{"id":22551,"date":"2023-03-28T22:42:25","date_gmt":"2023-03-28T19:42:25","guid":{"rendered":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=22551"},"modified":"2023-03-26T22:51:12","modified_gmt":"2023-03-26T19:51:12","slug":"mehmed-mihri-hilavin-kurd-dili-uzerine-calismalari-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=22551","title":{"rendered":"Mehmed Mihri Hilav\u2019\u0131n K\u00fcrd dili \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131-1"},"content":{"rendered":"<p>Bundan \u00f6nceki yaz\u0131m\u0131zda Mehmed Mihri\u2019nin K\u00fcrd dili \u00fczerine yap\u0131lan tart\u0131\u015fmalara 1913 y\u0131llar\u0131nda kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftik.\u00a0 Mehmed Mihri\u2019nin gerek\u00a0<em>Kurdistan<\/em>(1919-1920) dergisinde ve gerekse de\u00a0<em>J\u00een<\/em>\u00a0(1918-1920)<em>, Roj\u00ee Kurd<\/em>\u00a0(1913),\u00a0<em>Hetaw\u00ee Kurd<\/em>\u00a0(1913-1914) ve Hewl\u00ear\u2019de yay\u0131nlanan\u00a0<em>Hetaw<\/em>\u00a0(1955-1956) dergilerinde farkl\u0131 konularda ve a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak da K\u00fcrd dili ve edebiyat\u0131na dair \u00e7ok say\u0131da makalesi yay\u0131mlanm\u0131\u015f. Bunun yan\u0131 s\u0131ra m\u00fcderrisli\u011fi, hukuk e\u011fitimi g\u00f6rmesi, yay\u0131nc\u0131 ve yazar kimli\u011fi de eklenince \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc bir entelekt\u00fcel ki\u015filik ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n<ol>\n<li><strong>M\u00fcderris,\u00a0<\/strong><strong>dilbilimci, edip, \u015fair, hukuk\u00e7u ve yazar kimli\u011fiyle<\/strong><strong>\u00a0Mehmed Mihri Hilav<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Mehmed Mihri; Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu son d\u00f6neminde kurulan K\u00fcrt \u00f6rg\u00fctlerinin kurucu ve aktif \u00fcyelerinden biri olup \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc i\u015fleyen kalemiyle dilbilimci, edip, \u015fair, siyaset\u00e7i ve hukuk\u00e7u gibi kimliklere sahip olan fakat pek tan\u0131nmayan me\u00e7hul K\u00fcrt m\u00fcnevver ve m\u00fctefekkirlerinden biridir. Me\u00e7hul diyorum, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7ok farkl\u0131 hususiyetlerine ra\u011fmen az tan\u0131n\u0131yor ve yeni nesil gen\u00e7lerimizin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu belki de onun ad\u0131n\u0131 dahi duymam\u0131\u015ft\u0131r. Bu b\u00f6l\u00fcmde a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak onun dil \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan bahsedece\u011fim ancak \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc ve m\u00fcstesna bir \u015fahsiyet olmas\u0131 itibar\u0131yla m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar\u0131yla onun di\u011fer farkl\u0131 \u00f6zellik ve yeteneklerinden de k\u0131saca bahsetmeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m.