{"id":22766,"date":"2023-05-04T16:56:03","date_gmt":"2023-05-04T13:56:03","guid":{"rendered":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=22766"},"modified":"2023-05-04T16:56:03","modified_gmt":"2023-05-04T13:56:03","slug":"kurdler-tarihi-ve-ictimai-tetkikat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=22766","title":{"rendered":"K\u00fcrdler: Tarihi ve ictimai tetkikat"},"content":{"rendered":"<p><strong>(\u0130\u00e7tihad, no: 130, 14 Te\u015frini Sani 1918):<\/strong><\/p>\n<p>A\u015firetler ve Muhacirler Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc son haftalar zarf\u0131nda; \u201cDoktor Frich\u201d taraf\u0131ndan telif edilip Berlin \u015eark Akademisi\u2019nce bas\u0131lan \u201cK\u00fcrdler\u201d unvanl\u0131 tarihi ve ictimai tetkikler mahsul\u00fc olan m\u00fchim bir eserin \u201c384\u201d sayfaya ula\u015fan birinci cildini terc\u00fcme ve ne\u015frettirdi.<\/p>\n<p>Vak\u0131a Avrupa\u2019da \u201cK\u00fcrdler ve Kurdistan\u201d hakk\u0131nda yay\u0131nlanan eserler pek \u00e7oktur.<\/p>\n<p>Ba\u015flang\u0131\u00e7ta \u015funu arzedelim ki: Ruslar K\u00fcrd milletine ve Kurdistan\u2019a ait kitaplar\u0131n m\u00fchim bir k\u0131sm\u0131n\u0131 telif etmi\u015flerdir. Petersburg akademisi taraf\u0131ndan ne\u015fredilen ve \u201c8307\u201d kelimeyi ihtiva eden\u00a0<em>K\u00fcrd\u00e7e-Rus\u00e7a-Almanca<\/em>\u00a0<em>L\u00fcgat<\/em>\u00a0b\u00fct\u00fcn noksanl\u0131\u011f\u0131yla beraber bu muhtelif eserlerin m\u00fchimlerinden biridir.<\/p>\n<p>Kembri\u00e7 Dar\u00fclf\u00fcnun mualimlerinden Asur yaz\u0131s\u0131 m\u00fctehass\u0131s\u0131 Dr. Saclier\u2019in mukayeseli tetkikat ilmiyesi; \u0130ngilizce \u0130ran tarihi yazar\u0131 Sir J. Malkolum\u2019un idialar\u0131, Avusturya me\u015fhur tarih\u00e7isi Hammer\u2019in bu husustaki ne\u015friyat\u0131 m\u00fctalaaya \u015fayand\u0131r.<\/p>\n<p>Hatta Yunan tarih\u00e7ilerinden \u0130strabon ve Aksenefon da K\u00fcrdler ve Kurdistan\u2019la i\u015ftigal etmi\u015flerdir.<\/p>\n<p>Almanya\u2019da bug\u00fcn en me\u015fhur K\u00fcrdolog Profes\u00f6r Oskar Man Fars ve sair \u0130ran K\u00fcrdleri hakk\u0131nda; daha sonra Mukr\u00ee K\u00fcrdlerine dair b\u00fcy\u00fck lisan ve edebiyat mecmualar\u0131n\u0131 ne\u015fre ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>\u015eimdiye kadar yay\u0131nlanma konumuna \u00e7\u0131km\u0131\u015f olan k\u0131s\u0131m, \u201c1150\u201d b\u00fcy\u00fck sayfaya ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>K\u00fcrd edebiyat\u0131 tetkikat\u0131na Kembri\u00e7 Dar\u00fblfunun\u2019un kadim tarih muallimlerinden Saycli da i\u015ftirak etmi\u015ftir.<\/p>\n<p>M\u00fctalaas\u0131 \u015fu merkezdedir: \u201cBu edebiyat pek iptidai bir halde olmay\u0131p bir tak\u0131m \u015fiirler, \u015fark\u0131lar ve masallardan m\u00fcrekkeptir.