{"id":22526,"date":"2023-03-29T23:43:14","date_gmt":"2023-03-29T20:43:14","guid":{"rendered":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=22526"},"modified":"2023-03-24T23:45:56","modified_gmt":"2023-03-24T20:45:56","slug":"seyh-said-kiyami-mahkeme-zabitlari-4","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=22526","title":{"rendered":"\u015eeyh Said k\u0131yam\u0131 mahkeme zab\u0131tlar\u0131 (4)"},"content":{"rendered":"<p>\u015eeyh Said k\u0131yam\u0131 mahkeme zab\u0131tlar\u0131n\u0131n en ilgin\u00e7 k\u0131s\u0131mlar\u0131ndan biri de yarg\u0131lanan toplam 92 ki\u015finin ve bunlar\u0131n i\u00e7inden idama mahkum edilerek 28-29 Haziran 1925&#8217;te sabaha kar\u015f\u0131 idam edilen 47 ki\u015finin sorgulama tutanaklar\u0131 ve mahkemedeki ifadeleridir.<\/p>\n<p>\u015eeyh Said Efendi&#8217;nin yakaland\u0131ktan sonra Varto&#8217;daki ilk sorgulamas\u0131 dahil olmak \u00fczere t\u00fcm mahkeme s\u00fcresince vakarlar\u0131ndan hi\u00e7bir taviz vermeden olaylar\u0131 oldu\u011fu gibi ve en do\u011fru \u015fekilde anlatan, gerekli sorumlulu\u011fu yine abartmadan ve ger\u00e7ekte oldu\u011fu kadar\u0131 ile \u00fcstlenen iki ki\u015fi\u00a0<a href=\"https:\/\/www.indyturk.com\/tags\/%C5%9Feyh-sai%CC%87d\">\u015eeyh Said Efendi<\/a>\u00a0ile\u00a0<a href=\"https:\/\/www.indyturk.com\/tags\/hanili-salih-bey\">Hanili Salih Bey<\/a>&#8216;dir.<\/p>\n<div class=\"simplebox injected-block-holder\">\n<div class=\"injected-block injected-block-read-more\">\n<div><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>Her ikisi de idam sehpas\u0131na kadar bu onurlu, m\u00fctedeyyin ve m\u00fctevekkil tav\u0131rlar\u0131n\u0131 muhafaza etmi\u015flerdir.<\/p>\n<p>Ne yaz\u0131k ki yarg\u0131lananlar\u0131n ve idama mahkum edilenlerin \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 onurlu bir duru\u015f sergileyememi\u015f, birbirlerini ve genel olarak da \u015eeyh Said Efendi&#8217;yi su\u00e7lam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p>Mahkeme s\u00fcresince yarg\u0131lananlar\u0131 tak\u0131nd\u0131klar\u0131 tav\u0131rlar \u00fczerinden birka\u00e7 ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda tasnif etmek gerekirse:<\/p>\n<p><em>1. Hainler:\u00a0<\/em><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.indyturk.com\/tags\/binba%C5%9F%C4%B1-kas%C4%B1m\">Binba\u015f\u0131 Kas\u0131m<\/a>\u00a0ba\u015fta olmak \u00fczere baz\u0131 ki\u015filerin (\u00f6zellikle b\u00f6lgede g\u00f6revli baz\u0131 memurlar\u0131n) k\u0131yam \u00f6ncesinden h\u00fck\u00fcmetle ili\u015fkili olduklar\u0131 ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Binba\u015f\u0131 Kas\u0131m, \u015eeyh Said Efendi&#8217;nin en yak\u0131n\u0131ndaki \u015fah\u0131slardan biridir. (\u015eeyh Said Efendi&#8217;nin bacana\u011f\u0131 ve Azadi \u00d6rg\u00fct\u00fc lideri C\u0131branl\u0131 Halit Bey&#8217;in amcas\u0131 o\u011fludur. Ayn\u0131 zamanda C\u0131branl\u0131 Halid Bey&#8217;in k\u0131z karde\u015fi ile evlidir.)<\/p>\n<p>Varto-Mu\u015f aras\u0131ndaki Abdurrahman Pa\u015fa K\u00f6pr\u00fcs\u00fc&#8217;nde \u015eeyh Said&#8217;i tutsak ederek h\u00fck\u00fcmet kuvvetlerine teslim eden ki\u015fidir.<\/p>\n<p>Binba\u015f\u0131 C\u0131branl\u0131 Kas\u0131m&#8217;\u0131n\u00a0<a href=\"https:\/\/www.indyturk.com\/tags\/erzurum-kongresi\">Erzurum Kongresi<\/a>&#8216;nden beri (23 Temmuz-7 A\u011fustos 1919)\u00a0<a href=\"https:\/\/www.indyturk.com\/tags\/Mustafa-Kemal-atat%C3%BCrk\">Mustafa Kemal<\/a>\u00a0ile irtibatl\u0131 oldu\u011fu ve d\u00fczenli olarak Ankara H\u00fck\u00fcmeti&#8217;ne raporlar yazd\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Azadi \u00d6rg\u00fct\u00fc lideri C\u0131branl\u0131 Halid Bey&#8217;in 1923 y\u0131l\u0131nda kendisine yazd\u0131\u011f\u0131 5 adet mektubu aleyhinde delil olarak mahkemeye sunmu\u015ftur.