{"id":22605,"date":"2023-06-10T07:00:27","date_gmt":"2023-06-10T04:00:27","guid":{"rendered":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=22605"},"modified":"2023-06-01T22:06:54","modified_gmt":"2023-06-01T19:06:54","slug":"bediuzzaman-ve-seyh-saidin-erzurum-gorusmeleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=22605","title":{"rendered":"Bedi\u00fczzaman ve \u015eeyh Said&#8217;in Erzurum G\u00f6r\u00fc\u015fmeleri"},"content":{"rendered":"<div class=\"content-description\">Erzincan \u00fczeri Erzurum&#8217;a ge\u00e7en Bedi\u00fczzaman i\u015fte tam da burada, Azad\u00ee&#8217;nin merkezi olarak kabul edilen Erzurum&#8217;da ba\u015fta Cibranl\u0131 Halid Bey, \u015eeyh Said vb. siyasal ve din\u00ee ki\u015filiklerle g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcr.<\/div>\n<div class=\"text-content\">\n<p>\u00d6nce tan\u0131k anlat\u0131m\u0131;<\/p>\n<p><b>\u015eeyh Said&#8217;<\/b>in torunlar\u0131ndan ve eski milletvekillerinden h\u00e2len hayatta olan\u00a0<b>Abdulillah F\u0131rat (d.1946),\u00a0<\/b>13-14 ya\u015flar\u0131nda iken \u015fahit oldu\u011fu bir g\u00f6r\u00fc\u015fmeyi anlat\u0131r. Bir \u00e7ok platformda anlatt\u0131\u011f\u0131 ve benim de bizzat kendisinden dinledi\u011fim bu anlat\u0131ya g\u00f6re;<\/p>\n<p>\u015e\u00eax Said&#8217;in iki o\u011flu\u00a0<b>\u015eeyh Ali R\u0131za Efendi ve \u015eeyh Selahaddin<\/b>\u00a0yanlar\u0131na ye\u011fenleri Taha Efendi ve Abdulillah F\u0131rat&#8217;\u0131, halifelerinden de H\u0131n\u0131s&#8217;l\u0131 \u015eeyh \u011e\u0131yasedin G\u00fcl&#8217;\u00fc alarak Bedi\u00fczzaman&#8217;\u0131 ziyarete giderler. (\u015eeyh Ali R\u0131za, Abdulillah&#8217;\u0131n dedesidir.)<\/p>\n<p>Bu \u00f6nemli g\u00f6r\u00fc\u015fme;<\/p>\n<p><b>1960 y\u0131l\u0131 Ocak Ay\u0131<\/b>&#8216;n\u0131n ilk haftas\u0131&#8217;nda\u00a0<b>Ankara Beyrut Palas Oteli<\/b>&#8216;nde ger\u00e7ekle\u015fir. (3 Ocak \u00c7ar\u015famba g\u00fcn\u00fc)<\/p>\n<p>Nursi&#8217;nin yan\u0131nda ise A. F\u0131rat&#8217;\u0131n, isimlerini Said \u00d6zdemir ve Z\u00fcbeyir G\u00fcnd\u00fczalp olarak hat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 iki de talebesi bulunuyor\u2026<\/p>\n<p>Bedi\u00fczzaman, vefat\u0131na \u00fc\u00e7 ay gibi k\u0131sa bir s\u00fcre kala ger\u00e7ekle\u015fen bu ziyaretten \u00e7ok memnun kalm\u0131\u015f, \u015e\u00eax&#8217;in \u00e7ocuklar\u0131 ile hasret gidermi\u015f ve s\u00f6zkonusu heyete \u015e\u00eax Said&#8217;le ilgili tarih\u00ee g\u00f6r\u00fc\u015fmelerini anlatmay\u0131 \u00e2deta kendine vazife bilmi\u015ftir. Buna g\u00f6re;<\/p>\n<p>Bedi\u00fczzaman, \u015e\u00eax Said&#8217;in davet mektubu \u00fczerine,\u00a0<b>1924 y\u0131l\u0131 Gulan<\/b>\u00a0(May\u0131s) Ay\u0131&#8217;nda Erzurum&#8217;a gelir ve Tophane Oteline-han\u0131na yerle\u015fir. Randevu adresi olarak\u00a0<b>Gulabizade Akif A\u011fa K\u00f6\u015fk\u00fc<\/b>\u00a0se\u00e7ilmi\u015ftir. Bu ilk g\u00f6r\u00fc\u015fmede \u015e\u00eax