{"id":22365,"date":"2022-10-31T11:12:09","date_gmt":"2022-10-31T08:12:09","guid":{"rendered":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=22365"},"modified":"2022-10-31T11:12:09","modified_gmt":"2022-10-31T08:12:09","slug":"20-yuzyilin-ilk-ceyreginde-kurd-dili-uzerine-calismalar-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=22365","title":{"rendered":"20. Y\u00fczy\u0131l\u0131n \u0130lk \u00c7eyre\u011finde K\u00fcrd Dili \u00dczerine \u00c7al\u0131\u015fmalar-2"},"content":{"rendered":"<p><strong>20. yy. ba\u015flar\u0131na kadar Bat\u0131l\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar taraf\u0131ndan K\u00fcrd dili \u00fczerine yap\u0131lm\u0131\u015f \u00e7al\u0131\u015fmalar\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>20 yy. ba\u015flar\u0131na kadar K\u00fcrd dili \u00fczerine yap\u0131lm\u0131\u015f \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 genelde Bat\u0131l\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Di\u011fer bir k\u0131sm\u0131 da d\u00f6nemin K\u00fcrd m\u00fcnevverleri ve alimlerini de i\u00e7ine alan \u201c\u015eark\u201dl\u0131 \u00e2limler taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015f \u00e7al\u0131\u015fmalar ve \u00fcretilmi\u015f eserlerdir.<\/p>\n<p>18. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131 ve 19. y\u00fczy\u0131llarda yap\u0131lm\u0131\u015f Bat\u0131 kaynakl\u0131 K\u00fcrd dili \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda Dal P. Maurizio Garzoni\u2019nin 1787\u2019de Roma\u2019da \u201c<strong><em>Grammatica e Vocabolario Della Lingua Kurda<\/em><\/strong>\u201d ad\u0131yla bas\u0131lan eseri gelir. \u201c1762 y\u0131l\u0131nda, bug\u00fcnk\u00fc Musul kentinde misyoner olarak \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flayan Garzoni, daha sonra Amadiye iline gitmi\u015f, yakla\u015f\u0131k olarak yirmi y\u0131l ya\u015fam\u0131n\u0131 burada, K\u00fcrdler aras\u0131nda ge\u00e7irmi\u015ftir.<\/p>\n<p>1764-1770 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda bu eserini haz\u0131rlayan Garzoni, daha sonra onu ilk kez 1787 y\u0131l\u0131nda Roma\u2019da yay\u0131nlam\u0131\u015f. Amadiye y\u00f6resinin K\u00fcrd\u00e7esini bu eserinde ele alan Garzoni\u2019nin 288 sayfal\u0131k \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, iki b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fmu\u015ftur: Dilbilgisi ve 220 say\u0131fay\u0131 kaplayan \u0130talyanca-K\u00fcrd\u00e7e s\u00f6zl\u00fck. Bu s\u00f6zl\u00fckte yakla\u015f\u0131k olarak 4600 s\u00f6zc\u00fck yer al\u0131r.\u201d<sup>1<\/sup><\/p>\n<p>Amerikal\u0131 dilbilimci Mc. Carus\u2019a g\u00f6re yazar bu eserde,\u00a0 \u201cK\u00fcrt\u00e7enin \u00e7ok eski bir lisan olu\u015funa ve ya\u015f\u0131na dayanarak tarihi mukayese bak\u0131m\u0131ndan \u00e7ok eskilere kadar derinlemesine tetkikte bulunmu\u015ftur. Gerek transkripsion ve gerekse gramerini etrafl\u0131ca ara\u015ft\u0131rm\u0131\u015f.\u201d<sup>2<\/sup>\u00a0 Joyce Blau\u2019a g\u00f6re \u201cKendi alan\u0131nda ilk olan bu eser, Avrupa K\u00fcrdolojisinin temellerinin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde katk\u0131da bulunmu\u015ftur.