{"id":22778,"date":"2023-05-11T07:00:12","date_gmt":"2023-05-11T04:00:12","guid":{"rendered":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=22778"},"modified":"2023-05-04T17:44:52","modified_gmt":"2023-05-04T14:44:52","slug":"agzunikli-haydar-kangin-tbmmde-38-dersim-cigligi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=22778","title":{"rendered":"A\u011fzunikli Haydar Kang\u2019\u0131n TBMM\u2019de \u201938 Dersim \u00e7\u0131\u011fl\u0131\u011f\u0131"},"content":{"rendered":"<p>Haydar Kang, Hozat\u2019\u0131n A\u011fzunik k\u00f6y\u00fcnden. Dersim\u2019de devletin d\u00e2hili harbinin icra edildi\u011fi 1938 A\u011fustos-Eyl\u00fcl\u2019\u00fcnde \u0130stanbul\u2019da oldu\u011fu i\u00e7in can\u0131n\u0131 kurtard\u0131. 1914\u2019te A\u011fzunik\u2019ten ayr\u0131lan ve \u0130stanbul\u2019a yerle\u015fen Haydar Kang, d\u00f6rt dilek\u00e7e yazd\u0131. Harek\u00e2tta 12\u2019si ailesinden toplam 170 A\u011fzuniklinin \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve yak\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 yazd\u0131\u011f\u0131 dilek\u00e7esinin tek talebi vard\u0131: Adalet.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Ailesinden anas\u0131 ve askerden gelen karde\u015fi R\u00fcstem\u2019le birlikte 7\u2019si \u00e7ocuk 12 ki\u015fi \u00f6ld\u00fcr\u00fclen Haydar Kang, TBMM\u2019den adalet talep etti. E\u015fi ve iki o\u011flu \u00f6ld\u00fcr\u00fclen\u00a0<a href=\"https:\/\/www.cumhuriyet.com.tr\/haber\/esi-ve-iki-oglunu-yitiren-emine-senyasar-adalet-cigliginin-duyulmasini-istiyor-1851727\" target=\"_blank\" rel=\"nofollow noopener\">Emine \u015eenya\u015far\u2019\u0131n<\/a>\u00a0da talebi ayn\u0131: \u201c\u00d6lmeden adaleti g\u00f6rmek istiyorum.\u201d Haydar Kang, isim isim yazd\u0131: \u201cEski Ba\u015fvekil\u00a0<strong>Cel\u00e2l Bayar<\/strong>, eski D\u00e2hiliye Vekili\u00a0<strong>\u015e\u00fckr\u00fc Kaya<\/strong>, Tun\u00e7eli harek\u00e2t\u0131n\u0131 bilfiil idare eden Korgeneral [Orgeneral]\u00a0<strong>K\u00e2z\u0131m Orbay<\/strong>, Tun\u00e7eli M\u00fcfetti\u015fi [Korgeneral]\u00a0<strong>Abdullah Alpdo\u011fan<\/strong>, M\u00fcfreze Komutan\u0131, Hozat Kaymakam\u0131 ve Jandarma Komutan\u0131 ve di\u011ferleri su\u00e7ludur.\u201d Ve Haydar Kang, ne oldu\u011funun ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in Taktil, Tehcir ve Tahkiki Mezalim Komisyonu kurulmas\u0131n\u0131 da \u00f6nerdi. Komisyon, faili me\u00e7hul ve yarg\u0131s\u0131z infazlar i\u00e7in bug\u00fcn de ge\u00e7erli olabilecek bir taleptir. Haydar Kang\u2019\u0131n her dilek\u00e7esinde ad\u0131 ge\u00e7en 3. Ordu M\u00fcfetti\u015fi Orgeneral K\u00e2z\u0131m Orbay, sonras\u0131nda\u00a0<a href=\"https:\/\/www.tsk.tr\/Sayfalar?viewName=GenelkurmayBaskanlari\" target=\"_blank\" rel=\"nofollow noopener\">Genelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131<\/a>\u2019na kadar y\u00fckseldi. Orbay, 22 y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n s\u00fcre Fevzi \u00c7akmak\u2019\u0131n Ba\u015fkan\u0131 oldu\u011fu Genelkurmay\u2019a atand\u0131, 12 Ocak 1944\u2019te.<\/p>\n<p>Ve duymazl\u0131ktan, g\u00f6rmezlikten gelen devlet-i \u00e2liye\u2026\u00a0<strong>Bu mu, TC vatanda\u015f\u0131n\u0131n e\u015fitli\u011fi?<\/strong>\u00a0Haydar Kang ve Emine \u015eenya\u015far\u2019\u0131n \u00e7\u0131\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 duymayan hi\u00e7bir muhasebe\/hesapla\u015fman\u0131n, bug\u00fcn\u00fcn diliyle \u201chelalle\u015fme\u201dnin, g\u00fcn\u00fc kurtarman\u0131n \u00f6tesinde bir anlam\u0131 olmayacakt\u0131r. Budur, on y\u0131llard\u0131r ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z.<\/p>\n<p>Haydar Kang, Hozat\u2019\u0131n A\u011fzunik k\u00f6y\u00fcnden. Dersim\u2019de devletin d\u00e2hili harbinin icra edildi\u011fi 1938 A\u011fustos-Eyl\u00fcl\u2019\u00fcnde \u0130stanbul\u2019da oldu\u011fu i\u00e7in can\u0131n\u0131 kurtard\u0131.\u00a0<strong>A\u011fzunik, Dersim\u2019de kurulan \u00fc\u00e7 yasak b\u00f6lgeden 3. Yasak B\u00f6lge\u2019deydi<\/strong>. Yasak b\u00f6lge, devlet icras\u0131yla insan\u0131n nefes al\u0131p-vermesinin dahi yasakland\u0131\u011f\u0131 y\u00fczlerce k\u00f6y\u00fcn olu\u015fturdu\u011fu sahayd\u0131. Elbette, yasak b\u00f6lgenin \u0131rk\u00e7\u0131 \u0130sk\u00e2n Kanunu\u2019na g\u00f6re ilan\u0131, onun hukuki oldu\u011fu anlam\u0131na gelmez.<\/p>\n<p><strong>4 May\u0131s 1937,\u00a0<\/strong>1972\u2019de Genelkurmay\u2019\u0131n bast\u0131\u011f\u0131 Re\u015fat Hall\u0131\u2019n\u0131n kitab\u0131nda okudu\u011fumuz Dersim\u2019le ilgili ilk kararnamenin tarihidir.