Said&#8217;in yan\u0131nda \u015e\u00eax&#8217;in karde\u015fi\u00a0<b>\u015eeyh Mehdin<\/b>\u00a0ve torunu\u00a0<b>Muhammed Zeki<\/b>\u00a0de haz\u0131r bulunur\u2026<\/p>\n<p>Bundan sonra;\u00a0<b>Kalei\u00e7i Esat Pa\u015fa Camii<\/b>&#8216;nde yats\u0131 namaz\u0131ndan sonra gece ge\u00e7 saatlere kadar Erzurum&#8217;un ileri gelenleri ile birlikte on g\u00fcn boyunca ilmi meselelerin yan\u0131nda yeni rejimin mahiyetini, gidi\u015fat\u0131, g\u00fcncel geli\u015fmeleri ve yap\u0131labilecekleri de de\u011ferlendirirler.<\/p>\n<p>\u0130ki hafta s\u00fcren Erzurum g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinden \u00e7\u0131kan sonu\u00e7;<\/p>\n<p><b>1925 y\u0131l\u0131 Gulan Ay\u0131<\/b>&#8216;nda\u00a0\u00a0<b>Diyarbekir&#8217;<\/b>de ba\u015fkanl\u0131k divan\u0131n\u0131n Se\u00eed\u00ea Kurd\u00ee taraf\u0131ndan temsil edilece\u011fi \u00e7ok daha geni\u015f kat\u0131l\u0131ml\u0131 bir \u015furada meseleleri masaya yat\u0131r\u0131p karara ba\u011flamak olur. (<b>13 \u015eubat&#8217;ta P\u00eeran<\/b>&#8216;da talihsiz olay patlak verip silahl\u0131 isyan ba\u015flamasa) Nursi&#8217;nin deyimiyle\u00a0<b>Gulan<\/b>\u00a0yani 1925 May\u0131s\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fecek s\u00f6zkonusu siyas\u00ee kongreden \u00e7\u0131kacak kararlara g\u00f6re bir yol haritas\u0131 belirlenip Ankara ile g\u00f6r\u00fc\u015fmelere ge\u00e7ilecektir.<\/p>\n<p>A. Firat&#8217;\u0131n bu ziyaretten aktard\u0131\u011f\u0131 ba\u015fka bir bilgi notuna g\u00f6re; Bitlis b\u00f6lgesi ileri gelenlerinin bu toplant\u0131ya kat\u0131l\u0131mlar\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in \u015e\u00eax&#8217;in kendi el yaz\u0131s\u0131 ile yazd\u0131\u011f\u0131 10 tane mektubu Nursi kendisiyle beraber g\u00f6t\u00fcr\u00fcp y\u00f6renin ilgili akt\u00f6rlerine ula\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca; Bedi\u00fczzaman, \u015eeyh Said&#8217;i\u00a0<b>\u015fehit<\/b>\u00a0makam\u0131nda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yleyerek, rejimin \u00e7ok\u00e7a eziyet ve cefas\u0131na maruz kalann \u015e\u00eax ailesini teselli etmi\u015ftir&#8230;<\/p>\n<p><b>Yaz\u0131l\u0131 belgeler ne diyor?<\/b><\/p>\n<p><b>Yaz\u0131l\u0131 belgeler<\/b>; Bedi\u00fczzaman&#8217;\u0131n att\u0131\u011f\u0131 her ad\u0131m\u0131n\u0131n gen\u00e7 kemalist rejim taraf\u0131ndan takip edilip istihbarat raporlar\u0131yla kay\u0131t alt\u0131na al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Nitekim; daha Erzurum&#8217;a gelmeden evvel,\u00a0<b>Mustafa Kemal&#8217;<\/b>le Ankara&#8217;da g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcp tart\u0131\u015fan\u00a0<b>Se\u00eed\u00ea Kurd\u00ee<\/b>\u00a0ile yeni rejimin kurucu kadrosu kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 \u00f6zel ajandalar\u0131 ile birbirlerini iyi tahlil etme olana\u011f\u0131 bulmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p><b>&#8220;Onlar ile uyu\u015famad\u0131m!