\u201d<sup>3<\/sup><\/p>\n<p>Alman Bilginleri E. R\u00f6diger ve A. F. Pott\u2019un genel olarak \u0130ran dilleri \u00fczerine uzun bir s\u00fcre u\u011fra\u015farak yapt\u0131klar\u0131 geni\u015f kapsaml\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, 1850\u2019de\u00a0<strong><em>Kurdischen Studien, Zeitschrift f\u00fcr die K\u00fcnde des Morgenlandes<\/em><\/strong>\u00a0ad\u0131yla yay\u0131nlan\u0131r. Bu eserde, K\u00fcrd\u00e7enin \u0130ran dil ailesi i\u00e7erisinde farkl\u0131 ve ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00f6zellikler g\u00f6sterdi\u011fi tespitinde bulunurlar. K\u00fcrd\u00e7e ve Fars\u00e7an\u0131n ortak bir k\u00f6keni olsa bile, bu iki dilin farkl\u0131 geli\u015fmeleri esnas\u0131nda bir de\u011fi\u015fme s\u00fcrecinden ge\u00e7erek, iki de\u011fi\u015fik dil \u015fekline ula\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 belirttiler.<sup>4<\/sup><\/p>\n<div class=\"embededImgWithTitle\"><img decoding=\"async\" title=\"P. M. Garzuni, Grammatik\" src=\"https:\/\/www.rudaw.net\/Library\/Images\/Uploaded%20Images\/2022\/10\/17\/pirtuk\/P.%20M.%20Garzuni,%20Grammatik,%20kapak.JPG\" alt=\"\" \/><\/p>\n<div class=\"embedeImgCaption\">P. M. Garzuni, Grammatik<\/div>\n<\/div>\n<p>Ondan sonra A. J. G\u00fcldenstadt\u2019\u0131n, K\u00fcrd\u00e7e kelimelerin derlemesini i\u00e7eren \u201cReisen durch Russland und in Caucasischen Geb\u00fcrg, St. Petersburg, 1791,\u00a0 PP. 454-552, Teil II\u201d ve Bela B. Edwards, 1851\u2019de \u201c<strong><em>Notes on the Kurdish Languge<\/em><\/strong>\u201d (K\u00fcrd Dili \u00dczerine Notlar) ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda \u201cJorunal of teh American Oriental Societ 2: 120-123\u201d<sup>5<\/sup>\u00a0 yay\u0131nlanan incelemesi gelir.<\/p>\n<p>Ermeni pedagog Ha\u00e7atur Abovyan\u2019\u0131n (1809-1848) \u00f6l\u00fcm\u00fcnden k\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce K\u00fcrdler \u00fczerine yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 seri makaleleri, Rus k\u00fcrdologlar \u00fczerinde \u00f6nemli bir etki yaratm\u0131\u015f. Abovyan yaz\u0131lar\u0131nda K\u00fcrd\u00e7eyi, Kurmanci ve Zazaca olmak \u00fczere iki leh\u00e7eye ay\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Bundan sonra Ernest Chanter\u2019in 1856 y\u0131l\u0131nda St. Petersburg\u2019da yay\u0131nlanan \u201c<strong><em>Recueil de notices et r\u00e9cits Kurdes<\/em><\/strong>\u201d adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 gelir. Genel olarak Rus K\u00fcrdolojisinin kurucusu olarak kabul edilen P. J. A. Lerch (1828-1884), Rus ve Osmanl\u0131lar\u0131n K\u0131r\u0131m sava\u015f\u0131nda esir d\u00fc\u015fen ve Rotislav\u2019da tutuklu olan Osmanl\u0131 K\u00fcrdistan\u0131\u2019n\u0131n \u00e7e\u015fitli b\u00f6lgelerinden Kurmanc ve Zaza K\u00fcrdlerle yap\u0131lan m\u00fclakatlardan olu\u015fan \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, \u201c<strong><em>Forschungen \u00fcber die Kurden und die iranischen Nordchald\u00e4er<\/em><\/strong>\u201d ad\u0131yla kitap haline getirilir. Kitap, Kurmanci ve Zazaca metin derlemeleri, Almanca \u00e7evirileri ve sonunda k\u00fc\u00e7\u00fck bir s\u00f6zl\u00fckle birlikte 1857-1858\u2019de St. Petersburg\u2019da yay\u0131nlan\u0131r. Lerch\u2019ten etkilenen \u201cViyanal\u0131 Friedrich M\u00fcller, Kurmanci ve Zazacayla ilgilenmeye ba\u015flar ve \u201c<strong><em>Kurmanji-Dialekt der Kurdensprache, Sitzungsberichte der K. Akademie der Wissenschaften, Philolophisch-Historische Klasse<\/em><\/strong>\u201d adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 1864\u2019te Viyana\u2019da yay\u0131nlan\u0131r.