{"id":22688,"date":"2023-05-02T07:12:25","date_gmt":"2023-05-02T04:12:25","guid":{"rendered":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=22688"},"modified":"2023-04-30T19:36:24","modified_gmt":"2023-04-30T16:36:24","slug":"dil-bilinciyle-yasamak","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=22688","title":{"rendered":"Dil Bilinciyle ya\u015famak"},"content":{"rendered":"<p>Dil bilincinin olu\u015fmas\u0131nda yaz\u0131l\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fcn katk\u0131s\u0131 yads\u0131namaz. Okuma \u00e7abam\u0131z\u0131n d\u00f6n\u00fcp durdu\u011fu, bizi ula\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 yer buras\u0131d\u0131r. S\u00f6zden yaz\u0131ya ge\u00e7i\u015fin d\u00f6nemecindeki ilk ad\u0131mla s\u00fcren uzun bir yolculuk.<\/p>\n<p>S\u00f6zl\u00fc k\u00fclt\u00fcr, yaz\u0131y\u0131 var eden ana kaynak. Dilin belle\u011fi bir bak\u0131ma. Hayata dair her bir \u015feyin anlam\u0131n\u0131, kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 buldu\u011fu s\u00f6z ve yaz\u0131&#8230; Birbirini besleyen, geli\u015ftiren iki kaynak&#8230;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Ba\u015flayan ve s\u00fcren bir s\u00fcrecin bir ucunda anadil, \u00f6te ucunda ise edebiyat vard\u0131r.<\/p>\n<p>Toplumsalla\u015fan varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n belirleyici \u00f6\u011fesi dil, d\u0131\u015favurum arac\u0131d\u0131r. \u0130nsan\u0131n konu\u015fma gereksiniminden do\u011fmu\u015ftur. Temelinde ileti\u015fim kurma, anlatma, anlamland\u0131rma eylemi vard\u0131r.<\/p>\n<p>Evet, dil, bir bak\u0131ma ger\u00e7ekle\u015fme eylemidir. Ya\u015famla, \u00e7evreyle, i\u00e7-ben\u2019le, \u00f6teki ile kurulan ba\u011f\u0131n yans\u0131mas\u0131&#8230; \u0130\u00e7selle\u015fenin d\u0131\u015favurumu&#8230;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Buradaki \u2018konu\u015fmak\u2019 eylemi \u201cbelli bir dili kullanmak demektir.\u201d<\/p>\n<p>\u0130nsan, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 do\u011fal ortamda var olan\u0131 alg\u0131layarak dil bilincine eri\u015febiliyor. Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ileti\u015fim ise dilin, dille zenginle\u015fmenin \u00f6nemli bir yolu. Ortega\u2019n\u0131n deyimiyle; \u201cHer zaman ve son elde anadil olan dil, dilbilgisi kitaplar\u0131ndan ve s\u00f6zl\u00fcklerden de\u011fil, insanlar\u0131n s\u00f6ylediklerinden \u00f6\u011frenilir.\u201d*<\/p>\n<p>S\u00f6z\u00fcn anlam\u0131na, dili bi\u00e7imleyen katmansal boyutuna d\u00f6n\u00fcp bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, dille s\u00f6z\u00fcn kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131n her iki ba\u011flamda da bir ger\u00e7ekle\u015fme eylemi oldu\u011funu g\u00f6sterir bize.<\/p>\n<p>\u201cDilden ayr\u0131 bir \u015feydir bu, konu\u015fan\u0131n istemine ba\u011fl\u0131 bireysel bir eylemdir. Bu eyleme s\u00f6z diyoruz. S\u00fcrece de, uzamca da s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r s\u00f6z, ama, bireysel istem \u00fcr\u00fcn\u00fc olmas\u0131 nedeniyle, gene de \u00f6zg\u00fcrd\u00fcr.\u201d ** Tahsin Y\u00fccel b\u00f6yle diyor.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>S\u00f6z, i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi dille bir anlam kazan\u0131r. Bunu kal\u0131c\u0131 k\u0131lan yaz\u0131 ise, dilin d\u00fc\u015f\u00fcnme\/\u00e7\u00f6z\u00fcmleme arac\u0131 i\u015flevini peki\u015ftirici k\u0131lar.<\/p>\n<p>Edebiyat, toplumun dille varolu\u015funun, insan\u0131n bilin\u00e7lenme\/\u00f6\u011frenme, topluma kat\u0131l\u0131\u015f \u00e7abas\u0131n\u0131n yap\u0131 ta\u015flar\u0131ndand\u0131r. S\u00f6zl\u00fc dilin yaz\u0131l\u0131 dile ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131 bir t\u00fcr k\u00fclt\u00fcrel zenginliktir.<\/p>\n<p>Edebiyat, i\u015fte bu zenginli\u011fi hep canl\u0131 tutmu\u015f, dil yetisinin geli\u015febilmesine yeni yeni kanallar a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Dilin besleyici, k\u00fclt\u00fcrel katmanlar\u0131 geli\u015ftirici yan\u0131n\u0131 burada da g\u00f6rebiliriz.<\/p>\n<p>eee<\/p>\n<p>Zaman zaman dil tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n g\u00fcndeme gelmesi birtak\u0131m kavramlar\u0131 da ister istemez g\u00fcncelle\u015ftirdi: dilde kirlenme, dil yitimi, dil tutulmas\u0131 vb. Do\u011fru-yanl\u0131\u015f, yerinde-yersiz demeden bir\u00e7o\u011fumuz bunlar\u0131 dilimize pelesenk edip durduk.<\/p>\n<p>Toplumda bir t\u00fcr kan kayb\u0131n\u0131n, yozla\u015fman\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7ek. Ama bu anlamda kirlenmenin, bellek yitiminin ise tan\u0131m\u0131 yok!<\/p>\n<p>Kirlenen bir toplumda konu\u015fulan anadilin bundan nasibini almamas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Yukar\u0131da alt\u0131n\u0131 \u00e7izdi\u011fimiz kavramlar\u0131 yineleyerek dilin kirlendi\u011fini s\u00f6ylemekse ne \u00f6l\u00e7\u00fcde do\u011fru acaba?