K\u00fcrd dehan\u0131n k\u00f6yden ba\u015flay\u0131p matemati\u011fin Nobel\u2019ine uzanan hikayesi<\/p>\n
Matemati\u011fin Nobeli olarak bilinen Fields Madalyas\u0131 sahibi K\u00fcrt bilim insan\u0131 Ko\u00e7er Birkar, yarat\u0131c\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncelere sahip olman\u0131n \u00f6nemli oldu\u011funu, K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n birden \u00e7ok Ko\u00e7er Birkar\u2019a ihtiya\u00e7 duydu\u011funu s\u00f6yledi.<\/p>\n
Selahaddin \u00dcniversitesi taraf\u0131ndan bug\u00fcn ba\u015fkent Erbil\u2019de d\u00fczenlenen t\u00f6renle K\u00fcrt bilim insan\u0131 Ko\u00e7er Birkar\u2019a fahri doktora \u00fcnvan\u0131 verildi. T\u00f6rende Ba\u015fbakan Ne\u00e7irvan Barzani, Ba\u015fbakan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Kubad Talbani, bakanlar, \u00f6\u011fretim \u00fcyeleri ve \u00e7ok say\u0131da akademisyen de haz\u0131r bulundu.<\/p>\n
T\u00f6rende bir konu\u015fma yapan Birkar hayat\u0131ndan kesitler anlatarak \u00f6nerilerde bulundu.<\/p>\n
Merivan\u2019da s\u0131radan bir ailenin \u00e7ocu\u011fu olarak do\u011fdu<\/p>\n
K\u00fcrdistan B\u00f6lgesi’nde bilimsel projeler \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131n\u0131 belirten Birkar Ko\u00e7er, ba\u015far\u0131larla dolu hayat hikayesini \u015fu \u015fekilde anlatt\u0131:<\/p>\n
“40 y\u0131l \u00f6nce, 1978\u2019de Merivan \u015fehrine yak\u0131n Ney K\u00f6y\u00fc’nde do\u011fdum. Do\u011fdu\u011fum k\u00f6yde bug\u00fcnk\u00fc gibi e\u011fitim imkanlar\u0131 yoktu. \u0130nsanlar\u0131n ancak birka\u00e7 y\u0131l okuyabilecek imkanlar\u0131 vard\u0131. Ekonomik durum daha fazla okumaya el vermiyordu. \u00c7\u00fcnk\u00fc o d\u00f6nem okumaya devam etmek isteyenler ba\u015fka \u015fehre gitmek zorundayd\u0131.<\/p>\n
Do\u011fdu\u011fum y\u0131l \u0130ran\u2019da devrimi ger\u00e7ekle\u015fti ve durum iyice k\u00f6t\u00fcle\u015fti. Devrim \u00f6ncesinde de durum iyi de\u011fildi. Do\u011fdu\u011fumda hem siyasi ve idari olarak durumlar pek iyi de\u011fildi. O y\u0131llarda \u0130ran ve Rojh\u0131lat\u2019tra ya\u015fam tarz\u0131 da de\u011fi\u015fmeye ba\u015flad\u0131. Ayn\u0131 zamanda insanlar \u00fczerindeki bask\u0131lar artmaya ba\u015flad\u0131. K\u0131sacas\u0131 endi\u015fe verici bir ortam vard\u0131.<\/p>\n
6 ya\u015f\u0131nda okula ba\u015flad\u0131m. O d\u00f6nem \u0130ran-Irak sava\u015f\u0131 vard\u0131. Sava\u015f, bombalaman ve sava\u015f u\u00e7aklar\u0131n\u0131n her an tepemizde gezdi\u011fi bir \u00e7ocukluk ge\u00e7irdim. K\u00f6y\u00fcm\u00fczde okul vard\u0131 ama nas\u0131l bir okul; \u015fimdiki okullar veya Avrupa’dakiler gibi de\u011fildi. Bir ka\u00e7 odadan olu\u015fan ev, okul olarak kullan\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n
Ailesi okumas\u0131na destek verdi<\/p>\n