[1] Kararnameyle 12 May\u0131s\u2019ta ba\u015flayacak harek\u00e2tta, 2000 Dersimlinin s\u00fcr\u00fclece\u011fi ve k\u00f6ylerin bas\u0131larak silah toplanaca\u011f\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. Ayn\u0131 g\u00fcn yani 4 May\u0131s\u2019ta Genelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131, 4. Umumi M\u00fcfetti\u015f\u2019ten T\u00fcrk\u00e7e, Osmanl\u0131ca ve mahalli lisana g\u00f6re [Zazaca\/K\u00fcrt\u00e7e] haz\u0131rlanacak bildirinin u\u00e7akla at\u0131lmas\u0131n\u0131 istedi. \u201cCumhuriyet h\u00fck\u00fcmeti sizi \u015fefkat ve merhamet kuca\u011f\u0131na almak, sizi mesut etmek istiyor\u201d c\u00fcmlesiyle ba\u015flayan ve \u201cDevlete itaat gerektir\u201dle biten bildiride, [Dersimlilere] 24 saatte teslim olmamalar\u0131 halinde\u00a0<strong>\u201cCumhuriyetin kahredici ordular\u0131 taraf\u0131ndan mahvedileceksiniz\u201d<\/strong>\u00a0denildi.[2]\n<figure class=\"image align-center\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.gazeteduvar.com.tr\/storage\/files\/images\/2023\/05\/03\/fotoram-aPak.jpg\" alt=\"\" width=\"911\" height=\"759\" \/><figcaption>4 May\u0131s 1937 tarihli kararname, 1972\u2019de Genelkurmay\u2019\u0131n bast\u0131\u011f\u0131 Re\u015fat Hall\u0131\u2019n\u0131n kitab\u0131nda okudu\u011fumuz Dersim\u2019le ilgili ilk kararnamedir (Re\u015fat Hall\u0131, T\u00fcrkiye Cumhuriyetinde Ayaklanmalar (1924-1938), Genelkurmay Bas\u0131mevi, Ankara-1972, s. 491, Ek-4).<\/figcaption><\/figure>\n<p>1937\u2019nin 12 May\u0131s\u2019\u0131nda bahsedilen harek\u00e2t yap\u0131lmad\u0131. Asker\u00ee harek\u00e2t a\u00e7\u0131s\u0131ndan 1937, kararnameye ra\u011fmen sakindi denebilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc ilgili kararnamelerle 9 Haziran 1938\u2019de\u00a0<a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/38-dersim-harbi-kararinin-84-yili-haber-1568200\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">devletin d\u00e2hili harp karar\u0131<\/a>\u00a0al\u0131nd\u0131 ve ard\u0131ndan\u00a0<a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/38-dersim-harekati-plani-haber-1575986\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">planlamas\u0131<\/a>\u00a0da yap\u0131ld\u0131 ve icra edildi. \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019na[3] g\u00f6re\u00a0<strong>1937\u2019de 262 ve 1938\u2019de 13.160 Dersimli \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc<\/strong>\u2026 Binlerce Dersimli de s\u00fcr\u00fcld\u00fc. \u0130ki y\u0131l\u0131n harek\u00e2t sonucu ortadad\u0131r. 1938\u2019deki Dersimlinin soyunu k\u0131rma harek\u00e2t\u0131d\u0131r.<\/p>\n<h2>\u00a03. ORDU: A\u011eZUN\u0130K K\u00d6Y\u00dc YAKILDI<\/h2>\n<p>1914\u2019te A\u011fzunik\u2019ten ayr\u0131lan ve \u0130stanbul\u2019a yerle\u015fen Haydar Kang, d\u00f6rt dilek\u00e7e yazd\u0131. Harek\u00e2tta\u00a0<strong>12\u2019si ailesinden toplam 170 A\u011fzuniklinin \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve yak\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131\u00a0<\/strong>yazd\u0131\u011f\u0131 dilek\u00e7esinin tek talebi vard\u0131: Adalet. Haydar Kang, 26.9.1949 tarihli ilk dilek\u00e7esini TBMM Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019na g\u00f6nderdi ve sorumlular\u0131n yarg\u0131lanmas\u0131n\u0131 istedi. Devam\u0131nda \u00fc\u00e7 dilek\u00e7e daha yazd\u0131, ama feryad\u0131n\u0131 duyuramad\u0131. Haydar Kang\u2019\u0131n dilek\u00e7esi ve devam\u0131ndaki i\u015flemlerden, Dersim\u2019de devletin d\u00e2hili harbi hakk\u0131nda resmi bir ba\u015fvuru yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bundan sonu\u00e7 al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frendik. K\u00f6y\u00fcn ad\u0131, \u00e7oluk-\u00e7ocuk aileden \u00f6ld\u00fcr\u00fclenler isim isim biliniyordu, ama resmen bir soru\u015fturma yap\u0131lmad\u0131. 20 Mart 1953\u2019te\u00a0<strong>Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 Orgeneral Nuri Yamut\u2019un<\/strong>\u00a0ifade etti\u011fi gibi, resmi tav\u0131r,\u00a0<strong>\u201cHarp ko\u015fullar\u0131 caridir\u201d<\/strong>\u00a0ve m\u00fcsademede \u00f6lenler olmu\u015ftur ve bunun i\u00e7in \u201ctahkikata gerek yok\u201d denildi.<\/p>\n<p>Haydar Kang\u2019\u0131n dilek\u00e7esi d\u00e2hil ve bununla ilgili haz\u0131rlanan resmi evraklar\u0131n \u00e7o\u011fu as\u0131l evrak olmay\u0131p, suret kopya oldu\u011fu i\u00e7in bazen k\u00f6y ad\u0131 ve soy isim yanl\u0131\u015f yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. As\u0131l evrak \u00f6nemlidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00fczerindeki notlardan bilgilenme imk\u00e2n\u0131 olabilirdi. Dosyadaki dilek\u00e7e hari\u00e7 gizlili\u011fi kald\u0131r\u0131lan evrak\u0131 okuyabildik, \u00e7o\u011funda \u00e7ift hil\u00e2l m\u00fchr\u00fc var. Gizlili\u011fi kald\u0131r\u0131lmayan evrak\u0131 incelemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir; daha neler yaz\u0131lm\u0131\u015f olmal\u0131?<\/p>\n<figure class=\"image align-center\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.gazeteduvar.com.tr\/storage\/files\/images\/2023\/05\/03\/fotoram-6ImK.jpg\" alt=\"\" width=\"992\" height=\"331\" \/><figcaption>A\u011fzunik, 3. Ordu M\u00fcfetti\u015fi Orgeneral K\u00e2z\u0131m Orbay\u2019\u0131n Ba\u015fvek\u00e2let\u2019e g\u00f6nderdi\u011fi 18 A\u011fustos 1938 tarihli raporda ad\u0131n\u0131 yazd\u0131\u011f\u0131 yak\u0131lan k\u00f6ylerdendi (BCA-F: 30.10\/K: 111, D: 750, S: 4).