{"id":22514,"date":"2023-03-24T23:20:09","date_gmt":"2023-03-24T20:20:09","guid":{"rendered":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=22514"},"modified":"2023-03-24T23:20:09","modified_gmt":"2023-03-24T20:20:09","slug":"seyh-said-efendinin-oglu-seyh-ali-rizanin-ses-kayitlari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=22514","title":{"rendered":"\u015eeyh Said Efendi&#8217;nin o\u011flu \u015eeyh Ali R\u0131za&#8217;n\u0131n ses kay\u0131tlar\u0131"},"content":{"rendered":"<p>Tarihte \u00e7ok \u00f6nemli roller \u00fcstlenmi\u015f, \u00f6zellikle de lider konumundaki ki\u015filerin hat\u0131ratlar\u0131, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz tabiri ile an\u0131lar\u0131 olduk\u00e7a \u00f6nemlidir.<\/p>\n<p>Birinci ki\u015filerin g\u00f6z\u00fcyle tarihe tan\u0131kl\u0131k imkan\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n<p>13 \u015eubat 1925 g\u00fcn\u00fc Diyarbekir&#8217;in Piran k\u00f6y\u00fcnde patlak veren\u00a0<a href=\"https:\/\/www.indyturk.com\/tags\/%C5%9Feyh-sait-isyani\">\u015eeyh Said K\u0131yam\u0131<\/a>\u00a0ile ilgili bug\u00fcne kadar \u00e7ok \u015fey yaz\u0131ld\u0131, \u00e7ok \u015fey s\u00f6ylendi.<\/p>\n<p>Ne yaz\u0131k ki yak\u0131n zamana kadar k\u0131yam\u0131n en \u00f6nde gelen liderleri olan \u015eeyh Said Efendi, Hanili Salih Bey, C\u0131branl\u0131 Miralay Halid Bey ve \u015eeyh Said Efendi&#8217;nin o\u011flu \u015eeyh Ali R\u0131za Efendi ile ilgili bir belge veya hat\u0131rat bulunmuyordu.<\/p>\n<p>\u015eeyh Ali R\u0131za F\u0131rat ve ye\u011feni Abd\u00fclmelik F\u0131rat olan bitenleri b\u00fct\u00fcn a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ile anlatmalar\u0131 halinde 1925&#8217;te birlikte hareket ettikleri \u00f6zellikle yak\u0131n akrabalar\u0131n\u0131n rahats\u0131z olacaklar\u0131 endi\u015fesi ile an\u0131lar\u0131n\u0131 yazmad\u0131lar.<\/p>\n<p>K\u0131smen anlatt\u0131klar\u0131 bile b\u00fcy\u00fck tart\u0131\u015fma ve polemiklere neden oldu.<\/p>\n<div class=\"dnd-widget-wrapper context-custom_image type-image\">\n<div class=\"dnd-atom-rendered\">\n<div class=\"entry-media-inner-img\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"\u015eeyh-Said.jpg\" src=\"https:\/\/indyturk.com\/sites\/default\/files\/styles\/800xauto\/public\/thumbnails\/image\/2022\/02\/25\/873421-441926035.jpg?itok=bkJNPYQ4\" alt=\"\u015eeyh-Said.jpg\" width=\"800\" height=\"942\" \/><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"dnd-caption-wrapper\">\n<div class=\"meta\">\u015eeyh Said Efendi<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Yak\u0131n zamanda TBMM Ba\u015fkan\u0131\u00a0<a href=\"https:\/\/www.indyturk.com\/tags\/%C4%B0smail-Kahraman\">\u0130smail Kahraman<\/a>&#8216;\u0131n inisiyatifi ile yay\u0131mlanan\u00a0<em>\u015eeyh Said Davas\u0131 Mahkeme Tutanaklar\u0131,<\/em>\u00a0tam olarak yeterli olmasa da \u00f6nemli bir ayd\u0131nlanma sa\u011flad\u0131.<\/p>\n<p>S\u00f6zde bir mahkemede yarg\u0131lanan 92 ki\u015finin ifadeleri hadise ile ilgili bir hayli bilgi i\u00e7eriyor.