\u00d6yle bir ortamda beni ve arkada\u015flar\u0131m\u0131 e\u011fittikleri i\u00e7in \u00f6\u011fretmenlerime te\u015fekk\u00fcr ediyorum. Sadece onlara de\u011fil, ya\u015fam\u0131m boyunca beni e\u011fiten, bir \u015feyler \u00f6\u011freten t\u00fcm \u00f6\u011fretmenlerime buradan te\u015fekk\u00fcr ediyorum. Ayn\u0131 \u015fekilde o k\u00f6t\u00fc ortamda biz \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 yeti\u015ftirdikleri, okula g\u00f6nderdikleri i\u00e7in anne ve babama te\u015fekk\u00fcr ediyorum. Sadece birimiz de\u011fil, hepimizin okumas\u0131 i\u00e7in \u00fcst\u00fcn bir \u00e7aba g\u00f6sterdiler. Bir k\u0131z karde\u015fim ve d\u00f6rt erkek karde\u015fim var. Anne ve babam hepimizin okumas\u0131 i\u00e7in \u00e7ok \u00e7aba g\u00f6sterdi.<\/p>\n
10 ya\u015f\u0131mda, 5’inci s\u0131n\u0131ftayken Matematik dersinde yetenekli oldu\u011fumu farkettim. Sebebini bilmesem de o zaman \u00fczerinde fazla durmad\u0131m. \u00d6yle g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor ki Matematik, tabiat\u0131m ve yap\u0131ma uyuyordu. \u0130ki y\u0131l sonra abim Haydar, matemati\u011fi daha fazla geli\u015ftirmem i\u00e7in bana \u00e7ok yard\u0131mc\u0131 oldu. Sadece Matematik de\u011fil Fizik dersinde de bana yard\u0131mc\u0131 oldu. Bu \u015fekilde \u00f6rnek alaca\u011f\u0131m bir abimin olmas\u0131 benim i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir \u015fanst\u0131. Haydar abim, sadece matematik ve fizik alan\u0131nda bilgi sahibi de\u011fildi, yarat\u0131c\u0131 ve dahiyane bir \u00e7ocuktu. Her zaman yeni \u015feyler \u00fcretmeye, geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Okul hayat\u0131m ve e\u011fitimime \u00e7ok \u00f6nem veriyordu.<\/p>\n
Sadece ders kitaplar\u0131 ile s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmad\u0131<\/p>\n
Ortaokul’a ge\u00e7ti\u011fimde matemati\u011fe olan sevgim artt\u0131. Matematik konusunda daha istekli ve azimliydim. Merivan’da \u00e7ok iyi matematik kitaplar\u0131n\u0131n oldu\u011fu bir k\u00fct\u00fcphane vard\u0131. O kitaplar\u0131n neden oraya getirildi\u011fini halen anlam\u0131yorum \u00e7\u00fcnk\u00fc kimse onlar\u0131 okumuyordu. Ger\u00e7ekten \u00e7ok iyi kitaplard\u0131. Onlar\u0131 al\u0131p okumaya ba\u015flad\u0131m. Okul kitaplar\u0131 de\u011fildi. Okul d\u0131\u015f\u0131nda okumak i\u00e7indi. Ortaokul sonras\u0131 okula gidemeyenler i\u00e7in haz\u0131rlanan A\u00e7\u0131k\u00f6\u011fretim kitaplar\u0131yd\u0131.<\/p>\n
Evet, sadece okul kitaplar\u0131 okumak yeterli de\u011fil, daha fazlas\u0131n\u0131 okumal\u0131y\u0131z. Ben o kitaplar\u0131, not y\u00fckseltmek veya diploma almak i\u00e7in de\u011fil, matemati\u011fi anlamak ad\u0131na okuyordum. Bir sanat olarak, \u00e7ok sevdi\u011fim bir \u015fey olarak g\u00f6r\u00fcyordum. K\u00fcrt toplumunda ‘\u015fiiri \u00e7ok seviyorum’ derseniz herkes sizi anlar. Ama ‘matematik okuyorum ve \u00e7ok seviyorum’ deseniz kimse buna anlam vermez. Maalesef halen de b\u00f6yle bir anlay\u0131\u015f yok. ‘D\u00fcnya ve tabiat\u0131 anlamak i\u00e7in fizi\u011fi \u00e7ok seviyorum’ derseniz yine anlam verilmez.<\/p>\n