<\/figcaption><\/figure>\n<p>Haydar Kang\u2019\u0131n k\u00f6y\u00fc A\u011fzunik,\u00a0<strong>3. Ordu M\u00fcfetti\u015fi Orgeneral K\u00e2z\u0131m Orbay\u2019\u0131n<\/strong>\u00a0Ba\u015fvek\u00e2let\u2019e g\u00f6nderdi\u011fi 18 A\u011fustos 1938 tarihli telgrafta ad\u0131n\u0131 sayd\u0131\u011f\u0131 yak\u0131lan k\u00f6ylerdendi. Orbay\u2019\u0131n telgraf\u0131na[4] g\u00f6re,\u00a0<strong>16-17 A\u011fustos\u2019ta 733 \u201chaydut imha edildi\u201d ve 150\u2019si \u00e7ocuk 281 ki\u015fi s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderildi<\/strong>\u00a0ve 17 A\u011fustos\u2019ta \u201cSekedek, Ye\u015fil Sekedek kilisenin biti\u015fi\u011findeki Hortaban, \u0130kidana, Taskerek ve Ogzonik [A\u011fzunik] k\u00f6yleri\u201d arand\u0131 ve yak\u0131ld\u0131. K\u00e2z\u0131m Orbay\u2019\u0131n ad\u0131n\u0131 yak\u0131lan k\u00f6yler aras\u0131nda sayd\u0131\u011f\u0131\u00a0<strong>Ogzonik, Haydar Kang\u2019\u0131n k\u00f6y\u00fc\u00a0<\/strong><strong>A\u011fzunik\u2019tir.\u00a0<\/strong>\u00c7\u00fcnk\u00fc K\u00e2z\u0131m Orbay\u2019\u0131n telgraf\u0131na, Haydar Kang\u2019\u0131n dilek\u00e7esi nedeniyle Mill\u00ee Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n Ba\u015fvek\u00e2let\u2019e g\u00f6nderdi\u011fi yaz\u0131da at\u0131f yap\u0131larak 17 A\u011fustos 1938\u2019de ad\u0131 verilmeden A\u011fzunik\u2019in yak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 belirtildi. Mill\u00ee Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131 bilgisi esas al\u0131narak Ba\u015fbakanl\u0131k\u2019\u0131n TBMM Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019na g\u00f6nderdi\u011fi yaz\u0131da da 17 A\u011fustos\u2019ta A\u011fzunik k\u00f6y\u00fcn\u00fcn yak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ifade edildi. 3. Ordu M\u00fcfetti\u015fi K\u00e2z\u0131m Orbay\u2019\u0131n 18 A\u011fustos 1938 tarihli telgraf\u0131n\u0131 esas alan Ba\u015fbakanl\u0131k ve Mill\u00ee Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131s\u0131, Haydar Kang\u2019\u0131n dilek\u00e7esinde yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 do\u011frulamaktad\u0131r; A\u011fzunik yak\u0131ld\u0131 ve A\u011fzunikliler \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc.<\/p>\n<h3>\u2018CEL\u00c2L BAYAR, \u015e\u00dcKR\u00dc KAYA, K\u00c2ZIM ORBAY VE ALPDO\u011eAN SU\u00c7LUDUR\u2019<\/h3>\n<p>Haydar Kang, dilek\u00e7esinde belirtti\u011fi gibi karde\u015fi \u0130brahim\u2019in 1938 A\u011fustos\u2019taki katliamdan sekiz ay ile bir y\u0131l sonra iki kere Cumhurreisi\u2019ne dilek\u00e7e g\u00f6ndermesinden ve sonu\u00e7 alamamas\u0131ndan 10 y\u0131l sonra tekrar 1949\u2019da ba\u015fvurdu. Haydar Kang\u2019\u0131n,\u00a0<strong>B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Y\u00fcksek Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019na hitaben g\u00f6nderdi\u011fi 26.9.1949 tarihli dilek\u00e7esi\u00a0<\/strong>bir yakar\u0131\u015ft\u0131r, bir \u00e7\u0131\u011fl\u0131kt\u0131r. Haydar Kang\u2019\u0131n, bir umutla TBMM Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019na g\u00f6nderdi\u011fi d\u00f6rt sayfal\u0131k dilek\u00e7esinde ifade etti\u011fi \u00f6zetle \u015fuydu:<\/p>\n<p>\u201cBen Tuncelinin [Tun\u00e7eli\u2019nin] Hozat kazas\u0131n\u0131n A\u011fzunik k\u00f6y\u00fc halk\u0131ndan iken 34 sene evvel yani 330 [1914] senesinde buradan ayr\u0131ld\u0131m. 1938 A\u011fustos\u2019unda bir y\u00fczba\u015f\u0131 kumandas\u0131nda k\u00f6ye gelen 60 atl\u0131 m\u00fcfreze,\u00a0<strong>k\u00f6ydeki 40 erkek, 60 kad\u0131n ve 70 \u00e7ocuktan ibaret toplam 170 k\u00f6y<\/strong>\u00a0<strong>halk\u0131n\u0131n<\/strong>\u00a0ellerini ba\u011flayarak kur\u015funlad\u0131 ve cesetleri bu\u011fday saplar\u0131yla yakt\u0131. Ailemden 12 ki\u015fi \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Bunlar 70 ya\u015f\u0131nda anam Gevher, karde\u015fim \u0130brahim\u2019in kar\u0131s\u0131 Sabriye ve \u00e7ocuklar\u0131 5 ya\u015f\u0131ndaki H\u00fcseyin, 12 ya\u015f\u0131ndaki Celal, 3 ya\u015f\u0131ndaki Fatma ve 2 ya\u015f\u0131ndaki \u015e\u00fckriye ile hen\u00fcz askerden terhis edilen karde\u015fim R\u00fcstem\u2019le kar\u0131s\u0131 Kebire ve \u00e7ocuklar\u0131 3 ya\u015f\u0131ndaki Cevad, 6 ya\u015f\u0131ndaki S\u00fcleyman, 4 ya\u015f\u0131ndaki Elif ve di\u011fer karde\u015fim Veli\u2019nin kar\u0131s\u0131 Meryem\u2019dir.\u00a0<strong>Biri erkek<\/strong>\u00a0[askerden yeni gelen karde\u015fi R\u00fcstem],\u00a0<strong>4 kad\u0131n, 3 k\u0131z ve 4 erkek \u00e7ocuk ve ceman 12 n\u00fcfus<\/strong>\u00a0<strong>aile ferdim \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc<\/strong>, cesetler yak\u0131ld\u0131. Karde\u015fim \u0130brahim ve Sabriye\u2019nin o\u011flu Celal, kur\u015funlama s\u0131ras\u0131nda cesetler aras\u0131nda kald\u0131 ve \u00f6lmedi, sonradan aya\u011fa kalkt\u0131\u011f\u0131nda s\u00fcng\u00fc darbesiyle yere serildi ve bir g\u00fcn ya\u015fay\u0131p \u00f6ld\u00fc.