{"id":22523,"date":"2023-03-28T23:40:17","date_gmt":"2023-03-28T20:40:17","guid":{"rendered":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=22523"},"modified":"2023-03-24T23:42:38","modified_gmt":"2023-03-24T20:42:38","slug":"seyh-said-kiyami-mahkeme-zabitlari-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=22523","title":{"rendered":"\u015eeyh Said k\u0131yam\u0131 mahkeme zab\u0131tlar\u0131 (3)"},"content":{"rendered":"<p>\u015eeyh Said K\u0131yam\u0131 1 ve 2 nolu yaz\u0131lar\u0131mda mahkeme zab\u0131tlar\u0131n\u0131n yay\u0131nlanma hikayelerini anlatm\u0131\u015ft\u0131m.<\/p>\n<p>Toplam 92 ki\u015finin yarg\u0131land\u0131\u011f\u0131 ve 28 Haziran 1925 g\u00fcn\u00fc \u015eeyh Said ile birlikte 47 ki\u015finin idama mahkum edildi\u011fi, idama mahkum edilen 47 ki\u015finin itirazs\u0131z ve temyizsiz ayn\u0131 gece (28\/29 Haziran 1925) idam edildi\u011fi mahkeme zab\u0131tlar\u0131 ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na \u00e7ok \u00f6nemli tarihi belgelerle dolu.<\/p>\n<p>Bunlar\u0131 k\u0131s\u0131m k\u0131s\u0131m ve \u00f6zet olarak sizlerle payla\u015faca\u011f\u0131m.<\/p>\n<p>\u015eeyh Said K\u0131yam\u0131&#8217;n\u0131n \u00fczerinden 86 y\u0131l ge\u00e7mesine ra\u011fmen en \u00e7ok tart\u0131\u015f\u0131lan konular\u0131n ba\u015f\u0131nda hareketin \u0130slami mi yoksa K\u00fcrt ulusal talepleri ile ilgili mi oldu\u011fu veya ne kadar \u0130slami, ne kadar \u2018K\u00fcrdi&#8217; oldu\u011fu konusu geliyor.<\/p>\n<p>Bir di\u011fer tart\u0131\u015f\u0131lan \u00f6nemli konu da organize bir hareket olup olmad\u0131\u011f\u0131.<\/p>\n<p>Kemalist rejimin mahkeme s\u00fcresince iddias\u0131 \u015eeyh Said ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n \u00f6nceden tasarlanm\u0131\u015f ve organize bir \u015fekilde isyan ettikleri y\u00f6n\u00fcnde.<\/p>\n<p>Kemalist rejimin mahkeme heyeti t\u00fcm mahkeme s\u00fcresince;<\/p>\n<p>\u2018G\u00fcya dini ve \u015fer&#8217;i ve fakat her halde m\u00fcstakil bir K\u00fcrdistan H\u00fck\u00fcmeti te\u015fkil ve tesis eylemek emel ve maksad\u0131 ile H\u00fck\u00fcmet-i Cumhuriye aleyhine fiilen ve m\u00fcsellahan (silahl\u0131) k\u0131yam eylemek&#8217; iddias\u0131n\u0131 tekrarl\u0131yor.<\/p>\n<p>Verilen idam kararlar\u0131nda da bu iddia yer al\u0131yor.<\/p>\n<p>\u0130dam edilen 47 ki\u015finin hi\u00e7 birinin ifadelerinde K\u00fcrdistan H\u00fck\u00fcmeti kurmak ile ilgili tek bir ifade yer alm\u0131yor. (Daha \u00f6nce idam edilen, Hac\u0131 Ahdi, Dr. Fuad, Seyid Abd\u00fclkadir, C\u0131branl\u0131 Halid Bey ve Bitlis Milletvekili Yusuf Ziya Beylerin zab\u0131tlar\u0131 bu dosyada de\u011fil)<\/p>\n<p>Kemalist rejim \u015eeyh Said K\u0131yam\u0131&#8217;n\u0131 T\u00fcrkiye i\u00e7inde \u2018M\u00fcstakil (ba\u011f\u0131ms\u0131z) K\u00fcrdistan H\u00fck\u00fcmeti kurma&#8217; isyan\u0131 olarak tan\u0131mlarken, \u00fclke d\u0131\u015f\u0131na ise \u2018\u015eeriat\u00e7\u0131- gerici- yobaz&#8217; bir isyan olarak takdim ediyor.<\/p>\n<p>Bu yolla i\u00e7eriden M\u00fcsl\u00fcmanlardan alaca\u011f\u0131 deste\u011fin \u00f6n\u00fcn\u00fc kesiyor.