Daha sonra Tahran \u00dcniversitesi’nde Matematik B\u00f6l\u00fcm\u00fc okudum. Ortaokuldayken sadece lise a\u00e7\u0131k\u00f6\u011fretim kitaplar\u0131 okumakla yetinmemi\u015ftim, matematikte yarat\u0131c\u0131 olmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, ara\u015ft\u0131rmalar yapmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordum. Ba\u015fkas\u0131n\u0131n kitaplar\u0131n\u0131 okumakla yetinemezdim, kendim yeni bir \u015feyler \u00fcretmeliydim diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordum. \u00c7evremde bunu yapan ve bana yol g\u00f6sterecek hi\u00e7 kimseler yoktu, bu y\u00fczden b\u00fcy\u00fck yarat\u0131mlar\u0131m olmad\u0131. Ancak herhangi bir alanda ‘bir \u015feyler yaratmal\u0131y\u0131m’ d\u00fc\u015f\u00fcncesine sahip olmak ger\u00e7ekten \u00e7ok \u00f6nemlidir.<\/p>\n
D\u00fcnyan\u0131n bir\u00e7ok \u00fclkesini dola\u015ft\u0131m, \u00f6rne\u011fin \u00c7in gibi \u00fclkelerde bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n sistematik olarak geli\u015ftirildi\u011fini g\u00f6rd\u00fcm. \u00d6\u011frenciler Ortaokul’dan sonra ara\u015ft\u0131rmalara ba\u015fl\u0131yor. Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n \u00e7ok derin ve g\u00fc\u00e7l\u00fc olmas\u0131 \u00f6nemli de\u011fil. \u00d6nemli olan yaratmak ve \u00fcretmeye al\u0131\u015fmakt\u0131r. Ortaokul’da yapt\u0131\u011f\u0131m gibi, \u00fcniversitede de s\u00fcrekli ara\u015ft\u0131r\u0131yordum. \u00dcniversite kitaplar\u0131yla yetinmiyordum, k\u00fct\u00fcphaneden farkl\u0131 kitaplar alarak s\u00fcrekli ara\u015ft\u0131rmalar yap\u0131yordum. Ger\u00e7i ara\u015ft\u0131rmalar \u00e7ok derin ve \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc de\u011fildi.<\/p>\n
Soyismini K\u00fcrt\u00e7e matemetik anlam\u0131na gelen \u201cBirkar\u201d olarak de\u011fi\u015ftirmi\u015f<\/p>\n
2000 y\u0131l\u0131ndan sonra \u0130ngiltere’ye giderek matematik alan\u0131na doktora e\u011fitimine ba\u015flad\u0131m. O zaman ad\u0131m\u0131 Ko\u00e7er Birkar olarak de\u011fi\u015ftirdim. Kendi ki\u015fili\u011fimi yans\u0131tan bir isim olmas\u0131n\u0131 istemi\u015ftim. Ko\u00e7er, bir yerde durmayan, s\u00fcrekli bir yerden ba\u015fka bir yere gidendir. \u0130ngiltere’de m\u00fclteci oldu\u011fum i\u00e7in bu bana tam uyuyordu. (K\u00fcrt\u00e7e’de “Matematik” anlam\u0131na gelen) “Birkar” da ki\u015fili\u011fimi yans\u0131t\u0131yor. “Ko\u00e7er Birkar” bir araya geldi\u011finde “d\u00fcnyada matemati\u011fi arayan” anlam\u0131na geliyor. Matematik m\u00fcltecisi gibi bir anlam da \u00e7\u0131kabilir.<\/p>\n
Doktora bittikten sonra yine \u0130ngiltere’deki \u00fcniversitede \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131m. \u0130\u015fim ders anlatmak, e\u011fitim vermekti ancak \u00e7o\u011funlukla ara\u015ft\u0131rmayd\u0131. 25 y\u0131ll\u0131k yo\u011fun matematik u\u011fra\u015f\u0131 bana Fields Matematik \u00d6d\u00fcl\u00fc’n\u00fc kazand\u0131rd\u0131. Bu bir g\u00fcnl\u00fck yar\u0131\u015f veya bir ayl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fma ile gelen ba\u015far\u0131 de\u011fildi. 12 y\u0131ll\u0131k yo\u011fun \u00e7al\u0131\u015fma ile buraya vard\u0131m. Temele inecek olursak 25 y\u0131ll\u0131k bir \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n
Bilgi kadar yarat\u0131c\u0131l\u0131k da gerekiyor<\/p>\n