\u00a0<strong>K\u00f6yde olmayan iki karde\u015fim Veli ve \u0130brahim kurtuldu<\/strong>, faciay\u0131 uzaktan seyretti, k\u00f6ye gelip neler yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcler, s\u00fcng\u00fclenmi\u015f Celal yanlar\u0131nda \u00f6ld\u00fc. 1932\u2019de \u00f6len babam\u0131n ve 1938 A\u011fustos\u2019ta \u00f6len anam Gevher ile karde\u015fim R\u00fcstem ve sa\u011f olan di\u011fer karde\u015flerim Veli ve \u0130brahim\u2019in devlete hi\u00e7bir itaatsizli\u011fi olmad\u0131. Su\u00e7lar\u0131 vard\u0131ysa, geride kalan\u00a0<strong>bizleri de onlar gibi \u00f6ld\u00fcr\u00fcn\u00fcz<\/strong>. G\u00f6receksiniz ki, bunlar\u0131n hepsi masumdu, g\u00fcnahs\u0131zd\u0131. Babam su\u00e7lu ve karde\u015flerim \u015faki ve asi oldu\u011funu farz ediniz, \u00f6ld\u00fcr\u00fclen ve yak\u0131lan anam\u0131n, \u00e7ocuklar\u0131n ne kabahati vard\u0131?\u00a0 Bu faciay\u0131 yapt\u0131ranlar, vatan\u0131n selameti, milletin menfaati i\u00e7in yapt\u0131klar\u0131n\u0131 iddia ediyorlarsa, bu da do\u011fru de\u011fildir. Say\u0131n Ba\u015fkan, biliyorsunuz ki, adalet ya\u015far ve zul\u00fcm kahredilir ve\u00a0<strong>vatan\u0131n selameti i\u00e7in siz adil olunuz<\/strong>. Karde\u015fim \u0130brahim Kang&#8217;\u0131n, [\u0130zmir\u2019in] Bay\u0131nd\u0131r kazas\u0131ndan Devlet Ba\u015fkan\u0131\u2019na g\u00f6nderdi\u011fi 18.4.1939 ve 15.8.1939 tarihli iki arzuhaline bir cevap verilmedi. 10 seneden beri bizim i\u00e7in kapal\u0131 bulunan adalet kap\u0131lar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00fcmit ederek m\u00fcracaat ediyorum. 750 bin kilometrekare vatan topra\u011f\u0131 i\u00e7inde bir\u00a0<strong>mezar yeri bulamayan mazlumlar\u0131n<\/strong>\u00a0ruhlar\u0131 &#8216;biz masum ve g\u00fcnahs\u0131z \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fck&#8217; diye feryat ediyor ve 19 milyon T\u00fcrk vatanda\u015f\u0131 i\u00e7inde gezmekten hicap ediyor ve vicdan azab\u0131 duyuyoruz. Talebimiz, y\u00fcksek ve adil Meclis\u2019in bu\u00a0<strong>katliam\u0131 yapt\u0131ran\u00a0<\/strong><strong>eski Ba\u015fvekil Cel\u00e2l Bayar, eski D\u00e2hiliye Vekili \u015e\u00fckr\u00fc Kaya, Tun\u00e7eli harek\u00e2t\u0131n\u0131 bilfiil idare eden Korgeneral [Orgeneral] K\u00e2z\u0131m Orbay, Tun\u00e7eli M\u00fcfetti\u015fi [Korgeneral] Abdullah Alpdo\u011fan, M\u00fcfreze Komutan\u0131, Hozat Kaymakam\u0131 ve Jandarma Komutan\u0131<\/strong>\u00a0ve bu faciada al\u00e2kadar bulunan di\u011fer kimseler hakk\u0131nda kanuni takibat yapt\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. Talebimiz ziyan\u0131m\u0131z\u0131n tazmin ettirilmesi ve hakk\u0131m\u0131z\u0131n aranmas\u0131 suretiyle ac\u0131m\u0131z\u0131n, \u00f6fkemizin bast\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r, [e\u011fer kanuni takibat yap\u0131lmayacaksa] \u00f6ld\u00fcr\u00fclen 12 mazlum gibi bizim de yok edilerek feryad\u0131m\u0131z\u0131n susturulmasiyle bu facia kapanm\u0131\u015f olacakt\u0131r.\u201d[5]\n<figure class=\"image align-center\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.gazeteduvar.com.tr\/storage\/files\/images\/2023\/05\/03\/fotoram-7TzI.jpg\" alt=\"\" width=\"831\" height=\"653\" \/><figcaption>Haydar Kang\u2019\u0131n, B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Y\u00fcksek Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019na hitaben g\u00f6nderdi\u011fi 26.9.1949 tarihli dilek\u00e7esinin 1. sayfas\u0131 ve TBMM evrak\u0131 (BCA-F: 30.10\/K: 112, D: 755, S: 18, s. 21-22). \u00a0<\/figcaption><\/figure>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Suret evrak\u0131n ar\u015fivlenmesi hatas\u0131, Haydar Kang\u2019\u0131n babas\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc birinci sahifede 1332 yani 1916, ama ikinci sahifede ise 1932\u2019dir. Benzer hatalar \u2018suret\u2019 evrak nedeniyle dosyada mevcuttur. Vilayetin ad\u0131 Tunceli de Tun\u00e7eli de yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. TBMM Dilek\u00e7e Komisyonu Ba\u015fkan\u0131, dilek\u00e7eyi Ba\u015fbakan\u2019a 15.11.1949\u2019da g\u00f6nderdi.[6] Haydar Kang\u2019\u0131n dilek\u00e7esinde belirtti\u011fi gibi karde\u015fi\u00a0<strong>\u0130brahim\u2019in \u0130zmir-Bay\u0131nd\u0131r\u2019dan Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019na g\u00f6nderdi\u011fi 18 Nisan ve 15 A\u011fustos 1939 tarihli iki ba\u015fvuruyla<\/strong>\u00a0ilgili gelen evrakta, Haydar Kang\u2019\u0131n \u201c18\/4 ve 15\/8\/1939 tarihlerinde Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019na sundu\u011fu iddia etti\u011fi iki dilek\u00e7e kayd\u0131, hem Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Evrak\u0131nca hem de dairemizce \u00fc\u00e7er ay \u00f6telerine kadar inceden inceye aranm\u0131\u015fsa da, b\u00f6yle bir dilek\u00e7e kayd\u0131 bulunamad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r\u201d denildi.