<\/p>\n<p>Gerek K\u00fcrd\u00e7e \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar ve gerekse de toplad\u0131\u011f\u0131 materyallerle olu\u015fturdu\u011fu K\u00fcrd koleksiyonuyla \u00fcnlenmi\u015f ve aslen Polonyal\u0131 olan Rusya\u2019n\u0131n Erzurum Konsolosu M. Alexandre Jaba\u2019n\u0131n 1860\u2019ta St. Petersbourg\u2019ta yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131, K\u00fcrt\u00e7e yaz\u0131 ve hik\u00e2ye \u00f6rneklerini i\u00e7eren &#8220;<strong><em>Recueil De Notices Et r\u00e9cits Kourdes<\/em><\/strong>\u201d adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ve M. Auguste Jaba\u2019n\u0131n 1879\u2019da Snt. Petersbourg\u2019ta yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 \u201c<strong><em>Dictionnaire Kurde-Fran\u00e7ais<\/em><\/strong>\u201d (K\u00fcrt\u00e7e-Frans\u0131zca S\u00f6zl\u00fck) gibi eserleri bunlar\u0131n ba\u015fl\u0131calar\u0131d\u0131r.\u00a0 Koleksiyonunda hen\u00fcz yay\u0131nlanmam\u0131\u015f \u00e7ok say\u0131da eserin ve derlenmi\u015f materyallerin de var oldu\u011fu bilinmektedir.<\/p>\n<p>K\u00fcrd dili \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131 de\u011ferli \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla bilinen Bat\u0131l\u0131 bilim insanlar\u0131ndan biri de Alman Orientalist ya da di\u011fer bir deyi\u015fle \u015earkiyat\u00e7\u0131 Prof. Ferdinant Justi (1837-1907)\u2019dir. Marburg \u00dcniversitesi\u2019nde \u00f6\u011fretim g\u00f6revlisi olan F. Justi, \u201c<strong><em>Kurdische Gramatik<\/em><\/strong>\u201d (K\u00fcrt\u00e7e Gramer) adl\u0131 eserini 1880\u2019de St. Petersburg\u2019ta yay\u0131nlar. Yazar, ayr\u0131ca M. A. Jaba taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan ve 15.000 kelime civar\u0131nda olan \u201cK\u00fcrd\u00e7e-Frans\u0131zca S\u00f6zl\u00fck\u201d \u00fczerinde de \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f ve yazm\u0131\u015f oldu\u011fu bir \u00f6ns\u00f6zle birlikte 1879 y\u0131l\u0131nda Petersburg\u2019ta yay\u0131nlam\u0131\u015ft\u0131r.<sup>6<\/sup><\/p>\n<p>F. Justi\u2019nin \u201c<strong><em>Kurdische Gramatih<\/em><\/strong>\u201d kitab\u0131nda, \u201cK\u00fcrd leh\u00e7elerini birbiriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rarak, c\u00fcmle yap\u0131lar\u0131n\u0131, kelimelerin esaslar\u0131n\u0131 meydana koyarak, bu dili \u0130ndo-\u0130ran dilleriyle ba\u011fda\u015ft\u0131r\u0131yor. Fonoloji, Morfoloji ve c\u00fcmle yap\u0131lar\u0131nda baz\u0131 hususlarda esasl\u0131 neticelere ula\u015fm\u0131\u015f oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Justi umumiyetle fonolojik y\u00f6nden mukayeseli inceleme yapm\u0131\u015ft\u0131r.\u201d<sup>7<\/sup><\/p>\n<div class=\"embededImgWithTitle\"><img decoding=\"async\" title=\"Major E. B. Soane, Elementary Kurmanji Grammar,\" src=\"https:\/\/www.rudaw.net\/Library\/Images\/Uploaded%20Images\/2022\/10\/17\/pirtuk\/Major%20E.%20B.