Bunu s\u00f6ylemekte amac\u0131m \u015fu; yarat\u0131c\u0131 bireyler yeti\u015ftirmek istiyorsan\u0131z uzun bir zaman boyunca \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fman\u0131z gerekiyor.<\/p>\n
\u015eimdi konu\u015fmam\u0131n ikinci konusuna geliyorum; Her \u00fclkenin bilgi sahibi yarat\u0131c\u0131 insanlara ihtiyac\u0131 var. Yarat\u0131c\u0131 bilgin bir \u015feyleri bilen o bilgi ile icatlar yapand\u0131r. Sadece bilmek ve diploma sahibi olmak sorunlar\u0131m\u0131z\u0131 \u00e7\u00f6zmez. Bu \u015fekilde hi\u00e7 bir \u00fclkeye yeti\u015femeyiz. Geli\u015fmi\u015f \u00fclkelere bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda icat eden yarat\u0131c\u0131 ki\u015filer sayesinde bu seviyeye \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n
Sadece 1, 2, 3, 4, 5 ki\u015fiyle \u00fclke ilerlemez. Bizim daha fazla Ko\u00e7er Birkar’a ihtiyac\u0131m\u0131z var, sadece bir ki\u015fi de\u011fil. Bu y\u00fczden bilgi sahibi mucitler yeti\u015ftirmemiz laz\u0131m. Yarat\u0131c\u0131 bilginler \u00e7ocukluktan itibaren yeti\u015fmeye ba\u015flar. \u00c7ocu\u011fun b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc evde, anne, baba ve \u00e7evresindekiler o \u00e7ocu\u011fun \u015fahsiyetini ilk etkileyenlerdir. \u00d6\u011frenme ve yarat\u0131c\u0131 olmaya sevk edebilirler. 5 ya\u015f\u0131ndaki bir \u00e7ocuk yaratmaya ba\u015flayabilir.<\/p>\n
\u0130yi e\u011fitim \u00e7ocuklukta ba\u015flar<\/p>\n
5 ya\u015f\u0131nda bir \u00e7ocu\u011fum var, 3 ya\u015f\u0131ndayken yeni bir gemi yapmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Geli\u015fmi\u015f, ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir gemi olmas\u0131 \u00f6nemli de\u011fildi. Ancak yeni bir \u015fey yaratma yetene\u011fi kazand\u0131rmak \u00f6nemlidir. Aileden sonra okul ve \u00f6\u011fretmenlerin etkisi \u00e7oktur. Okulun \u00f6\u011frenme ve yaratma kabiliyetini geli\u015ftirmesi laz\u0131m. \u00c7ocuk ve \u00f6\u011frenci aras\u0131ndaki ba\u011f \u00e7ok \u00f6nemlidir.<\/p>\n
Maalesef bizde \u00f6zellikle eski zamanlarda yarat\u0131c\u0131 \u00e7ocuklara bask\u0131 yap\u0131l\u0131r. Yani \u00e7evre onu daha iyi \u015feyler \u00f6\u011frenmeye te\u015fvik etmiyor. Halen bu var m\u0131 bilmiyorum, umar\u0131m daha iyi bir duruma gelmi\u015fizdir. Ancak \u00f6\u011fretmen ve \u00f6\u011frenci ili\u015fkisi \u00e7ok \u00f6nemlidir. \u00c7ok iyi bir \u00f6\u011fretmen \u00e7ok iyi ve yarat\u0131c\u0131 \u00f6\u011frenciler yeti\u015ftirebilir. \u0130\u015fte b\u00fct\u00fcn bunlar, \u00fcniversitelerden bilgi sahibi yarat\u0131c\u0131 ki\u015filerin \u00e7\u0131kmas\u0131nda etkili oluyor.<\/p>\n
\u015eimdi Amerika, \u0130ngiltere gibi geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde bilgi sahibi yarat\u0131c\u0131 ki\u015filer yeti\u015ftirmek i\u00e7in, yakla\u015f\u0131k 200 bin pound harcan\u0131yor. \u00c7ocukluktan b\u00fcy\u00fcy\u00fcnceye kadar. Demek istedi\u011fim bu gibi \u015feyler kolay olmuyor, zaman gerekiyor, sermaye gerekiyor.<\/p>\n
K\u00fcrdistan B\u00f6lgesi h\u00fck\u00fcmetine \u00f6neriler<\/p>\n
