{"id":22470,"date":"2022-12-30T22:58:20","date_gmt":"2022-12-30T19:58:20","guid":{"rendered":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=22470"},"modified":"2022-12-30T22:58:43","modified_gmt":"2022-12-30T19:58:43","slug":"yazar-selim-uzun-zazaki-kirdki-icin-ne-yapilacaksa-bugun-yapilmali-yarin-cok-gec","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=22470","title":{"rendered":"Yazar Selim Uzun: Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee i\u00e7in ne yap\u0131lacaksa bug\u00fcn yap\u0131lmal\u0131, yar\u0131n \u00e7ok ge\u00e7"},"content":{"rendered":"

K\u00fcrt dili, d\u00fcnyan\u0131n en zengin leh\u00e7elerine sahiptir. Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee de bu zengin dilin arkaik leh\u00e7esi durumundad\u0131r. Tarih \u00f6ncesi zamanlardan s\u00fcz\u00fcl\u00fcp gelen, k\u00fclt\u00fcrel altyap\u0131s\u0131 olduk\u00e7a zengin bir temel \u00fczerine oturmu\u015f Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee, bug\u00fcn bir var olma, yok olma s\u00fcrecini ya\u015f\u0131yor.<\/p>\n

Birle\u015fmi\u015f Milletler E\u011fitim, Bilim ve K\u00fclt\u00fcr \u00d6rg\u00fct\u00fc UNESCO Zazakiy\u00ee, 2009’da “Son derece k\u0131r\u0131lgan ve kaybolma tehlikesi alt\u0131nda olan dillerden” birisi olarak tan\u0131mlad\u0131. Dikkat \u00e7ekilen tehlikeye kar\u015f\u0131n, ne K\u00fcrt siyaseti ne de K\u00fcrt otoriteleri bu konuda \u00f6nleyici bir ad\u0131m atmad\u0131.<\/p>\n

Bunlara ra\u011fmen, Kadim Zazak\u00ee\/K\u0131rdki’nin ya\u015famas\u0131 i\u00e7in g\u00f6n\u00fcll\u00fcleri de var. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Yazar Mehmet Selim Uzun ve bir grup arakada\u015f\u0131, diasporada Kirdk\u00ee-Zazak\u00ee\u2019nin yaz\u0131l\u0131 dil kapasitesine ula\u015fmas\u0131, standardizasyonu i\u00e7in b\u00fcy\u00fck emeklerle \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ba\u015flad\u0131 ve devam ettiriyorlar. Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee\u2019nin tarihsel derinli\u011fini, dil yap\u0131s\u0131n\u0131, Klasik d\u00f6nem edebiyat\u0131n\u0131 ve ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 sorunlar\u0131, ara\u015ft\u0131rmac\u0131 yazar Mehmet Selim Uzun ile sizin i\u00e7in konu\u015ftuk.<\/p>\n

Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee<\/strong>\u00a0\u00fczerine ara\u015ft\u0131rmalar yap\u0131yorsunuz. Yaz\u0131l\u0131 ve standardize bir dil yap\u0131s\u0131na ula\u015fmas\u0131 i\u00e7in de \u00f6nc\u00fcl\u00fck ediyorsunuz<\/strong>. Bu nedenle ilkin<\/strong>\u00a0\u015funu<\/strong>\u00a0sormak isterim.\u00a0<\/strong>Bir\u00e7ok yabanc\u0131 dil bilimci Zaza<\/strong>k\u00ee-Kirdk\u00ee\u2019yi<\/strong>\u00a0K\u00fcrt\u00e7e\u2019nin bir leh\u00e7esi olarak de\u011fil<\/strong>\u00a0de<\/strong>\u00a0kendi ba\u015f\u0131na bir dil olarak ele al\u0131<\/strong>yor. Bu dil bilimcileri\u00a0<\/strong>tezlerini neye dayand\u0131r\u0131yor? Sizce K\u00fcrt\u00e7e’nin leh\u00e7esi mi, yoksa ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir dil karakteristi\u011fini mi ta\u015f\u0131yor?<\/strong><\/p>\n

Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee\u2019nin k\u00f6keni, tarihi ve yap\u0131sal \u00f6zellikleri konusunda farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f ve tezlerin olmas\u0131, bana g\u00f6re gayet do\u011fal. Yine buna y\u00f6nelik farkl\u0131 tart\u0131\u015fmalar\u0131n olmas\u0131 da olumludur. Zira, farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f ve \u00f6nermelerin olmad\u0131\u011f\u0131 bir yerde ciddi ara\u015ft\u0131rmalar yapmak, sa\u011fl\u0131kl\u0131 sonu\u00e7lara varmak olanakl\u0131 de\u011fildir. Kald\u0131 ki, K\u00fcrt\u00e7e ve \u00f6zel olarak Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee’nin buna olduk\u00e7a ihtiya\u00e7 vard\u0131r.<\/p>\n

Ancak, \u00e7ok boyutlu ve farkl\u0131 baz\u0131 tart\u0131\u015fmalara ra\u011fmen, her nedense son d\u00f6nemde baz\u0131 \u00e7evreler Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee\u2019nin K\u00fcrt\u00e7e\u2019nin bir leh\u00e7esi mi yoksa kendi ba\u015f\u0131na bir dil mi konusunu tart\u0131\u015fmalar\u0131n merkezine koymak istiyorlar. Bu konuda elbette tart\u0131\u015fmalar olsun, ara\u015ft\u0131rmalar devam etsin. Ancak, amaca hizmet etsin bu tart\u0131\u015fmalar. Dilde, k\u00fclt\u00fcrel planda Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee\u2019yi geli\u015ftiren, perspektif a\u00e7an, yap\u0131c\u0131 ve geli\u015ftirici tart\u0131\u015fmalar olsun.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u201cZazak\u00ee-Kirdk\u00ee\u2019y<\/strong>i ya\u015fam\u0131n her alan\u0131nda ya\u015fayan bir dil konumuna getirmek gerekir\u201d<\/strong><\/p>\n

\u0130\u00e7inde bulundu\u011fumuz s\u00fcre\u00e7te \u00f6ncelikli varolan\u0131 korumal\u0131y\u0131z.\u00a0 Folkl\u00f6r\u00fc, masallar\u0131, deyimleri, ata s\u00f6zleri ve di\u011fer t\u00fcm k\u00fclt\u00fcrel de\u011ferleriyle Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee\u2019ye sahip \u00e7\u0131kmakla ba\u015flamal\u0131. G\u00fcncel ve \u00f6ncelikle g\u00f6rev; Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee\u2019yi korumak, standart bir yaz\u0131 dili haline getirmek, geli\u015ftirmek ve hayat\u0131n her alan\u0131nda ya\u015fayan bir dil konumuna getirmek olmal\u0131d\u0131r. Dilimiz konusunda kimin ne dedi\u011finden \u00f6nce ne yapt\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemlidir. Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee iki c\u00fcmleyi bir araya getiremeyen, dilin korunmas\u0131 ve geli\u015ftirilmesi i\u00e7in ciddi bir \u00e7abas\u0131 olmayan, T\u00fcrk\u00e7e soyut uzun yaz\u0131larla, Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee hakk\u0131nda belirlemelerde bulunmalar\u0131, ne kadar inand\u0131r\u0131c\u0131 olabilir?<\/p>\n

\u201cZaza\u00ee-Kirdk\u00ee \u2018kad\u00eem Kurd\u00ee\u2019<\/strong>nin bir dal\u0131d\u0131r\u201d<\/strong><\/p>\n

Tarihi ve siyasi nedenlerle K\u00fcrt dili kendi i\u00e7inde standart bir yaz\u0131 dili haline gelme olana\u011f\u0131 bulamad\u0131. K\u00fcrt\u00e7eyi olu\u015fturan leh\u00e7eler aras\u0131nda, aleyhinde i\u015fleyen tarih ve siyasal ko\u015fullardan \u00f6t\u00fcr\u00fc, zamanla \u00f6nemli farkl\u0131l\u0131klar\u0131n olu\u015ftu\u011fu bir ger\u00e7eklik. \u00d6nemli baz\u0131 farkl\u0131la\u015fmalar olsa da bana g\u00f6re Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee, K\u00fcrt\u00e7e\u2019nin bir leh\u00e7esidir. Kurmanci, Sorani, Hewrami, Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee gibi ana leh\u00e7e ve di\u011fer a\u011f\u0131zlar\u0131yla, K\u00fcrt\u00e7e kadim ve zengin bir dildir. Ne Kurmanci, ne Sorani, ne Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee ve ne de Hewrami tek ba\u015f\u0131na K\u00fcrt\u00e7e de\u011fildir.\u00a0K\u00fcrt\u00e7e, bu leh\u00e7elerin hepsinin\u00a0<\/strong>ortak ad\u0131d\u0131r.\u00a0<\/strong>Bunlar\u0131n hepsi\u00a0\u201cKad\u00eem Kurd\u00ee\u201dnin birer leh\u00e7eleridir.<\/strong>\u00a0Kurmanci, Sorani, Hewrami ne kadar K\u00fcrt\u00e7e ise, Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee de o kadar K\u00fcrt\u00e7e\u2019dir.<\/strong><\/p>\n

Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee\u2019n\u0131n kendi ba\u015f\u0131na bir dil oldu\u011fu tezinin baz\u0131 yabanc\u0131lar taraf\u0131ndan savunuldu\u011fu do\u011frudur. Zazalar aras\u0131nda Zazak\u00ee\u2019nin ayr\u0131 bir dil oldu\u011fu tezini savunanlar\u0131n da genellikle dayana\u011f\u0131, say\u0131lar\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131 olan bu ki\u015filerdir. Buna kar\u015f\u0131n, ba\u015fka ama\u00e7lar pe\u015finde olanlar d\u0131\u015f\u0131nda, ne d\u00fcn ne de bug\u00fcn, genel olarak K\u00fcrt dili ve \u00f6zel olarak tek tek K\u00fcrt leh\u00e7eleri \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fma yapan K\u00fcrt dilbilimcileri aras\u0131nda, Zazak\u00ee\u2019nin ayr\u0131 bir dil oldu\u011funu savunanlar pek olmam\u0131\u015ft\u0131r. Yine son 30-40 y\u0131lda Kurdoloji ve Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee alan\u0131nda ara\u015ft\u0131rma yapan \u00e7ok say\u0131da K\u00fcrt ara\u015ft\u0131rmac\u0131 ve dilbilimcisi de\u011ferli \u00e7al\u0131\u015fmalara imza att\u0131. Esas al\u0131nmas\u0131 gereken bu \u00e7al\u0131\u015fmalard\u0131r. K\u00fcrt toplumunun i\u00e7inden gelen, onun tarihini ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc ya\u015fayan, K\u00fcrt dilini konu\u015fan ve leh\u00e7elerini tan\u0131yan onlard\u0131r. Ku\u015fkusuz, yabanc\u0131lar\u0131n K\u00fcrt toplumu, K\u00fcrt dili, K\u00fcrt k\u00fclt\u00fcr\u00fc \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 elbette \u00f6nemlidir, taktir ve te\u015fvik de edilmelidir. Yine de esas al\u0131nmas\u0131 gereken bir toplumun i\u00e7inden gelen ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n, kendi toplumlar\u0131 ve dilleri hakk\u0131nda ne d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri, ne s\u00f6yledikleridir. Bu t\u00fcr \u00e7al\u0131\u015fmalar es ge\u00e7ilerek, yabanc\u0131 baz\u0131 ki\u015filerin dayanak, referans g\u00f6sterilmesi, \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi gereken bir durumdur kan\u0131mca.<\/p>\n

