{"id":22548,"date":"2023-03-26T22:39:40","date_gmt":"2023-03-26T19:39:40","guid":{"rendered":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=22548"},"modified":"2023-03-26T23:08:56","modified_gmt":"2023-03-26T20:08:56","slug":"kurd-delegasyonu-heyeti-reisi-serif-pasa-hazretlerinin-sulh-konferansina-takdim-ettigi-muhtiranin-tercumesinin-suretidir-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=22548","title":{"rendered":"K\u00fcrd Delegasyonu Heyeti Reisi \u015eerif Pa\u015fa Hazretlerinin Sulh Konferans\u0131\u2019na Takdim Etti\u011fi Muht\u0131ran\u0131n Terc\u00fcmesinin Suretidir [1]"},"content":{"rendered":"
(Kurdistan\u00a0<\/em>Mecmuas\u0131, Say\u0131: 9-10-11-12)<\/strong><\/h5>\n

1<\/strong><\/p>\n

Geni\u015f bir \u00f6l\u00e7\u00fc dahilinde emperyalist bir gayeyi hedefleyen Ermeni isteklerinin bug\u00fcn resmen ilan edilmesi \u00fczerine, K\u00fcrdlerin de isteklerini Sulh Konferans\u0131 huzurunda daha a\u00e7\u0131k bir eda ile ve ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir \u015fekilde sunabilece\u011fi kanaatindeyim.<\/p>\n

Irk noktay\u0131 nazar\u0131ndan, T\u00fcrkiye-K\u00fcrdistan\u2019\u0131 hudutlar\u0131 \u015fu suretle ba\u015flar: \u201cZiven\u201din kuzeyinden ba\u015flayarak Kafkasya hududu \u00fczerinden bat\u0131ya do\u011fu Erzurum, Erzincan, Kemah, Arapgir, Besni, Divri\u011fi\u2019ye kadar uzar. G\u00fcneyde Haran, Sincar da\u011flar\u0131, Tilesfer, Erbil, Kerk\u00fck, S\u00fcleymaniye, Hewraman, Sine.<\/p>\n

\u015earkta [Do\u011fu\u2019da]: Revand\u0131z, Ba\u011fkale, Vesirkale ve \u0130ran hududunu takiben Ararat da\u011flar\u0131na kadar uzan\u0131r.<\/p>\n

K\u00fcrdler mezk\u00fbr m\u0131nt\u0131kay\u0131 tarihin en eski devirlerinden muhtelif [\u00e7e\u015fitli] unvanlarla ve son 1300 sene zarf\u0131nda K\u00fcrd nam\u0131yla isimlendirilmi\u015fler ve mezk\u00fbr havalide [belirtilen y\u00f6relerde] yerle\u015fik bulunmu\u015flard\u0131r. Yavuz Sultan Selim\u2019e iste\u011fiyle biat edinceye kadar K\u00fcrdler, k\u0131rk alt\u0131 (46) emirlik halinde h\u00fck\u00fcmlerini icra ediyorlard\u0131. Diyarbekir, Dinever, \u015eari, Sul, Lur, Erdelan, Hakari, \u0130madiye, Gurgul, Fin\u0131k, Hisnek\u00eef, \u00c7emi\u015fkezek, Merdazi, E\u011fil, Sason, Hizan, Kis, \u015e\u00eervan, Duzin, Erdehan, Hak, Terkel\/Tercil, Seidi, Suleymaniye, Savan, Terkur, Kale, Davud, Baykan, Bitlis, Garzan, Botan vs. y\u00f6releri ad\u0131 ge\u00e7en emirliklerin hakimiyetleri alt\u0131nda bulunuyorlard\u0131.<\/p>\n

\u201cMomser\u201d, Roma tarihinde Ermenistan\u2019\u0131, Dicle, F\u0131rat ve Kor nehirlerinin kayna\u011f\u0131nda g\u00f6steriyor. \u0130ngilizce \u201cTotales\u201din ansiklopedisi, bu hususta daha geni\u015f malumat\u0131 ihtiva etmekle, ad\u0131 ge\u00e7en eserden a\u015fa\u011f\u0131da belirti\u011fimiz gibi iktibasta [al\u0131nt\u0131da] bulunuyoruz. T\u00fcrkiye, Rusya ve \u0130ran aras\u0131nda teksim olunup Ararat da\u011flar\u0131 zirvelerine h\u00e2kim yaylalara sahip bulunan Ermenistan, Asya ve Hazar denizinin bat\u0131s\u0131nda, K\u00fcrdistan da\u011flar\u0131n\u0131n kuzeyinde bulunan bir memlekettir.<\/p>\n

K\u00fcrdlere ait arazi \u00fczerinde haks\u0131z bir \u015fekilde iddiada bulunan Ermenilere, a\u00e7\u0131klanan malumatla hangi araziye sahiplenebileceklerini b\u00fcy\u00fck bir a\u00e7\u0131kl\u0131kla g\u00f6stermektedir.<\/p>\n