<\/p>\n<p>Mehmed Mihri, 1885 y\u0131l\u0131nda S\u0131ne\u2019ye ba\u011fl\u0131 C\u0131wanro b\u00f6lgesinde bulunan D\u0131\u015fe(\u00ea) k\u00f6y\u00fcnde do\u011fmu\u015f. Kimli\u011finde do\u011fum yeri olarak \u201cMusul\u2019a ba\u011fl\u0131 S\u0131ne kasabas\u0131\u201d yaz\u0131lsa da, asl\u0131nda \u201cS\u0131ne-Sin\u00ea\u201d Do\u011fu Kurdistan\u2019da yani bug\u00fcnk\u00fc \u0130ran\u2019\u0131n siyasi s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde bulunan bir K\u00fcrd \u015fehridir. \u00d6yle anla\u015f\u0131l\u0131yor ki o d\u00f6nemde s\u00f6z konusu kasaba ya idari olarak Musul vilayetine ba\u011fl\u0131yd\u0131 ya da Osmanl\u0131 h\u00fcviyetnamesini alabilmek ve vatanda\u015fl\u0131\u011fa kabul edilmek i\u00e7in b\u00f6yle bir y\u00f6nteme ba\u015fvurulmu\u015ftur. O\u011flu Selahattin Hilav\u2019\u0131n aktar\u0131m\u0131na g\u00f6re, \u201cMehmet Mihri Bey, ikisi k\u0131z, yedisi de erkek olmak \u00fczere on \u00e7ocuklu bir ailenin o\u011fludur. Babas\u0131 G\u00fclamber b\u00f6lgesinde k\u00fc\u00e7\u00fck Molla lakab\u0131yla tan\u0131nan, medreseleri olan \u00fcnl\u00fc bir din bilgini\u201d<a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-mehmed-mihri-hilavin-kurd-dili-uzerine-calismalari-1\/#_ftn1\" name=\"_ftnref1\">[1]<\/a>\u00a0dir. Babas\u0131 m\u00fcft\u00fcl\u00fck yapt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, M\u00fcft\u00fc Molla Abdullah olarak tan\u0131n\u0131r. Dedesi,\u00a0Molla Mahmut olup me\u015fhur Ciwanrolu M\u00fczafer Han\u2019\u0131n torunudur. Annesi de b\u00f6lgenin tan\u0131nan ailelerinden \u015eeyh \u015eahabettin Talsi\u2019nin k\u0131z\u0131d\u0131r. Mehmed Mihri\u2019nin mensubu oldu\u011fu aile, bug\u00fcn de Do\u011fu K\u00fcrdistan\u2019da \u201cM\u00fcftizade\u201d ailesi nam\u0131yla tan\u0131nmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Mehmed Mihri, tahsilinin ilk evresini kendi k\u00f6y\u00fcnde aile medresesinde tamamlar ve bu d\u00f6nemdeki \u00f6\u011fretmenlerinden biri de babas\u0131d\u0131r. Daha sonra S\u0131ne \u015fehrine giderek burada tan\u0131nan alimlerden ders al\u0131r. Oradan da B\u00eazara kasabas\u0131na, sonra da Serde\u015ft \u015fehrine giderek Molla Kadir\u2019den gerekli dersleri al\u0131r. Serde\u015ft\u2019ten sonra\u00a0tahsilini tamamlamak i\u00e7in Hewl\u00ear \u015fehrine gider ve burada ald\u0131\u011f\u0131 dersleri ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u015fekilde vererek 1904 y\u0131l\u0131nda Molla Ebubekir\u2019den icazetini al\u0131r.<\/p>\n<p>Tahsilini tamamlayan Mehmed Mihri, Di\u015f\u00ea k\u00f6y\u00fcne d\u00f6ner. Buradaki medresede bir m\u00fcddet okuma, hitabet ve felsefe derslerini verir. Bu arada babas\u0131yla ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 anla\u015fmazl\u0131klar nedeniyle S\u0131ne \u015fehrini terk ederek Kuzey K\u00fcrdistan\u2019a y\u00f6nelir. Bir m\u00fcddet\u00a0Van\u2019daki Horhor medresesinde tahsil g\u00f6r\u00fcr ve Molla Said-i Kurdi ile tan\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar\u0131 da bu d\u00f6nemde ba\u015flar. Bir m\u00fcddet burada kald\u0131ktan sonra buradan da Trabzon \u00fczerinden \u0130stanbul\u2019a gider.<\/p>\n<p>Mehmed Mihri, \u201c\u00c7ok iyi derecede Fars\u00e7a, Arap\u00e7a ve K\u00fcrt\u00e7e dillerini biliyor ve klasik Do\u011fu k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle yeti\u015fmi\u015fti.