\u201d<a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/kamuran-bedirhan-kurdler-tarihi-ve-ictimai-tetkikat\/#_ftn1\" name=\"_ftnref1\">[1]<\/a>\u00a0Makas\u2019\u0131n Diyarbekir, Kavar, Niridi \u015fivelerinden se\u00e7ilmi\u015f eseri; Turabidin ve Botan<a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/kamuran-bedirhan-kurdler-tarihi-ve-ictimai-tetkikat\/#_ftn2\" name=\"_ftnref2\">[2]<\/a>\u00a0cihetlerinin hikaye ve \u015fiirlerini toplamak \u00fczere Prym ve Losin taraf\u0131ndan v\u00fccuda getirilen mecmua \u201cNoldeke\u201dnin milattan \u00f6nce me\u015fhur olan K\u00fcrdlerle \u015fimdiki K\u00fcrdlerin \u0131rki m\u00fcnasebetlerini m\u00fctalaa eden bilinen kitap; Justi\u2019nin \u201cK\u00fcrd\u00e7e Sarf\u201d, Lih taraf\u0131ndan telif edilen \u201cK\u00fcrdler ve \u015eimali Haldaniler Hakk\u0131nda Tetkikler\u201d unvanl\u0131 eser; Blav\u2019\u0131n \u201cK\u00fcrd Kabilelerine Dair Malumat\u201d isimli t\u2019elifi; Frans\u0131z tarih\u00e7isi Albermal\u2019\u0131n K\u00fcrdleri ilk as\u0131rlarda m\u00fctalaa eden tarihi\u2026 vs. eserler, K\u00fcrdler hakk\u0131nda K\u00fclliyat\u0131n bir k\u0131sm\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>G\u00f6n\u00fcl isterdi ki milli K\u00fct\u00fcphanemiz, K\u00fcrdler ve Kurdistan hakk\u0131nda yap\u0131lan ilmi tetkikleri bir kaynak halinde bulundursun. Mamafih Osmanl\u0131 h\u00fck\u00fcmeti, \u015fimdiye kadar mukadderat\u0131yla alakadar bulundu\u011fu milletlerin ilmi usuller delaletiyle maddi, manevi muhitlerini, tarihi, hissi, \u00f6rfi, itikadi temay\u00fcllerini, geleneksel kuvvetlerini tetkik etmeye hasr\u0131 mesai etmedi\u011fi cihetle bu kitap, bizi, derin bir \u00fcmit ve memnuniyetle m\u00fctehass\u0131s etti.<\/p>\n<p>Ferdi m\u00fcnasebetleri en iptidai \u015feklinde tan\u0131mak; anlamak ve anlatmak hemen hemen yegane muvaffakiyet emeli iken ictimai z\u00fcmrelerin, hele milletlerin, \u0131rklar\u0131n idaresi ve idarenin gayesi, yegane gayesi olan yararlanmak ve mesut etmek hususunda bu m\u00fchim emelden feragat etmek nas\u0131l m\u00fcmk\u00fcn olurdu?<\/p>\n<p>Bir millet, iki muhit d\u00e2hilinde ya\u015far ve bunlar\u0131n hi\u00e7 birinden asla soyutlanamaz.<\/p>\n<p>Birincisi, maddi muhittir ki ya\u015fan\u0131lan yerin iklim, vaziyet ve co\u011frafik durum ve do\u011fas\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fc kapsar.<\/p>\n<p>\u0130kincisi, manevi muhit olup \u00fcyesi oldu\u011fumuz ictimai durumdur.<\/p>\n<p>Mensup oldu\u011fumuz milletin, kavmin, ailenin her g\u00fcn g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz, konu\u015ftu\u011fumuz arkada\u015fl\u0131k durumudur. Bu iki muhit [\u00e7evre] ile temas etmedi\u011fimiz bir an ve saat yoktur. Her iki muhit kesintisiz \u00fczerimize tesir ve n\u00fcfuz icra etti\u011fi gibi, bu iki muhit \u00fczerine iktidar\u0131m\u0131z nispetinde tesir ve n\u00fcfuz icra etmekten hali kalmay\u0131z.<\/p>\n<p>Esasen temas ve ihtilat [konu\u015fma] da bu demektir.