Erzurum vilayeti dahilindeki K\u00fcrdl\u00fck hakk\u0131nda en ciddi ve en hakl\u0131 malumata, co\u011frafya alimi \u201cElize Reqlas\u201d\u0131n eserinde tesad\u00fcf olunmaktad\u0131r. Ad\u0131 ge\u00e7en eserinde \u0131rka dair s\u0131n\u0131rlar\u0131 ve K\u00fcrd n\u00fcfusunun ekseriyeti itibariyle me\u015fru K\u00fcrdistan hudutlar\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015ftir.<\/p>\n

D\u00fcnya haritas\u0131n\u0131n mahv-u ispat\u0131 (baz\u0131 yerleri silme, baz\u0131 yerleri d\u00fczeltme) suretiyle yeniden \u00e7izilmesi hususunda y\u00fcce insanl\u0131k heyeti taraf\u0131ndan vuku bulacak te\u015febb\u00fcsler esnas\u0131nda b\u00fcy\u00fck co\u011frafya aliminin ismini zikretmeden ge\u00e7meyece\u011fiz. Ad\u0131 ge\u00e7en, K\u00fcrdler hakk\u0131nda diyor ki:<\/p>\n

K\u00fcrdler, yo\u011funla\u015fan cemaatler ve a\u015firetler te\u015fkil ettikleri m\u0131nt\u0131kalarda bilhassa \u201cZab-\u0131 Kebir\u201d [B\u00fcy\u00fck Zap] havzas\u0131nda, T\u00fcrkler ve \u0130ranl\u0131lara kar\u015f\u0131 m\u00fcmtaz bir h\u00fck\u00fcmet te\u015fkil etmek arzu ve ihtiras\u0131n\u0131 e\u011fitmekte, geni\u015f bir hak sahibidirler.<\/p>\n

\u0130\u015fte 1885\u2019te bat\u0131l\u0131 bir co\u011frafya aliminin s\u00f6zleri, hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz konferansta daha sair yetkili kaynaklardan elde edilmi\u015f vesikalar da s\u00f6z konusu olacakt\u0131r.<\/p>\n

Cengaver \u00f6zellikleriyle temay\u00fcz eden ve istiklale a\u015f\u0131k ve bu hakk\u0131 herkesten k\u0131skanan K\u00fcrdlerin \u00e7o\u011funlu\u011fu te\u015fkil ettikleri m\u0131nt\u0131kalar\u0131n te\u015fekk\u00fcl edilecek Ermenistan h\u00fck\u00fcmet havzas\u0131na dahil edildi\u011fi takdirde, meydana gelecek vaziyeti m\u00fcsaadenizle izah edeyim.<\/p>\n

Bu \u015fartlar alt\u0131nda te\u015fekk\u00fcl edecek ordu bulundurmad\u0131k\u00e7a i\u00e7 kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar devam edecek ve bu ordunun varl\u0131\u011f\u0131 halinde bile mezkur ordu s\u00fcrekli \u00e7etelerle m\u00fccadelede ba\u015f edemeyecektir.<\/p>\n

Ermeniler, Hz. \u0130sa\u2019n\u0131n do\u011fumundan elli sene \u00f6nce ya\u015fayan \u201cDikran\u201d h\u00fck\u00fcmetinin mevcudiyetine istinaden muazzam bir Ermenistan hukukunun talebinde bulunurken, h\u00fck\u00fcmeti icrra ettikleri arazinin Roma \u0130mparatorlu\u011fu\u2019na ait oldu\u011funu ve \u201cDikran\u201d\u0131n hali hayat\u0131nda ba\u015ftan ba\u015fa \u201cPumbe\u201d taraf\u0131ndan istila oldu\u011funu her nas\u0131lsa unutuyordur.<\/p>\n

Bu ger\u00e7ekler Ermenilerin b\u00fcy\u00fck Ermenistan\u2019\u0131, uluslararas\u0131 g\u00fc\u00e7lere bu telkinlere m\u00fcsaade etmeyecekleri ise a\u015fikard\u0131r.<\/p>\n

Ermeniler ve taraftarlar\u0131 ileri s\u00fcrd\u00fckleri arzu ve iddialar\u0131, K\u00fcrdistan\u2019da bulunan be\u015f-on bin Ermeniye dayanmakla hak iddias\u0131nda bulunmak istiyorlar. Biz bu iddialara cevap olmak \u00fczere \u201cNatals\u201d\u0131n \u015fu s\u00f6zlerini tekrar edece\u011fiz.<\/p>\n