Do\u011frusu, Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee\u2019yi ayr\u0131 bir dil olarak g\u00f6renlerin, dayanak ve kriterleri nelerdir? Sorusunun uzunca \u00fczerinde durulmas\u0131 gerekiyor. Taktir edersiniz ki, b\u00f6yle bir r\u00f6portajda bunun ayr\u0131nt\u0131lar\u0131na inmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bir kere \u015funu ifade etmek isterim: Dil ve leh\u00e7e konusunda dilbilimcilerin \u00fczerinde anla\u015ft\u0131\u011f\u0131, her zaman ve her yerde ge\u00e7erli, herkes taraf\u0131ndan kabul g\u00f6ren, genel ge\u00e7er baz\u0131 kriterlerden bahsetmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Dil ve leh\u00e7e ay\u0131r\u0131m\u0131 konusunda dilin yap\u0131sal \u00f6zellikleri, ortak kelime say\u0131s\u0131, anlama ve anla\u015f\u0131lma durumu, tarih ve co\u011frafya, hatta din ve inan\u00e7 birlikteli\u011fi\/ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve siyasi ko\u015fullar gibi \u00e7ok say\u0131da farkl\u0131 fakt\u00f6r ve kriterlere ba\u015fvuruluyor.<\/p>\n

\"A\u00e7\u0131klama<\/p>\n

Zaza<\/strong>lar\u0131n\u00a0<\/strong>b\u00f6lgelere g\u00f6re kendilerini; (Kird, Kirmanck\u00ee, Dimil\u00ee)<\/strong>\u00a0de\u011fi\u015fik isimlendirmelerinin tarihi arka plan\u0131 nedir?<\/strong><\/p>\n

\u201cMurat nehrinin kuzey taraf\u0131nda kalanlar kendilerine Kirma<\/strong>nc diyorlar\u201d<\/strong><\/p>\n

Zazalar genel olarak Murat ve F\u0131rat havzas\u0131 boyunca Kuzey ve G\u00fcney istikametindeki co\u011frafik alan \u00fczerinde meskundurlar. Murat nehrinin kuzey taraf\u0131nda Varto\u2019dan (Gimgim) Erzincan (Erzingan) ve hatta Sivas (S\u00eavas)a kadar uzanan b\u00f6lgede kalanlar \u00e7o\u011funlukla Alevi olup kendilerine\u00a0Kirmanc<\/strong>\u00a0ve dillerine de\u00a0Kirmanck\u00ee<\/strong>\u00a0diyorlar. Alevi olan Kirmanclar ayn\u0131 dili konu\u015fan S\u00fcnnilere ise Zaza diyorlar. Erzincan, Ko\u00e7giri ve di\u011fer Alevi K\u00fcrt b\u00f6lgelerinde egemen olan anlay\u0131\u015fa g\u00f6re Aleviler K\u00fcrt\u2019t\u00fcr, S\u00fcnniler ise T\u00fcrk\u2019t\u00fcr, g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc hakimdi.<\/p>\n

\u201cMurat ve F\u0131rat\u2019\u0131n g\u00fcneyinde kalan<\/strong>lar kendilerine Kird ve Dimil\u00ee diyorlar\u201d<\/strong><\/p>\n

Murat ve F\u0131rat\u2019\u0131n G\u00fcneyinde kalan Zazalar S\u00fcnni ve mezhep olarak da \u015eafiidirler. Palu, Bing\u00f6l (\u00c7ewl\u00eek) ve Diyarbak\u0131r\u2019\u0131n (D\u00eeyarberkir) baz\u0131 il\u00e7elerindeki Zazalar kendilerini \u201cKird\u201d ve dillerini \u201cKirdk\u00ee\u201d olarak tan\u0131ml\u0131yorlar. Diyarbak\u0131r ve di\u011fer baz\u0131 yerlerdeki Zazalar kendilerine \u201cKird\u201d derken Kurmanclara \u201cKirdas\u201d (yani K\u00fcrde benzeyen, K\u00fcrt\u00e7\u00fck) diyorlar.<\/p>\n

Diyarbak\u0131r\u2019\u0131n \u00c7ermik (\u00c7\u00earmuge), \u00c7\u00fcng\u00fc\u015f (\u015eank\u00fb\u015f) ve di\u011fer baz\u0131 yerlerinde, Urfa Siverek, Ad\u0131yaman\u2019\u0131n Gerger (Ald\u00fb\u015f) il\u00e7esinde, Bitlis\u2019in Mutki (Motkan) kazas\u0131, Batman’\u0131n Sason ile, Siirt\u2019in Baykan (Hew\u00eal) kazas\u0131nda ya\u015fayan Zazalar kendilerine Dimil\u00ee, konu\u015ftuklar\u0131 dile de Dimilk\u00ee\/Dimil\u00ee diyorlar.<\/p>\n

\u201cElaz\u0131\u011f\u2019\u0131n Maden ve Sivrice (S\u00eevr\u00eece) kazalar\u0131 ile Palu merkezde ya\u015fayanlar kendilerine Zaza d<\/strong>iyorlar\u201d<\/strong><\/p>\n

K\u0131smen Elaz\u0131\u011f\u2019\u0131n Maden ve Sivrice (S\u00eevr\u00eece) kazalar\u0131 ile Palu merkez de ve \u015fehirlere g\u00f6\u00e7 edenler kendilerine a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak Zaza ve konu\u015ftuklar\u0131 dile Zazak\u00ee\/Zazaca diyorlar.<\/p>\n

Evliya \u00c7elebi, Seyahatnamesi<\/strong>\u2019nde yer alan uzun bir \u015fiirinde, Palu\u2019nun sosyal ve demografik yap\u0131s\u0131n\u0131 anlat\u0131rken \u015f\u00f6yle diyor:<\/p>\n

Bir acayib-i \u015fehre vard\u0131m, ad\u0131na derler Palo<\/p>\n

Kimi Zaza, kimi Zozo, kiminin de ad\u0131 Lo<\/p>\n

\u201cBaz\u0131 tezlere g\u00f6re; Daylem\/Daylemi s\u00f6z\u00fc zaman i\u00e7erisinde de\u011fi\u015fime u\u011frayarak \u201cDim<\/strong>il\u00ee<\/strong>\u00a0olmu\u015f\u201d<\/strong><\/p>\n

Ku\u015fkusuz b\u00fct\u00fcn bu farkl\u0131 tan\u0131mlamalar\u0131n tarihi ve sosyolojik ve hatta dini baz\u0131 nedenleri vard\u0131r. Kimi ara\u015ft\u0131rma ve kaynaklara g\u00f6re; \u201cZaza\u201d ve \u201dDimil\u00ee\u201d tan\u0131mlamalar\u0131 etnik tan\u0131mlamadan \u00e7ok, birer a\u015firet ismidir\/tan\u0131mlamas\u0131d\u0131r. K\u00fcrtlerin Zazaca (Kirdki, Kirmanck\u00ee, Dimilk\u00ee) konu\u015fan bu toplumsal grubu daha \u00e7ok yabanc\u0131lar taraf\u0131ndan \u201cZaza\u201d olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak, son zamanlarda \u201cZaza\u201d ve \u201cDimil\u00ee\u201d tan\u0131mlamalar\u0131 konusunda yeni baz\u0131 tezler geli\u015ftirilmekte, yo\u011fun spek\u00fclasyonlar yap\u0131lmaktad\u0131r. Bu tezlerden birine g\u00f6re Dimil\u00eeler, Hazar denizi \u00e7evresi ve Horasan\u2019da yer alan\u00a0\u201cDaylem\u201d<\/strong>\u00a0\u00fclkesinden gelenlerdir. \u201cDaylem\/Daylemi\u201d s\u00f6z\u00fc zaman i\u00e7erisinde de\u011fi\u015fime u\u011frayarak\u00a0\u201cDimil\u00ee\u201d<\/strong>,\u00a0\u201cDumil\u00ee\u201d<\/strong>,\u00a0\u201cDumbil\u00ee\u201d<\/strong>\u00a0vb. formunu alm\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla Zazalar asl\u0131nda\u00a0Daylem\u00ee (Dumil\u00eedirler)<\/strong><\/p>\n

\u201cDi\u011fer bir tez Zazalar\u0131n\u00a0<\/strong>\u201c<\/strong>Sasani\u201dler oldu\u011fu, Sasanilerin b\u00fcy\u00fck bir imparatorluk (Zazana\/Zazan<\/strong>\u00ee<\/strong>) kurduklar\u0131 tezidir\u201d<\/strong><\/p>\n

Di\u011fer bir tez Zazalar\u0131n \u201cSasani\u201dler oldu\u011fu, Sasanilerin b\u00fcy\u00fck bir imparatorluk (Zazana\/Zazan\u00ee) kurduklar\u0131 tezidir. Bu teze g\u00f6re \u201cZazan\u00ee\u201d kelimesi zaman i\u00e7inde (ve esas olarak da bat\u0131 dillerinde \u201cz\u201d harfinin \u201cs\u201d harfine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi sonucu) \u201cSasani\u201d olmu\u015ftur.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u201c\u2019Kird\u2019 ve \u2018Kirmanc\u2019<\/strong>\u00a0kavramlar\u0131 daha \u00e7ok etnik tan\u0131mlama yapan kavramlard\u0131r\u201d<\/strong><\/p>\n

Asl\u0131nda \u201cKird\u201d ve \u201cKirmanc\u201d kavramlar\u0131 daha \u00e7ok etnik tan\u0131mlama yapan kavramlard\u0131r. Ayr\u0131ca bu iki kavram hem n\u00fcfus olarak hem co\u011frafik alan olarak, en fazla kullan\u0131lan kavramlard\u0131r. Bilindi\u011fi gibi \u2018Kirmanc\u2019 s\u00f6z\u00fc, sadece Alevi olan Zazalar i\u00e7in kullan\u0131lm\u0131yor. Bu kavram Do\u011fu ve G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019da baz\u0131 Soranca konu\u015fanlar, \u015e\u0131rnak ve Hakkari b\u00f6lgelerinde ya\u015fayan baz\u0131 topluluklar ve K\u00fcrdistan\u2019\u0131n di\u011fer baz\u0131 yerlerindeki kimi topluluklar i\u00e7in de kullan\u0131l\u0131yor. Hatta\u00a0Ehmed\u00ea Xan\u00ee Mem \u00fb Z\u00een<\/strong>\u00a0adl\u0131 destan\u0131nda\u00a0\u201cK\u00fcrt\u201d<\/strong>\u00a0anlam\u0131nda hem\u00a0\u201cKurmanc\u201d<\/strong>\u00a0hem\u00a0\u201cKirmanc\u201d<\/strong>\u00a0tan\u0131mlamalar\u0131n\u0131 kullan\u0131yor.<\/p>\n

