsan-nuri-ve-kurd-milli-ayaklanmasi-1-2\/#_ftnref7\" name=\"_ftn7\">[7]<\/a>\u00a0Rehim \u015einoy\u00ee Mahmutzade,\u00a0<em>Age.,<\/em>\u00a0s. 23<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-ihsan-nuri-ve-kurd-milli-ayaklanmasi-1-2\/#_ftnref8\" name=\"_ftn8\">[8]<\/a>\u00a0Rehim \u015einoy\u00ee Mahmutzade,\u00a0<em>Age.<\/em>, s. 25<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-ihsan-nuri-ve-kurd-milli-ayaklanmasi-1-2\/#_ftnref9\" name=\"_ftn9\">[9]<\/a>\u00a0<em>K\u00fcrt Tarihi<\/em>, Say\u0131: 37, Temmuz-A\u011fustos-Eyl\u00fcl 2019, s. 12<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-ihsan-nuri-ve-kurd-milli-ayaklanmasi-1-2\/#_ftnref10\" name=\"_ftn10\">[10]<\/a>\u00a0Mesut Ye\u011fen<em>, \u0130ngiliz Belgelerinde K\u00fcrdistan<\/em>, Dipnot Yay\u0131nlar\u0131, Ankara, 2012, S. 158<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-ihsan-nuri-ve-kurd-milli-ayaklanmasi-1-2\/#_ftnref11\" name=\"_ftn11\">[11]<\/a>\u00a0Mesut Ye\u011fen<em>, \u0130ngiliz Belgelerinde K\u00fcrdistan<\/em>, Dipnot Yay\u0131nlar\u0131, Ankara, 2012, s. 168<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-ihsan-nuri-ve-kurd-milli-ayaklanmasi-1-2\/#_ftnref12\" name=\"_ftn12\">[12]<\/a>\u00a0Hasan Hi\u015fyar Serd\u00ee,\u00a0<em>G\u00f6r\u00fc\u015f ve An\u0131lar\u0131m<\/em>, Med Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 1994, s. 196-197<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-ihsan-nuri-ve-kurd-milli-ayaklanmasi-1-2\/#_ftnref13\" name=\"_ftn13\">[13]<\/a>\u00a0Ekrem Cemil Pa\u015fa, Muhtasar hayat\u0131m, B\u00fcr\u00fcksel K\u00fcrt Enstit\u00fcs\u00fc, 1991, s. 60<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-ihsan-nuri-ve-kurd-milli-ayaklanmasi-1-2\/#_ftnref14\" name=\"_ftn14\">[14]<\/a>\u00a0Bitlisli \u0130hsan Nuri,\u00a0<em>K\u00fcrd Milli Ayaklanmas\u0131 Sebepleri, Askeri \u00d6nemi, Sevk \u0130dare Etme \u015eekli<\/em>, Ba\u011fdat \u0130stiklal Matbaas\u0131, 1341-1925<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Do\u011fum yeri, aile ve e\u011fitimi \u0130hsan Nuri, 1892 y\u0131l\u0131nda Bitlis Merkezde bulunan Ali Kul\u00ee caddesinde do\u011fmu\u015f. Ailesi Ali Kul\u00ee ad\u0131yla bilinir ve Cibran a\u015firetine mensuptur. Ali Kul\u00ee muhtemelen dedelerinden birisinin ad\u0131d\u0131r. Baba taraf\u0131 \u00fc\u00e7 karde\u015ftirler; Salih Bey, Kas\u0131m Bey ve \u0130brahim Bey. Teyide muhta\u00e7 olmakla beraber savc\u0131 olan \u0130brahim Bey \u0130hsan Nuri Pa\u015fa\u2019n\u0131n babas\u0131d\u0131r. Bu &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":32,"featured_media":22945,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5371],"tags":[6214,6215,1616],"class_list":["post-22944","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-alinti-yazilar","tag-ihsan-nuri-pasa","tag-kurt-milli-ayaklanmasi","tag-manset"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22944","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=22944"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22944\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/22945"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=22944"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=22944"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=22944"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}