<\/p>\n<p>Maddi muhit deniz sahili veya karan\u0131n ortas\u0131nda; deniz iklimi veya karasal oldu\u011fu, iklimce s\u0131cak veya so\u011fuk, ova veya da\u011fl\u0131k, ahalisi \u00e7ok yahut az, ziraat\u00e7a feyz ve bereketi haiz veyahut bu hususta fakir olup madenlere muhtevi olmas\u0131na g\u00f6re orada sakin olanlar \u00fczerinde muhtelif tesirler icra eder.<\/p>\n<p>Manevi muhitin zengin veya fakir, terbiye ve marifet\u00e7e ileri veya geri; sanatta ve y\u00fcce ilimlerde \u00fclfetli veya \u00fclfetsiz, safahat veya israflara meyilli yahut bunlardan uzak, m\u00fcte\u015febbis ve faal yahut atalete [tembelli\u011fe] maruz olmas\u0131na g\u00f6re de, orada hayat\u0131n\u0131 devam ettiren insanlar \u00fczerine tesirleri farkl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Bu sat\u0131rlardan sonra fethedildikleri zamandan itibaren ne fethedeni ne fethedileni mesut edemeyen hastal\u0131kl\u0131 idare tarz\u0131m\u0131z\u0131n aziz vatan\u0131 ve vatanda\u015flar\u0131 daima \u00fcz\u00fcnt\u00fcl\u00fc ve bedbaht eden idare i\u015flerinin her \u015feyden \u00f6nce zikretti\u011fimiz ve idare hususunda rehberliklerinden asla feragat eylemeyece\u011fimiz ilmi tetkik usullerine kar\u015f\u0131 olan big\u00e2neli\u011fimizden, kesif cehaletimizden kaynakland\u0131\u011f\u0131 kesinlikle tezah\u00fcr eder.<\/p>\n<p>Evet \u015funu itiraf etmek icabeder ki bug\u00fcn bile idare adam\u0131 olarak tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z zevat\u0131n m\u00fchim bir \u00e7o\u011funlu\u011fu memuriyet havzas\u0131nda hi\u00e7bir zaman bu ilmi usuller g\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcyle bakmam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130\u015fte Muhacirler Umum M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\u2019n\u00fcn\u00a0<em>K\u00fcrdler Hakk\u0131nda Tarihi, \u0130ctimai Tetkikler<\/em>\u00a0unvanl\u0131 terc\u00fcmesini bu itibarla b\u00fcy\u00fck bir hissi memnuniyetle kar\u015f\u0131l\u0131yoruz.<\/p>\n<p>Hi\u00e7 unutmay\u0131n\u0131z! Brest-Litovsk m\u00fczakereleri esnas\u0131nda bilinen bir K\u00fcrd; siyaseten en nazik bir k\u0131tam\u0131z\u0131n m\u00fchim i\u015flerini omuzlar\u0131na y\u00fcklenmi\u015f sab\u0131k naz\u0131rlar\u0131m\u0131zdan birine m\u00fcracaatla, Brest-Litovsk\u2019ta cereyan edecek m\u00fczakereler esnas\u0131nda Kurdistan\u2019\u0131n hukukunu muhafaza etmek, Hilafet makam\u0131na ve Osmanl\u0131 h\u00fck\u00fcmetine olan ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 izhar eylemek \u00fczere K\u00fcrdlerden m\u00fcte\u015fekkil bir heyetin ad\u0131 ge\u00e7en \u015fehre g\u00f6nderilmesine delalet etmesini temenni ve tavsiye etmi\u015f, bu talebe kar\u015f\u0131 naz\u0131r [bakan] bir garip vaziyet tak\u0131narak ben K\u00fcrdlere dar\u0131ld\u0131m diye aptalca bir cevap vermi\u015fti.<\/p>\n<p>Amaya [k\u00f6re] k\u00f6r oldu\u011fu i\u00e7in k\u0131zmak caiz olsayd\u0131, bu s\u00f6ze kar\u015f\u0131 \u015fiddetli bir infial hissetmek zaruri olurdu.<\/p>\n<p>Fakat cehil, siyasi ve idari cehalet, bu aziz memleketin en b\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015fman\u0131, bu vesileyle tekrar icray\u0131 tahribat ediyordu.