Kan\u0131mca Palu ve Bing\u00f6l ile Diyarbak\u0131r\u2019\u0131n baz\u0131 kazalar\u0131nda Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee konu\u015fanlar\u0131n kendileri i\u00e7in kulland\u0131klar\u0131 \u201cKirdk\u00ee\u201d tan\u0131mlamalar\u0131 tarihi ve etnik a\u00e7\u0131dan en do\u011fru olan tan\u0131mlamalard\u0131r. Baz\u0131 tarihi kaynaklarda K\u00fcrtlerin\u00a0\u201cK\u0131rti\u201d<\/strong>,\u00a0\u201cKirti\u201d<\/strong>,\u00a0\u201cKartu\u201d<\/strong>\u00a0vb. kelimelerle tan\u0131mland\u0131klar\u0131n\u0131 biliyoruz.\u00a0Ehmed\u00ea Xas\u00ee<\/strong>, Zaza edebiyat\u0131n\u0131n ilk eseri ve temeli olan\u00a0Mewlid\u00ea Neb\u00ee<\/strong>\u2019nin giri\u015finde, bu eserini\u00a0\u201cKird\u00ee\/Kirdk\u00ee\u201d<\/strong>\u00a0lisan\u0131yla yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 beyan ediyor.<\/p>\n

Zazaca-Zazak\u00ee<\/strong>\u00a0kavram\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k\u00a0<\/strong>Kirmanc-Kirman<\/strong>ck\u00ee kavram\u0131 akademik \u00e7al\u0131\u015f<\/strong>m<\/strong>a y\u00fcr\u00fctenlerce standartla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. Bu kavram\u0131 Erbil ovas\u0131nda Soranca konu\u015fan\u00a0<\/strong>bir kesimde, Kurman<\/strong>ci leh\u00e7esini konu\u015fan\u00a0<\/strong>kesimler de\u00a0<\/strong>kendilerini tan\u0131mlamak i\u00e7in kullan<\/strong>maktalar. Kirman<\/strong>ck\u00ee kavram\u0131n\u0131n standartla\u015fmas\u0131n\u0131n dil ve topluluk a\u00e7\u0131s\u0131ndan dayand\u0131\u011f\u0131 maddi zemin nedir?<\/strong><\/p>\n

Bana g\u00f6re bir toplumsal grup olarak Zazalar\u0131n b\u00f6lgesel olarak kendilerini ve dillerini farkl\u0131 adlarla tan\u0131mlamalar\u0131 do\u011fald\u0131r. Bunun elbette tarihi, dilsel, siyasi, sosyal ve dini bir arka plan\u0131 vard\u0131r. Ve bu farkl\u0131l\u0131klar\u0131n bug\u00fcn de devam ediyor olmas\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturulmas\u0131 gereken nedenleri vard\u0131r elbette. Her \u015feyden \u00f6nce K\u00fcrtler tarihsel olarak ulusla\u015fma s\u00fcrecine ge\u00e7 giren bir halkt\u0131r. S\u00f6m\u00fcrgecilik ve emperyalist m\u00fcdahale gibi d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7 ve dinamikler taraf\u0131ndan belirlenen bu s\u00fcre\u00e7 son derece \u00e7etin, sanc\u0131l\u0131 ve de kanl\u0131 ge\u00e7en bir s\u00fcre\u00e7tir. K\u00fcrtler tarihsel olarak ortak bir dil, ortak bir etnik ad, ortak bir ulusal devlet ve t\u00fcm K\u00fcrdistan co\u011frafyas\u0131nda kabul g\u00f6ren genel de\u011ferler yaratma olanaklar\u0131n\u0131 bulamad\u0131lar. K\u00fcrt toplumunun bug\u00fcnk\u00fc par\u00e7al\u0131 durumunun arka plan\u0131nda bana g\u00f6re bu yat\u0131yor. Bu durum K\u00fcrt toplumunun bir par\u00e7as\u0131 olarak Zazalar i\u00e7in de ge\u00e7erlidir.<\/p>\n

\u201c<\/strong>Bu isim ve tan\u0131mlamalar\u0131n hepsi Zaza toplumunu olu\u015fturan insanlar\u0131n kendi kendilerini adland\u0131rma veya tan\u0131mlamas\u0131n\u0131n kodlar\u0131n\u0131 veriyor<\/strong>\u201d<\/strong><\/p>\n

Dolay\u0131s\u0131yla bu tan\u0131mlamalar\u0131n hi\u00e7biri yanl\u0131\u015f de\u011fildir. Aksine bu isim ve tan\u0131mlamalar\u0131n hepsi do\u011frudur. \u015eu isim veya tan\u0131mlama do\u011frudur, di\u011ferleri t\u00fcretmedir, yanl\u0131\u015ft\u0131r yakla\u015f\u0131m\u0131 do\u011fru de\u011fildir. Bu isim ve tan\u0131mlamalar\u0131n hepsi Zaza toplumunu olu\u015fturan insanlar\u0131n kendi kendilerini adland\u0131rma veya tan\u0131mlamas\u0131n\u0131n kodlar\u0131n\u0131 veriyor. Sorun, bunlardan birini tercih etmek ve bug\u00fcnden sonra bu toplumsal grubu adland\u0131r\u0131rken ortak bir ad kullanma sorunu ve gereklili\u011fidir. Bununla di\u011fer adlar ve tan\u0131mlamalar elbette d\u0131\u015flanm\u0131yor, yasaklanm\u0131yor veya horlanm\u0131yor. Bu ad ve tan\u0131mlamalar, bu kodlar, elbette uzun bir zaman daha var olmaya devam edecektir. Nihayetinde bu toplum kendisini nas\u0131l tan\u0131mlayacaksa yine zaman i\u00e7inde kendisi buna karar verecektir.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u201cVate \u00c7al\u0131\u015fma Grubu\u2019<\/strong>nda<\/strong>\u00a0Zazalar\u0131 tan\u0131mlayan ortak ve resmi ad\u00a0<\/strong>Kirmanc-Kirmanck\u00ee olarak benimsendi\u201d<\/strong><\/p>\n

Kirmanc-Kirmanck\u00ee kavramlar\u0131\u00a0\u201cakademik \u00e7al\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fctenlerce\u201d<\/strong>\u00a0yarat\u0131lan veya standartla\u015ft\u0131r\u0131lan kavramlar de\u011fildir. Bu kavramlar Zazaca konu\u015fan Alevi K\u00fcrtlerin kendilerini ve dillerini ifade etmek i\u00e7in buldu\u011fu ve bug\u00fcne kadar da kulland\u0131klar\u0131 kavramlard\u0131r. Yani otantik kavram ve tan\u0131mlamalard\u0131r. Zazaca konu\u015fan bu toplumsal grubu ortak bir kavramla ifade etmek gerekiyorsa, bana g\u00f6re \u00f6rne\u011fin \u015fu veya bu kavram daha uygundur, denilebilir. Bu yad\u0131rganacak, kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131lacak bir \u015fey de\u011fildir. Tabi ki neden ve gerek\u00e7elerini ortaya koymak kayd\u0131yla.<\/p>\n

\u201cVate \u00c7al\u0131\u015fma Grubu\u2019nun standardize etti\u011fi Kirmanck\u00ee ismi \u00e7o\u011funluk e\u011filimi sonucu belirlendi\u201d<\/strong><\/p>\n

Vate \u00c7al\u0131\u015fma Grubu\u00a0(Gr\u00fbba Xebate ya Vatey\u00ee)<\/strong>, ikinci toplant\u0131s\u0131nda bunu g\u00fcndemine ald\u0131. Bu toplant\u0131da \u00fc\u00e7 isim \u00f6nerisi geldi. Kirdk\u00ee, Kirmanck\u00ee ve Zazak\u00ee. Bu \u00fc\u00e7 isim \u00f6nerisi toplant\u0131ya kat\u0131lanlar\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015flerine sunuldu. \u0130lk turda her \u00fc\u00e7 isim ayn\u0131 say\u0131da taraftar buldu. \u0130kinci turda bir arkada\u015f\u0131n e\u011filimini Kirmanck\u00ee\u2019den yana de\u011fi\u015ftirmesiyle, K\u0131rmanck\u00ee, Vate \u00c7al\u0131\u015fma Grubu\u2019nun Zazalar\u0131 tan\u0131mlayan ortak ve resmi ad\u0131 olarak benimsendi.<\/p>\n

Bunu ele\u015ftirebilirsiniz, Kirmanck\u00ee yerine ba\u015fka bir ad \u00f6nerebilirsiniz, bu bir hakt\u0131r ve makul kar\u015f\u0131lan\u0131r. \u015eahsen ben, yukarda k\u0131smen ifade etti\u011fim neden ve gerek\u00e7elerle, Kird ve Kirdk\u00ee adlar\u0131n\u0131 daha uygun buluyorum. Ama Kirmanc ve Kirmanck\u00ee adlar\u0131n\u0131 da sahipleniyor ve yaz\u0131lar\u0131mda kullan\u0131yorum.<\/p>\n

Zazacan\u0131n \u015five farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 bir zenginlik mi, yoksa dilin standardize edilmesi \u00f6n\u00fcnde bir engel midir? Standardizasyon, otantik y\u00f6n\u00fcn\u00fc yok eder mi? Zazaca neden standardize edilmelidir?<\/strong><\/p>\n

\u201cZazaca<\/strong>\u2019da \u00fc\u00e7 temel \u015five vard\u0131r<\/strong>\u201d<\/strong><\/p>\n

Zazaca\u2019da \u00fc\u00e7 temel \u015five vard\u0131r. Bunlar\u00a0Dersim, Palu-Bing\u00f6l, Siverek-\u00c7ermik-<\/strong>\u00c7\u00fcng\u00fc\u015f \u015fiveleridir<\/strong>. Her \u015fivenin de kendi i\u00e7inde bir de a\u011f\u0131zlar\u0131 vard\u0131r. Sorunuza gelince; \u015eive ve a\u011f\u0131zlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 bir dil i\u00e7in hem bir zenginliktir hem de dilin standart bir yaz\u0131 dili haline getirilmesi \u00f6n\u00fcnde engeldir. Bu durum Zazaca i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Zenginliktir \u00e7\u00fcnk\u00fc; bazen bir b\u00f6lgede ya da \u015fivede bulamad\u0131\u011f\u0131n\u0131z ya da kaybolmu\u015f bir kelimeyi, bir deyimi, bir tekerlemeyi, bir bilmece-bulmacay\u0131, bir atas\u00f6z\u00fcn\u00fc ya da folklorik bir \u00fcr\u00fcn\u00fc, \u00e7ok orijinal bi\u00e7imleriyle ba\u015fka bir b\u00f6lge ya da \u015fivede bulabiliyorsunuz. Bazen o dilin yap\u0131sal binas\u0131n\u0131n kaybolmu\u015f baz\u0131 \u00f6zg\u00fcn formlar\u0131n\u0131n otantik bi\u00e7imlerini de ba\u015fka bir \u015fivede, korunmu\u015f olarak g\u00f6rebilirsiniz.<\/p>\n

\"A\u00e7\u0131klama<\/p>\n

Ehmed\u00ea Xas\u00ee, Mewlid\u00ea Neb\u00ee-Mewlid\u00ea Kird\u00ee adl\u0131 ilk eseri yazd\u0131<\/strong><\/p>\n