<\/p>\n<p>Kemalistlerin bir di\u011fer iddialar\u0131 da \u015eeyh Said ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n Kaz\u0131m Karabekir&#8217;in kurdu\u011fu Terakkiperver F\u0131rka ve \u0130ngiltere ile ili\u015fkide olduklar\u0131.<\/p>\n<p>K\u0131yam\u0131n \u00f6nderi olan \u015eeyh Said ve kadronun entelekt\u00fcel tek ki\u015fisi olan Hanili Salih Bey bu iddialar\u0131 a\u00e7\u0131k ve kesin bir dille yalanl\u0131yorlar.<\/p>\n<p>Hemen her soruda K\u00fcrt olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor; K\u00fcrt, K\u00fcrtler, Zaza, Zazalar, K\u00fcrdistan ifadelerini s\u0131k\u00e7a kullan\u0131yorlar.<\/p>\n<p>Hen\u00fcz kurulu\u015f a\u015famas\u0131nda olan ve K\u00fcrt ulusal taleplerini savunan C\u0131branl\u0131 Miralay Halid Bey liderli\u011findeki Azadi \u00d6rg\u00fct\u00fc mensuplar\u0131 ile d\u00f6nem d\u00f6nem g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcklerini (C\u0131branl\u0131 Halid Bey \u015eeyh Said&#8217;in hem teyzesi o\u011flu hem de kay\u0131nbiraderidir) ancak asla bir fikir ve eylem birli\u011fi i\u00e7inde olmad\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyorlar.<\/p>\n<p>K\u0131yam\u0131n ana ve tek nedenini Hilafetin kald\u0131r\u0131lmas\u0131, Tekke ve medreselerin kapat\u0131lmas\u0131 ve \u0130slami de\u011ferlerin ad\u0131m ad\u0131m toplum hayat\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 olarak ifade ediyorlar. Mahkeme esnas\u0131nda hakimin;<\/p>\n<p>\u2018\u0130syan harekat\u0131n\u0131 siz nas\u0131l tasavvur ettiniz, nas\u0131l buldunuz, sizi te\u015fvik eden veya bir ilham m\u0131 vaki oldu&#8217; sorusuna \u015eeyh Said;<\/p>\n<p>\u2018Ha\u015fa, ilham vaki olmad\u0131. Kitaplarda g\u00f6rd\u00fck ki \u2018\u0130mam-\u0131 vakit \u015feriat\u0131n ahkam\u0131n\u0131 icra etmezse \u00fczerine k\u0131yam vaciptir&#8217;<\/p>\n<p>H\u00fck\u00fcmete \u015feriat meselesini anlatmak istedik. Hi\u00e7 olmazsa bir k\u0131sm\u0131n\u0131n icras\u0131n\u0131 talep edecektik. Allah Teala&#8217;n\u0131n\u00a0 kaderi beni bu i\u015fe d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. \u0130\u00e7ine d\u00fc\u015ft\u00fcm bir daha \u00e7\u0131kamad\u0131m&#8217; (\u015eark \u0130stiklal Mahkemesi \u015eeyh Said Davas\u0131 Mahkeme Tutanaklar\u0131 s.24), \u2018\u0130mam \u015feriat\u0131n ahkam\u0131n\u0131 icra etmez, kafir olursa ona k\u0131yam caizdir&#8217; ( \u015eark \u0130stiklal Mahkemesi \u015eeyh Said Davas\u0131 Mahkeme Tutanaklar\u0131 s.34),<\/p>\n<p>\u2018Allah bilir ki bu k\u0131yam din i\u00e7indi&#8217; (\u015eark \u0130stiklal Mahkemesi \u015eeyh Said Davas\u0131 Mahkeme Tutanaklar\u0131 s.141),<\/p>\n<p>\u2018 Bu k\u0131yama beni sevk eden iki sebep vard\u0131. Birisi K\u00fct\u00fcb-\u0131 \u015fer&#8217;iye ve akide idi. Ruhumuz \u00e7\u0131ksa akidemiz \u00e7\u0131kmaz. \u0130kincisi de matbuat m\u00fctemadiyen bizim bin nokta-i nazar\u0131nda kinimizi tezyid ettiriyordu.&#8217; (\u015eark \u0130stiklal Mahkemesi \u015eeyh Said Davas\u0131 Mahkeme Tutanaklar\u0131 s.229) \u015feklinde cevapl\u0131yor.