<\/p>\n<p>Bu sat\u0131rlar\u0131 bize yazd\u0131ran eserin l\u00fczum ve ehemmiyeti hakk\u0131nda esasen fazla izahata ihtiya\u00e7 yok.<\/p>\n<p>Memleketin \u015fu bedbaht ve mahzun hali; ilme, ilmi tetkikler \u00fczerine tesis edilmi\u015f idare usullerine ne kadar muhta\u00e7 bulundu\u011fumuzu takrir ediyor.<\/p>\n<p>1 Te\u015frini Sani 1918<\/p>\n<p><strong>Kamuran Bedirhan<\/strong><\/p>\n<p>Osmanl\u0131cadan \u00c7eviren: <strong>Cem\u00eel AMED\u00ce-Kovara Bir<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/kamuran-bedirhan-kurdler-tarihi-ve-ictimai-tetkikat\/#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[1]<\/a>\u00a0K\u00fcrd dilinde yaz\u0131lm\u0131\u015f muhavereli [kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 konu\u015fma] manzum eserlere de tesad\u00fcf edilmektedir. Bilinen me\u015fhur K\u00fcrd \u015fairi Ahmed-\u00ee Han\u00ee\u2019nin\u00a0<em>Mem \u00fb Z\u00een<\/em>\u00a0unvanl\u0131 eseri en me\u015fhurlar\u0131ndand\u0131r.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/kamuran-bedirhan-kurdler-tarihi-ve-ictimai-tetkikat\/#_ftnref2\" name=\"_ftn2\">[2]<\/a>\u00a0Dr. Frich eserinde \u201cbilinen Bedirhan Bey ailesi Azizi z\u00fcmresine mensuptur.\u201d diyerek Azizi\u2019leri Heyderan a\u015firetine ithal ediyor. Bu hatad\u0131r. Her ne kadar Emir Bedirhan ailesi Azizi\u2019lere mensup ise de, Aziziler Botan emaretinde bulunan ailedir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>(\u0130\u00e7tihad, no: 130, 14 Te\u015frini Sani 1918): A\u015firetler ve Muhacirler Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc son haftalar zarf\u0131nda; \u201cDoktor Frich\u201d taraf\u0131ndan telif edilip Berlin \u015eark Akademisi\u2019nce bas\u0131lan \u201cK\u00fcrdler\u201d unvanl\u0131 tarihi ve ictimai tetkikler mahsul\u00fc olan m\u00fchim bir eserin \u201c384\u201d sayfaya ula\u015fan birinci cildini terc\u00fcme ve ne\u015frettirdi. Vak\u0131a Avrupa\u2019da \u201cK\u00fcrdler ve Kurdistan\u201d hakk\u0131nda yay\u0131nlanan eserler pek \u00e7oktur. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta \u015funu &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":32,"featured_media":22767,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5371],"tags":[6138,117,1616,734],"class_list":["post-22766","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-alinti-yazilar","tag-ictihad","tag-kurtler","tag-manset","tag-osmanli"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22766","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=22766"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22766\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/22767"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=22766"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=22766"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=22766"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}