\u201cEhmed\u00ea Xas\u00ee`nin Mewlid\u00ea Neb\u00ee-Mewlid\u00ea Kird\u00ee adl\u0131 ilk eseri tarihte Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee olarak ilk yaz\u0131lan eserdir\u201d<\/strong><\/p>\n

Bug\u00fcne kadar Zazaca\u2019n\u0131n esas olarak bir konu\u015fma dili oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Zira Zazaca\u2019n\u0131n yaz\u0131m tarihi olduk\u00e7a yenidir. Bilebildi\u011fimiz kadar\u0131yla ilk yaz\u0131l\u0131 Zazaca tekstler\u00a0Rus dilbilimcisi P. Lerch<\/strong>\u00a0taraf\u0131ndan kayda ge\u00e7irilen ve 1856 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanan \u00fcr\u00fcnlerdir. Bir Zaza taraf\u0131ndan ilk kez kaleme al\u0131nan eser 1899 y\u0131l\u0131nda\u00a0Diyarbak\u0131r\u2019da Litografya Matbaas\u0131\u2019nda bas\u0131l<\/strong>an<\/strong>\u00a0Ehmed\u00ea Xas\u00ee<\/strong>`nin\u00a0Mewlid\u00ea Neb\u00ee-Mewlid\u00ea Kird\u00ee<\/strong>\u00a0adl\u0131 mesnev\u00ee tarz\u0131ndaki manzum eseridir. \u0130kinci olarak, ard\u0131ndan 1900\u2019lar\u0131n ba\u015f\u0131nda, Siverek m\u00fcft\u00fcs\u00fc\u00a0Osman Efend\u00eeyo Babij\u2019\u0131n, Biy<\/strong>\u00ee<\/strong>\u015f\u00ea<\/strong>\u00a0P\u00eaxember\u00ee-Mewluda<\/strong>\u00a0Neb\u00ee<\/strong>\u00a0adl\u0131 eseri yay\u0131nlan\u0131r. 1940- 1980li y\u0131llar aras\u0131nda medrese gelene\u011finden gelen K\u00fcrt ayd\u0131nlar\u0131 olan baz\u0131 malalar ile modern e\u011fitim kurumlar\u0131nda okuyan baz\u0131 yeni nesil K\u00fcrt ayd\u0131nlar\u0131 taraf\u0131ndan, s\u0131n\u0131rl\u0131 baz\u0131 \u00fcr\u00fcnler ortaya konulmu\u015ftur.<\/p>\n

\u201cVate dergisinin yay\u0131nlanmas\u0131yla Zazaca tarihsel olarak yeni bir s\u00fcrece girmi\u015ftir\u201d<\/strong><\/p>\n

Vate \u00c7al\u0131\u015fma Grubu\u2019nun 1996 y\u0131l\u0131nda ba\u015flayan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve Vate dergisinin yay\u0131nlanmas\u0131yla, Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee tarihsel olarak yeni bir s\u00fcrece girmi\u015ftir. Bu s\u00fcre\u00e7, Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee\u2019n\u0131n standardizasyonu ve ortak bir yaz\u0131m dilinin ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 s\u00fcrecidir.\u00a0 Ba\u015f\u0131ndan beri bu s\u00fcre\u00e7te yer alan biri olarak; Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee\u2019nin standardize edilerek, e\u011fitim ve \u00f6\u011fretim dahil, hayat\u0131n her alan\u0131nda kullan\u0131labilir, ortak bir yaz\u0131m dili haline getirilmesi gerekti\u011fine inan\u0131yorum. Hatta bana g\u00f6re bu s\u00fcre\u00e7 ge\u00e7 bile ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Bir dilin standardizasyonu son derece hassas ve riskli bir s\u00fcre\u00e7tir. Sorumluluk, bilgi, birikim, deneyim ve b\u00fcy\u00fck \u00e7aba gerektirir. \u00d6n\u00fcnde ciddi baz\u0131 engeller, tepki ve direni\u015fler olabiliyor. Biz Vate \u00c7al\u0131\u015fma Grubu olarak, bunlar\u0131 yak\u0131ndan g\u00f6r\u00fcyor ve ya\u015f\u0131yoruz. Burda Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee\u2019de farkl\u0131 \u015five ve a\u011f\u0131zlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, s\u00fcre\u00e7te \u00f6n\u00fcm\u00fcze elbette ciddi zorluklar ve engeller \u00e7\u0131kar\u0131yor. Mutlak gelen ele\u015ftirileri, tepkileri, farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f ve \u00f6nerileri ciddiye al\u0131yoruz. Ancak, bu s\u00fcrecin kesintiye u\u011frat\u0131lmadan, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi gerekti\u011fine inan\u0131yoruz.<\/p>\n

 <\/p>\n

Osman Efend\u00eeyo Babij\u2019\u0131n, Biy<\/strong>\u00ee<\/strong>\u015f\u00ea<\/strong>\u00a0P\u00eaxember\u00ee-Mewluda<\/strong>\u00a0Neb\u00ee<\/strong>\u00a0adl\u0131 eseri yazd\u0131<\/strong><\/p>\n

\u201cZazaca tarihsel olarak bir konu\u015fma dilinden yaz\u0131m diline ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecini ya\u015f\u0131yor\u201d<\/strong><\/p>\n

Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee ayn\u0131 zamanda tarihsel olarak, konu\u015fma dilinden yaz\u0131m diline ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecini ya\u015f\u0131yor. Bu son y\u0131llarda giderek yo\u011funla\u015f\u0131p, derinle\u015fen bir s\u00fcre\u00e7tir. Bug\u00fcne kadar yok olmayan, ya\u015fayabilen d\u00fcnyadaki dillerin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu, zorunlu olarak, bu s\u00fcre\u00e7ten ge\u00e7mi\u015flerdir. Bir dilin onu konu\u015fanlar taraf\u0131nda toplumsal hayat\u0131n her alan\u0131nda sorunsuz bir bi\u00e7imde kullan\u0131labilmesi ve hatta bir bak\u0131ma ya\u015fayabilmesi buna ba\u011fl\u0131d\u0131r. Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee\u2019nin da mutlaka bu s\u00fcreci ya\u015famas\u0131 ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir bi\u00e7imde, konu\u015fma dilinden yaz\u0131m diline ge\u00e7mesi gerekiyor. Dilini seven ve ya\u015famas\u0131n\u0131 isteyen her Zaza K\u00fcrd\u00fc\u2019n\u00fcn, bu s\u00fcrece bir bi\u00e7imiyle destek vermesi gerekiyor. Bug\u00fcne kadar bize dayat\u0131lan her alanda hep ret, inkar ve yasaklar olmu\u015ftur. Bug\u00fcn de gelinen a\u015famada bize s\u00f6ylenen \u015fudur: \u201cDaha ne istiyorsunuz, al\u0131n size diliniz, istiyorsan\u0131z evinizde dilinizi konu\u015fabilirsiniz, ama bundan daha fazlas\u0131n\u0131 da istemeyin.\u201c<\/p>\n

Zazalar ya Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee\u2019nin konu\u015fma dilinden yaz\u0131m diline ve oradan da standard bir dil haline gelme s\u00fcrecini kabul eder ve buna omuz verirler ya da kendilerine dayat\u0131lan zorbal\u0131klara boyun e\u011ferler. Ba\u015fka bir se\u00e7enek de yoktur.<\/p>\n

Bir dil konu\u015fma dilinden yaz\u0131m diline ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecinde, di\u011fer bir ifadeyle standardizasyon s\u00fcrecinde, \u00e7ok ciddi ve \u00f6nemli baz\u0131 de\u011fi\u015fimlere u\u011frar. Bu bilinen bir ger\u00e7ektir ve bu ger\u00e7eklik s\u00fcreci ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn dillerin ortak kaderi olmu\u015ftur. Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee\u2019de bu s\u00fcre\u00e7te zorunlu olarak, hem \u015fiveler ve b\u00f6lgeler baz\u0131ndaki baz\u0131 \u00f6zelliklerini hem de konu\u015fma dilindeki kimi \u00f6zg\u00fcnl\u00fcklerini kaybediyor ve kaybedecektir. Vate \u00c7al\u0131\u015fma Grubu\u2019na gelen tepki ve ele\u015ftirilerin temelinde bana g\u00f6re b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde bu yat\u0131yor.<\/p>\n

Celadet\u00a0<\/strong>Bedirxan\u2019\u0131n olu\u015fturdu\u011fu alfabenin\u00a0<\/strong>Z<\/strong>azaca dilinin seslerini kar\u015f\u0131lamad\u0131\u011f\u0131, dar kald\u0131\u011f\u0131, b\u00f6ylece baz\u0131 seslerin yitirilmesine neden oldu\u011fu\u00a0<\/strong>konusunda neler s\u00f6ylemek istersiniz?<\/strong><\/p>\n

Kan\u0131mca bu r\u00f6portajda sorulan en \u00f6nemli ve en g\u00fcncel sorulardan biri de alfabe konusunda sorulan sorudur. \u00c7\u00fcnk\u00fc, bana g\u00f6re d\u00fcnden bug\u00fcne, Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee\u2019nin yaz\u0131m tarihinde en \u00f6nemli sorunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda alfabe sorunu geliyor. \u00dcstelik alfabe sorunu Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee yaz\u0131m\u0131nda bir\u00e7ok boyutu olan bir sorundur.<\/p>\n

\u201cMedrese k\u00f6kenli geleneksel Zaza<\/strong>\u00a0ayd\u0131nlar\u0131<\/strong>\u00a0Arap Alfabesi\u2019ni kullan<\/strong>d\u0131lar<\/strong>, Cumhuriyet O<\/strong>kullar\u0131<\/strong>\u2019<\/strong>nda yeti\u015fen\u00a0<\/strong>Zaza ayd\u0131nlar\u0131\u00a0<\/strong>Latin Alfabesi\u2019ni kullan<\/strong>\u0131yorlar<\/strong>\u201d<\/strong><\/p>\n

Bilindi\u011fi gibi Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee bug\u00fcne kadar bir\u00e7ok farkl\u0131 alfabeyle yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda\u00a0Kril alfabesi,<\/strong>\u00a0Arap harfleri ile olu\u015fturulan alfabe, Latin harflerine dayal\u0131\u00a0Latin alfabesi<\/strong>\u00a0geliyor. Bug\u00fcn de esasen ve a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak iki alfabe, Arap harflerine dayal\u0131 alfabe ile Latin harflerine dayal\u0131 alfabe, kullan\u0131l\u0131yor. Burada alfabe sorunu iki boyutlu bir sorundur.\u00a0Birincisi, Arap Alfabesini\u00a0<\/strong>kullanan medrese k\u00f6kenli geleneksel Zaza ayd\u0131nlar\u0131 Latin alfabesiyle yaz\u0131lan \u00fcr\u00fcnlerden, buna kar\u015f\u0131n cumhuriyet okullar\u0131nda yeti\u015fen ve\u00a0Latin Alfabesi\u2019ni\u00a0<\/strong>kullanan yeni nesil ayd\u0131nlar da Arap alfabesiyle yaz\u0131lan \u00fcr\u00fcnlerden yararlanam\u0131yorlar.<\/p>\n