[7]\n<h4>\u2018TAKT\u0130L, TEHC\u0130R VE TAHK\u0130K\u0130 MEZAL\u0130M KOM\u0130SYONU KURULSUN\u2019<\/h4>\n<p>TBMM Dilek\u00e7e Komisyonu\u2019na Ba\u015fbakanl\u0131k, Mill\u00ee Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131 ve Genelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019ndan gelen evrak \u2018gizli ka\u015feli\u2019 oldu\u011fu i\u00e7in Haydar Kang\u2019a yan\u0131t verilmedi. Haydar Kang\u2019\u0131n okuyamad\u0131\u011f\u0131 bu evraklar\u0131 \u2018<strong>Gizlili\u011fi Kald\u0131r\u0131ld\u0131\u2019<\/strong>\u00a0ka\u015fesinin bas\u0131lmas\u0131 sonras\u0131nda okuyabildik. Cevap alamayan Haydar Kang, ikinci dilek\u00e7esini kaleme ald\u0131. Haydar Kang, B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019na bir dilek\u00e7e daha yazd\u0131, tarihi yok; BCA\u2019da dilek\u00e7enin kopyas\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in b\u00f6ylesine bir eksiklik var. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc dilek\u00e7esi 6 Haziran 1950 tarihli oldu\u011funa g\u00f6re, tek parti y\u00f6netimine at\u0131f yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ikinci dilek\u00e7e de se\u00e7imin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131\u00a0<strong>14 May\u0131s 1950 sonras\u0131nda yani Demokrat Parti iktidar\u0131 d\u00f6neminde yaz\u0131lm\u0131\u015f<\/strong>\u00a0olmal\u0131d\u0131r. \u00d6nceki\u00a0<strong>dilek\u00e7esine cevap alamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten Haydar Kang<\/strong>, yeni dilek\u00e7esinde tekraren sorumlular\u0131n yarg\u0131lanmas\u0131n\u0131 istemekle birlikte \u00f6nemli bir talepte bulundu. Zulm\u00fcn getirece\u011fi fenal\u0131ktan vatan\u0131n kurtar\u0131lmas\u0131 i\u00e7in Taktil, Tehcir ve Tahkiki Mezalim Komisyonu kurulmas\u0131n\u0131 ve ara\u015ft\u0131rma yap\u0131lmas\u0131n\u0131 istedi. Haydar Kang, iki sayfal\u0131k dilek\u00e7esinde \u00f6zetle \u015funu yazd\u0131:<\/p>\n<p>\u201cTun\u00e7eli\u2019de 1938\u2019de Orgeneral K\u00e2z\u0131m Orbay, \u015fekavet yapan Ko\u00e7 U\u015fa\u011f\u0131, Rasik U\u015fa\u011f\u0131 ve Sam U\u015fa\u011f\u0131 kabilelerini tedip ve tenkille g\u00f6revlendirildi. General Orbay, elindeki kuvvetle e\u015fk\u0131yay\u0131 bast\u0131ramamas\u0131n\u0131 kendisinin beceriksizli\u011fine y\u00f6neltilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor ve bu su\u00e7lamadan kurtulmak i\u00e7in, e\u015fk\u0131yay\u0131 b\u0131rak\u0131yor ve ellerinde silah ad\u0131na\u00a0<strong>bir tek av t\u00fcfe\u011fi bile bulunmayan 22.000 masum ve mazlum<\/strong>\u00a0gen\u00e7 ihtiyar\u0131, k\u0131z ve kad\u0131n\u0131, hasta ve mal\u00fbl\u00fc \u00f6ld\u00fcrtt\u00fc ve cesetlerini yakt\u0131rd\u0131. A\u011fzunik k\u00f6y\u00fcne gelen bir atl\u0131 m\u00fcfreze, ailemden 12 ki\u015fi d\u00e2hil t\u00fcm k\u00f6y ahalisini makineli\u00a0<strong>t\u00fcfekle \u00f6ld\u00fcr\u00fcp, cesetlerini yak\u0131p<\/strong>\u00a0k\u00f6m\u00fcr haline getirdi. Sonunda h\u00fck\u00fcmet mazlum insanlar\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesini durdurdu ve e\u015fk\u0131ya teslim oldu ve namuslu insanlar garba s\u00fcr\u00fcld\u00fc. B\u00f6ylece Orbay, masum insanlar\u0131 \u00f6ld\u00fcrme su\u00e7u i\u015fledi. Say\u0131n Ba\u015fkan, resmi kay\u0131tlarda babam\u0131n, \u00f6ld\u00fcr\u00fclen karde\u015fim R\u00fcstem\u2019in ve \u00f6l\u00fcmden mucize olarak kurtulan Veli ile \u0130brahim\u2019in rejime muhalifli\u011fini bulamazs\u0131n\u0131z. E\u011fer ailemizin \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi icap ettiriyorsa,\u00a0<strong>geri kalan bizleri de \u00f6ld\u00fcr\u00fcn<\/strong>\u00a0ki, memleketin y\u00fcksek menfaati sa\u011flanm\u0131\u015f olsun. Anayasan\u0131n 82. maddesi h\u00fckm\u00fcne ra\u011fmen\u00a0<strong>d\u00f6rt dilek\u00e7emize cevap verilmemesi<\/strong>, zaten yaral\u0131 olan kalbimize tuz biber ekti ve \u0131zd\u0131rab\u0131m\u0131z bir kat daha artt\u0131. E\u015fim ve \u0130stanbul \u00dcniversitesi Hukuk Fak\u00fcltesi\u2019nden mezun k\u0131z\u0131mdan ibaret olan aile efrad\u0131m, havas\u0131n\u0131 teneff\u00fcs etti\u011fi vatan\u0131na kar\u015f\u0131 fenal\u0131k yapm\u0131\u015f olan bir aileye mensubuz diye, 19 milyon T\u00fcrk vatanda\u015f\u0131 i\u00e7inde gezmekten vicdan azab\u0131 \u00e7ekiyor. Facian\u0131n bir numaral\u0131 katili olan K\u00e2z\u0131m Orbay\u2019\u0131n ve 2 numaral\u0131 katilleri olan eski \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131 \u015e\u00fckr\u00fc Kaya, Tun\u00e7eli eski M\u00fcfetti\u015fi Abdullah Alpdo\u011fan\u2019\u0131 himaye edip adaletin pen\u00e7esinden kurtarmaya kimsenin hakk\u0131 yoktur. Gazetelerde yaz\u0131lan af kanunundan 22.000 masum vatanda\u015f\u0131n katillerini de adaletin pen\u00e7esinden kurtar\u0131rsan\u0131z,\u00a0<strong>tek parti h\u00fck\u00fcmeti zaman\u0131nda i\u015flenmi\u015f olan<\/strong>\u00a0zulme i\u015ftirak etmi\u015f olursunuz.