Ermeniler ta eski devirlerden beri ya\u015fad\u0131klar\u0131 yerlerde g\u00f6\u00e7 etmek suretiyle yerle\u015fmi\u015flerdir. Ermeniler, Yahudiler gibi yaln\u0131z ticari te\u015febb\u00fcsleriyle me\u015fgul olarak b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 saraf ve bankerlerden ibarettir. K\u00fcrdler, hi\u00e7bir zaman bu ticari te\u015febb\u00fcs sayesinde Ermeni az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131n K\u00fcrdistan\u2019da geni\u015f menfaat alanlar\u0131n\u0131 temin etti\u011fini ve s\u0131rf K\u00fcrdlerden fayda sa\u011flamak maksad\u0131yla Ermenilerin K\u00fcrdistan b\u00f6lgesinde g\u00f6\u00e7 ettiklerini inkar etmeye l\u00fczum g\u00f6rm\u00fcyorlar. Ermeniler, ayn\u0131 his ve maksad\u0131n tesiriyle ziraat\u0131 t\u00fcm\u00fcyle ihmal ederek \u015fehir ve kasabalarda ya\u015famay\u0131 tercih etmi\u015flerdir.<\/p>\n

Ermeni az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131, m\u00fcsbet olmak \u00fczere T\u00fcrkiye ve Avrupa biyik devletleri taraf\u0131ndan tesbit edilen en salahiyetli vesikalar\u0131 g\u00f6sterebiliriz.<\/p>\n

Berlin Ant\u015fla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131 m\u00fcteakip \u0130ngiliz generallerinden ve vefat eden \u201cLiker\u201d Pa\u015fa, \u015eura-y\u0131 Devlet reisi merhum Said Pa\u015fa[2]<\/a>\u00a0ve Ermeni ileri gelenlerinden Minas Efendi\u2019den olu\u015fan bir heyet, muhtelif unsurlar\u0131n say\u0131lar\u0131 nisbeti hakk\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fma ve tetkiklerde bulunmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n

Bahsedilen tetkiklerden misal olarak Diyarbekir\u2019de yap\u0131lan n\u00fcfus say\u0131m\u0131ndaki neticeyi arz edelim: Ad\u0131 ge\u00e7en vilayette 840.000 n\u00fcfus yaz\u0131lm\u0131\u015f, bunun 600.000 \u2018i \u0130slam, 240.000\u2019i Ermeni ve Yahudi\u2019den ibarettir.<\/p>\n

1895 senesinde K\u00fcrd dostu olmaktan pek uzak olan Rusya Hariciye Naz\u0131r\u0131 Prens Lobanuf; Osmanl\u0131 \u00fclkesinin her taraf\u0131nda Ermenilerin az\u0131nl\u0131kta bulundu\u011funu resmen beyanda bulunmu\u015ftur.<\/p>\n

3 Te\u015frinisani 1896 tarihinde Frans\u0131z mebusan meclisinde, Ermeni meselesi hakk\u0131nda vuku bulan m\u00fcnaka\u015falar esnas\u0131nda (m\u00fcnaka\u015fa safhalar\u0131 Frans\u0131z resmi gazetesinin 4 Te\u015frini sani 1896 tarihli n\u00fcshas\u0131n\u0131n 1357-1358\u2019ci sayfalar\u0131nda mevcuttur.), Hariciye Naz\u0131r\u0131 a\u015fa\u011f\u0131daki \u015fekilde beyanatta bulunmu\u015ftur: Halihaz\u0131rda mevzubahis [s\u00f6zkonusu] olan T\u00fcrk vilayetleri hakk\u0131nda sahip oldu\u011fumuz say\u0131m belgelerinde, mezkur vilayetlerdeki Ermeni n\u00fcfusunun genel n\u00fcfusa g\u00f6re ancak y\u00fczde on \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fc (%13\u2019n\u00fc) te\u015fkil etti\u011fini g\u00f6stermektedir.<\/p>\n

Esasen Ermenilerin Asya vilayetlerindeki vaziyetleri uyumlu bir \u015fekilde olmay\u0131p k\u0131smen toplu, k\u0131smen da\u011f\u0131n\u0131k bir haldedir. \u00d6zetle mezkur vilayetlerde bu bedbaht milletin bir muhtariyet (otonom) idareye ula\u015fmalar\u0131 i\u00e7in ger\u00e7ek bir ekseriyete [\u00e7o\u011funlu\u011fa] sahip bulundu\u011fu bir yo\u011funluk ve \u00e7o\u011funluk noktas\u0131na tesad\u00fcf olunmamaktad\u0131r.<\/p>\n

Nihayet K\u00fcrd taleplerindeki esaslar\u0131n hakikate olan uygunlu\u011funu g\u00f6stermek umuduyla Rus Erkan\u0131 Harbiye\u2019si taraf\u0131ndan tanzim olunup [d\u00fczenlenmi\u015f] gizli bir surette baz\u0131 \u015fah\u0131slara da\u011f\u0131t\u0131lan risaleden baz\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131 al\u0131nt\u0131layaca\u011f\u0131z.<\/p>\n