\u201cLatin Alfabesi\u2019yle yazanlar ortak bir alfabe kullan<\/strong>m\u0131yorlar,<\/strong>\u00a0bu konuda\u00a0<\/strong>tam bir anar\u015fik durum ya\u015fan\u0131yor\u201d<\/strong><\/p>\n

\u0130kincisi, ne Arap Alfabesi\u2019yle yazanlar aras\u0131nda ne de Latin Alfabesi\u2019yle yazanlar aras\u0131nda ortak bir alfabe kullan\u0131l\u0131yor. \u00d6zellikle Latin alfabesiyle yazanlar aras\u0131nda alfabe konusunda tam bir anar\u015fik durum ya\u015fan\u0131yor. Vate \u00c7al\u0131\u015fma Grubu d\u0131\u015f\u0131ndaki \u00e7evrelerin hemen her biri ve hatta tek tek bireylerin her biri farkl\u0131 bir alfabeyle yaz\u0131yor. Bu da dile zarar veren, okuyucular\u0131n motivasyonunu bozan, dilde var olan ayr\u0131l\u0131klar\u0131 daha da derinle\u015ftiren bir durumdur. Halbuki bir dilin herkesi ba\u011flayan ortak bir yaz\u0131m dili haline gelebilmesinin birincil, \u00f6ncelikli ve olmazsa olmaz \u00f6nko\u015fulu, ortak bir alfabe kullan\u0131m\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\"A\u00e7\u0131klama<\/p>\n

\u201c<\/strong>Vate \u00c7al\u0131\u015fma Grubu, Mir Celadet Bedirhan\u2019\u0131n temelini att\u0131\u011f\u0131 alfabeyi kullan\u0131yor<\/strong>\u201d<\/strong><\/p>\n

Vate \u00c7al\u0131\u015fma Grubu, Latin Alfabesi\u2019yle yazan K\u00fcrtlerin kahr-\u0131 ekseriyeti taraf\u0131ndan kabul edilen ve kullan\u0131lan\u00a0Mir Celadet Bedirhan<\/strong>\u2019\u0131n temelini att\u0131\u011f\u0131 alfabeyi kullan\u0131yor. Bana g\u00f6re Mir Celadet Bedirhan\u2019\u0131n alfabesi, ya\u015fanan s\u00fcre\u00e7te, genel olarak K\u00fcrtlerin ve \u00f6zel olarak da Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee\u2019nin yaz\u0131m ihtiya\u00e7lar\u0131na cevap verebilen bir alfabedir. Ku\u015fkusuz bu, Mir Celadet Bedirhan\u2019\u0131n temellerini att\u0131\u011f\u0131 alfabenin her t\u00fcrl\u00fc ele\u015ftiriden muaf, geli\u015ftirmeye y\u00f6nelik, yeni g\u00f6r\u00fc\u015f ve \u00f6nerilere kapal\u0131, dokunulamaz bir alfabe oldu\u011fu anlam\u0131na gelmiyor. K\u00fcrtler, ilerde yetkili ve etkili karar organlar\u0131na, bu konuda yeterli bilgi ve donan\u0131ma sahip kurumlara sahip oldu\u011funda, elbette mevcut alfabe konusunda yeni kararlar alabilirler.<\/p>\n

\u201cAlfabe sorunu politik bir sorun de\u011fil, teknik bir sorundur.<\/strong>\u00a0F<\/strong>arkl\u0131 \u00e7evrelerden ki\u015filerin kat\u0131l\u0131m\u0131yla bir komitenin olu\u015fturulmas\u0131yla bu sorun a\u015f\u0131l\u0131r<\/strong>.\u201d<\/strong><\/p>\n

Bug\u00fcnk\u00fc ko\u015fullarda Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee yazanlar\u0131n yapmalar\u0131 gereken \u015fey \u00f6ncelikle ortak bir alfabe konusunda anla\u015fmalar\u0131d\u0131r. Bana g\u00f6re \u00fczerinde anla\u015f\u0131lmas\u0131 gereken Mir Celadet Bedirhan\u2019\u0131n alfabesidir. Bu konuda zemin de vard\u0131r. Bir\u00e7ok konuda anla\u015famayan K\u00fcrtlerin yukarda ifade etti\u011fim \u00fczere, b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu Mir Celadet Bedirhan\u2019\u0131n alfabesi \u00fczerine zaten anla\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Bu anla\u015fma zeminin Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee yazanlar aras\u0131nda da kabul g\u00f6ren bir zemin haline getirilmesi i\u00e7in, mutlaka baz\u0131 ad\u0131mlar\u0131n at\u0131lmas\u0131 gerekiyor. Malesef bunun \u00f6n\u00fcnde baz\u0131 engeller ve sorunlar vard\u0131r. Dil-leh\u00e7e tart\u0131\u015fmas\u0131, kimi dini ve mezhebi yakla\u015f\u0131mlar, Zazalar ve Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee konusunda baz\u0131 kesimlerin sorunu politik bir \u00e7er\u00e7eveye oturtan yakla\u015f\u0131mlar\u0131 vb. bunlardan baz\u0131lar\u0131d\u0131r. Alfabe sorunu asl\u0131nda politik bir sorun de\u011fil, teknik bir sorundur. Alfabe sorununun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in benim na\u00e7izane \u00f6nerim farkl\u0131 \u00e7evrelerden ki\u015filerin kat\u0131l\u0131m\u0131yla bir komitenin olu\u015fturularak baz\u0131 ad\u0131mlar\u0131n at\u0131lmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\"A\u00e7\u0131klama<\/p>\n

Zazaca\u2019n\u0131n s\u00f6zl\u00fc edebiyat tarihi, birikimi nedir? Zazaca<\/strong>\u2019<\/strong>n\u0131n ilk yaz\u0131l\u0131 edebiyat\u0131 olan Me<\/strong>l<\/strong>a Ehmedi Xasi\u2019nin ve Osman Esad Efendiyo Bab\u0131j\u2019\u0131n Zazaki\u00a0<\/strong>Mevl\u00fct<\/strong>\u00a0yazmalar\u0131n\u0131n zemini ve motivasynu nedir? Zengin bir edebi eser olan Mevl<\/strong>\u00fct\u2019\u00fc<\/strong>n Zazaca\u2019n\u0131n zenginli\u011fini ve yaz\u0131m diline uygunlu\u011funu bize g\u00f6sterir mi?<\/strong><\/p>\n

Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee olduk\u00e7a zengin bir s\u00f6zl\u00fc edebiyat birikimine sahiptir. Nesilden nesile ve dilden dile aktar\u0131lan destanlar, birer k\u00fc\u00e7\u00fck mitoloji \u00f6rne\u011fi olan masallar, s\u00f6ylenceler, darb-\u0131 meseller, menk\u0131beler, a\u011f\u0131tlar, dua ve beddualar, bilmece ve bulmacalar, farkl\u0131 t\u00fcrlerden klam ve stranlar, di\u011fer folklorik \u00fcr\u00fcnler gibi \u00e7ok \u00e7e\u015fitli s\u00f6zl\u00fc edebiyat t\u00fcrleri vard\u0131r. Ba\u015fta Vate \u00c7al\u0131\u015fma Grubu \u00fcyeleri olmak \u00fczere, son y\u0131llarda \u00e7ok say\u0131da ki\u015fi taraf\u0131ndan bu alanlarda ciddi \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131lm\u0131\u015f ve bu \u00fcr\u00fcnlerin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 yok olmaktan kurtar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu konuda \u00e7al\u0131\u015fanlara burada minettarl\u0131\u011fm\u0131z\u0131 ifade etmek istiyorum.<\/p>\n

\u201cMelay\u00ea Ciz\u00eer\u00ee, Ehmed\u00ea Xan\u00ee, Feq\u00eey\u00ea Teyran<\/strong>\u00a0ve di\u011fer klasik de\u011ferler ne ise, Zazak<\/strong>\u00ee<\/strong>\u00a0Edebiyat\u0131nda da<\/strong>\u00a0Ehmed\u00ea Xas\u00ee ile Osman Esad Efendiyo Bab\u0131j<\/strong>\u2019\u0131n yeri odur<\/strong>\u201d<\/strong><\/p>\n

Ehmed\u00ea Xas\u00ee<\/strong>\u00a0ve\u00a0Osman Esad Efendiyo Bab\u0131j<\/strong>\u2019\u0131n eserlerini yazmalar\u0131ndaki motivasyon ger\u00e7ekten \u00f6nemlidir. Zazalar, Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee ve Zaza edebiyat\u0131 \u00fczerine ara\u015ft\u0131rma yapmak isteyenlerin \u00f6ncelikle cevab\u0131n\u0131 bulmak durumunda oldu\u011fu sorulardan biri de budur. Bana g\u00f6re, bu iki tarihi \u015fahsiyetin att\u0131klar\u0131 ad\u0131mlar, tarihi \u00f6nemde ad\u0131mlard\u0131r. Zaza edebiyat\u0131 tarihinin bu iki m\u00fcmtaz alim, \u015fair, edip, m\u00fctefekkir ve m\u00fcnevver \u015fahsiyeti Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee\u2019nin yaz\u0131m ve edebiyat tarihinde yeni bir \u00e7a\u011f a\u00e7m\u0131\u015flard\u0131r. Bu konuda s\u00f6ylenecek \u00e7ok \u015fey var, fakat ben k\u0131saca \u015funu s\u00f6ylemek istiyorum: Her ikisi de Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee, Kad\u00eem Kurd\u00ee\u2019nin en eski ve zengin bir leh\u00e7esi olarak g\u00f6ren ve bu anlamda dilleriyle \u00f6v\u00fcnen, bu dile lay\u0131k oldu\u011fu de\u011feri ve konumu kazand\u0131rmak isteyen, bu bilin\u00e7 ve aidiyet duygusuyla eserlerini kaleme alan insanlard\u0131r. Onlara g\u00f6re, e\u011fer K\u00fcrt\u00e7e\u2019nin Sorani, Kurmanci, Hewrami leh\u00e7elerinde de\u011ferli edebi eserler yarat\u0131lm\u0131\u015fsa, pekala bu dilin en eski ve zengin leh\u00e7elerinden biri olan Zazaca (Kirdk\u00ee, Dimil\u00ee) leh\u00e7esi ile de ayn\u0131 d\u00fczeyde eserler yaz\u0131labilir. Ve bu m\u00fcmtaz \u015fahsiyetlerin her ikisi de bu motivasyonla hedeflerini ger\u00e7ekle\u015ftirdiler. Bana g\u00f6re Kurmanci edebiyat\u0131nda\u00a0Melay\u00ea Ciz\u00eer\u00ee, Ehmed\u00ea Xan\u00ee, Feq\u00eey\u00ea Teyran<\/strong>\u00a0ve di\u011fer klasik de\u011ferler ne ise Zazak\u00ee edebiyat\u0131nda da\u00a0Ehmed\u00ea Xas\u00ee ile Osman Esad Efendiyo Bab\u0131j<\/strong>\u2019\u0131n yeri odur. Ehmed\u00ea Xas\u00ee ve Osman Esad Efendiyo Bab\u0131j\u2019\u0131n kaleme ald\u0131klar\u0131 iki mevlid Zaza edebiyat\u0131n\u0131n hem ba\u015flang\u0131c\u0131 hem de temelini olu\u015fturur.<\/p>\n