%20Soane,%20Elementary%20Kurmanji%20Grammar,%201919-1.jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<div class=\"embedeImgCaption\">Major E. B. Soane, Elementary Kurmanji Grammar,<\/div>\n<\/div>\n<p>K\u00fcrd dili \u00fczerine yap\u0131lan dilbilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n ilklerinden biri de, Amerikal\u0131 misyoner Samuel A. Rhea\u2019n\u0131n \u201c<strong><em>Brief Grammar of the Kurdish Language<\/em><\/strong>\u201d (K\u00fcrd Dilinin Grameri) Journal of the American Oriental Socity. 10: 118-55\u201d adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131d\u0131r. \u201c1851-1865 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Hakkari y\u00f6resine yerle\u015fen Rhea, buradaki K\u00fcrdler ile yak\u0131n il\u015fkiler kurar, K\u00fcrd\u00e7eyi \u00f6\u011frenir ve gramerini yazar. Ayn\u0131 zamanda K\u00fcrd\u00e7e-\u0130ngilizce 1600 s\u00f6zc\u00fckten olu\u015fan bir k\u00fc\u00e7\u00fck s\u00f6zl\u00fck de bu gramer kitab\u0131n\u0131n sonuna eklenmi\u015ftir.\u201d<sup>8<\/sup>\u00a0 Eseri \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra 1872\u2019de, \u201cBrief Grammar and Vocabulary of teh Kurdish Language of teh Hakari Disctrict\u201d ad\u0131yla bas\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Bir Ermeni Papaz olan Serkis Hartkugyan, Seyahat-\u0131 Vatan, adl\u0131 151 sayfal\u0131k kitab\u0131 da bu kaynaklar aras\u0131na dahil edilebilir. Kitab\u0131n dili Ermenice olup k\u00f6y, nehir, da\u011f gibi mevkilerin isimleri yer almakta ve ayr\u0131ca kitapta k\u0131smen Ermenice ve K\u00fcrt\u00e7e kar\u015f\u0131lat\u0131r\u0131larak iki dil aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klar ele al\u0131nm\u0131\u015f. S\u00f6zkonusu kitap Gaqfavyan Matbaas\u0131 taraf\u0131ndan Konstantinopol\u2019de 1881\u2019de yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<sup>9<\/sup><\/p>\n<p>A. Houtum Schindler\u2019in Do\u011fu K\u00fcrdistan\u2019da konu\u015fulan leh\u00e7eler \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131 \u201c<strong><em>Beitr\u00e4ge zum Kurdischen Wortsch\u00e4tze<\/em><\/strong>\u201d (K\u00fcrd Kelime Hazinesine Katk\u0131), adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 iki b\u00f6l\u00fcm halinde 1884\u2019te ve 1888\u2019de Leipzin\u2019de yay\u0131nlad\u0131. (ZDGM, Cilt 38, S. 43-116, Cilt 42, S. 7379).<\/p>\n<p>T\u00fcbingen ve Leipzig \u00dcniversitesinde g\u00f6rev yapm\u0131\u015f olan Prof. Albert Socin (1844-1899), K\u00fcrd dili ve folkloru alan\u0131nda \u00e7e\u015fitli incelemeler yapm\u0131\u015f en bilinen Alman Do\u011fubilimcilerinden birisidir. 1895-1904 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda yay\u0131nlanm\u0131\u015f olan ve \u0130ran dilleri \u00fczerine temel bir kaynak say\u0131lan \u201c<strong><em>Grundriss der iranischen Philologie<\/em><\/strong>\u201d adl\u0131 \u00fc\u00e7 ciltlik kapsaml\u0131 eserin birinci cildinde \u201c<strong><em>Die Sprache der Kurden<\/em><\/strong>\u201dde (K\u00fcrt Dili) adl\u0131 uzun bir incelemesi yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda K\u00fcrd\u00e7e tamlamalar, Fonoloji ve K\u00fcrd edebiyat\u0131 di\u011fer \u0130rani dillerle mukayese edilmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Yine benzer bir \u015fekilde Le Coq Oskar Mann\u2019\u0131n 1901-1903 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda \u0130ran ve \u0130ran K\u00fcrdistan\u0131\u2019na yapt\u0131\u011f\u0131 gezide, Mukri K\u00fcrd\u00e7esi \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 1906 y\u0131l\u0131nda Berlinde \u201c<strong><em>Die Mundart der Mukri Kurden, Kurdisch-Persisch Forschungen, Abteilu ng Abteilung IV, Band II, Teil I.