(Devam\u0131 var.)<\/p>\n

2<\/strong><\/p>\n

Gizlili\u011fi \u015f\u00fcpheden azade olan bu risale, s\u0131rf Rus siyaset ve ordusunun menfaat\u0131 noktay\u0131 nazar\u0131nda kaleme al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. S\u00f6zkonusu risalenin mahrem (gizli) olmas\u0131 itibar\u0131yla K\u00fcrdler ve Ermeniler hakk\u0131nda en hakl\u0131 ve en tarafs\u0131z malumat\u0131 ihtiva edece\u011fi apa\u00e7\u0131kt\u0131r. Ermenilere nazaran tamam\u0131yla Ermeni olan Van ve Bitlis hak\u0131nda ad\u0131ge\u00e7en risale m\u00fcellifi diyor ki: \u201cOsmanl\u0131 Asyas\u0131\u2019n\u0131n bu iki vilayetinde K\u00fcrdlerin n\u00fcfusu Ermenilerden daha \u00e7oktur. Van\u2019da %26 Ermeniye mukabil (kar\u015f\u0131l\u0131k) %46 K\u00fcrd; Bitlis\u2019te %39 Ermeniye mukabil %55 nispetinde K\u00fcrd mevcuttur. Bu vilayette K\u00fcrdlerle ayn\u0131 dinde olan T\u00fcrklerin n\u00fcfusu bu nispete dahil de\u011fildir. Yaln\u0131z Van ve Mu\u015f\u2019ta K\u00fcrdlerle Ermeniler n\u00fcfus itibar\u0131yla a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 e\u015fit gibidirler. Bitlis vilayetinin bir k\u0131sm\u0131nda %50 K\u00fcrde mukabil %40 nispetinde Ermeni vard\u0131r. Di\u011fer vilayette ise, K\u00fcrdler Ermenilerden ziyadesiyle \u00e7o\u011funlukta ve n\u00fcfus itibar\u0131yla fazlad\u0131r.<\/p>\n

H\u00fclasa ad\u0131 ge\u00e7en vilayetlerin hi\u00e7birinde Ermeniler n\u00fcfusun yar\u0131s\u0131n\u0131 bile te\u015fkil edememi\u015flerdir. K\u00fcrdler Hakkaride genel n\u00fcfusun %56\u2019s\u0131n\u0131, Siirtte %60\u2019\u0131n\u0131, Gen\u00e7\u2019te %79\u2019unu olu\u015ftururlar. Mezk\u00fbr civarda K\u00fcrd n\u00fcfusu o kadar \u00fcst\u00fcnd\u00fcr ki oradaki Ermeniler bile K\u00fcrd\u00e7eden ba\u015fka bir dille konu\u015fmazlar. Hatt Van ve Bitlis vilayetlerinin baz\u0131 m\u0131nt\u0131kalar\u0131nda bile Ermeni dili kilise ve rahipler s\u0131n\u0131f\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Belirtilen vilayetlerde halk\u0131n diyanet noktas\u0131ndan say\u0131lar\u0131n\u0131n nisbeti a\u015fa\u011f\u0131daki \u015fek\u015fldedir:<\/p>\n

Van\u2019da %50 m\u00fcsl\u00fcman, %43 hristiyan, %3 di\u011fer dinlere mensupturlar. Hakkari\u2019de %56 M\u00fcsl\u00fcman, %43 Hristiyan, %1 ba\u015fkalar\u0131. Bitlis vilayetinin binnefs (bizzat) Bitlis livas\u0131nda %60 M\u00fcsl\u00fcman, %40 Ermeni. Mu\u015fta %51 M\u00fcsl\u00fcman, %48 Hristiyan, %1 di\u011fer dinlerden. Siirtt\u2019te %65 M\u00fcsl\u00fcman, %34 Hristiyan, %1 di\u011fer dinlere mensupturlar.<\/p>\n

Dini itibar\u0131yla belirtilen civarlar\u0131n say\u0131 nisbeti \u201c32\u201d kazaya b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f olan s\u00f6zkonusu vilayetlerde Hristiyanlar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fa sahip bulundu\u011fu yerler yaln\u0131z sekiz kazayla s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Di\u011fer kazalar\u0131n t\u00fcm\u00fcnde \u00e7o\u011funlu\u011fa sahip olan M\u00fcsl\u00fcmanlard\u0131r.<\/p>\n

Feci hadiselerin b\u00fct\u00fcn Avrupa\u2019n\u0131n tevecc\u00fchlerini Ermeniler lehine \u00e7evirdi\u011fi bir zamanda a\u00e7\u0131klanan resmi beyanat\u0131n t\u00fcm\u00fc, Ermenilerini T\u00fcrkiye\u2019nin hi\u00e7bir noktas\u0131nda \u00e7o\u011funlu\u011fa sahip olmad\u0131klar\u0131n\u0131 en beli\u011f (d\u00fczg\u00fcn) bir ifade ile ispat etmi\u015ftir.<\/p>\n