&#8221;<\/b>\u00a0(Kastamonu L.) Diyerek,\u00a0<b>17 Nisan 1923<\/b>&#8216;te kesti\u011fi bir tren biletiyle Ankara&#8217;dan Gebze&#8221;ye ge\u00e7en Se\u00eed\u00ea Kurd\u00ee&#8217;nin bir y\u0131l \u00fc\u00e7 ay gibi uzunca bir zaman ge\u00e7tikten sonra \u0130stanbul&#8217;dan ayr\u0131l\u0131p 28 Temmuz 1924 tarihinde vapurla Trabzon&#8217;a ula\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 \u00f6\u011freniyoruz.<\/p>\n<p>Bu konuda d\u00f6nemin\u00a0<b>\u0130stanbul Valisi Mehmed Ra\u015fid&#8217;<\/b>in 29 Temmuz 1340 (1924) tarihli \u015fifreli telgraf\u0131 \u015f\u00f6yledir;<\/p>\n<p>&#8220;Karadeniz Vapuruyla, Trabzon tarikiyle\u2026 hareket ettikleri ve merkublar\u0131n\u00a0<b>K\u00fcrdistan&#8217;daki a\u015fair r\u00fcesas\u0131yla<\/b>\u00a0temas ederek\u00a0<b>baz\u0131 maceralar ihdas\u0131na tevess\u00fcl ihtimali<\/b>\u00a0oldu\u011fu.&#8221;<\/p>\n<p>Yeni rejimin ta o vakitten beri Bedi\u00fczzaman&#8217;dan \u00e7ekinip O&#8217;nu nas\u0131l mercek alt\u0131na ald\u0131\u011f\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in d\u00f6nemin resm\u00ee yaz\u0131\u015fmalar\u0131na bakmak yeterli olacakt\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130\u015fte, 2 A\u011fustos&#8217;ta bulundu\u011fu\u00a0<b>Trabzon&#8217;da, Vali Cemal<\/b>&#8216;in \u00e7ekti\u011fi telgraf;<\/p>\n<p>&#8220;Said-i K\u00fcrd\u00ee m\u00fchim bir \u015fahsiyettir. \u0130nk\u0131lab\u0131m\u0131za muhalif bir hava ile me\u015fbu&#8217; olarak memleketine avdetini\u00a0<b>tehlikeli<\/b>\u00a0g\u00f6zetiyorum. \u0130nat ve temerr\u00fcd\u00fc meclub olan bu adam\u0131n itma&#8217; ve ikna suretiyle\u00a0<b>behemahal al\u0131konulmas\u0131 hay\u0131rl\u0131d\u0131r<\/b>. Yar\u0131n yahut \u00f6b\u00fcr\u00fcs\u00fc g\u00fcn hareketi mukarrer id\u00fc\u011f\u00fcnden bu babda ittihaz buyurulacak tedbirin ve hatt-\u0131 hareketimizin buraya ve Erzurum&#8217;a i\u015f&#8217;ar\u0131 rica olunur.&#8221;<\/p>\n<p>Yine;\u00a0<b>3 A\u011fustos 1924<\/b>\u00a0tarihli Trabzon Vilayet Polisi M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn yazd\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131 yeterince a\u00e7\u0131kt\u0131r;<\/p>\n<p>&#8220;Mefsuh\u00a0<b>K\u00fcrd Teali Cemiyeti Azas\u0131ndan me\u015fhur Said-i K\u00fcrd\u00ee<\/b>\u00a0ile hamal esnaf\u0131ndan\u00a0<b>Amele Cemiyeti Reisi Burhaneddin<\/b>\u00a0\u0130stanbul&#8217;dan Karadeniz Vapuruyla\u00a0<b>28 Temmuz 1340-1924 tarihinde Trabzon&#8217;a v\u00fcrud\u00a0<\/b>ve<b>\u00a0<\/b>6 A\u011fustos 1340 tarihinde memleketlerine gitmek \u00fczere\u00a0<b>Erzincanl\u0131 Nuri Efendi&#8217;<\/b>nin kamyonuna r\u00e2kiben buradan m\u00fcfarakat eyledikleri\u2026 ulema ve ahaliden baz\u0131lar\u0131 ile temas etmi\u015fse dahi\u2026 h\u00fck\u00fcmet-i haz\u0131ra aleyhinde&#8230; bir delaile destres olunamad\u0131\u011f\u0131&#8230;&#8221; (3.08.1340, polis m\u00fcd\u00fcr\u00fc vekili)<\/p>\n<p><b>Trabzon Valisi Cemal