\u201d<a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-mehmed-mihri-hilavin-kurd-dili-uzerine-calismalari-1\/#_ftn2\" name=\"_ftnref2\">[2]<\/a>\u00a0Musa Anter\u2019in aktar\u0131m\u0131na g\u00f6re, \u201cMehmed Mihri\u2019nin bilmedi\u011fi dil yoktu sanki. Arap\u00e7a, Fars\u00e7a, T\u00fcrk\u00e7e, Frans\u0131zca ve K\u00fcrd\u00e7enin t\u00fcm leh\u00e7e ve \u015fivelerine h\u00e2kimdi.\u201d<a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-mehmed-mihri-hilavin-kurd-dili-uzerine-calismalari-1\/#_ftn3\" name=\"_ftnref3\">[3]<\/a>\u00a0\u0130stanbul\u2019a geldikten sonra, Fatih Medresesi\u2019nde tahsilini s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr ve dersiam olmak i\u00e7in ru\u00fbs s\u0131nav\u0131na girmek \u00fczere m\u00fcracaatta bulunur. Kendi anlat\u0131m\u0131yla; \u201cRu\u00fbs imtihan\u0131na girmek i\u00e7in toplam 680 imam ba\u015fvuruda bulunmu\u015ftu. O zaman ben 22 ya\u015f\u0131nda idim, di\u011fer imamlar\u0131n ise en genci 40 ya\u015f\u0131nda ve geri kalanlar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu da 75 ya\u015f civar\u0131ndayd\u0131. \u0130mtihan Ebus\u2019\u00fbd dershanesinde yap\u0131ld\u0131 ve 1310 (1894-1895) y\u0131l\u0131ndan beri Al\u00ee Osman devletinde b\u00f6yle a\u011f\u0131r bir imtihan yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131. T\u00fcrk\u00e7e hi\u00e7 bilmiyordum, Arap\u00e7a ve Fars\u00e7a c\u00fcmle kuruyordum ve Abd\u00fclhak Hamit\u2019in T\u00fcrk\u00e7esi gibi sonuna \u201cdir\u201d eki getiriyordum 680 ki\u015finin kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bu imtihanda ancak 10 ki\u015fi kazanabildi ve ben de bu on ki\u015finin i\u00e7erisinde birinci oldum.\u201d<a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-mehmed-mihri-hilavin-kurd-dili-uzerine-calismalari-1\/#_ftn4\" name=\"_ftnref4\">[4]<\/a>\u00a0Mehmed Mihri buradaki tahsilini de iyi bir dereceyle tamamlad\u0131ktan sonra, ayn\u0131 medresede \u00f6\u011fretmeni olan ve daha sonra da kay\u0131npederi olacak Da\u011f\u0131stanl\u0131 H\u00fcseyin H\u00fcsn\u00fc Efendi\u2019nin de deste\u011fiyle, Fatih Medresesi\u2019nde dersiam olarak g\u00f6reve ba\u015flar. Bu s\u00fcre\u00e7te \u0130stanbul\u2019daki \u00e7ok say\u0131da K\u00fcrt \u00f6\u011frenci, m\u00fcnevver ve \u015fahsiyetleriyle tan\u0131\u015f\u0131r ki bu \u015fahsiyetlerden biri de \u0130smail Hakk\u0131 Baban\u2019d\u0131r.<\/p>\n<p>1912\u2019lerin sonlar\u0131nda \u0130stanbul\u2019da bulunan K\u00fcrt \u00f6\u011frencileri bir araya gelerek K\u00fcrd Talebe H\u00eavi Cemiyeti ad\u0131yla bir gen\u00e7lik \u00f6rg\u00fct\u00fc kurarlar. Kurulu\u015f kongresinde \u00d6mer Cemil Pa\u015fa ve daha sonra yap\u0131lan ola\u011fan kongrede de Memduh Selim cemiyetin genel sekreterli\u011fine se\u00e7ilir. H\u00eav\u00ee Cemiyeti,\u00a0kurulu\u015ftan k\u0131sa bir s\u00fcre sonra \u00f6nemli bir \u00fcye ve taraftar kitlesi olu\u015fturur. Kadri Cemil Pa\u015fa\u2019n\u0131n aktar\u0131m\u0131na g\u00f6re \u00fcyeler aras\u0131nda en \u00e7ok tan\u0131nanlar\u0131 \u015funlard\u0131: \u201cMemduh Selim Bey, Kemal Fevzi ve karde\u015fi Ziya Vehbi, Kerk\u00fckl\u00fc Necmettin H\u00fcseyni, Aziz Babanzade, Arvasizade Mehmed \u015eefik, M\u00fck\u00fcsl\u00fc Hamza, Harputlu Tayip Ali, S\u00fcleymaniyeli Abd\u00fclkadir, Diyarbekirli Salih, Ekrem Cemil Pa\u015fa, Diyarbekirli Abd\u00fclkadir, Asaf Bedirhan, Diyarbekirli Mustafa Re\u015fat, Mahabatl\u0131 Dr. Mustafa \u015eevki,\u00a0<strong>S\u0131neli Mihri,\u00a0<\/strong>Dr. Fuat ve Hakkarili Abd\u00fcrrahim Rahmi.