<\/p>\n<p>(Sonraki yaz\u0131lar\u0131mda \u015eeyh Said&#8217;in Varto&#8217;da yakalanmas\u0131ndan bir g\u00fcn \u00f6nce 14 Nisan 1925&#8217;te Bitlis&#8217;te idam edilen merhum C\u0131branl\u0131 Halid Bey&#8217;i ve bu 5 mektubun i\u00e7eri\u011fini anlataca\u011f\u0131m.)<\/p>\n<p><em>2. K\u0131yama zorla kat\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyenler:<\/em><\/p>\n<p>Bunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda gelen de \u015eeyh Said Efendi&#8217;nin hem day\u0131s\u0131 ve hem de halas\u0131 o\u011flu, ayn\u0131 zamanda da damad\u0131 olan Melekanl\u0131 \u015eeyh Mahmud&#8217;un o\u011flu (S\u00f6nmez) \u015eeyh Abdullah&#8217;t\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130fadelerinin t\u00fcm\u00fcnde olaylara \u015eeyh Said Efendi&#8217;nin zoru ile kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, onlar\u0131 engellemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve isyana r\u0131zas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015f, Varto Abdurrahman Pa\u015fa K\u00f6pr\u00fcs\u00fc&#8217;nde \u015eeyh Said&#8217;i yakalamak isteyen Binba\u015f\u0131 Kas\u0131m&#8217;a da \u015eeyh Said&#8217;i tutsak etmesinde yard\u0131mc\u0131 olmu\u015ftur.<\/p>\n<p>(\u015eark \u0130stiklal Mahkemesi \u015eeyh Said Mahkeme Tutanaklar\u0131 s.132-133<br \/>\nDiyarbekir Kam\u0131\u015fl\u0131 \u015eeyhlerinden \u015eeyh \u015eemseddin de ifadelerinde Olaylara o\u011flu Feyzi ile karde\u015fi o\u011flu Fahreddin&#8217;in kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, kendisinin bunlara \u015fiddetle muhalefet etti\u011fini ve Silvan&#8217;a giderek h\u00fck\u00fcmet kuvvetlerinin yan\u0131nda yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131, Silvanl\u0131 Sad\u0131k Bey ile birlikte Gazi Pa\u015fa&#8217;ya telgraf \u00e7ektiklerini beyan etmi\u015ftir. (\u015eark \u0130stiklal Mahkemesi \u015eeyh Said Mahkeme Tutanaklar\u0131 s.393-394-395)<\/p>\n<p><em>3. Hasbelkader ve bir \u015fekilde olaylar\u0131n i\u00e7inde olduklar\u0131n\u0131 kabul eden ancak hi\u00e7bir sorumluluk kabul etmeyenler:<\/em><\/p>\n<p>Bu gruptakiler en b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu te\u015fkil etmektedir.<\/p>\n<p>\u015eeyh Said&#8217;in kay\u0131nbiraderleri olan \u00c7an \u015eeyhleri; Celal, \u0130brahim, Ali ve Hasan (Korkutata), G\u00f6kdereli \u015eeyh \u015eerif (Bing\u00f6l) \u015eeyh Abd\u00fcllatif ile Bak\u0131r Madenli Kadir Efendi bu grubun \u00f6nde gelenleridir.<\/p>\n<p>\u00c7an \u015eeyhlerinden \u00c7apak\u00e7ur M\u00fcft\u00fcs\u00fc \u015eeyh \u0130brahim \u015eeyh Said&#8217;in eni\u015ftesidir.<\/p>\n<p>Bunlar da olaylara istemeyerek ve \u00e7evrenin bask\u0131s\u0131 ile kat\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131, hi\u00e7bir sorumluluklar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemekte ve \u015eeyh Said&#8217;in onlar\u0131n sorumluluklar\u0131 ile ilgili do\u011fru ifadelerinin z\u0131dd\u0131na ifade vermektedirler.<\/p>\n<p>\u00d6zellikle \u015eeyh \u015eerif ile \u00c7an \u015feyhleri zab\u0131tlardan anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kadar\u0131 ile daha \u00f6nceden de aralar\u0131nda \u00e7ekememezlik oldu\u011fundan s\u00fcrekli olarak birbirlerini su\u00e7lamaktad\u0131rlar.