\"A\u00e7\u0131klama<\/p>\n

Zazaca h<\/strong>ikaye, masal, s\u00f6ylence, destan, ata s\u00f6zleri, \u00f6zdeyi\u015fler, \u015fark\u0131, a\u011f\u0131t ve \u015fiirleriyle\u00a0<\/strong>b\u00fcy\u00fck k\u00fclt\u00fcrel varolu\u015funu g\u00fcn\u00fcm\u00fcze dek<\/strong>\u00a0ula\u015ft\u0131rd\u0131.\u00a0<\/strong>Bu g\u00fc\u00e7l\u00fc miras<\/strong>\u00a0yaz\u0131l\u0131 olarak yeteri d\u00fczeyde kay\u0131t alt\u0131na al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131ndan yok olma riski alt\u0131ndad\u0131r.\u00a0<\/strong>Bu alanda\u00a0<\/strong>ne t\u00fcr sorunlar ya\u015fan\u0131yor?<\/strong>\u00a0Bu zengin hazinenin yok olma tehlikesi nedir?<\/strong>\u00a0Yeterince kay\u0131t alt\u0131na alma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc m\u00fc?<\/strong><\/p>\n

Bu zengin hazinenin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 kay\u0131t alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bu alandaki \u00e7al\u0131\u015fmalar her g\u00fcn hem \u00e7e\u015fitlenerek hem de artarak, devam ediyor. En \u00f6nemlisi de bu alanda gen\u00e7 nesil aras\u0131nda yarat\u0131lan bilin\u00e7 ve motivasyondur. Vate dergisinde bir masal, bir \u015fiir, bir f\u0131kra gibi son derece m\u00fctevazi bir kat\u0131l\u0131mla ba\u015flang\u0131\u00e7 yapan \u00e7ok say\u0131da gen\u00e7 arkada\u015f, bug\u00fcn folklorik derlemeler, hikaye ve \u015fiir kitaplar\u0131, roman, ara\u015ft\u0131rma gibi farkl\u0131 t\u00fcr ve alanlarda \u00f6nemli eserlere imza at\u0131yor. Vate \u00c7al\u0131\u015fma Grubu bug\u00fcne kadar 67 say\u0131 dergi \u00e7\u0131karan Vate dergisi aradan ge\u00e7en 26 y\u0131ll\u0131k bir zaman s\u00fcrecinde adeta bir \u00fcniversite rol\u00fcn\u00fc \u00fcstlenmi\u015ftir. Bu s\u00fcre\u00e7ten ge\u00e7en gen\u00e7 neslin ortaya koydu\u011fu say\u0131lar\u0131 y\u00fczleri bulan de\u011ferli eserler ba\u015fta\u00a0Vate Yay\u0131nlar\u0131<\/strong>\u00a0ile\u00a0Ro\u015fna Yay\u0131nlar\u0131<\/strong>\u00a0olmak \u00fczere bir\u00e7ok yay\u0131nevi taraf\u0131ndan yay\u0131nlanm\u0131\u015f ve yay\u0131nlanmay\u0131 bekliyor. Bunlar yeterli midir? Hay\u0131r, asla de\u011fil, yap\u0131lmas\u0131 gereken \u00e7ok \u015fey var daha. \u00d6ncelikle alanda kurumla\u015fmak gerekiyor. Maalesef kurumla\u015fma \u00e7ok zay\u0131f, yok denecek bir d\u00fczeyde. \u00c7eyrek asr\u0131 a\u015fk\u0131n bir s\u00fcredir Vate \u00c7al\u0131\u015fma Grubu hi\u00e7bir yerden yard\u0131m ve destek almadan, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 sadece grupta yer alan ki\u015filerin kendi \u00f6zel imkanlar\u0131yla ve dilini seven insanlar\u0131m\u0131z\u0131n zaman zaman verdikleri destekle s\u00fcrd\u00fcre gelmi\u015ftir.<\/p>\n

K\u00fcrt dilinin geli\u015fimin<\/strong>de Avrupa\u00a0<\/strong>K\u00fcrt diasporas\u0131n\u0131n katk\u0131lar\u0131<\/strong>\u00a0b\u00fcy\u00fckt\u00fcr<\/strong>. Ayn\u0131 diyalektik Zazaca i\u00e7in nas\u0131l geli\u015fti?<\/strong><\/p>\n

12 Eyl\u00fcl 1980 darbesinden sonra K\u00fcrt ulusal hareketinin farkl\u0131 parti ve \u00f6rg\u00fctlerinde yer alan \u00e7ok say\u0131da K\u00fcrt siyaset\u00e7isi yurtd\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmak zorunda kald\u0131. Avrupa \u00fclkelerine giden kadrolardan bir k\u0131sm\u0131 belli bir s\u00fcre sonra dil, k\u00fclt\u00fcr, edebiyat ve de\u011fi\u015fik di\u011fer baz\u0131 alanlarda yo\u011funla\u015fmaya ba\u015flad\u0131. Dil, k\u00fclt\u00fcr ve edebiyat alan\u0131ndaki \u00e7al\u0131\u015fmalar \u00f6ncelikli bir s\u0131radayd\u0131. Bu \u00e7al\u0131\u015fma ve ara\u015ft\u0131rmalar k\u0131sa zamanda meyvesini verdi. Dil konusunda daha derin bir kavrama ve bilin\u00e7 olu\u015ftu. Avrupa \u00fclkelerinde ve \u00f6zellikle \u0130sve\u00e7\u2019te bu alanda yeni bir hareketlenme olu\u015ftu, de\u011ferli eserler ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n

\u201cAvrupa\u2019da ba\u015flayan Vate \u00c7al\u0131\u015fma Grubu\u2019nun \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 Zazak<\/strong>\u00ee-Kirdk\u00ee<\/strong>\u00a0alan\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan bir r\u00f6nesans hareketi gibidir\u201d<\/strong><\/p>\n

Ayn\u0131 \u015fey Zaza k\u00f6kenli kadrolar aras\u0131nda da ya\u015fan\u0131yordu. Bir\u00e7ok siyaset\u00e7i ve ayd\u0131n insan bir araya gelerek, Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee konusunda neler yapabileceklerini tart\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fme ve tart\u0131\u015fmalar 1990\u2019l\u0131 y\u0131llar\u0131n ortalar\u0131na do\u011fru sonu\u00e7 vermeye ba\u015flad\u0131. Vate \u00c7al\u0131\u015fma Grubu ve Vate Dergisi\u2019nin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 bu s\u00fcrecin bir \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. E\u011fer bir k\u0131yaslama yapmak gerekirse, diyebilirim ki; Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee \u00fczerine ba\u015flayan \u00e7al\u0131\u015fmalar ve al\u0131nan mesafe, oransal olarak Kurmanci \u00fczerine yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar ve al\u0131nan neticeye g\u00f6re daha ileri bir a\u015fama kaydetmi\u015ftir. Benim de\u011ferlendirmeme g\u00f6re; Avrupa\u2019da ba\u015flayan Vate \u00c7al\u0131\u015fma Grubu\u2019nun \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, Zazaki alan\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan bir r\u00f6nesans hareketi gibidir.<\/p>\n

Vate grubu hangi ihtiya\u00e7tan do\u011fdu? Farkl\u0131 siyasal yap\u0131lardan ve farkl\u0131 b\u00f6lgelerden gelen ayd\u0131nlar\u0131n kurdu\u011fu bu k<\/strong>u<\/strong>rumla\u015fma, nas\u0131l bir \u00e7al\u0131\u015fma metodu\u00a0<\/strong>izledi?<\/strong>\u00a0Zazaca Dilinin geli\u015fimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan Vate grubunun\u00a0<\/strong>\u00f6nemi nedir?<\/strong><\/p>\n

Daha \u00f6nce ifade etti\u011fim \u00fczere Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee\u2019nin konu\u015fma dilinden yaz\u0131 diline ge\u00e7me s\u00fcreci, 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131ndan itibaren ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak bu s\u00fcre\u00e7, Vate \u00c7al\u0131\u015fma Grubu\u2019nun ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 1996 y\u0131l\u0131ndan sonra, yeni bir evreye s\u0131\u00e7ram\u0131\u015ft\u0131r. Bundan sonra s\u00fcre\u00e7, yaz\u0131l\u0131 dile ge\u00e7me, dilin standardizasyonu s\u00fcreciyle b\u00fct\u00fcnle\u015fmi\u015ftir. Bug\u00fcn bu ak\u0131\u015f, derinle\u015fip yo\u011funla\u015farak devam ediyor.<\/p>\n

Do\u011frudur, bu s\u00fcre\u00e7 ve Vate \u00c7al\u0131\u015fma Grubu, farkl\u0131 siyasal yap\u0131lardan ve Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee\u2019nin konu\u015fuldu\u011fu K\u00fcrdistan\u2019\u0131n hemen hemen her b\u00f6lgesinden en ileri kadrolar\u0131n i\u00e7inde yer ald\u0131\u011f\u0131 bir s\u00fcre\u00e7 ve yap\u0131lanmad\u0131r.\u00a0Vate \u00c7al\u0131\u015fma Grubu<\/strong>\u2019nun temel \u00f6zelliklerinden biri de budur zaten. Yani hem Kuzey K\u00fcrdistan\u2019da var olan her siyasal \u00e7evreden, hem Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee\u2019nin konu\u015fuldu\u011fu her b\u00f6lgeden, hem de dil de dahil alanlar\u0131nda, o g\u00fcnk\u00fc ko\u015fullarda var olanlar aras\u0131ndan en ileri kadrolar\u0131n i\u00e7inde yer ald\u0131\u011f\u0131, bir \u00e7al\u0131\u015fma grubudur. Farkl\u0131 ideolojik, politik ve \u00f6rg\u00fctsel yap\u0131lardan gelen bu kadrolar, t\u00fcm farkl\u0131l\u0131klar\u0131na ra\u011fmen, 26 y\u0131l gibi uzun bir zaman diliminde bir arada kalarak, ortak ama\u00e7 ve hedefleri olan dillerini sahiplenme ve standardize etme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 birlikte s\u00fcrd\u00fcrebilme ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6sterebildiler. Bence \u00fczerinde durulmas\u0131 ve di\u011fer K\u00fcrt siyasi ve demokratik \u00f6rg\u00fctlerinin \u00f6rnek almalar\u0131 gereken bir durumdur bu. Di\u011fer yandan Vate \u00c7al\u0131\u015fma Grubu ve ortaya koydu\u011fu \u00fcr\u00fcnler, bug\u00fcn Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fma yapanlar\u0131n, Zazalar ve Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee konusunda sorusu olanlar\u0131n ba\u015fvurdu\u011fu referans, temel bir ba\u015fvuru kayna\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Vate Grubu, Zazaca\u00a0<\/strong>dilinde ilk standardizasyonu ba\u015flatan gruptur. Bunu neye g\u00f6re yapt\u0131? Hangi k\u0131staslar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurdu? Zazaca<\/strong>\u2019<\/strong>n\u0131n otantik yap\u0131s\u0131n\u0131 koruyabildi mi? Zazaca dili t\u00fcretmeye en yatk\u0131n ve zengin bir dil olmas\u0131na ra\u011fmen Kurmanc<\/strong>\u00ee ve Soran\u00ee leh\u00e7elerinden keli<\/strong>me alma yakla\u015f\u0131m\u0131 ele\u015ftirilmekte, siz bu konuda ne dersiniz?<\/strong><\/p>\n