\u00a0<strong>Zulm\u00fcn getirece\u011fi fenal\u0131ktan vatan\u0131 korumak<\/strong>\u00a0ve masumlar\u0131n vebalinden kurtulmak istiyorsan\u0131z bir Taktil, Tehcir ve Tahkiki Mezalim Komisyonu kurdurulmas\u0131n\u0131 ve Tun\u00e7eli facias\u0131n\u0131n bu meyanda 12 n\u00fcfus efrad\u0131 ailem katillerinin cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131\u00a0<strong>maddi ve manevi zarar ve ziyanlar\u0131m\u0131z\u0131n tazminini<\/strong>\u00a0ve dilek\u00e7elerimiz neticesinin taraf\u0131m\u0131za bildirilmesini sayg\u0131yla arz ederim.\u201d[8]\n<figure class=\"image align-center\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.gazeteduvar.com.tr\/storage\/files\/images\/2023\/05\/03\/ekran-goruntusu-2023-05-03-163427-i2Fw.jpg\" alt=\"\" width=\"960\" height=\"642\" \/><figcaption>Foto\u011fraf arkas\u0131 notu: B\u00fcy\u00fck harek\u00e2tta 14 A\u011fustos 938 Dersim Halvoriye k\u00f6y\u00fc, asi Halvoriye k\u00f6y\u00fcn\u00fcn 217 ki\u015fiden ibaret K\u00fcrt ahalisi \u00f6l\u00fcme g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcrken (Foto: Hasan Salt\u0131k Ar\u015fivi).<\/figcaption><\/figure>\n<p>Dosyada Haydar Kang\u2019\u0131n ikinci dilek\u00e7esidir; \u00f6nceki d\u00f6rt dilek\u00e7esinden cevap alamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 yazd\u0131. Bu anlamda \u00f6nceki \u00fc\u00e7 dilek\u00e7e dosyada bulunmuyor. Dosyada bulunmayan \u00fc\u00e7 dilek\u00e7e Reisicumhur\u2019a yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bunlar\u0131n ikisi \u0130brahim Kang\u2019\u0131n \u0130zmir\u2019den Reisicumhur\u2019a yazd\u0131\u011f\u0131 18.4.1939 ve 15.8.1939 tarihli dilek\u00e7elerle, di\u011feri de 25.12.1948\u2019de Haydar Kang\u2019\u0131n Reisicumhur\u2019a g\u00f6nderdi\u011fi dilek\u00e7edir. Reisicumhur evrak\u0131 bu dosyada bulunmasa da\u00a0<strong>Reisicumhur\u2019dan TBMM Dilek\u00e7e Komisyonu\u2019na gelen evrakta<\/strong>\u00a0ise kayd\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131 bildirildi. Meclis\u2019e g\u00f6nderdi\u011fi ikinci dilek\u00e7esinde Haydar Kang, bug\u00fcn de g\u00fcndeme gelen kapsaml\u0131 bir komisyon kurulmas\u0131 \u00f6nerisinde bulundu.\u00a0<strong>\u2018Taktil ve Tehcir\u2019<\/strong>\u00a0yani katletme ve s\u00fcrme, Ermenilere ne yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatmak i\u00e7in kullan\u0131lan tan\u0131mlamayd\u0131. Haydar Kang, daha kapsaml\u0131 bir komisyon \u00f6nerisinde bulundu. Ad\u0131n\u0131 s\u0131ralad\u0131\u011f\u0131 su\u00e7lular\u0131n yarg\u0131lanmas\u0131n\u0131 talep eden Haydar Kang, Taktil, Tehcir ve Mezalimi Tahkik Komisyonu kurulmas\u0131n\u0131 ve gerekli soru\u015fturmay\u0131 yapmas\u0131n\u0131 \u00f6nerdi. Haydar Kang, Dersim\u2019de 22 bin ki\u015finin \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc de yazd\u0131 ve bu, bug\u00fcne kadar herhangi bir yerde ifade edilmeyen bilgidir.<\/p>\n<h5>DEMOKRAT PART\u0130 DE \u2018ADALET\u2019 TALEB\u0130N\u0130 YOK SAYDI<\/h5>\n<p>Haydar Kang\u2019\u0131n 6.6.1950 tarihli \u201c<em>Say\u0131n Vekil Bey<\/em>\u201d hitab\u0131yla yazd\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc dilek\u00e7esinde, \u00f6nceki dilek\u00e7esine cevap verilmedi\u011fini belirterek, K\u00e2z\u0131m Orbay\u2019\u0131, \u015e\u00fckr\u00fc Kaya\u2019y\u0131 ve M\u00fcfetti\u015f Abdullah Alpdo\u011fan\u2019\u0131 ailesinden 12 ki\u015fiyi \u00f6ld\u00fcrmekle su\u00e7lad\u0131. Birinci dilek\u00e7esinde, d\u00f6nemin Ba\u015fbakan\u0131 Cel\u00e2l Bayar\u2019\u0131n da su\u00e7lular listesinde oldu\u011funu yazm\u0131\u015ft\u0131. Dilek\u00e7ede vekil ad\u0131 yok. Bir sonraki dilek\u00e7eden anla\u015f\u0131l\u0131yor ki, dilek\u00e7e Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019na g\u00f6nderilmi\u015ftir. Haydar Kang,\u00a0<strong>14 May\u0131s 1950 se\u00e7imini Demokrat Parti\u2019nin kazand\u0131\u011f\u0131 bir ortamda Halk Partisi d\u00f6nemine at\u0131f yaparak<\/strong>, namuslu vatanda\u015flar\u0131n susmak zorunda kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etti. Dilek\u00e7enin sureti oldu\u011fu i\u00e7in yine yanl\u0131\u015f yaz\u0131m var. \u00d6nceki iki dilek\u00e7esinde belirtti\u011fi gibi k\u00f6ydeki ailesinin su\u00e7lu g\u00f6r\u00fclerek \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fcyse, kendisi d\u00e2hil ailesinden sa\u011f olanlar\u0131n da \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi iste\u011fini yineleyen Haydar Kang\u2019\u0131n bir sahifelik \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc dilek\u00e7esinde yazd\u0131\u011f\u0131 \u00f6zetle \u015fuydu:<\/p>\n<p>\u201cTun\u00e7eli\u2019de ailemden 12 efrad\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcp yakt\u0131ran Orgeneral K\u00e2z\u0131m Orbay, Tun\u00e7eli M\u00fcfetti\u015fi Abdullah Alpdo\u011fan ve eski Dahiliye Vekili \u015e\u00fckr\u00fc Kaya hakk\u0131nda kanuni takibat yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019na g\u00f6nderdi\u011fim dilek\u00e7em ektedir. Evvelce g\u00f6nderdi\u011fim dilek\u00e7e ve ihbarnameyi l\u00fctfen okuyunuz. Ayn\u0131 din, mezhep ve \u0131rktan olan vatanda\u015flara reva g\u00f6r\u00fclen mezalim