\u201d<a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-mehmed-mihri-hilavin-kurd-dili-uzerine-calismalari-1\/#_ftn5\" name=\"_ftnref5\">[5]<\/a><\/p>\n<p>H\u00eav\u00ee Cemiyeti, 6 Haziran 1913 tarihinde\u00a0<em>Roj\u00ee Kurd<\/em>\u00a0ad\u0131yla bir dergi yay\u0131nlamaya ba\u015flar. Her ge\u00e7en g\u00fcnle birlikte yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar ve yay\u0131n faaliyetiyle H\u00eav\u00ee, ger\u00e7ekten K\u00fcrd gen\u00e7li\u011finin parlayan umuduna d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Bu nedenle d\u00f6nemin \u0130ttihat ve Terakki y\u00f6netimi, gittik\u00e7e bu \u00e7al\u0131\u015fmalardan rahats\u0131z olur\u00a0ve uygulad\u0131\u011f\u0131 bask\u0131larla H\u00eav\u00ee \u00fcyeleri ve \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131 y\u0131ld\u0131rmak ister. Bu bask\u0131lar\u0131n sonucu olarak d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc say\u0131dan sonra\u00a0<em>Roj\u00ee Kurd<\/em>\u2019\u00fcn yay\u0131n\u0131 durdurulur.<\/p>\n<p>Mehmed Mihri\u2019nin\u00a0<em>Roj\u00ee Kurd<\/em>\u00a0dergisindeki ilk yaz\u0131s\u0131, \u201c<em>Le tar\u00eek\u00ee bo ronak\u00ee [Karanl\u0131ktan Ayd\u0131nl\u0131\u011fa]<\/em>\u201d<a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-mehmed-mihri-hilavin-kurd-dili-uzerine-calismalari-1\/#_ftn6\" name=\"_ftnref6\">[6]<\/a>\u00a0ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla\u00a0<em>derginin<\/em>\u00a0d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc say\u0131s\u0131nda yay\u0131mlanm\u0131\u015f.<\/p>\n<p>* * *<\/p>\n<p>Bug\u00fcn ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z b\u00f6lgede ve d\u00fcnyada ba\u015fta do\u011fa afetleri olmak \u00fczere, sava\u015flar, yoksulluk ve bundan kaynakl\u0131 g\u00f6\u00e7ler insanl\u0131\u011f\u0131n gelece\u011fi i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir tehlike arzetmektedir. Biz K\u00fcrdler nazar\u0131nda zul\u00fcm, boyunduruk ve s\u0131k\u0131nt\u0131lardan kurtulu\u015f anlam\u0131na gelen Newroz; yeni bir g\u00fcn, yeni bir hayat ve yeni bir d\u00fcnyaya ula\u015fmay\u0131 sembolize eder. Bu i\u00e7eri\u011fiyle ba\u015fta K\u00fcrd milleti olmak \u00fczere, onu kutlayan b\u00fct\u00fcn milletlerin ve halklar\u0131n Newroz\u2019u kutlu olsun.<\/p>\n<p>Newroza we p\u00eeroz be!<\/p>\n<p>Newroza \u015fima p\u00eeroz bo!<\/p>\n<p>Newroztan p\u00eeroz b\u00ea!<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Se\u00eed Veroj-\u00a0https:\/\/www.rudaw.net\/turkish\/opinion\/19032023<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-mehmed-mihri-hilavin-kurd-dili-uzerine-calismalari-1\/#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[1]<\/a>\u00a0Sema Rifat,\u00a0<em>Selahattin Hilav ve Paris Mektuplar\u0131<\/em>, T\u00fcrkiye \u0130\u015f Bankas\u0131 Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, Ekim 2006, s. 