Burada, K\u00fcrdistan B\u00f6lgesi y\u00f6netiminden bir talebim var; Bunun \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fs\u0131nlar. \u00c7ocukluktan \u00fcniversiteye kadar bu ki\u015filere destek olsunlar. Yarat\u0131c\u0131 ve mucit ki\u015fili\u011fe sahip olanlara destek verin. En iyi \u00f6\u011frenciler d\u0131\u015far\u0131ya gidip okumal\u0131 ve en iyi ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 yapanlar gelip buray\u0131 in\u015fa etmeliler. Yani her alanda en iyilerine destek olun.<\/p>\n
Bir ka\u00e7 ki\u015fiyle beraber, K\u00fcrtler aras\u0131nda e\u011fitim ve bilimin \u00f6nemini art\u0131rmak i\u00e7in bir kurum kurman\u0131n sevincini ya\u015f\u0131yorum. Daha \u00f6nce de\u011findi\u011fim gibi maalesef K\u00fcrtler aras\u0131nda e\u011fitim ve ara\u015ft\u0131rma seviyesi olduk\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fck. Sebeplerini hepimiz biliyoruz ancak bu sebepleri tekrar ederek hi\u00e7bir \u015fekilde geli\u015femeyiz. \u00dczerinde \u00e7al\u0131\u015fmaya mecburuz.<\/p>\n
Bilgi sahibi yarat\u0131c\u0131 ki\u015filikleri e\u011fitmek i\u00e7in bir kurum a\u00e7may\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Elimizde baz\u0131 projeler var, K\u00fcrdistan B\u00f6lgesi H\u00fck\u00fcmeti yetkilileriyle oturup bu projeleri konu\u015fmak istiyoruz. Belki bir \u015fekilde \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki 10 y\u0131l i\u00e7inde bilgi sahibi mucitler yeti\u015ftirebiliriz.\u201d<\/p>\n
Kaynak<\/strong>: https:\/\/www.rudaw.net\/turkish\/kurdistan\/270320196<\/p>\n Alan Lezan || 09.04.2023<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" K\u00fcrd dehan\u0131n k\u00f6yden ba\u015flay\u0131p matemati\u011fin Nobel\u2019ine uzanan hikayesi Matemati\u011fin Nobeli olarak bilinen Fields Madalyas\u0131 sahibi K\u00fcrt bilim insan\u0131 Ko\u00e7er Birkar, yarat\u0131c\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncelere sahip olman\u0131n \u00f6nemli oldu\u011funu, K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n birden \u00e7ok Ko\u00e7er Birkar\u2019a ihtiya\u00e7 duydu\u011funu s\u00f6yledi. Selahaddin \u00dcniversitesi taraf\u0131ndan bug\u00fcn ba\u015fkent Erbil\u2019de d\u00fczenlenen t\u00f6renle K\u00fcrt bilim insan\u0131 Ko\u00e7er Birkar\u2019a fahri doktora \u00fcnvan\u0131 verildi. T\u00f6rende Ba\u015fbakan Ne\u00e7irvan …<\/p>\n","protected":false},"author":55,"featured_media":22667,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5371],"tags":[1616,6098,6097],"class_list":["post-22666","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-alinti-yazilar","tag-manset","tag-matematik","tag-nobel"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22666","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/55"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=22666"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22666\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/22667"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=22666"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=22666"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=22666"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}