Bey,<\/b>\u00a0\u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131&#8217;na g\u00f6nderdi\u011fi 7 A\u011fustos 1924 tarihli raporunda ise; Bedi\u00fczzaman&#8217;\u0131n herkesten g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc h\u00fcrmet kar\u015f\u0131s\u0131nda hayrette kalm\u0131\u015ft\u0131r;<\/p>\n<p>&#8220;Said-i K\u00fcrd\u00ee \u00fc\u00e7 g\u00fcn evvel\u00a0<b>(4 A\u011fustos<\/b>) Erzurum&#8217;a hareket etmi\u015ftir\u2026 Umumdan g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc h\u00fcrmet \u015fayan-\u0131 hayrettir.&#8221;<\/p>\n<p>Trabzon&#8217;da d\u00f6rt g\u00fcn kald\u0131ktan sonra, Erzincan \u00fczeri Erzurum&#8217;a ge\u00e7en Bedi\u00fczzaman i\u015fte tam da burada,\u00a0<b>Azad\u00ee&#8217;<\/b>nin merkezi olarak kabul edilen Erzurum&#8217;da ba\u015fta Cibranl\u0131 Halid Bey, \u015eeyh Said vb. siyasal ve din\u00ee ki\u015filiklerle g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n<p><b>Erzurum Valisi Z\u00fchd\u00fc<\/b>&#8216;n\u00fcn Ankara ile payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 istihbarat&#8217;ta daha da a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 bilgiler bulunur;<\/p>\n<p>&#8220;Said-i K\u00fcrd\u00ee ile Burhaneddin,\u00a0<b>5 A\u011fustos 1340<\/b>&#8216;da Erzurum&#8217;a gelmi\u015ftir\u2026 Burhaneddin Kelkit&#8217;e\u2026 gitmi\u015flerdir\u2026.<\/p>\n<p>Said-i K\u00fcrd\u00ee burada a\u015fair reisi\u00a0<b>Halid Bey<\/b>\u00a0ile\u00a0<b>H\u00fcseyin Hakk\u0131 ve di\u011fer zevat<\/b>la seyrek temas halindedir. \u015eimdilik bir fevkal\u00e2delik olmad\u0131\u011f\u0131 maruzdur.&#8221;<\/p>\n<p>Vali Z\u00fchd\u00fc, ald\u0131\u011f\u0131 emirler do\u011frultusunda, Se\u00eed\u00ea Kurd\u00ee&#8217;yi ad\u0131m ad\u0131m izletmi\u015f ve hem D\u00e2hiliye Vek\u00e2letine hem de yolculuktaki\u00a0 sonraki konaklar\u0131 olan Mu\u015f, Bitlis ve Wan vilayetlerine birka\u00e7 yaz\u0131 daha yazm\u0131\u015ft\u0131r;<\/p>\n<p>&#8220;Said-i K\u00fcrd\u00ee de t\u00fcccardan\u00a0<b>Van&#8217;l\u0131 Hac\u0131 Mustafa Efendi<\/b>\u00a0ile beraber Bitlis tarikiyle Van&#8217;a gitmek \u00fczere m\u00fck\u00e2r\u00ee ile bug\u00fcn Erzurum&#8217;dan hareket etmi\u015flerdir&#8230;&#8221;<\/p>\n<p>&#8220;&#8230; Said-i K\u00fcrd\u00ee A\u011fustos 1340 gecesinde H\u0131n\u0131s&#8217;\u0131n\u00a0<b>\u00c7obar Nahiyesi<\/b>nde yatarak\u2026 ferdas\u0131 g\u00fcn\u00fc Van tarikini takiben hareket etti\u011fi\u2026&#8221;<\/p>\n<p>Bedi\u00fczzaman,\u00a0<b>H\u0131n\u0131s<\/b>\u00a0\u00fczerinden\u00a0<b>Bulan\u0131k<\/b>&#8216;a ve oradan da 26 A\u011fustos&#8217;ta Bitlis&#8217;e ge\u00e7er.<\/p>\n<p>&#8221; Said-i K\u00fcrd\u00ee Bulan\u0131k&#8217;tan ge\u00e7erken\u00a0<b>Alay Zabitan\u0131ndan H\u00e2lid Bey&#8217;<\/b>le g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc, tedris ile i\u015ftigal etmek \u00fczere Van&#8217;da medrese a\u00e7aca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi\u011fi, \u015fayan-\u0131 dikkat ba\u015fkaca beyanatta bulunmad\u0131\u011f\u0131 bera-y\u0131 malumat arz olunur.