<\/p>\n<p>Mahkeme tutanaklar\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan C\u0131branl\u0131 Halid Bey&#8217;e ait, amcazadesi ve eni\u015ftesi muhbir ve hain Binba\u015f\u0131 Kas\u0131m&#8217;a 1923 y\u0131l\u0131 i\u00e7erinde yaz\u0131lm\u0131\u015f 5 adet mektup da olduk\u00e7a ilgin\u00e7.<\/p>\n<p>Merhum Halid Bey&#8217;e ait ola\u011fan\u00fcst\u00fc de\u011fere sahip elimizdeki yegane belge.<\/p>\n<p>Halid Bey&#8217;in 1925&#8217;te Bitlis&#8217;teki mahkemede verdi\u011fi ifadeler ise hala a\u00e7\u0131klanm\u0131yor.<\/p>\n<p>2022 y\u0131l\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda bir \u00f6nemli belge daha ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n<p>\u015eeyh Said Efendi&#8217;nin torunu merhum Abd\u00fclmelik F\u0131rat&#8217;\u0131n 1996 do\u011fumlu ikiz torunlar\u0131 Ankara Dil Tarih Co\u011frafya Fak\u00fcltesi mezunu D\u0131lhat ve D\u0131l\u015fad F\u0131rat karde\u015fler, hem dedelerine hem de halk\u0131m\u0131za b\u00fcy\u00fck bir hizmette bulundular.<\/p>\n<p>Onlarca hapis, s\u00fcrg\u00fcn, talan, g\u00f6\u00e7 ve ev ta\u015f\u0131mada darmada\u011f\u0131n\u0131k olmu\u015f, b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 kaybolmu\u015f dedelerinin ar\u015fivinde 1969 y\u0131l\u0131na ait biri 1,5 saatlik T\u00fcrk\u00e7e; di\u011feri 2,5 saatlik K\u00fcrt\u00e7e olmak \u00fczere iki ses kayd\u0131 buldular.<\/p>\n<p>50 k\u00fcsur y\u0131l \u00f6nce kaydedilmi\u015f bantlar y\u0131llar\u0131n verdi\u011fi k\u00fcf, rutubet ve y\u0131pranma ile yer yer kopuk ve anla\u015f\u0131lamaz bir haldeydi.<\/p>\n<p>\u00d6nce bu i\u015fin uzmanlar\u0131 bulunarak bantlar onar\u0131ld\u0131, ses kay\u0131tlar\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131r bir hale getirildi; sonra da bant \u00e7\u00f6z\u00fcmleri yap\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>Bantlar\u0131 b\u00fcy\u00fck bir heyecanla dinledim. A\u00e7\u0131k ve net, anla\u015f\u0131labilir bir haldeler.<\/p>\n<div class=\"dnd-widget-wrapper context-custom_image type-image\">\n<div class=\"dnd-atom-rendered\">\n<div class=\"entry-media-inner-img\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"\u015eeyh Said\u2019in o\u011flu \u015eeyh Ali R\u0131za\u200b\u200b\u200b\u200b\u200b\u200b\u200b (sa\u011fda).jpg\" src=\"https:\/\/indyturk.com\/sites\/default\/files\/styles\/800xauto\/public\/thumbnails\/image\/2022\/02\/25\/873416-1834781979.jpg?itok=pbDiMUPx\" alt=\"\u015eeyh Said\u2019in o\u011flu \u015eeyh Ali R\u0131za\u200b\u200b\u200b\u200b\u200b\u200b\u200b (sa\u011fda).jpg\" width=\"800\" height=\"1102\" \/><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"dnd-caption-wrapper\">\n<div class=\"meta\">\u015eeyh Said\u2019in o\u011flu \u015eeyh Ali R\u0131za\u200b\u200b\u200b\u200b\u200b\u200b\u200b (sa\u011fda)<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.indyturk.com\/tags\/%C5%9Feyh-ali-r%C4%B1za\">\u015eeyh Ali R\u0131za F\u0131rat<\/a>\u00a0(1896-1970) vefat\u0131ndan birka\u00e7 ay \u00f6nce tedavi i\u00e7in Ankara&#8217;ya, ye\u011feni ve damad\u0131 Abd\u00fclmelik F\u0131rat&#8217;\u0131n evine geliyor.