<\/em><\/strong>\u201d yay\u0131nlam\u0131\u015f. Mann\u2019\u0131n bu \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, K\u00fcrt\u00e7enin leh\u00e7eleri \u00fczerine yep\u0131lm\u0131\u015f en iyi fonoloji \u00e7al\u0131\u015fmalardan biri olarak kabul edilir. Bu \u00e7al\u0131\u015fmada tamamen modern dilbilim metodlar\u0131 kullanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Major E. B. Soane; Kurdoloji \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na \u00f6nemli katk\u0131s\u0131 olan ara\u015ft\u0131rmac\u0131lardan biridir. Irak ve K\u00fcrdistan\u2019da bulundu\u011fu zaman K\u00fcrd\u00e7eyi \u00f6\u011frenmi\u015f, sonra bu alandaki ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 geni\u015fleterek 1913 y\u0131l\u0131nda \u201c<strong><em>Grammer of Kurmandji or Kurdish Language<\/em><\/strong>\u201d (Kurmanci\u2019nin Grameri ve K\u00fcrt\u00e7enin Grameri) ad\u0131yla Londra\u2019da yay\u0131nlam\u0131\u015f. C. J. Edmonds\u2019un da K\u00fcrd dili ve k\u00fclt\u00fcr\u00fc alan\u0131nda ayr\u0131nt\u0131l\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 olmu\u015f, 1919-1925 aras\u0131nda G\u00fcney K\u00fcrdistanda bir\u00e7ok ara\u015ft\u0131rma ve incelemelerde bulunmu\u015ftur. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalarda elde etti\u011fi materyallara dayanarak daha sonralar\u0131 yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 \u201c<strong><em>A Kurdish, English Dictionary<\/em><\/strong>\u201d (K\u00fcr\u00e7e-\u0130ngilizce S\u00f6zl\u00fck) en \u00e7ok bilinen \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan biridir.<\/p>\n<div class=\"embededImgWithTitle\"><img decoding=\"async\" title=\"Serkis Hartkugyan, Seyahat-\u0131 Vatan, \" src=\"https:\/\/www.rudaw.net\/Library\/Images\/Uploaded%20Images\/2022\/10\/17\/pirtuk\/Serkis%20Hartkugyan,%20Seyahat-%C4%B1%20Vatan,%201881.jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<div class=\"embedeImgCaption\">Serkis Hartkugyan, Seyahat-\u0131 Vatan,<\/div>\n<\/div>\n<p>Genel olarak 18. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru ba\u015flayan ve 19. y\u00fczy\u0131l boyunca artarak devam eden Bat\u0131l\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n K\u00fcrdler ve K\u00fcrd\u00e7e \u00fczerine yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n ve incelemelerin geneli; K\u00fcrd\u00e7eyi di\u011fer dillerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rarak ait oldu\u011fu dil ailesini belirleme, K\u00fcrd\u00e7enin de\u011fi\u015fik dialekt (leh\u00e7e) ve \u015fivelerinin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, K\u00fcrd dili fonolojisi, morfolojisi (c\u00fcmle yap\u0131lar\u0131), kelime derlemeleri ve l\u00fcgat\u00e7e \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, kelimelerin erillik ve di\u015fillik hususiyetleri, folklor ve edebi metin derlemelerinden olu\u015fmu\u015ftur.