K\u00fcrdlerin apa\u00e7\u0131k \u00e7o\u011funlu\u011funu te\u2019yitten mezk\u00fbr vilayetlerde Hamidiye unvan\u0131yla te\u015fkil edilen K\u00fcrd s\u00fcvari alaylar\u0131n\u0131 zikredece\u011fim. S\u00f6zkonusu alaylar a\u015fa\u011f\u0131daki a\u015firetlerden te\u015fkil olunmu\u015ftur: Heyderan, reisi \u201cMehmed Sad\u0131k Bey\u201d, \u015eevy\u00ee \u201cCafer Bey\u201d, Ademan \u201cAli Bey\u201d, Mukr\u00ee \u201c\u0130brahim Bey\u201d, Meylan \u201cMehmed Bey\u201d, \u015eems\u0131k\u00ee \u201cSad\u0131k Bey\u201d, Merz\u0131kan \u201c\u015eeref Bey\u201d ve \u201cS\u00fcleyman Bey\u201d, Hesenan \u201cFetullah Bey\u201d, Cibran \u201c\u0130brahim Bey\u201d, Takur\u00ee \u201cH\u00fcseyin Bey\u201d, Ertu\u015f\u00ee \u201cH\u00fcseyin Bey\u201d, Ademanli \u201cOrhan Bey\u201d, Nibyan \u201cL\u00fctfullah Bey\u201d, \u015eidanli \u201c\u00d6mer Bey\u201d, Ala\u015f ve Hayderanl\u0131 \u201cHaci Temir Pa\u015fa\u201d. Alt\u0131 s\u00fcvari alay\u0131 te\u015fkil eden Hayderanl\u0131 a\u015fireti, Van Kulnik k\u0131s\u0131m \u015fark\u0131s\u0131yla (do\u011fusuyla) \u201cAlamar\u201d da\u011flar\u0131 silsilesinin garp (bat\u0131) taraf\u0131 aras\u0131ndad\u0131r. \u201cAhaza Hayderanl\u0131\u201d isminde di\u011fer bir \u201cHayderan\u201dl\u0131 a\u015fireti vard\u0131r ki ad\u0131 ge\u00e7en a\u015firet Tutak, Malazgird ve Erci\u015f havalisinde yerle\u015fiktir. \u0130kinci derecede \u00f6nemli n\u00fcfusa sahip olan a\u015firet \u201cHesenan\u201d a\u015firetidir. Bu a\u015firet Malazgird, Bulan\u0131k, H\u0131n\u0131s civarlar\u0131nda yerle\u015fik olup be\u015f alay\u0131 te\u015fkil eder. S\u00f6zkonusu alaylar\u0131n \u00fc\u00e7\u00fc Bitlis vilayeti dahilinde bulunmaktad\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc derecede \u00f6neme sahip olan a\u015firet \u201cAdeman\u201d a\u015fireti olup Zilan nehri sahillerinde yerle\u015fiktir. \u201cCibran\u201d a\u015fireti iki alay te\u015fkil ile Varto kazas\u0131 dahilinde ikamet eder.<\/p>\n

Di\u011fer a\u015firetler nispetten daha az olup bir alay\u0131 te\u015fkil ederler. \u201c\u015eew\u00ee\u201d a\u015fireti Van k\u00fblink \u015fark (do\u011fu) sahillerinde yerle\u015fiktir. \u201cTakur\u00ee\u201d a\u015fireti \u0130ran hududu \u00fczerinde olup \u201cSaray\u201d kasabas\u0131yla Mehmeddiye kazas\u0131 dahilindedir. \u201cMeylan\u201d a\u015fireti ayn\u0131 hudud \u00fczerinde fakat az daha bat\u0131dad\u0131r. \u201cMukur\u00ee\u201d a\u015fireti de ayn\u0131 sahadad\u0131r. \u201c\u015eemsik\u00ee\u201d Mahmudiye ve Hamidiye kazalar\u0131 aras\u0131nda taksim edilmi\u015ftir. \u201c\u015eemsikan\u201d a\u015fireti Zap nehrinin \u00fcst k\u0131sm\u0131nda, Elbak kazas\u0131 dahilindedir. \u201c\u015eihdan\u201d a\u015fireti Hamidiye ve Nurduz kazalar\u0131nda, \u201cAlaca\u201d a\u015fireti Malazgird ve Erci\u015f dahilinde bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n

Ad\u0131 ge\u00e7en a\u015firetlerden gayr\u0131 teali derecede \u00f6neme haiz olan daha pek \u00e7ok a\u015firetler vard\u0131r ki bir\u00e7ok s\u00fcvari alaylar\u0131 te\u015fkil eder.<\/p>\n

Haklar\u0131nda bir m\u00fcsaadekar (ho\u015fg\u00f6r\u00fcl\u00fc) istisnai bir idare tatbik olunan, hi\u00e7bir zaman reislerinin h\u00fck\u00fcmete istiklal haklar\u0131ndan bir zerrenin tekine bile muvaffakat etmemi\u015flerdir. K\u00fcrdler biraz m\u00fctevahhi\u015f (\u00fcrkek) bir hilkat (yarad\u0131l\u0131\u015f) ve azimkar bir hisle milli geleneklere ve istiklallerine ba\u011fl\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n