<\/p>\n<p>Evde, \u015eeyh Efendi&#8217;nin o\u011flu Fuat F\u0131rat, ye\u011feni ve damad\u0131 Abdulmelik F\u0131rat ve ABD&#8217;de 9 y\u0131l kalm\u0131\u015f Dersimli gazeteci 1927 do\u011fumlu Do\u011fan K\u0131l\u0131\u00e7 kendisiyle T\u00fcrk\u00e7e sohbet ediyorlar.<\/p>\n<p>Sohbet bir insicam (d\u00fczen-uyum) i\u00e7inde de\u011fil.<\/p>\n<p>Ak\u0131llar\u0131na gelen konular\u0131 kopuk, kopuk soruyorlar.<\/p>\n<p>\u015eeyh Efendi k\u0131sa ancak net cevaplar veriyor.<\/p>\n<p>Haf\u0131zas\u0131 olduk\u00e7a iyi ve berrak.<\/p>\n<p>\u00c7o\u011fu yerde sohbete kat\u0131lanlar\u0131n tarih ve yerlerle ilgili eksik veya yanl\u0131\u015f s\u00f6ylediklerini atlam\u0131yor, en ince ayr\u0131nt\u0131lar\u0131na kadar d\u00fczeltiyor.<\/p>\n<p>Genelde sorularla ilgili bilgi veriyor, yorum ve ithamdan ka\u00e7\u0131n\u0131yor.<\/p>\n<p>Az say\u0131daki yorumlar\u0131 bug\u00fcn i\u00e7in bile olduk\u00e7a ileri g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc ve isabetli.<\/p>\n<p>\u00d6rne\u011fin K\u00fcrdistan&#8217;daki petrollerle ilgili;<\/p>\n<p><em>&#8220;Bizim petroller yer alt\u0131nda kal\u0131rsa daha iyidir. Ben istemem faydas\u0131 yoktur. K\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc var, niye \u00e7\u0131ks\u0131n. Her vakitte dua ederim ki \u00e7\u0131kmas\u0131n. Oran\u0131n ahalisini hepsini s\u00fcp\u00fcr\u00fcrler, atarlar d\u0131\u015far\u0131. Her \u015feylerini ellerinden al\u0131rlar. D\u0131\u015far\u0131dan Lazlar\u0131 mazlar\u0131 al\u0131p getirirler, K\u00fcrtlerden kimse \u00e7al\u0131\u015famaz&#8221;\u00a0<\/em>diyor.<\/p>\n<p>Hoybun&#8217;un kurulu\u015funu anlat\u0131yor.<\/p>\n<p>5 Ekim 1927&#8217;de L\u00fcbnan&#8217;\u0131n Bihamdun kentinde\u00a0<em>K\u00fcrdistan Teali Cemiyeti, K\u00fcrt Millet F\u0131rkas\u0131, Comite de Independence Kurde\u00a0<\/em>ba\u015fta olmak \u00fczere K\u00fcrt milliyet\u00e7i \u00f6rg\u00fctler ile Irak, \u0130ran ve Suriye&#8217;ye s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015f K\u00fcrt ayd\u0131nlar\u0131 ve Ta\u015fnak k\u00f6kenli Ermeniler taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen ve 45 g\u00fcn s\u00fcren kongreye; Irak&#8217;taki \u0130ngilizlerle, L\u00fcbnan&#8217;daki Frans\u0131zlar\u0131n kat\u0131lmas\u0131na izin vermedikleri i\u00e7in amcas\u0131 \u015eeyh Mehdi&#8217;yi g\u00f6nderdi\u011fini;<\/p>\n<p>Kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 \u00f6zellikle Frans\u0131zlarla\u00a0<a href=\"https:\/\/www.indyturk.com\/tags\/celadet-ali-bedirxan\">Celadet Bedirhan<\/a>&#8216;\u0131n engellediklerini,<br \/>\nErmeni Ta\u015fnaklar\u0131n iste\u011fi ile 6 vilayet&#8217;in (Sivas, Erzurum, Van, Bitlis, Mamuret\u00fclaziz ve Diyarbekir) Ermenilere verilmesini kabul eden Celadet Bedirhan, Memduh Selim Vanl\u0131, Emin\u00e9 Perixan\u00e9 gibi Hoybun liderlerine;<br \/>\n<em>&#8220;100 veya 5000 panot (banknot) i\u00e7in milletimi satmam&#8221;\u00a0<\/em>diyerek kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131;<\/p>\n<p>Bu nedenle anla\u015fma