&#8221; (<b>Vali vekili Sak\u0131p<\/b>)<\/p>\n<p>7 Eyl\u00fcl&#8217;de makine ba\u015f\u0131nda\u00a0<b>Bitlis Vali Vekili K\u00e2z\u0131m<\/b>&#8216;\u0131n telgraf\u0131nda Bedi\u00fczzaman&#8217;\u0131 Ankara&#8217;ya ihbar eden dil dikkat \u00e7ekicidir;<\/p>\n<p>&#8220;Said-i K\u00fcrd\u00ee&#8217;nin\u00a0<b>Kavar Nahiyesi<\/b>&#8216;nden Van taraflar\u0131na gitti\u011fini arz etmi\u015ftim. Ge\u00e7ti\u011fi yerlerde temas ettiklerine kar\u015f\u0131 Maarif Vek\u00e2leti taraf\u0131ndan Kur&#8217;an&#8217;\u0131n kald\u0131r\u0131lmak istenildi\u011fini ve Din&#8217;e riayet yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda hissiyata taalluk eden \u015fayan-\u0131 dikkat hezeyanlarda bulundu\u011fu ve Maarif vekili Vas\u0131f Beyefendi&#8217;nin \u015fah\u0131slar\u0131n\u0131 tenkid eyledi\u011fi haber verilmektedir.\u00a0<b>Molla&#8217;n\u0131n b\u00fct\u00fcn harek\u00e2t ve ahvalinin taht-\u0131 tehaff\u00fcz ve tarassuda al\u0131nmas\u0131 i\u00e7in<\/b>\u00a0Van Vilayetine tedabir ittihaz\u0131 hususunda te&#8217;min buyurulmas\u0131 maruzdur.&#8221;<\/p>\n<p>Son olarak 24 Eyl\u00fcl 1924 tarihli bir ihbar notu daha;<\/p>\n<p>&#8220;Molla Said-i Kurd\u00ee adl\u0131 \u015fah\u0131s \u0130stanbul&#8217;da kurulan K\u00fcrd Cemiyeti taraf\u0131ndan siyaset olarak kabul edilen Vilayet-i \u015earkiye&#8217;de\u00a0<b>muhtariyet<\/b>\u00a0te\u015fkili maksad\u0131yla muhaberata ba\u015flamislardir.\u00a0<b>Musul \u015eeyhleri ile irtibatlar\u0131 oldu\u011fu gibi Palu&#8217;lu \u015eeyh \u015eerif Efendi, Mu\u015f&#8217;lu Hac\u0131 Musa Bey, Bitlis eski mebusu Yusuf Ziya Bey Erzurumda mukim Miralay Halid Bey, \u00c7\u00e2pak\u00e7urlu Tayyib Efendi<\/b>\u00a0devaml\u0131 olarak halk\u0131 zehirlemeye devam etmektedirler.&#8221;\u00a0<b>(Gen\u00e7 mebusu Hamdi)<\/b><\/p>\n<p>(Telgraf metinleri i\u00e7in bknz: A. Akg\u00fcnd\u00fcz, Ar\u015fiv Belgeleri I\u015f\u0131\u011f\u0131nda Bedi\u00fczzaman, cilt 2, s. 492, 493, 494, 500, 502)<\/p>\n<p><b>Nursi, \u0130ngiliz \u0130stihbarat Raporunda<\/b><\/p>\n<p>11 Kas\u0131m 1924 tarihli ve\u00a0<b>\u00e7ok gizli<\/b>\u00a0ibareli \u0130ngiliz istihbarat raporuna g\u00f6re Nursi&#8217;nin karde\u015fi Abd\u00fclmecid, Azadi&#8217;nin Van \u015fube ba\u015fkan\u0131d\u0131r. S\u00f6zkonusu bu belgede \u00f6nemli bilgiler var;<\/p>\n<p>&#8220;<b>Molla Abd\u00fclmecit Efendi<\/b>: (Molla Said&#8217;i K\u00fcrdi&#8217;nin karde\u015fi, \u015fube ba\u015fkan\u0131)<\/p>\n<p>Sadun Bey: (Karahisar; Hasenan a\u015firetleri reisi)<\/p>\n<p>Binba\u015f\u0131 Arif Bey: (\u015eemseki; \u015eemseki a\u015firetleri reisi)<\/p>\n<p>Ali Bey: (Arif Bey&#8217;in karde\u015fi)<\/p>\n<p>Not: Bilgi verenler, \u00fcnl\u00fc\u00a0<b>Molla Said&#8217;i K\u00fcrdi<\/b>&#8216;nin Eyl\u00fcl&#8217;\u00fcn ilk g\u00fcnlerinde Bitlis \u00dczerinden Van&#8217;a gitmek \u00fczere \u0130stanbul&#8217;dan ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 i\u015fitmi\u015flerdir&#8221; (Ahmet Mesut, \u0130ngiliz Belgelerinde K\u00fcrdistan, Doz yy. 1992; 148).