engizisyonda ve Bol\u015fevik Rusya\u2019n\u0131n 1917 ihtil\u00e2linde bulabilirsiniz. Tam manas\u0131yla\u00a0<strong>totaliter ruhlu soysuzlar<\/strong>\u00a0<strong>taraf\u0131ndan yap\u0131lan bu mezalim 10 y\u0131ld\u0131r milletten gizlenmek istenmi\u015ftir<\/strong>. Sadece, Dersim\u2019de devlete kar\u015f\u0131 gelen baz\u0131 a\u015firet a\u011falar\u0131 tedip edildi, \u015feklinde g\u00f6sterilmi\u015ftir. Ger\u00e7i bunun i\u00e7 y\u00fcz\u00fcn\u00fc bilen bir k\u0131s\u0131m vatanda\u015flar susmak mecburiyetinde kal\u0131yordu; \u00e7\u00fcnk\u00fc kanun de\u011fil, tek \u015fef ve \u00f6nderin h\u00fckm\u00fc ile menfaatinden ba\u015fka bir \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcnmeyen\u00a0<strong>Halk Partisi diyen azalar\u0131n s\u00f6zleri cari ve muteberdi<\/strong>. Milletvekili se\u00e7ildikten sonra milletin selameti ve saadetine hizmet edece\u011finize yemin ettiniz. Memleketin selameti ve saadeti, Kango [Kang] ailesinin \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesini icap ettiriyor ise geri kalan bizi de \u00f6ld\u00fcrmedi\u011finden [\u00f6ld\u00fcr\u00fcn\u00fcz], \u015fayet \u00f6ld\u00fcr\u00fclenler haks\u0131z yere \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fler ise bundan dolay\u0131 K\u00e2z\u0131m Orbay hakk\u0131nda iki cihetten takibat yapt\u0131r\u0131larak cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131, istemekle, yemininizin gere\u011fini yapman\u0131z l\u00e2z\u0131md\u0131r. Aksi takdirde yemininizin gere\u011fini yapmam\u0131\u015f olursunuz.\u00a0 Ne garip tecellidir ki vatan\u0131na d\u00f6rt evlat yeti\u015ftiren anam \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcyor, vatan\u0131na haydut yeti\u015ftiren K\u00e2z\u0131m Orbay ikbal ve saadete nail oluyor.\u201d[9]\n<p>&nbsp;<\/p>\n<figure class=\"image align-center\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.gazeteduvar.com.tr\/storage\/files\/images\/2023\/05\/03\/fotoram-tq24.jpg\" alt=\"\" width=\"805\" height=\"872\" \/><figcaption>Haydar Kang\u2019\u0131n dilek\u00e7esinde sorumlu g\u00f6sterdi\u011fi ki\u015filer: Cel\u00e2l Bayar (Ba\u015fbakan), \u015e\u00fckr\u00fc Kaya (\u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131), Orgeneral K\u00e2z\u0131m Orbay (3. Ordu M\u00fcfetti\u015fi), Korgeneral Abdullah Alpdo\u011fan (Tun\u00e7eli Vali-Komutan ve 4. Umumi M\u00fcfetti\u015fi) (Foto:\u00a0<a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Cel%C3%A2l_Bayar;%20https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/%C5%9E%C3%BCkr%C3%BC_Kaya;%20https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/K%c3%a2z%c4%b1m_Orbay;%20https:\/\/ataturkansiklopedisi.gov.tr\/bilgi\/huseyin-abdullah-alpdogan\/\" target=\"_blank\" rel=\"nofollow noopener\">Wikipedia)<\/a><\/figcaption><\/figure>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Haydar Kang, vekilden hukukun m\u00fcdafaas\u0131n\u0131 ve kanun h\u00fckm\u00fcn\u00fcn yap\u0131lmas\u0131n\u0131 istedi. Israrla sorumlular\u0131n yarg\u0131lanmas\u0131 talep etti, ama yan\u0131t alamad\u0131. Haydar Kang, \u201ctek \u015fef\u201d \u00f6nderli\u011finde Halk Partisi d\u00f6neminde yap\u0131lan\u0131,\u00a0<strong>Demokrat Parti\u2019ye (DP) ve iktidar\u0131na\u00a0<\/strong>hat\u0131rlat\u0131rsa ve umutla yazarsa da umdu\u011funu bulamayacakt\u0131r. 14 May\u0131s 1950 se\u00e7iminin kazanan\u0131 DP yani\u00a0<strong>d\u00fcn\u00fcn CHP\u2019lileri olan DP\u2019liler<\/strong>\u00a0de Haydar Kang\u2019\u0131n adalet talebini \u2018yok\u2019 sayd\u0131.<\/p>\n<h6>ADALET BAKANLI\u011eI\u2019NDAN \u2018ADALET\u2019 TALEB\u0130<\/h6>\n<p>Haydar Kang, cevap alamam\u0131\u015f olsa da dilek\u00e7e yazmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. Haydar Kang, \u2018Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131 Y\u00fcksek Makam\u0131na\u2019 g\u00f6nderdi\u011fi, evrak kayd\u0131na g\u00f6re\u00a0<strong>25.12.1950 tarihli<\/strong>\u00a0dilek\u00e7ede, ailesinden \u00f6ld\u00fcr\u00fclenleri hat\u0131rlat\u0131p, bundan Tun\u00e7eli Harek\u00e2t\u0131 Komutan\u0131 Orgeneral K\u00e2z\u0131m Orbay, \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131 \u015e\u00fckr\u00fc Kaya ile Tun\u00e7eli Valisi Abdullah Alpdo\u011fan\u2019\u0131n su\u00e7lu oldu\u011funu tekrarlad\u0131. Haydar Kang\u2019\u0131n bir sahifelik d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc dilek\u00e7esinde A\u011fzunik\u2019te olanlar\u0131 \u00f6zetle \u015f\u00f6yle kaleme ald\u0131:<\/p>\n<p>\u201cHozat kazas\u0131n\u0131n A\u011fzunik k\u00f6y\u00fcnde 938 y\u0131l\u0131nda hi\u00e7bir su\u00e7 ve kabahati olmayan 70 ya\u015f\u0131ndaki anam, bir karde\u015fim, \u00fc\u00e7 karde\u015fimin \u00fc\u00e7 kar\u0131s\u0131, iki ya\u015f\u0131ndan 12 ya\u015f\u0131na kadar yedi \u00e7ocuk \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc ve bu\u011fday saplar\u0131yla yak\u0131ld\u0131. Bunu yapan \u015fah\u0131slar hakk\u0131nda takibat yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in\u00a0<strong>6.6.1950 