metnini imzalamad\u0131\u011f\u0131n\u0131;<\/p>\n<p>K\u00fcrtlerle T\u00fcrkleri birle\u015ftiren en \u00f6nemli ba\u011f\u0131n \u0130slamiyet oldu\u011funun alt\u0131n\u0131 \u00e7iziyor;<\/p>\n<p class=\"rteindent1\"><em>&#8216;Hilafet makam\u0131n\u0131n kalkmas\u0131 ile birlikte K\u00fcrtlerin inan\u00e7lar\u0131, \u00f6rf\u00fc adetleri de la\u011fv edildi. K\u00fcrtlerin tamam\u0131n\u0131n h\u00fck\u00fcmet ile m\u00fcnasebetleri \u0130slamiyet \u00fczerine idi.<\/em><\/p>\n<p class=\"rteindent1\"><em>\u0130ngilizler garanti vermi\u015flerdi T\u00fcrklere,\u00a0<\/em><\/p>\n<p class=\"rteindent1\"><em>\u0130ngilizlerin &#8216;E\u011fer hilafeti ortadan kald\u0131r\u0131r ve di\u011fer \u0130slam \u00fclkeleri ile ili\u015fkinizi kopar\u0131rsan\u0131z 10 y\u0131la kadar biz izin vermeyiz, kimse sizin aleyhinize bir \u015fey yapamaz&#8217; dediklerini\u00a0<\/em>ileri s\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n<p>Bug\u00fcn ya\u015fananlar d\u00fcne ne kadar da benziyor!<\/p>\n<p>D\u00fcnya ve Ortado\u011fu yine eki tas eski hamam!<\/p>\n<p>Seyit R\u0131za&#8217;n\u0131n iyi ve d\u00fcr\u00fcst bir insan oldu\u011funu ancak Ruslar Erzincan&#8217;a geldiklerinde ondan ayr\u0131 baz\u0131 Alevilerin Ruslardan at ve silah alarak S\u00fcnni K\u00fcrtlere sald\u0131rd\u0131klar\u0131n\u0131, Palulu Necip bey liderli\u011finde Palulular\u0131n buna kar\u015f\u0131 \u00e7arp\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131;<\/p>\n<p>Bedirhan Bey&#8217;in o\u011flu Abd\u00fcrrezzak&#8217;\u0131n Ruslarla i\u015fbirli\u011fi yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131,<\/p>\n<p>M\u00fcsl\u00fcman K\u00fcrtlerin bir b\u00fct\u00fcn olarak Ruslar\u0131n ve \u0130ngilizlerin t\u00fcm vaatlerine\u00a0<em>&#8216;Biz T\u00fcrklerle sava\u015f\u0131yoruz, size de ne oluyor, isteklerinizi kar\u015f\u0131layal\u0131m&#8217;\u00a0<\/em>demelerine ra\u011fmen dini nedenlerle Ruslara kar\u015f\u0131 sava\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131,<\/p>\n<p>1925 K\u0131yam\u0131nda Nor\u015fin \u015eeyhleri, K\u00fcfrevi \u015eeyhleri, \u015eeyh Selahaddin \u0130nan&#8217;\u0131n h\u00fck\u00fcmetle ili\u015fkilerini,<\/p>\n<p>Cemil Pa\u015falar\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131n h\u00fck\u00fcmete milis olduklar\u0131n\u0131;<\/p>\n<p>K\u0131yam\u0131n ani, haz\u0131rl\u0131ks\u0131z ve zamans\u0131z patlad\u0131\u011f\u0131n\u0131,<\/p>\n<p>\u015eeyh Said&#8217;e en b\u00fcy\u00fck darbeyi T\u00fcrk ordusunun Adana-Halep-Mardin tren hatt\u0131n\u0131 kullanmas\u0131na izin vererek a\u011f\u0131r top ve asker sevkiyat\u0131n\u0131n yap\u0131labilmesini sa\u011flayan Fransa&#8217;n\u0131n vurdu\u011funu;<\/p>\n<p>\u0130ran ve Irak K\u00fcrtleri; Simko, Seyyid 2. Taha, Barzani, \u015eeyh Mahmut Berzenci&#8230; ile ilgili an\u0131lar\u0131n\u0131 anlat\u0131yor.<\/p>\n<p>Bu nakiller tarihi belge niteli\u011finde \u00e7ok \u00f6nemli bilgiler.