Dilde standardizasyon \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 konusunda d\u00fcnyan\u0131n bir\u00e7ok \u00fclkesinde ve farkl\u0131 b\u00f6lgelerinde yap\u0131lan \u00e7ok say\u0131da \u00e7al\u0131\u015fma ve deneyler vard\u0131r. Tabi ki bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n farkl\u0131 model ve metotlar\u0131 yan\u0131nda baz\u0131 kriterleri de vard\u0131r. Burada bunun ayr\u0131nt\u0131lar\u0131na girmek istemiyorum. Bizim de elbette \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131zda baz\u0131 \u00f6nceliklerimiz, bir \u00e7er\u00e7evemiz ve temel baz\u0131 kriterlerimiz var. Bu konu da uzun a\u00e7\u0131klamalar gerektirdi\u011fi i\u00e7in fazlaca \u00fczerinde durmak istemiyorum. Belki ba\u015fka bir zamanda ve ba\u015fka bir vesileyle konuyu ayr\u0131nt\u0131lar\u0131yla ele almak m\u00fcmk\u00fcn olur diyorum. Ancak, \u00f6nemli g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm i\u00e7in sorunuzun bir k\u0131sm\u0131na cevap vermek istiyorum.<\/p>\n

Biz elimizden geldik\u00e7e Zazaca\u2019n\u0131n dilsel otantik ve \u00f6zg\u00fcn yap\u0131sal \u00f6zelliklerine sad\u0131k kalarak, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z\u0131 yap\u0131yoruz. Zaten genel olarak dilde zorlama olmaz. Zorlama yollarla yap\u0131lan dil \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, o dile zarar verir. Hi\u00e7bir zaman emin olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir konuda, erken bir sonuca varmak istemiyoruz. Ancak, daha \u00f6nce de s\u00f6yledi\u011fim gibi, konu\u015fma dilinden yazma diline ge\u00e7i\u015fte ve standardizasyon s\u00fcrecinde, dilde ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak, radikal baz\u0131 de\u011fi\u015fiklikler ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Kan\u0131mca, bir\u00e7ok insan\u0131n anlamad\u0131\u011f\u0131 bir durumdur bu. Kurmanci ve Sorani Leh\u00e7elerinden kelime alma ele\u015ftirisine gelince; ele\u015ftirilerin gelmesi, bir bak\u0131ma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6nemsendi\u011fi anlam\u0131na geliyor ve bu da bizi sevindiriyor. Ele\u015ftirileri elbette ciddiye al\u0131yor ve g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduruyoruz. Ancak baz\u0131 ele\u015ftirilerin isabetli isabetli ele\u015ftiriler olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da belirtmek istiyorum.<\/p>\n

\u201cEn geli\u015fmi\u015f diller bile, bazen ba\u015fka dillerden kelimeler almak zorunda kal\u0131yorlar\u201d<\/strong><\/p>\n

Biz, \u00f6ncelikle Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee\u2019de var olan kelimeleri al\u0131yoruz. Bu konuda olduk\u00e7a zengin bir repertuar\u0131m\u0131z\u0131n oldu\u011funu s\u00f6yleyebilirim. Aram\u0131zda hemen her b\u00f6lgeden insanlar var. Aram\u0131zda iyi Arap\u00e7a bilen, \u0130ngilizce bilen, Fars\u00e7a bilen ve en az\u0131ndan bir Avrupa dilini iyi bilen arkada\u015flar var. Grubun hemen t\u00fcm \u00fcyeleri Kurmanci\u2019yi iyi biliyor, Sorani\u2019yi en az\u0131ndan iyi anl\u0131yor. Bazen toplant\u0131lar esnas\u0131nda telefonla ba\u015fkalar\u0131ndan da sordu\u011fumuz bile oluyor. Fakat t\u00fcm \u00e7aba ve imkanlar\u0131m\u0131za ra\u011fmen, bazen bir kelimenin Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulam\u0131yoruz. \u00d6zellikle modern \u015fehir hayat\u0131, idari yap\u0131lanma, bilim, teknik, ekonomi gibi \u00e7a\u011fda\u015f alanlarda kullan\u0131lan kelimeler. Bu durumda ya tam emin olmak ko\u015fuluyla, ya kendimiz t\u00fcretme yoluyla yeni kelimeler \u00fcretiyoruz, ya K\u00fcrt\u00e7e\u2019nin di\u011fer leh\u00e7elerinden yararlan\u0131yoruz, ya da orijinal k\u00f6kenine sad\u0131k kalmak ko\u015fuluyla, ba\u015fka dillerden al\u0131yoruz. Bir bak\u0131ma buna mecbur kal\u0131yoruz. Kald\u0131 ki, en geli\u015fmi\u015f diller bile bazen ba\u015fka dillerden kelimeler almak zorunda kal\u0131yorlar. Kat\u0131 bir \u00f6z dil politikas\u0131 do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, bu a\u015famada Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee gibi tarihte ve bug\u00fcn \u00f6zg\u00fcr geli\u015fme olana\u011f\u0131n\u0131 bulmam\u0131\u015f bir dilde hele, hi\u00e7 do\u011fru de\u011fildir. Sonra, Vate \u00c7al\u0131\u015fma Grubu\u2019nun 26 y\u0131ll\u0131k \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 boyunca, hi\u00e7 hata ve eksikliklerinin olmad\u0131\u011f\u0131 ve olamayaca\u011f\u0131 gibi bir iddiam\u0131z da olmad\u0131, bug\u00fcn de yoktur zaten.<\/p>\n

K\u00fcrt\u00e7e\u2019nin Zazak\u00ee ve Hewram\u00ee<\/strong>\u00a0Leh\u00e7elerinin yok olmayla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131\u011f\u0131, yeterinc<\/strong>e bu\u00a0<\/strong>leh\u00e7elere \u00f6nem verilmedi\u011fi,<\/strong>\u00a0bu leh\u00e7elerin siyasete kurban edildi\u011fi konusunda\u00a0<\/strong>ele\u015ftiriler var. Siz bu konuda\u00a0<\/strong>neler s\u00f6ylemek istersiniz?<\/strong><\/p>\n

Hewramice t\u0131pk\u0131 Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee gibi Kad\u00eem Kurd\u00ee\u2019nin en eski, en zengin ve de hala K\u00fcrt dilinin otantik \u00f6zelliklerini koruyan leh\u00e7elerinden biridir. Ayr\u0131ca bu iki leh\u00e7e K\u00fcrt Dilinin leh\u00e7eleri aras\u0131nda birbirine en yak\u0131n iki leh\u00e7edir. Di\u011fer yandan Hewramice olduk\u00e7a geni\u015f ve zengin bir yaz\u0131l\u0131 edebiyat miras\u0131na sahiptir. Buna kar\u015f\u0131n Zazak\u00ee-Kirdki ise K\u00fcrt dilinin leh\u00e7eleri aras\u0131nda yaz\u0131nsal alanda en geri kalan leh\u00e7e olup UNESCO\u2019nun da bildirdi\u011fi \u00fczere bug\u00fcn a\u00e7\u0131ktan bir yok olma tehlikesiyle y\u00fcz y\u00fcze olan bir dildir.<\/p>\n

\u201cK\u00fcrt dilinin tamam\u0131n\u0131, t\u00fcm leh\u00e7eleri\u00a0<\/strong>kapsayan, ortak bir ulusal dil politikas\u0131n\u0131n olmas\u0131 gerek<\/strong>iyor\u201d<\/strong><\/p>\n

Bu iki leh\u00e7eyi konu\u015fan insanlar, bug\u00fcnk\u00fc ko\u015fullarda dillerinin sahipsiz kald\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesi ve b\u00f6yle devam etmesi halinde dillerinin kaybolaca\u011f\u0131 korkusu i\u00e7indeler. Bana g\u00f6re bunun k\u0131smen hakl\u0131 baz\u0131 nedenleri ve maddi bir zemini de vard\u0131r. Fakat, ben bunu Kurmanci ve Sorani\u2019nin dominantl\u0131\u011f\u0131na ba\u011flam\u0131yorum. Genel olarak K\u00fcrtlerin, K\u00fcrdistan\u2019\u0131n genelini ve var olan leh\u00e7eleriyle, K\u00fcrt dilinin t\u00fcm\u00fcn\u00fc kapsayan ortak bir ulusal dil politikalar\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131yorum. G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019da genel olarak dil konusunda \u00e7\u00f6z\u00fclemeyen sorunlar var. Bu ko\u015fullarda fiili bir devlet stat\u00fcs\u00fcn\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131na ra\u011fmen, Hewrami\u2019nin gerekli ilgi ve destek g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc kan\u0131s\u0131nda de\u011filim.<\/p>\n

\u201cZazaca \u00fczerine yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalara pozitif ayr\u0131mc\u0131l\u0131k temelinde yakla\u015fmalar\u0131 ve \u00f6ncelikler tan\u0131mas\u0131 gerekti\u011fi inanc\u0131nday\u0131m<\/strong>\u201d<\/strong><\/p>\n

Zazak\u00ee-Kirdki\u2019ye gelince; \u015fahsen K\u00fcrt ulusal hareketlerinin sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne y\u00f6nelik bug\u00fcn i\u00e7in ve gelece\u011fe d\u00f6n\u00fck somut ve pratikte uygulanabilir tatmin edici bir programa sahip olmad\u0131\u011f\u0131na inan\u0131yorum. Bana g\u00f6re, genel ve soyut baz\u0131 tespitler yeterli de\u011fildir. Bu nedenle, ya\u015fanan s\u00fcre\u00e7te baz\u0131 Zaza K\u00fcrtleri aras\u0131nda \u015fu veya bu bi\u00e7imde d\u0131\u015fa vurulan, kendisini d\u0131\u015farda hissetme duygular\u0131 geli\u015fiyor. Ciddi politikalar \u00fcretilmez ve hayata d\u00f6n\u00fck ad\u0131mlar at\u0131lmazsa, bu durum daha tehlikeli geli\u015fmelere yol a\u00e7abilir inanc\u0131nday\u0131m. Devletin Zazalar \u00fczerinde baz\u0131 plan ve programlar\u0131n\u0131n oldu\u011funu ve Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee konu\u015fanlar aras\u0131nda buna zemin olu\u015fturmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 zaten s\u00fcreci takip edenler, yak\u0131ndan biliyorlar. Vate \u00c7al\u0131\u015fma Grubu\u2019nun \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde var olan bu bo\u015flu\u011fu doldursa bile, tek ba\u015f\u0131na yeterli de\u011fildir. Vate \u00c7al\u0131\u015fma Grubu, siyasi bir grup de\u011fildir. Bunun alt\u0131n\u0131 \u00f6zellikle \u00e7izmek istiyorum. Ancak belirtmek isterim ki; Vate \u00c7al\u0131\u015fma Grubu\u2019nun dil, k\u00fclt\u00fcr, edebiyat vb. alanlardaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n yan\u0131nda bir de var olan siyasal bo\u015flu\u011fu dolduran ve bu alandaki tehlikelere set olan, fiili bir rol\u00fc ve misyonu da vard\u0131r. K\u00fcrt siyasi \u00e7evrelerinin, var olan sivil, demokratik ve k\u00fclt\u00fcrel kurumlar\u0131n\u0131n Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee ve bu leh\u00e7e \u00fczerine yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalara pozitif ayr\u0131mc\u0131l\u0131k temelinde yakla\u015fmalar\u0131 ve \u00f6ncelikler tan\u0131mas\u0131 gerekti\u011fi inanc\u0131nday\u0131m.<\/p>\n