13<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-mehmed-mihri-hilavin-kurd-dili-uzerine-calismalari-1\/#_ftnref2\" name=\"_ftn2\">[2]<\/a>\u00a0Sema Rifat, a.g.e., s. 16<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-mehmed-mihri-hilavin-kurd-dili-uzerine-calismalari-1\/#_ftnref3\" name=\"_ftn3\">[3]<\/a>\u00a0Musa Anter,\u00a0<em>Hat\u0131ralar\u0131m<\/em>, Aram Yay\u0131nlar\u0131, \u0130kinci Bask\u0131, \u0130stanbul, 2011, s. 69<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-mehmed-mihri-hilavin-kurd-dili-uzerine-calismalari-1\/#_ftnref4\" name=\"_ftn4\">[4]<\/a>\u00a0M. M.\u00a0<em>Yek\u00eet\u00ee ziman\u00ea Kurd\u00ee: Ziman\u00ee \u00eame yek cor e, \u015f\u00eewekan\u00ee zor e<\/em>,<em>\u00a0Kovar\u00ee Hetaw<\/em>, Jimar: 60, Heyn\u00ee 20\u00ea N\u00eesan 1956, s. 2-3<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-mehmed-mihri-hilavin-kurd-dili-uzerine-calismalari-1\/#_ftnref5\" name=\"_ftn5\">[5]<\/a>\u00a0Kadri Cemil Pa\u015fa (Zinar Silop\u00ee),\u00a0<em>Doza Kurdistan: K\u00fcrt Milletinin 60 Y\u0131ll\u0131k Esaretten Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131 Hat\u0131ralar\u0131<\/em>, \u00d6zge Yay\u0131nalr\u0131, \u0130kinci Bas\u0131m, Ankara-1991, s. 35<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/kovarabir.com\/seid-veroj-mehmed-mihri-hilavin-kurd-dili-uzerine-calismalari-1\/#_ftnref6\" name=\"_ftn6\">[6]<\/a>\u00a0Se\u00eed Veroj,\u00a0<em>Cem\u00eeyeta H\u00eav\u00ee ya Talabey\u00ea Kurd (K\u00fcrd Talabe H\u00eav\u00ee Cem\u00eeyet\u00ee) \u00fb Roj\u00ee Kurd (1913<\/em>), We\u015fan\u00ean Dara, D\u00eeyarbekir, 2020, r. 167-168<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bundan \u00f6nceki yaz\u0131m\u0131zda Mehmed Mihri\u2019nin K\u00fcrd dili \u00fczerine yap\u0131lan tart\u0131\u015fmalara 1913 y\u0131llar\u0131nda kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftik.\u00a0 Mehmed Mihri\u2019nin gerek\u00a0Kurdistan(1919-1920) dergisinde ve gerekse de\u00a0J\u00een\u00a0(1918-1920), Roj\u00ee Kurd\u00a0(1913),\u00a0Hetaw\u00ee Kurd\u00a0(1913-1914) ve Hewl\u00ear\u2019de yay\u0131nlanan\u00a0Hetaw\u00a0(1955-1956) dergilerinde farkl\u0131 konularda ve a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak da K\u00fcrd dili ve edebiyat\u0131na dair \u00e7ok say\u0131da makalesi yay\u0131mlanm\u0131\u015f. Bunun yan\u0131 s\u0131ra m\u00fcderrisli\u011fi, hukuk e\u011fitimi g\u00f6rmesi, yay\u0131nc\u0131 ve yazar kimli\u011fi de &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":32,"featured_media":22552,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5369],"tags":[6052,4212],"class_list":["post-22551","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-dilbilgisi","tag-kurt-dili-calismalari","tag-mehmed-mihri-hilav"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22551","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=22551"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22551\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/22552"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=22551"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=22551"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=22551"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}