<\/p>\n<p>K\u00fcrtl\u00fckle ilgili iddialara Hanili Salih Bey \u00a0ise \u2018Maksat bu havalide dinden ibarettir: yaln\u0131z din meselesi, yaln\u0131z&#8217; (\u015eark \u0130stiklal Mahkemesi \u015eeyh Said Davas\u0131 Mahkeme Tutanaklar\u0131 s.320-321) cevab\u0131n\u0131 veriyor.<\/p>\n<p>3.Lider kadrolar Terakkiperver F\u0131rkas\u0131&#8217;n\u0131n muhalefetini be\u011fendiklerini ancak kesinlikle bir ili\u015fki i\u00e7inde olmad\u0131klar\u0131n\u0131 belirtiyorlar.<\/p>\n<p>4.\u0130ngiltere taraf\u0131ndan desteklendikleri iddialar\u0131n\u0131 ise \u2018Allah \u0130ngiltere&#8217;nin belas\u0131n\u0131 versin'(Hanili Salih Bey ifadesi, \u015eark \u0130stiklal Mahkemesi \u015eeyh Said Davas\u0131 Mahkeme Tutanaklar\u0131 s.328) diyerek \u015fiddetle reddediyorlar.<\/p>\n<p>5.Hareketlerinin kesinlikle organize bir kalk\u0131\u015fma olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, Piran (Dicle il\u00e7esi) k\u00f6y\u00fcndeki bir d\u00fc\u011f\u00fcnde, d\u00fc\u011f\u00fcne kat\u0131lan birka\u00e7 mahkumu tutuklamak isteyen askerlerle mahkumlar aras\u0131nda \u00e7\u0131kan \u00e7at\u0131\u015fma ile spontane bir \u015fekilde patlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlat\u0131yorlar.<\/p>\n<p>\u015eeyh Said&#8217;in;<\/p>\n<p>\u2018B\u00fct\u00fcn r\u00fcfekam\u0131n i\u00e7inde ilmi, iktidar\u0131, fazl\u0131 itibariyle en \u015fayan-\u0131 itimad ki\u015fi&#8217; dedi\u011fi Hanili Salih Bey herkes su\u00e7u \u015eeyh Said&#8217;e atarken;<\/p>\n<p>\u2018H\u00fck\u00fcmetin mugayir-i \u015fer&#8217;i \u015ferif harekat\u0131 bu vaziyeti izhar etmi\u015fti, \u015eeyh Said Efendi bir kibritti. O olmasa idi ba\u015fka birisi yapard\u0131'(\u015eark \u0130stiklal Mahkemesi \u015eeyh Said Davas\u0131 Mahkeme Tutanaklar\u0131 s.323) diyor.<\/p>\n<p>Devam edece\u011fiz \u0130n\u015fallah<\/p>\n<p><strong>Altan TAN-The Independentturkish<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u015eeyh Said K\u0131yam\u0131 1 ve 2 nolu yaz\u0131lar\u0131mda mahkeme zab\u0131tlar\u0131n\u0131n yay\u0131nlanma hikayelerini anlatm\u0131\u015ft\u0131m. Toplam 92 ki\u015finin yarg\u0131land\u0131\u011f\u0131 ve 28 Haziran 1925 g\u00fcn\u00fc \u015eeyh Said ile birlikte 47 ki\u015finin idama mahkum edildi\u011fi, idama mahkum edilen 47 ki\u015finin itirazs\u0131z ve temyizsiz ayn\u0131 gece (28\/29 Haziran 1925) idam edildi\u011fi mahkeme zab\u0131tlar\u0131 ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na \u00e7ok \u00f6nemli tarihi belgelerle dolu. &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":32,"featured_media":22524,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5371],"tags":[1616],"class_list":["post-22523","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-alinti-yazilar","tag-manset"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22523","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=22523"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22523\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/22524"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=22523"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=22523"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=22523"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}