<\/p>\n<p>Bedi\u00fczzaman&#8217;\u0131n memleketine d\u00f6n\u00fc\u015f g\u00fczerg\u00e2h\u0131 Trabzon&#8217;a kadar deniz yoluyla, sonras\u0131nda kara yoluyla Erzurum, H\u0131n\u0131s, Bulan\u0131k, Bitlis, Tatvan ve nihayet Wan olur. Eyl\u00fcl ba\u015f\u0131nda (<b>6 Eyl\u00fcl<\/b>)\u00a0<b>Van-Wan<\/b>&#8216;a ula\u015fan Se\u00eed\u00ea Kurd\u00ee, \u015eeyh Said H\u00e2disesi bahanesi ile Burdur&#8217;a s\u00fcrg\u00fcn edilmek \u00fczere g\u00f6zalt\u0131na al\u0131nd\u0131\u011f\u0131\u00a0<b>1926 y\u0131l\u0131 Nisan Ay\u0131na<\/b>\u00a0dek hep Van&#8217;da kal\u0131r.<\/p>\n<p>Zikredilen T\u00fcrk istihbarat raporlar\u0131nda ismi ge\u00e7en baz\u0131 \u015fahsiyetler;<\/p>\n<p>\u0130stanbul&#8217;dan Tatvan&#8217;a kadarki seyahatinde Bedi\u00fczzaman&#8217;a yolda\u015fl\u0131k eden\u00a0<b>Burhaneddin<\/b>, Bitlislidir. 1920 Amele F\u0131rkas\u0131 Reisi, \u0130kinci Abd\u00fclhamid&#8217;in t\u00fcfek\u00e7ilerinden K\u00fcrd Osman&#8217;\u0131n o\u011flu olup \u015eeyh Said ve K\u00f6r H\u00fcseyin Pa\u015fa&#8217;ya yard\u0131m etti\u011fi iddias\u0131yla hep takipte tutulmu\u015ftur.<\/p>\n<p><b>Yusuf Ziya Bey<\/b>; Bitlis Ko\u00e7zade ailesinden, 1.Mecliste muhalif\u00a0 milletvekillerinden olup Azad\u00ee&#8217;nin kurucular\u0131ndand\u0131r. Bitlis&#8217;te idam edildi.<\/p>\n<p><b>Hac\u0131 Musa Beg<\/b>; Mutk\u00eeli, Hoyt\u00ee A\u015firet reisi,<\/p>\n<p>Erzurum Kongresi Heyeti Temsiliye \u00fcyesi, AZAD\u0130 komitesi kurucular\u0131ndan. Sonradan M.Kemal&#8217;e yana\u015ft\u0131\u011f\u0131 kabul edilir&#8230;<\/p>\n<p><b>Cibranl\u0131 Halid Beg;<\/b>\u00a0Mu\u015f-Varto&#8217;lu, Cibran A\u015firet reisi, miralay, Azad\u00ee&#8217;nin kurucular\u0131ndan, Bitlis&#8217;te kur\u015funa dizildi.<\/p>\n<p><b>\u00c7\u00e2pak\u00e7urlu Tayyip Ali;<\/b>\u00a0Gen\u00e7&#8217;li, KTC \u00fcyesi, \u015eeyh Said ile birlikte idam edildi.<\/p>\n<p><b>Hesenanl\u0131 Halid<\/b>\u00a0<b>Bey<\/b>: Mu\u015f-Varto do\u011fumlu, miralay. Azad\u00ee kurucular\u0131ndan ve 1925 isyan\u0131 liderlerinden. \u0130syan&#8217;dan sonra bir s\u00fcre, \u0130ran&#8217;da Simko&#8217;nun yan\u0131nda kalm\u0131\u015f, T\u00fcrkiye&#8217;ye d\u00f6n\u00fcnce, Diyarbak\u0131r&#8217;da idam edildi.<\/p>\n<p><b>G\u00f6r\u00fc\u015fmenin Kriti\u011fi<\/b><\/p>\n<p>Yaz\u0131l\u0131 belgelerle s\u00f6zl\u00fc rivayetin kriti\u011fini yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u015fu sonu\u00e7lara ula\u015f\u0131r\u0131z;<\/p>\n<p>\u00d6ncelikle; Said-i Nursi&#8217;nin, \u015e\u00eax Said&#8217;in \u00e7ocuklar\u0131 ile g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri Ankara Beyrut Palas Oteli&#8217;nde ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi kabul edilmelidir. Bunu ink\u00e2r etmek ak\u0131l ve mant\u0131kla \u00e7eli\u015fip hakikatten uzakla\u015fmakt\u0131r.