<\/p>\n<p>Evet, acaba dil kirlenmesi mi demeli buna? Sonra bir dil, anadil kirlenebilir mi? Toplumu kirletenlerin kirlili\u011fi, onlar\u0131n s\u00f6ylemlerinin kiri bir dili kirletebilir mi?&#8230;..<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Belki de ana sorun da bu: dili ba\u015fka dillerin etkisinden koruma bilincini yeterince verememi\u015f olmam\u0131z. Burada as\u0131l g\u00f6z ard\u0131 edilen de edebiyat\u0131n g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131m\u0131zdan giderek \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130mledi\u011fimiz dil bilincinin verilmesinde edebiyat \u00f6nemli bir yol, hatta en belirleyici olan\u0131. &#8230;hayata bak\u0131\u015f\u0131\/kavray\u0131\u015f\u0131 yans\u0131tabilecek s\u00f6zc\u00fckleri tan\u0131man\u0131n, onlarla bir d\u00fc\u015f\u00fcn belle\u011fi olu\u015fturman\u0131n yoludur edebiyat. Bundan uzak tutulan insan\u0131n g\u00fcndelik ya\u015fam\u0131n her t\u00fcrl\u00fc olumsuzlamas\u0131na kar\u015f\u0131 durabilmesi g\u00fc\u00e7t\u00fcr, hatta imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r.<\/p>\n<p>Hissetti\u011fini dile getiremeyen, g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc anlatamayan bir toplum olu\u015fturmak \u00e7abalar\u0131n\u0131n yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131na dur diyebilmek i\u00e7in her birimizin \u2018kurtar\u0131c\u0131\u2019 bilinciyle hareket etmemiz gerekti\u011fine inan\u0131yorum.<\/p>\n<p>Bunca yaz\u0131l\u0131p edilen kitaplar\u0131n anlam\u0131 da bu olsa gerek.<\/p>\n<p>Dil, ya\u015fam\u0131 kavray\u0131c\u0131, bizi de kat\u0131l\u0131mc\u0131 k\u0131lar. Bununla \u00f6n\u00fcm\u00fczde a\u00e7\u0131lan bilin\u00e7lilik yolu her t\u00fcrl\u00fc kirlenmeyi alt edebilecek bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 kazand\u0131rmaz m\u0131 bize?<\/p>\n<p>Dilin d\u00fc\u015f\u00fcncenin aynas\u0131 oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fini kavrayabilmemiz i\u00e7in de bunun ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n<p>\u00d6yleyse; dille beslenen k\u00fclt\u00fcr\u00fcn olu\u015fumunda yaz\u0131n\u0131n, edebiyat\u0131n etkinli\u011fine d\u00f6n\u00fcp bakmal\u0131, buna sar\u0131lmal\u0131y\u0131z. Varolu\u015fumuzun anlam\u0131n\u0131n burada yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rebilmeliyiz.<\/p>\n<p>Ya\u015fam\u0131 daha anlaml\u0131 k\u0131labilmenin yolu o bilince eri\u015febilmekse; bilgi toplumunda \u00f6zg\u00fcvenle yol alabilecek, de\u011ferlerine sahip \u00e7\u0131kabilecek bireyi yeti\u015ftirebilmenin yolu yordam\u0131n\u0131n da buradan ge\u00e7ti\u011fini bilmemiz gerekiyor.<\/p>\n<p>Dille ya\u015fama bilincine d\u00f6n\u00fck olmal\u0131 her daim y\u00fcz\u00fcm\u00fcz, hayat\u0131 savunman\u0131n bir yolu da bu de\u011fil midir?<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Feridun Anda\u00e7(Bu yaz\u0131 al\u0131nt\u0131d\u0131r)<\/strong><\/p>\n<p>* Ortega Y Gasset, \u0130nsan ve \u201cHerkes\u201d s.215, \u00c7ev.: N. G\u00fcl I\u015f\u0131k, 1999, Metis Yay.<\/p>\n<p>** Tahsin Y\u00fccel, Dil Devrimi ve Sonu\u00e7lar\u0131, s. 19, 1997, \u0130yi \u015eeyler Yay.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Dil bilincinin olu\u015fmas\u0131nda yaz\u0131l\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fcn katk\u0131s\u0131 yads\u0131namaz. Okuma \u00e7abam\u0131z\u0131n d\u00f6n\u00fcp durdu\u011fu, bizi ula\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 yer buras\u0131d\u0131r. S\u00f6zden yaz\u0131ya ge\u00e7i\u015fin d\u00f6nemecindeki ilk ad\u0131mla s\u00fcren uzun bir yolculuk. S\u00f6zl\u00fc k\u00fclt\u00fcr, yaz\u0131y\u0131 var eden ana kaynak. Dilin belle\u011fi bir bak\u0131ma. Hayata dair her bir \u015feyin anlam\u0131n\u0131, kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 buldu\u011fu s\u00f6z ve yaz\u0131&#8230; Birbirini besleyen, geli\u015ftiren iki kaynak&#8230; &nbsp; Ba\u015flayan ve &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":32,"featured_media":22689,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5371],"tags":[5208,6108,529,1616],"class_list":["post-22688","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-alinti-yazilar","tag-anadil","tag-dilin-onemi","tag-edebiyat","tag-manset"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22688","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=22688"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22688\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/22689"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=22688"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=22688"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=22688"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}