Ya\u015fayan Diller Enstit\u00fclerinin Zazaca diline katk\u0131lar\u0131 ne oldu? Zazaca\u2019n\u0131n akademik alanda ilerlemesini nas\u0131l g\u00f6r\u00fcyorsunuz? Bu konuda ya\u015fanan sorunlar ne<\/strong>lerdir?<\/strong><\/p>\n

Bildi\u011fim kadar\u0131yla\u00a0Mardin Artuklu \u00dcniversitesi<\/strong>,\u00a0Bing\u00f6l \u00dcniversitesi<\/strong>,\u00a0Dersim<\/strong>\u2019de\u00a0Munzur<\/strong>\u00a0\u00dcniversitesi ile k\u0131smen\u00a0Mu\u015f<\/strong>\u00a0Alparslan \u00dcniversitesi<\/strong>\u00a0b\u00fcnyelerinde Kurmanci ve Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee alan\u0131nda s\u0131n\u0131rl\u0131 baz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar oldu. Bug\u00fcn de bir bi\u00e7imiyle, bu \u00e7al\u0131\u015fmalar devam ediyor. Artuklu \u00dcniversitesi\u2019nde \u00f6nemli baz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n oldu\u011funu biliyorum. Burada Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee ile y\u00fcksek lisans tezlerini veren baz\u0131 gen\u00e7 akademisyen arkada\u015flar\u0131n yeti\u015ftiklerini de gururla ifade etmek istiyorum. Ancak, hem dil \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n kalitesi hem de siyasal baz\u0131 nedenlerle\u00a0Bing\u00f6l \u00dcniversitesi<\/strong>\u00a0ile\u00a0Munzur \u00dcniversitesi<\/strong>\u00a0i\u00e7in ayn\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncede olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131 da belirtmek isterim.<\/p>\n

\u00a0Birle\u015fmi\u015f Milletler E\u011fitim, Bilim ve K\u00fclt\u00fcr \u00d6rg\u00fct\u00fc UNESCO Zazak<\/strong>\u00ee-Kirdk\u00ee<\/strong>‘yi 2009 y\u0131l\u0131nda “Son derece k\u0131r\u0131lgan ve kaybolma tehlikesi alt\u0131nda olan dillerden” saym\u0131\u015ft\u0131r. Bu konuda K\u00fcrt siyaseti ve ayd\u0131nlar\u0131 bunu idrak etmi\u015f midir? Bu dilin yok olmamas\u0131 i\u00e7in ne t\u00fcr \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131lmal\u0131? Kimlere ne t\u00fcr g\u00f6revler d\u00fc\u015fmekte?<\/strong><\/p>\n

Zaza olsun, Kurmanc olsun, K\u00fcrt ayd\u0131nlar\u0131 ile siyaset\u00e7ilerinin bunun fark\u0131nda olduklar\u0131n\u0131 ve bu konuda baz\u0131 ad\u0131mlar\u0131n at\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fine inand\u0131klar\u0131n\u0131 \u015fahsen g\u00f6rebiliyorum. Ancak, yukar\u0131da ifade etti\u011fim \u00fczere, bu alanda yap\u0131lanlar yeterli de\u011fildir. Mevcut verili durumda bu konuda devletten bir \u015fey beklemek safdillik olur. K\u00fcrtlerin kendileri ne yapabilirler? K\u00fcrt siyasi \u00f6rg\u00fctlerinin, var olan K\u00fcrt k\u00fclt\u00fcrel ve demokratik kurumlar\u0131n\u0131n, K\u00fcrt ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n g\u00fcncel ve uzun vadeli bir programla somut baz\u0131 ad\u0131mlar atmalar\u0131 gerekiyor.<\/p>\n

\u201cK\u00fcrtlerin her \u015feyden \u00f6<\/strong>nce acil bir ulusal dil hareketini ba\u015flatmalar\u0131 gerekiyor\u201d<\/strong><\/p>\n

Dil bir milletin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n, millet olarak ya\u015fayabilmesinin temel \u00f6gesidir. Nas\u0131l ki dil bir insan\u0131n kimli\u011fi ise, ayn\u0131 \u015fekilde bir milletin de kolektif kimli\u011fidir. Dilini kaybeden bir millet, di\u011fer t\u00fcm ulusal de\u011ferlerini de kaybedebilir. Zaza olsun, Kurmanc olsun, her K\u00fcrd\u00fcn bunu bilmesi gerekiyor. Bana g\u00f6re, ya\u015fan\u0131lan bu katmerli asimilasyon ve ulusal erime s\u00fcrecinde, K\u00fcrtlerin her \u015feyden \u00f6nce acil bir ulusal dil hareketini ba\u015flatmalar\u0131 gerekiyor.<\/p>\n

Ayr\u0131ca, son olarak \u015funu s\u00f6ylemek istiyorum:<\/p>\n

Zaza ayd\u0131nlar\u0131na, K\u00fcrt ulusal hareketinin hangi \u00f6rg\u00fct\u00fcnde ve neresinde olursa olsun, K\u00fcrt siyaset\u00e7ilerine, dilini seven ve dilinin ya\u015famas\u0131n\u0131 isteyen her Zaza K\u00fcrd\u00fcne tarihsel g\u00f6rev ve sorumluluklar d\u00fc\u015f\u00fcyor. G\u00fczel ve \u015firin dilimize sahip \u00e7\u0131k\u0131n! Zazaca dil \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 yak\u0131ndan takip edin ve omuz verin! Yar\u0131n ge\u00e7tir art\u0131k, ne yapacaksan\u0131z bug\u00fcn yap\u0131n!<\/p>\n

Mehmet Selim Uzun Kimdir?<\/strong><\/p>\n

Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 yazar Mehmet Selim Uzun 1955 y\u0131l\u0131nda Elaz\u0131\u011f\u2019\u0131n Palu \u0130l\u00e7esi\u2019ne ba\u011fl\u0131 G\u00f6kdere (Ardur\u00eak) nahiyesinde d\u00fcnyaya geldi. \u0130lkokulu k\u00f6y\u00fcnde okuyan yazar, 1969-1975 y\u0131llar\u0131nda Elaz\u0131\u011f \u0130mam-Hatip Lises\u2019nden mezun oldu. 1977-1980 y\u0131llar\u0131nda Bursa \u0130ktisadi ve Ticari \u0130limler Akademesi\u2019ni bitirdi.<\/p>\n

1974\u2019ten ba\u015flayarak K\u00fcrt ulusal hareketi i\u00e7inde aktif yer alan Mehmet Selim Uzun TKDP\/KUK saflar\u0131nda de\u011fi\u015fik d\u00fczeylerde g\u00f6rev ve sorumluluklar \u00fcstlendi. Siyasi nedenlerle 1981 y\u0131l\u0131nda yurtd\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmak zorunda kald\u0131. 1980\u2019li y\u0131llar\u0131n ortalar\u0131ndan ba\u015flayarak siyasi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yan\u0131 s\u0131ra dil, k\u00fclt\u00fcr, edebiyat \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 y\u00fcr\u00fctt\u00fc.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de ve Avrupa\u2019da \u00e7\u0131kan baz\u0131 dergi ve gazetelerin yay\u0131nlanmas\u0131nda yer ald\u0131 ve bu alan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda \u00e7e\u015fitli sorumluluk \u00fcstlendi. K\u00fcrt bas\u0131n d\u00fcnyas\u0131n\u0131n dergi ve gazetelerinde farkl\u0131 mahlaslarla g\u00fcncel konularda, ara\u015ft\u0131rma ve inceleme alan\u0131nda, T\u00fcrk\u00e7e ve K\u00fcrt\u00e7e (Zazaki ve Kurmancki) yaz\u0131lar yazd\u0131. \u00c7ocuk kitaplar\u0131 dahil Zazaca yay\u0131nlanan baz\u0131 ortak \u00e7al\u0131\u015fmalarda yer ald\u0131. Vate \u00c7al\u0131\u015fma Grubu\u2019nda ba\u015f\u0131ndan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar etkin rol alan ki\u015filerden biridir. Vate dergisinin 44. say\u0131na kadar derginin Redaksiyonunda yer ald\u0131.<\/p>\n

Arap Alfabesiyle Zazaca yaz\u0131lan klasik ve dini edebiyat konular\u0131ndaki eserlerin, baz\u0131 Osmanl\u0131ca belgelerin transkripsiyonu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda bulundu. Yazar\u0131n siyasi ve g\u00fcncel, dil ve k\u00fclt\u00fcr, edebiyat ve folklor, ekonomi ve toplumsal konu ve i\u00e7erikte olan ara\u015ft\u0131rma ve inceleme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yak\u0131n s\u00fcre\u00e7te yay\u0131nlanacak. Mesleki olarak muhasebecilik ve terc\u00fcmanl\u0131k yapan Mehmet Selim Uzun, zorunlu nedenlerle \u0130sve\u00e7\u2019te diaspora K\u00fcrt\u2019\u00fc olarak ya\u015famaktad\u0131r.<\/p>\n

 <\/p>\n

R\u00f6portaj: Ruken Hatun Turhall\u0131-Basnews.com<\/strong><\/p>\n

17.04.2021<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

K\u00fcrt dili, d\u00fcnyan\u0131n en zengin leh\u00e7elerine sahiptir. Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee de bu zengin dilin arkaik leh\u00e7esi durumundad\u0131r. Tarih \u00f6ncesi zamanlardan s\u00fcz\u00fcl\u00fcp gelen, k\u00fclt\u00fcrel altyap\u0131s\u0131 olduk\u00e7a zengin bir temel \u00fczerine oturmu\u015f Zazak\u00ee-Kirdk\u00ee, bug\u00fcn bir var olma, yok olma s\u00fcrecini ya\u015f\u0131yor. Birle\u015fmi\u015f Milletler E\u011fitim, Bilim ve K\u00fclt\u00fcr \u00d6rg\u00fct\u00fc UNESCO Zazakiy\u00ee, 2009’da “Son derece k\u0131r\u0131lgan ve kaybolma tehlikesi alt\u0131nda olan …<\/p>\n","protected":false},"author":32,"featured_media":22471,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1539],"tags":[5564,6031,6027,573,5722,6030,4833,1117,117,1616,6029,5742,5580,6033,4813,6028,559,2488,6032,5538],"class_list":["post-22470","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-roportaj","tag-cermik","tag-cungus","tag-daylem","tag-diyarbakir","tag-elazig","tag-harput","tag-kird","tag-kirdki","tag-kurtler","tag-manset","tag-palu","tag-sasani","tag-turkler","tag-vate-dergisi","tag-zaza-der","tag-zaza-tv","tag-zazaca","tag-zazalar","tag-zazalar-kim","tag-zazana"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22470","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=22470"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22470\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/22471"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=22470"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=22470"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=22470"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}