<\/p>\n<p>A. Bad\u0131ll\u0131&#8217;n\u0131n Mustafa Sungur&#8217; dan yapt\u0131\u011f\u0131 rivayette de bu g\u00f6r\u00fc\u015fme do\u011frulan\u0131yor. Yaln\u0131z Onlar; i\u00e7eri\u011fi hakk\u0131nda herhangi bir bir yorumda bulunmad\u0131klar\u0131 bu g\u00f6r\u00fc\u015fmenin 1960 y\u0131l\u0131n\u0131n ilk g\u00fcnlerinde de\u011fil de 1959 y\u0131l\u0131n\u0131n son ay\u0131 Aral\u0131k&#8217;ta ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi kanaatindedirler. (Mufassal Tarih\u00e7e-i Hayat, cilt 1, s. 669)<\/p>\n<p><b>Her ne kadar resmi istihbarat raporlar\u0131nda Azad\u00ee&#8217;nin \u00f6nc\u00fc akt\u00f6rlerinin ismi ge\u00e7ip hen\u00fcz o s\u0131ralar \u00f6n planda olmayan \u015eeyh Said&#8217;in ismine rastlamasak da;<\/b><\/p>\n<p><b>Bedi\u00fczzaman&#8217;\u0131n hem Azad\u00ee liseleri ile hem de \u015e\u00eax Said ile g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri Erzurum&#8217;da fakat \u015fu farkla; s\u00f6zl\u00fc rivayette ge\u00e7en 1924 y\u0131l\u0131n\u0131n Gulan yani May\u0131s Ay\u0131n\u0131n hilaf\u0131na, yaz\u0131l\u0131 belgelerde do\u011fruland\u0131\u011f\u0131 gibi Tebax-A\u011fustos Ay\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir.<\/b><\/p>\n<p>\u0130ki hafta kadar s\u00fcren Erzurum g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinin ilm\u00ee ve de siyas\u00ee i\u00e7erikli oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131yor.<\/p>\n<p>S\u00f6zkonusu d\u00f6nemin ileri gelen K\u00fcrd dini ve mill\u00ee akt\u00f6rleri kendi anlam d\u00fcnyalar\u0131na taban tabana z\u0131t olan yeni rejimden ve onun icraatlar\u0131ndan olduk\u00e7a rahats\u0131zd\u0131rlar.<\/p>\n<p><b>G\u00f6r\u00fc\u015fmelerde; ileride geni\u015f kat\u0131l\u0131ml\u0131 bir \u015furada uzla\u015f\u0131lm\u0131\u015f olup silahl\u0131 bir ba\u015fkald\u0131r\u0131 \u015f\u0131kk\u0131 i\u015faretlenmemi\u015ftir.<\/b><\/p>\n<p>\u015eeyh Said&#8217;in Hizan \u015feyhlerine ula\u015ft\u0131rmas\u0131 i\u00e7in Bedi\u00fczzaman&#8217;a verdi\u011fi s\u00f6ylenen on kadar mektup iddias\u0131 ne s\u00f6zl\u00fc ne de yaz\u0131l\u0131 ba\u015fkaca bir delille desteklenmemi\u015ftir.<\/p>\n<p>\u015e\u00fbra tarihinden \u00f6nce 1924 Eyl\u00fcl&#8217;\u00fcnde\u00a0<b>Beyt\u00fc\u015f\u015febab \u0130syan\u0131<\/b>\u00a0ger\u00e7ekle\u015fip 1925 \u015eubat&#8217;\u0131nda\u00a0<b>P\u00eeran<\/b>&#8216;daki olayda da silahlar konu\u015funca \u015eeyh Said ayaklanman\u0131n ba\u015f akt\u00f6r\u00fc konumuna gelmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Bu beklenmedik geli\u015fmeler esnas\u0131nda Van&#8217;da Kur&#8217;an dersiyle me\u015fgul bulunan Bedi\u00fczzaman, \u015eeyh Said yakaland\u0131ktan sonra Van&#8217;\u0131n \u00e7evre mahallesi de denilebilecek\u00a0<b>\u00c7oravanis K\u00f6y\u00fc<\/b>&#8216;ne, idamdan sonra da\u00a0<b>Erek Da\u011f\u0131&#8217;<\/b>na \u00e7ekilmi\u015ftir. Al\u0131konulaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde tahmin eden Nursi, dostlar\u0131n\u0131n ve hem\u015fehrilerinin \u0131srarla ya s\u0131n\u0131ra \u00e7ekilmek veya hudud d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmak gibi tekliflerini kabul etmemi\u015ftir.