<\/p>\n<p>(\u015eark \u0130stiklal Mahkemesi \u015eeyh Said Mahkeme Tutanaklar\u0131 s.182-183-184-185-190-191-236-237-238-239-244-245-246)<\/p>\n<p>Hanili Salih Bey gibi birka\u00e7 ki\u015fi d\u0131\u015f\u0131nda \u015eeyh Said Efendi&#8217;nin arkada\u015flar\u0131n\u0131n neredeyse tamam\u0131n\u0131n dolayl\u0131, bir k\u0131sm\u0131n\u0131n ise do\u011frudan tek sorumlu olarak kendisini su\u00e7lamalar\u0131 ve mahkeme reisinin;<\/p>\n<p><em>&#8216;Bak \u015eeyh Said, herkes inkar ediyor&#8217;\u00a0<\/em>sorusu \u00fczerine \u015eeyh Said Efendi;<\/p>\n<p>Hi\u00e7 birine k\u0131zmadan ve hi\u00e7 birini de azarlamadan ve onlarla herhangi bir polemi\u011fe de girmeden\u00a0<em>&#8216;Ben ne diyeyim? \u0130lallahi m\u00fc\u015fteka&#8217;\u00a0<\/em>(\u015fikayet Allah&#8217;a) demektedir.<\/p>\n<p>Hanili Salih Bey hakimin;\u00a0<em>&#8216;Sizi \u015eeyh Said Efendi mi i\u011ffal etti? Yoksa bu cereyana kendili\u011finizden mi kap\u0131ld\u0131n\u0131z?&#8217;\u00a0<\/em>sorusuna b\u00fcy\u00fck bir cesaret ve vakarla;<\/p>\n<blockquote><p><em>Hay\u0131r, ben i\u011ffale kap\u0131lacak adam de\u011filim. \u015eeyh Said Efendi bir kibritti, o olmasa idi ba\u015fka birisi yapard\u0131. \u015eeyh Said Efendi ne beni kand\u0131rabilir ne de icbar edebilir.<\/em><\/p><\/blockquote>\n<p><em>&#8216;Kabiliyet haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131, bu i\u015fin ba\u015f\u0131na \u015eeyh Said de\u011fil kim ge\u00e7se olacakt\u0131&#8217;\u00a0<\/em>cevab\u0131n\u0131 vermektedir. (\u015eark \u0130stiklal Mahkemesi \u015eeyh Said Mahkeme Tutanaklar\u0131 s.323-331)<\/p>\n<p>\u0130\u015fin ilgin\u00e7 olan yan\u0131 bask\u0131 ve zorla isyana kat\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen, hi\u00e7bir sorumluluk kabul etmeyen ve t\u00fcm\u00a0<em>&#8216;su\u00e7u&#8217;\u00a0<\/em>\u015eeyh Said Efendi&#8217;nin \u00fcst\u00fcne y\u0131kanlar da idam edilmi\u015flerdir.<\/p>\n<p>\u015eeyh Said Davas\u0131&#8217;nda yarg\u0131lanan ulusalc\u0131-milliyet\u00e7i-laik sek\u00fcler tek kesim olan Cemil Pa\u015fa (Cemilo\u011flu) Ailesi&#8217;nin ifadeleri ise haftaya&#8230;<\/p>\n<p>Devam edece\u011fiz in\u015fallah.<\/p>\n<p><strong>Altan TAN-The Independentturkish<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u015eeyh Said k\u0131yam\u0131 mahkeme zab\u0131tlar\u0131n\u0131n en ilgin\u00e7 k\u0131s\u0131mlar\u0131ndan biri de yarg\u0131lanan toplam 92 ki\u015finin ve bunlar\u0131n i\u00e7inden idama mahkum edilerek 28-29 Haziran 1925&#8217;te sabaha kar\u015f\u0131 idam edilen 47 ki\u015finin sorgulama tutanaklar\u0131 ve mahkemedeki ifadeleridir. \u015eeyh Said Efendi&#8217;nin yakaland\u0131ktan sonra Varto&#8217;daki ilk sorgulamas\u0131 dahil olmak \u00fczere t\u00fcm mahkeme s\u00fcresince vakarlar\u0131ndan hi\u00e7bir taviz vermeden olaylar\u0131 oldu\u011fu gibi &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":32,"featured_media":22527,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5371],"tags":[1616],"class_list":["post-22526","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-alinti-yazilar","tag-manset"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22526","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=22526"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22526\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/22527"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=22526"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=22526"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=22526"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}