Ermenilerin kahir bir ekseriyeti (ezici \u00e7o\u011funlu\u011fu) sahip olan bu muharip millete tahakk\u00fcm edebilecekler iddias\u0131, bir Avrupa devletinin yard\u0131m\u0131 ve deste\u011fi halinde bile cidden vahi (manas\u0131z) ve faydas\u0131z olacakt\u0131r.<\/p>\n

(Devam\u0131 var.)<\/p>\n

3<\/strong><\/p>\n

Fakat bu te\u015febb\u00fcslerin muvaffakiyetle (ba\u015far\u0131yla) sonu\u00e7lanmayaca\u011f\u0131n\u0131 \u00e7ok ge\u00e7meden anlayan misyonerler, b\u00fct\u00fcn gayretlerini K\u00fcrdistan\u2019\u0131n muhtelif Hristiyan unsurlar\u0131n\u0131n talim ve terbiyesine hasrettiler. Mezk\u00fbr unsurlar aras\u0131nda kolayl\u0131kla mezhep de\u011fi\u015ftiren unsur Ortodoks Ermeniler olmu\u015ftur.\u00a0 Ve \u00e7ok k\u0131sa zaman sonra Misyoner mektepleri Ermeni talebe ile dolmu\u015ftur.<\/p>\n

Ermeni talebeyi daha genel bir sahada yeti\u015ftirmek maksad\u0131yla misyoner Dikran\u2019\u0131n tarihinden bahs ile eski h\u00fck\u00fcmetinin menak\u0131p ve hikayelerini genelle\u015ftirmeye ba\u015flad\u0131lar. \u0130\u015fte bu ilk\u00f6\u011fretim telkinlerinin neticesi olarak -do\u011furaca\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck sorunlar\u0131 nazar\u0131 dikkate- almaks\u0131z\u0131n Ermenilerde ilk istiklal fikirleri te\u015fekk\u00fcl etti.<\/p>\n

Bu mesle hakk\u0131nda da Rus Erkan\u0131 Harbiye\u2019nin mebhus (bahsedilen) risalesinden baz\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131 iktibas ediyorum: \u201cotuz seneden beri Van, Bitlis vilayetlerinin en m\u00fchim kasabalar\u0131nda Katolik ve Protestan rahipleri birle\u015fmi\u015flerdir. Bunlar aras\u0131nda \u00f6zellikle dikkat \u00e7ekenler Amerika misyonerleridir. Bunlar dini propagandada bulunup cins ve mezhep fark\u0131 g\u00f6zetmeksizin fukaraya yard\u0131m etmektedirler.<\/p>\n

Van. Bitlis misyonerlerinin te\u015fkilat\u0131nda muhtelif sanatlar\u0131n \u00f6\u011fretildi\u011fi m\u00fcsseselerde mevcuttur. \u015euras\u0131 garipsenmeye \u015fayand\u0131r ki Amerika mekteplerinde yeti\u015fen talebeler, her \u015feyden \u00f6nce d\u00fcnyan\u0131n en m\u00fcthi\u015f ihtilalcileri ve en m\u00fchim propagandac\u0131lar\u0131n\u0131 olu\u015ftururlar. Bununla beraber Amerikal\u0131lar\u0131n Ermenilere kar\u015f\u0131 g\u00f6sterdikleri her t\u00fcrl\u00fc uluvvi cenaba (alicenapl\u0131k, c\u00f6mertlik) ra\u011fmen Ermeniler Amerikal\u0131lar\u0131 sevmiyorlar.<\/p>\n

Bir ticaret hissiyle donanm\u0131\u015f olan Ermeniler, bug\u00fcn hakk\u0131n kendisine bah\u015fedemeyece\u011fi nispetinde b\u00fcy\u00fck, geni\u015f taleplerde bulunuyorlar.<\/p>\n

Sab\u0131k (ge\u00e7mi\u015f) Ermeni h\u00fck\u00fcmeti pek dar olan Ermeniler ma\u2019hud (bilinen) Dikaran\u2019\u0131n milli tarihlerine kaydetti\u011fi hayali kuvvete istinaden, K\u00fcrdistan\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131 m\u00fcstakbel (gelecek) h\u00fck\u00fcmetlerine ilhak etmek emelinde bulunuyorlar. Sultan Hamid zaman\u0131nda Avrupa\u2019n\u0131n m\u00fcdahalesiyle memnun olmayan Ermeniler, Osmanl\u0131 memalikinde (\u00fclkesinde) ve Osmanl\u0131 tebaas\u0131n\u0131 terk etmek l\u00fczumuna kanaat getirerek bu hususu karar alt\u0131na alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Bunun \u00fczerine Berlin Kongres\u2019inde \u00c7ar H\u00fck\u00fcmeti\u2019ne ilhak eden sab\u0131k h\u00fck\u00fcmetlerinin arazisine g\u00f6\u00e7 etmeye ba\u015flad\u0131lar. G\u00f6\u00e7enler aras\u0131nda bir k\u0131sm\u0131 arazisini K\u00fcrdlere satmak, di\u011fer bir k\u0131sm\u0131 ise do\u011frudan do\u011fruya sahip bulundu\u011fu araziyi terk ile g\u00f6\u00e7 etmi\u015ftir. Osmanl\u0131 kanunlar\u0131na nazaran sahipleri taraf\u0131ndan \u00fc\u00e7 sene ekilmeyen arazi elinden al\u0131n\u0131r. Bu kanun gere\u011fince K\u00fcrdler h\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan sat\u0131lan bu araziyi sat\u0131n alm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n