<\/p>\n<p>Hadise&#8217;yi lehte-aleyhte de\u011ferlendiren yazarlar\u0131n \u00f6znel yarg\u0131lar\u0131n\u0131 bir tarafa korsak;<\/p>\n<p>\u015eeyh Said Ayaklanmas\u0131&#8217;n\u0131n a\u011f\u0131r ve trajik sonu\u00e7lar\u0131na son derece \u00fcz\u00fclen Bedi\u00fczzaman&#8217;\u0131n hadiseye kat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in duydu\u011fu herhangi bir pi\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 yoktur. Yaln\u0131z; Anadolu&#8217;da s\u00fcrg\u00fcnde iken kendilerini ziyarete gelenlere<b>;<\/b><\/p>\n<p><b>&#8220;Ben, \u015eeyh Said&#8217;in hayfini (\u00f6c\u00fcn\u00fc), alm\u0131\u015f\u0131m! (Risaleleri kast ederek) Belki biliyorsunuz nas\u0131l ald\u0131\u011f\u0131m\u0131&#8230;&#8221;<\/b>\u00a0Demi\u015ftir..<\/p>\n<p>Burada; ya\u015fam\u0131 boyunca h\u00fcrriyet sevdal\u0131s\u0131 kalm\u0131\u015f, zulme ve zalime kar\u015f\u0131 durmu\u015f Bedi\u00fczzaman&#8217;\u0131n, silahl\u0131 isyanlara ba\u015fvurmamas\u0131n\u0131n sebepleri \u00fczerinde durmak gerekecek&#8230;<\/p>\n<p><b>Ramazan Bayram\u0131n\u0131z\u0131<\/b>\u00a0kutlar; sa\u011fl\u0131k, bar\u0131\u015f, huzur dolu yar\u0131nlar dilerim.<\/p>\n<p><span style=\"color: #993300;\"><strong>Muhammed Salar-Art\u0131 Ger\u00e7ek<\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Erzincan \u00fczeri Erzurum&#8217;a ge\u00e7en Bedi\u00fczzaman i\u015fte tam da burada, Azad\u00ee&#8217;nin merkezi olarak kabul edilen Erzurum&#8217;da ba\u015fta Cibranl\u0131 Halid Bey, \u015eeyh Said vb. siyasal ve din\u00ee ki\u015filiklerle g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcr. \u00d6nce tan\u0131k anlat\u0131m\u0131; \u015eeyh Said&#8217;in torunlar\u0131ndan ve eski milletvekillerinden h\u00e2len hayatta olan\u00a0Abdulillah F\u0131rat (d.1946),\u00a013-14 ya\u015flar\u0131nda iken \u015fahit oldu\u011fu bir g\u00f6r\u00fc\u015fmeyi anlat\u0131r. Bir \u00e7ok platformda anlatt\u0131\u011f\u0131 ve benim de &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":32,"featured_media":22607,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[307,1616,742],"class_list":["post-22605","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-forum","tag-bediuzzeman","tag-manset","tag-seyh-said"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22605","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=22605"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22605\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/22607"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=22605"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=22605"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=22605"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}