<\/p>\n<p>K\u00fcrd dili \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla bilinen K\u00fcrd ayd\u0131nlar\u0131 ve yazarlar\u0131 s\u00f6zkonusu Bat\u0131l\u0131 kaynaklar ve \u00f6zellikle de \u00e7al\u0131\u015fma metodlar\u0131na olduk\u00e7a \u00f6nem vermekle birlikte yine de bu t\u00fcr \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yeterince derinlikli olmamalar\u0131 nedeniyle ihtiyatla kar\u015f\u0131lam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p>Asker k\u00f6kenli bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131, yazar ve \u015fair olan S\u00fcleymaniyeli Emin Feyzi Bey Bat\u0131l\u0131 kaynaklar\u0131n \u00f6nemini vurgulamakla beraber, bug\u00fcn as\u0131l \u00f6nemli olan\u0131n K\u00fcrd bilim adamlar\u0131 ve fikir erbaplar\u0131n\u0131n yapaca\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar oldu\u011funu belirtir. \u201cAvrupal\u0131lar, K\u00fcrd\u00e7enin l\u00fcgat ve kaidelerini imkan d\u00e2hilinde zapt ve o konuda kendi dillerine terc\u00fcme etmi\u015flerdir. Bu yolda \u0130talyanca yaz\u0131lm\u0131\u015f ve bundan iki y\u00fcz sene evvel Roma\u2019da bas\u0131lm\u0131\u015f bir kitap mevcut olup iki n\u00fcshas\u0131 Musul\u2019da bulunan Frans\u0131z k\u00fct\u00fcphanesinde g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcm. \u015eark dillerinde hen\u00fcz bu dilin kurallar\u0131na dair kitap ne\u015fredilememi\u015f ise de bug\u00fcn bilim erbab\u0131 ve fikir sahipleri taraf\u0131ndan bu y\u00f6ne dair nazar\u0131 dikkat olunmakta.\u201d<sup>10<\/sup><\/p>\n<p>Kurd\u00eey\u00ea Bitlis\u00ee ad\u0131yla d\u00f6nemin K\u00fcrd dergi ve gazetelerinde \u00e7ok say\u0131da makalesi yay\u0131mlanm\u0131\u015f olan Bitlisli Y\u00fczba\u015f\u0131 Mehmed Em\u00een Bey, K\u00fcrdler ve K\u00fcrd dili \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na dair Bat\u0131l\u0131 kaynaklar\u0131 de\u011ferlendirirken i\u00e7eriklerine ihtiyatla yakla\u015fmakla birlikte, inceleme usul\u00fc ve kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 ara\u015ft\u0131rma y\u00f6ntemi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6rnek al\u0131nmalar\u0131 gerekti\u011fini belirtir. \u00c7\u00fcnk\u00fc dilbilim, ancak dillerin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131yla varolabilir. \u201cBir\u00e7ok leh\u00e7eye sahip olan K\u00fcrd\u00e7emizin baz\u0131 b\u00f6l\u00fcmlerine ili\u015fkin Rus\u00e7a, \u0130ngilizce, Almanca ve Frans\u0131zcada birka\u00e7 inceleme, bir-iki ufak s\u00f6zl\u00fck ve dilbilgisi kitab\u0131 yay\u0131nlanm\u0131\u015fsa da, K\u00fcrdistan gibi bir b\u00f6lgede ve K\u00fcrdler gibi bir millet aras\u0131nda, dili ya hi\u00e7 bilmeyen ya da pek az anlayabilen Bat\u0131l\u0131lar taraf\u0131ndan pek y\u00fczeysel incelemelere dayan\u0131larak yaz\u0131lan bu eserlere b\u00fcy\u00fck \u00f6nem vermek do\u011fru de\u011fildir.<\/p>\n<p>B\u00f6yle olmakla birlikte, \u015furas\u0131 ink\u00e2r edilemez ki bu eserler, sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir inceleme usul\u00fcn\u00fc ve ara\u015ft\u0131rma y\u00f6ntemini ve herhangi bir ara\u015ft\u0131rma \u00fcr\u00fcn\u00fcn\u00fcn en esasl\u0131 ve inceden inceye s\u0131ralan\u0131p d\u00fczenlenmesini g\u00f6stermek gibi \u00f6zel \u00fcst\u00fcn nitelikler ta\u015f\u0131malar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan, benzeri \u00e7al\u0131\u015fmalarda \u00f6rnek al\u0131nmaya l\u00e2y\u0131kt\u0131rlar. Bu y\u00f6nleriyle ve ayr\u0131ca bir\u00e7ok kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalar\u0131 i\u00e7ermeleriyle, dil alan\u0131ndaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131za \u00e7ok de\u011ferli katk\u0131larda bulunabilirler fakat hi\u00e7 bir zaman esas olamazlar.