Me\u015frutiyet m\u00fcteakip \u00c7ar idaresini Osmanl\u0131 idaresinden daha \u015fiddetli bulan Ermeniler, ilan edilen genel aftan istifade ederek yerlerine d\u00f6nmekle, H\u00fck\u00fcmetten K\u00fcrdlerin i\u015fgal ettikleri arazinin geri verilmesiyle kendilerine iadesini talep ettiler. Yine Avrupa siyasetinin bask\u0131s\u0131 neticesi olarak h\u00fck\u00fcmet bu teklifi de kabul etti. Fakat bu sarih (a\u00e7\u0131k) haks\u0131zl\u0131k kar\u015f\u0131s\u0131nda feveran eden K\u00fcrdler, bu karara b\u00fct\u00fcn kuvvetleriyle muhalefet ve m\u00fcmanaat (kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015f) ettiler. Harbi Umumi\u2019nin ilan\u0131ndan \u00f6nce meselenin hall ve tesviyesi (\u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc ve d\u00fczeltilmesi) z\u0131mn\u0131nda K\u00fc\u00e7\u00fck Asya\u2019ya (Anadolu\u2019ya) ve K\u00fcrdistan\u2019a hususi komiserler g\u00f6nderildi.<\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bunlar Ermenilerin mezk\u00fbr (ad\u0131 ge\u00e7en) vilayetleri terketiklerini bilinen vakalard\u0131r. Bununla birlikte kanunen ve hukuken s\u00f6zkonusu arazi hakk\u0131nda hi\u00e7bir talepte bulunamazlar.<\/p>\n

Bunun bir \u00e7o\u011funlu\u011fun k\u00fc\u00e7\u00fck bir az\u0131nl\u0131\u011f\u0131 memnun edecek tarzda idaresi kabil olmay\u0131nca, n\u00fcfus say\u0131s\u0131 ile kendisine \u00fcst\u00fcn olan ve istiklalini her \u015feyden k\u0131skanan b\u00fcy\u00fck K\u00fcrd ekseriyetini vesayeti alt\u0131nda idare edebilece\u011fi nas\u0131l kabul edilebilir.<\/p>\n

K\u00fcrdistan arazisinde yerle\u015fik olup Ermenistan\u2019a g\u00f6\u00e7 edecek olan Ermenilerin gaur\u0131 menkul mallar\u0131n\u0131n al\u0131\u015f ve sat\u0131\u015f\u0131na -bu hususta K\u00fcrdlere de ayn\u0131 m\u00fcsadat\u0131n (yard\u0131m, izinlerin) bah\u015folunmak \u00fczere- kar\u0131\u015f\u0131k bir komisyon nezaret etmelidir.<\/p>\n

(Devam\u0131 var.)<\/p>\n

4<\/strong><\/p>\n

Wilso Prensiplerine nazaran b\u00fct\u00fcn vak\u2019a ve hadiseler, K\u00fcrdlerin tamam\u0131yla h\u00fcr ve m\u00fcstakil bir h\u00fck\u00fcmete ula\u015fmas\u0131n\u0131 ilan etmektedir.<\/p>\n

M\u00f6sy\u00f6 Wilson taraf\u0131ndan vazolunup Osmanl\u0131 h\u00fck\u00fcmetine kabil olunan on d\u00f6rt maddeye nazaran K\u00fcrdler istiklal hakk\u0131na sahiptir. K\u00fcrdler bu istiklallerinden as\u0131rlarla hakimiyeti alt\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f olduklar\u0131 Osmanl\u0131 h\u00fck\u00fcmetine kar\u015f\u0131 sadakatlerini ihmal etmeyecek ve aradaki m\u00fc\u015fterek gelenekleri daima muhafaza edeceklerdir.<\/p>\n

K\u00fcrd istek vi iddialar\u0131n\u0131 burada tekrar \u00f6zetleyelim:<\/p>\n

Takdim etti\u011fimiz haritaya nazaran K\u00fcrdistan dahilinde bulunan k\u0131s\u0131mlar\u0131 K\u00fcrdistan olarak kalmas\u0131n\u0131 talep ile, Ermenilerin K\u00fcrdistan \u00fczerindeki istek ve iddialar\u0131n\u0131 \u015fiddetle protesto ederiz.<\/p>\n