<\/p>\n<p>Bant \u00e7\u00f6z\u00fcmleri\u00a0<em>&#8217;40 Kitap Yay\u0131nevi&#8217;<\/em>\u00a0taraf\u0131ndan 85, kitab\u0131n sonuna eklenen baz\u0131 foto\u011fraflarla birlikte 107 sayfa olarak\u00a0<em>&#8216;\u015eeyh Said o\u011flu \u015eeyh Ali R\u0131za- BABAM \u015eEYH SA\u0130D&#8217;\u00a0<\/em>ad\u0131yla bu hafta yay\u0131mland\u0131.<\/p>\n<p>Bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n orijinal T\u00fcrk\u00e7e ve K\u00fcrt\u00e7e ses kay\u0131tlar\u0131 yak\u0131n bir zamanda yay\u0131mlanacak, ayr\u0131ca bir belgesel de yap\u0131lacak.<\/p>\n<p>Ne yaz\u0131k ki bir\u00e7ok s\u00f6zde K\u00fcrt ayd\u0131n ve liderinin en b\u00fcy\u00fck hedeflerinin ilk se\u00e7imde kapa\u011f\u0131 parlamentoya atmak oldu\u011fu g\u00fcn\u00fcm\u00fczde, bu iki gen\u00e7 karde\u015f; k\u0131sa vadeli \u015fovlardan \u00f6zenle ka\u00e7\u0131narak do\u011fru bir yolda ilerliyor, kal\u0131c\u0131 \u015feyler yapmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar.<\/p>\n<p>D\u0131l\u015fat ve D\u0131lhad F\u0131rat&#8217;\u0131n bundan \u00f6nce de Yar\u0131n Yay\u0131nlar\u0131nda\u00a0<em>&#8216;Kas\u0131rga ve Yaprak&#8217;<\/em>\u00a0adl\u0131 bir romanlar\u0131 yay\u0131mland\u0131.<\/p>\n<p>D\u0131l\u015fat ve D\u0131lhad F\u0131rat!<\/p>\n<p>Eme\u011finize sa\u011fl\u0131k;<\/p>\n<p>Ke\u015fke;<\/p>\n<p>Sizleri dizinden ve kuca\u011f\u0131ndan indiremeyen dedeniz, Abd\u00fclmelik F\u0131rat A\u011fabey de bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131z\u0131 g\u00f6rebilseydi!<\/p>\n<p>\u0130n\u015fallah daha nice g\u00fczel \u00e7al\u0131\u015fmalar ortaya koyars\u0131n\u0131z.<\/p>\n<p>Yolunuz ve baht\u0131n\u0131z a\u00e7\u0131k olsun.<\/p>\n<p><strong>Altan TAN\u00a0 indyturk.com\/T\u00fcrk\u00e7e<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tarihte \u00e7ok \u00f6nemli roller \u00fcstlenmi\u015f, \u00f6zellikle de lider konumundaki ki\u015filerin hat\u0131ratlar\u0131, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz tabiri ile an\u0131lar\u0131 olduk\u00e7a \u00f6nemlidir. Birinci ki\u015filerin g\u00f6z\u00fcyle tarihe tan\u0131kl\u0131k imkan\u0131 sa\u011flar. 13 \u015eubat 1925 g\u00fcn\u00fc Diyarbekir&#8217;in Piran k\u00f6y\u00fcnde patlak veren\u00a0\u015eeyh Said K\u0131yam\u0131\u00a0ile ilgili bug\u00fcne kadar \u00e7ok \u015fey yaz\u0131ld\u0131, \u00e7ok \u015fey s\u00f6ylendi. Ne yaz\u0131k ki yak\u0131n zamana kadar k\u0131yam\u0131n en \u00f6nde gelen liderleri &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":32,"featured_media":22515,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5371],"tags":[1616],"class_list":["post-22514","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-alinti-yazilar","tag-manset"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22514","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=22514"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22514\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/22515"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=22514"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=22514"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=22514"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}