tarihinde bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131za yapt\u0131\u011f\u0131m ba\u015fvurumun<\/strong>\u00a0Mill\u00ee Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019na g\u00f6nderildi\u011fi ve B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019na yapt\u0131\u011f\u0131m m\u00fcracaatla ilgili tahkikat\u0131n devam etti\u011fi bildirildi. Katiller hakk\u0131nda takibat yap\u0131lmamas\u0131 ve sadece dilek\u00e7emin bakanl\u0131\u011fa g\u00f6nderilmesiyle yetinilmesi bana h\u00fcz\u00fcn vermi\u015ftir. Oysa Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n vazifesi, gadre u\u011frayanlar\u0131n hukukunu aramak, zalim ve katilleri cezaland\u0131r\u0131p adalet g\u00f6stermektir. Katil komutan K\u00e2z\u0131m Orbay ve su\u00e7 ortaklar\u0131, savc\u0131lar\u0131n vazifelerini yapacaklar\u0131na k\u00e2ni olsalard\u0131 bu facia yap\u0131lmaz ve\u00a0<strong>22 bin T\u00fcrk vatanda\u015f\u0131n\u0131n kan\u0131 ak\u0131t\u0131lmazd\u0131<\/strong>. Yirminci asr\u0131n medeni d\u00fcnyas\u0131 hayvanlara eza ve cefa edenlerin dahi cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131na dair Ceza Kanuni h\u00fck\u00fcmleri vard\u0131r.\u00a0<strong>Senelerden beri \u00e7ekti\u011fim \u0131zd\u0131rab\u0131n dindirilmesi<\/strong>\u00a0i\u00e7in adaletin yerine getirilmesini arz ederim.\u201d[10]\n<p>Haydar Kang, adaleti Adalet Vekili\u2019nden talep etti. Fakat Haydar Kang\u2019a ne Meclis\u2019ten ne de Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019ndan cevap verilmedi. \u00c7\u00fcnk\u00fc cevap mahiyetindeki b\u00fct\u00fcn evraklar \u2018gizli\u2019 ka\u015feliydi.<\/p>\n<p>Dosyadaki Haydar Kang dilek\u00e7elerine Ba\u015fbakanl\u0131k, Mill\u00ee Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131 ve Genelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 cevab\u0131n\u0131 sonraki yaz\u0131da aktaraca\u011f\u0131m.<\/p>\n<p><strong>Nevzat Oran-Gazete Duvar<\/strong><\/p>\n<p><strong>NOTLAR<\/strong><\/p>\n[1] Re\u015fat Hall\u0131,\u00a0<em>T\u00fcrkiye Cumhuriyetinde Ayaklanmalar (1924-1938)<\/em>, Genelkurmay Bas\u0131mevi, Ankara-1972, s. 491, Ek-4.<\/p>\n[2] Re\u015fat Hall\u0131, age, s. 389-391.<\/p>\n[3] Dahiliye Vekili Faik \u00d6ztrak\u2019\u0131n Ba\u015fvek\u00e2let\u2019e g\u00f6nderdi\u011fi (2.11.1939 ve 2470-11184 say\u0131l\u0131) yaz\u0131s\u0131, BCA-F:30.10\/K: 111, D: 751, S: 30, s. 2.<\/p>\n[4] 3. Ordu M\u00fcfetti\u015fi Orgeneral K\u00e2z\u0131m Orbay\u2019\u0131n Ba\u015fvek\u00e2let\u2019e g\u00f6nderdi\u011fi (18.8.1938 ve 20 say\u0131l\u0131) rapor, BCA-F: 30.10\/K: 111, D: 750, S: 4.<\/p>\n[5] Haydar Kang\u2019\u0131n dilek\u00e7esi, BCA-F: 30.10\/K: 112, D: 755, S: 18, s. 22-25.<\/p>\n[6] BCA- F: 30.10\/K: 112, D: 755, S: 18, s. 21.<\/p>\n[7] Kurum, imza ve tarih yok, BCA- F: 030.10\/K: 112, D: 755, S: 18, s. 20.<\/p>\n[8] TBMM Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019na g\u00f6nderilen dilek\u00e7ede tarih yok, BCA-F: 30.10\/K: 112, D: 755, S: 18, s. 11-12.<\/p>\n[9] Haydar Kang\u2019\u0131n \u2018Say\u0131n Vekil Bey\u2019 hitab\u0131yla, g\u00f6nderdi\u011fi dilek\u00e7esine kalemle eklenen tarih 6.6.1950, BCA- F: 30.10\/K: 112, D: 755, S: 18, s. 10.<\/p>\n[10] Haydar Kang\u2019\u0131n Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131 Y\u00fcksek Makam\u0131na g\u00f6nderdi\u011fi dilek\u00e7e, evrak kay\u0131t tarihi: 25.12.1950, BCA-F: 30.10\/K: 112, D: 755, S: 18, s. 8.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Haydar Kang, Hozat\u2019\u0131n A\u011fzunik k\u00f6y\u00fcnden. Dersim\u2019de devletin d\u00e2hili harbinin icra edildi\u011fi 1938 A\u011fustos-Eyl\u00fcl\u2019\u00fcnde \u0130stanbul\u2019da oldu\u011fu i\u00e7in can\u0131n\u0131 kurtard\u0131. 1914\u2019te A\u011fzunik\u2019ten ayr\u0131lan ve \u0130stanbul\u2019a yerle\u015fen Haydar Kang, d\u00f6rt dilek\u00e7e yazd\u0131. Harek\u00e2tta 12\u2019si ailesinden toplam 170 A\u011fzuniklinin \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve yak\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 yazd\u0131\u011f\u0131 dilek\u00e7esinin tek talebi vard\u0131: Adalet. &nbsp; Ailesinden anas\u0131 ve askerden gelen karde\u015fi R\u00fcstem\u2019le birlikte 7\u2019si \u00e7ocuk &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":32,"featured_media":22779,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5371],"tags":[950,1616],"class_list":["post-22778","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-alinti-yazilar","tag-dersim","tag-manset"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22778","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=22778"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22778\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/22779"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=22778"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=22778"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=22778"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}