K\u00fcrd milli servetini olu\u015fturan ehli hayvanlar\u0131n yeti\u015ftirilmesi i\u00e7in elzem ve zaruri olan yazl\u0131k ve k\u0131\u015fl\u0131k yaylalarda, K\u00fcrdleri bir iktisadi sefaletten korumayla tanzim olunacak K\u00fcrdistan s\u0131n\u0131r\u0131 dahilinde bulunmas\u0131nda \u015fiddetle talep eder ve bu talepte \u0131srar ederiz.<\/p>\n

Bize hakk\u0131n bah\u015fetti\u011fi bu istiklali -ki terakki ve medenile\u015fmedeki m\u00fccadelelerimize m\u00fcsait yegane kurtulu\u015f \u00e7aresi- memleketimizin servet kaynaklar\u0131ndan istifade ve kom\u015fular\u0131m\u0131zla bar\u0131\u015f i\u00e7inde ya\u015famak emeliyle (amac\u0131yla) talep ediyoruz.<\/p>\n

K\u00fcrdistan h\u00fck\u00fcmet havzas\u0131na, K\u00fcrdlerin \u00e7o\u011funlu\u011fa sahip oldu\u011fu bilumum b\u00f6lgelerin dahil olabilmesini teminen Sulh Konferans\u0131ndan K\u00fcrdistan s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 milli esaslara istinaden \u00e7izmek \u00fczere milletleraras\u0131 bir komisyonun te\u015fkilini ayr\u0131ca istirham ederiz.<\/p>\n

K\u00fcrdistan\u2019a tashih olunacak m\u0131nt\u0131kalar dahilinde bulunacak K\u00fcrdden gayr\u0131 cemaatler milli geleneklerine uygun baz\u0131 ahk\u00e2m (yarg\u0131lar) ve hususi nizamlar ile terfiye edilecekleri tabiidir.<\/p>\n

Adaletinden emin ve \u00fcmitvar olarak terakki ve inki\u015faf\u0131 (ilerleme ve a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131) i\u00e7in muhta\u00e7 bulundu\u011fu m\u00fcsait muhit, bah\u015folundu\u011fu takdirde gen\u00e7le\u015fmeye azmetmi\u015f bir milletin hayat ve istikbalini Konferans\u0131n adalet ellerine teslim ve tevdi ediyoruz.<\/p>\n

Paris: 12 Mart 1919<\/p>\n

Sulh Konferans\u0131 Nezdinde<\/p>\n

K\u00fcrd Heyeti Murahasas\u0131 Reisi<\/strong><\/p>\n

\u015eerif Pa\u015fa<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

Osmanl\u0131cadan \u00e7eviren:\u00a0Cem\u00eel Amed\u00ee-Birame.com<\/strong><\/p>\n

[1]<\/a>\u00a0\u015eu muht\u0131ran\u0131n terc\u00fcme ve anlam\u0131, \u015eerif Pa\u015fa hakk\u0131nda dil uzatanlarda bulunanlar\u0131 yaln\u0131z tekzip (yalanlama) de\u011fil, belki tel\u2019in de ediyor (lanetliyor).\u00a0Kurdistan<\/em>\u00a0dergisi.<\/p>\n

[2]<\/a>\u00a0Said Pa\u015fa, \u015eerif Pa\u015fa\u2019n\u0131n muhterem babas\u0131d\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

(Kurdistan\u00a0Mecmuas\u0131, Say\u0131: 9-10-11-12) 1 Geni\u015f bir \u00f6l\u00e7\u00fc dahilinde emperyalist bir gayeyi hedefleyen Ermeni isteklerinin bug\u00fcn resmen ilan edilmesi \u00fczerine, K\u00fcrdlerin de isteklerini Sulh Konferans\u0131 huzurunda daha a\u00e7\u0131k bir eda ile ve ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir \u015fekilde sunabilece\u011fi kanaatindeyim. Irk noktay\u0131 nazar\u0131ndan, T\u00fcrkiye-K\u00fcrdistan\u2019\u0131 hudutlar\u0131 \u015fu suretle ba\u015flar: \u201cZiven\u201din kuzeyinden ba\u015flayarak Kafkasya hududu \u00fczerinden bat\u0131ya do\u011fu Erzurum, Erzincan, Kemah, …<\/p>\n","protected":false},"author":32,"featured_media":22549,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1084],"tags":[2467,6053,5546,5547,6050,117,1616,734,6054,6049,6051,733,5580],"class_list":["post-22548","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-arastirma","tag-anadolu","tag-azinliklar","tag-ermeni","tag-ermeniler","tag-kurt-delegasyonu","tag-kurtler","tag-manset","tag-osmanli","tag-sark","tag-serif-pasa","tag-sulh-konferansi","tag-tarih","tag-turkler"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22548","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=22548"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22548\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/22549"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=22548"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=22548"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=22548"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}