\u201d<sup>11<\/sup><\/p>\n<p><strong>Se\u00eed Veroj-Rudaw<\/strong><\/p>\n<p><strong>Kaynak:<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a01-Rohat, K\u00fcrdoloji Biliminin 200 Y\u0131ll\u0131k Ge\u00e7mi\u015fi (1787-1987), Komkar Yay\u0131nlar\u0131, K\u00f6ln, 1987, s. 30<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a02- Mc. Carus-Minorsky, K\u00fcrtlerin Men\u015fei ve D\u00fcrt Dili \u0130ncelemeleri, S\u00f6nmez Ne\u015friyat, \u0130stanbul, 1963, s. 23<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a03- Joyce Blau, K\u00fcrd\u00e7e Dilbilim ve S\u00f6zl\u00fck \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131, Studia Kurdica, Say\u0131: 1-3, Paris- France, s. 62<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0 4- Joyce Blau, a.g.e., s. 63<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0 5- Mc. Carus-Minorsky, a.g.e., s. 35<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0 6- Rohat, a.g.e., s. 35<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0 7- Mc. Carus-Minorsky, a.g.e., s. 19<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0 8- Rohat, a.g.e., s. 153<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0 9 &#8211; BOA, Yer: 6-8, H-29-05-1309<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0 10 &#8211; Emin Feyzi, Bedbaht K\u00fcrdistan-2, Kurdistan, Say\u0131: 11, \u0130stanbul, 19 Temmuz 1335-R (19 Temmuz 1919)<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0 11 &#8211; Kurd\u00eey\u00ea Bitl\u00ees\u00ee, K\u00fcrd\u00e7eye Dair-2, J\u00een, say\u0131: 15 30 Mart 1335 (30 Mart 1919)<\/strong><\/p>\n<p>Devam edecek&#8230;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>20. yy. ba\u015flar\u0131na kadar Bat\u0131l\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar taraf\u0131ndan K\u00fcrd dili \u00fczerine yap\u0131lm\u0131\u015f \u00e7al\u0131\u015fmalar\u00a0 20 yy. ba\u015flar\u0131na kadar K\u00fcrd dili \u00fczerine yap\u0131lm\u0131\u015f \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 genelde Bat\u0131l\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Di\u011fer bir k\u0131sm\u0131 da d\u00f6nemin K\u00fcrd m\u00fcnevverleri ve alimlerini de i\u00e7ine alan \u201c\u015eark\u201dl\u0131 \u00e2limler taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015f \u00e7al\u0131\u015fmalar ve \u00fcretilmi\u015f eserlerdir. 18. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131 ve 19. y\u00fczy\u0131llarda &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":32,"featured_media":22362,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[141,1616,3024,140,559,244],"class_list":["post-22365","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-forum","tag-kurtce","tag-manset","tag-seid-veroj","tag-zaza","tag-zazaca","tag-zazaki"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22365","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=22365"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22365\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/22362"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=22365"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=22365"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=22365"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}