{"id":22218,"date":"2022-07-06T17:25:36","date_gmt":"2022-07-06T14:25:36","guid":{"rendered":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=22218"},"modified":"2022-07-06T17:25:36","modified_gmt":"2022-07-06T14:25:36","slug":"kurt-sanat-ve-kultur-camiasinin-muzmin-sikayeti-degerimiz-bilinmiyor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=22218","title":{"rendered":"K\u00fcrt Sanat ve K\u00fclt\u00fcr Camias\u0131n\u0131n M\u00fczmin \u015eik\u00e2yeti: \u201cDe\u011ferimiz Bilinmiyor\u201d*"},"content":{"rendered":"

Girizg\u00e2h<\/strong><\/p>\n

K\u00fclt\u00fcr ve sanat mahfillerimizde[1]<\/a>\u00a0sanatsal \u00fcretimlerimize dair kritik ve yorumlar\u0131m\u0131z\u0131n temel zemininin \u00e7o\u011funlukla \u015fik\u00e2yet, sitem, dahas\u0131 su\u00e7lama s\u00f6ylemi \u00fczerine kuruldu\u011funa \u015fahit olmu\u015fumdur.[2]<\/a>\u00a0Bu iddiam\u0131n b\u00fcy\u00fck oranda bir\u00e7ok ki\u015fi taraf\u0131ndan payla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na olan inanc\u0131m veya \u00f6n kabul\u00fcm, b\u00f6ylesi bir yaz\u0131y\u0131 yazma konusunda bana cesaret verdi. Bu hassas konunun bir\u00e7ok yanl\u0131\u015f anlamalara, bilin\u00e7li \u00e7arp\u0131tmalara m\u00fcsait oldu\u011funu g\u00f6ze alarak yaz\u0131yorum.<\/p>\n

Nurdan G\u00fcrbilek, bir yaz\u0131s\u0131nda T\u00fcrk edebiyat\u0131n\u0131n ele\u015ftiri bakiyesi besmelesinin bir (onlarda) varlar ve (bizdeki) yoklar<\/em>\u00a0dikotomisi \u00a0\u00fczerine kurulu oldu\u011funu s\u00f6yler. Bu durumu, K\u00fcrt sanat cenah\u0131na uyarlarsak bizde de bir t\u00fcr\u00a0k\u0131ymet verilmesi\/verilmemesi\u00a0<\/em>sorunsal\u0131n\u0131n oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Bu ikili durum \u00e7er\u00e7evesinde olu\u015fan arg\u00fcmanlar, \u00e7ok ge\u00e7meden uzun bir \u015fik\u00e2yet zinciri bi\u00e7imini al\u0131p can s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131ndan \u00e7ekti\u011fimiz ve elden d\u00fc\u015f\u00fcrmedi\u011fimiz bir tespihe d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Tespih mecaz\u0131n\u0131, tespihle yap\u0131lan amelin faydal\u0131 hatta kutsal bir amaca matuf \u201colmakl\u0131k\u201d\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olarak da kullan\u0131yorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu sahada \u00fcretim yapanlar ve takip\u00e7i \u00e7evre i\u00e7inde b\u00fcy\u00fck bir kesimin K\u00fcrt\u00e7e \u00e7al\u0131\u015fmalara tarihsel ma\u011fduriyetinden \u00f6t\u00fcr\u00fc bir t\u00fcr kutsall\u0131k (karek\u00ee p\u00eeroz<\/em>) atfedildi\u011fini; haliyle bu dille yap\u0131lan \u015feyler de bir t\u00fcr dava ve \u00f6zel bir ere\u011fe ili\u015fkin \u00e7al\u0131\u015fmalar olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcp lanse edildi\u011fi bilinir[3]<\/a>.<\/p>\n

\u015eik\u00e2yetin Baz\u0131 Formlar\u0131 \u00dczerine K\u0131sa Bir De\u011fini<\/strong><\/p>\n

Bu \u015fik\u00e2yetlerin, yak\u0131nmalar\u0131n ve dahas\u0131 a\u011f\u0131r su\u00e7lamalar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 \u201cK\u00fcrtler\u201d diye kendinin d\u0131\u015f\u0131nda tan\u0131mlanan K\u00fcrt halk\u0131na, K\u00fcrt siyasetin \u00f6znelerine, bir k\u0131sm\u0131 da sanatsal \u00fcretim yapan tabakaya y\u00f6neliktir. Konunun nesnesi ya da muhatab\u0131 de\u011fi\u015fse de \u015fik\u00e2yetin muhtevas\u0131 ve formu ayn\u0131 kalmaktad\u0131r. Kadirbilmezlik, vefas\u0131zl\u0131k, ilgisizlik, maddi ve manevi destek g\u00f6rememe ve elbette ba\u015fkas\u0131na tan\u0131nan tevecc\u00fch\u00fcn kendisinden esirgenmesi gibi d\u00f6rt ya da be\u015f ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda izah edilebilecek, elden ele dola\u015ft\u0131ran bir \u015fikayet buketinden bahsedebiliriz. Elbette b\u00fct\u00fcn edebiyat \u00e7evrelerinde, farkl\u0131 uluslardan, i\u015fin \u00f6znelerinin yapaca\u011f\u0131 t\u00fcrden \u015fik\u00e2yetler de mevcuttur. Ama K\u00fcrt cenah\u0131nda bu durumu sorun haline getiren birtak\u0131m \u00f6zg\u00fcl nedenler vard\u0131r. \u015eik\u00e2yet edenlerin arg\u00fcmanlar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n ger\u00e7eklikten uzak olmas\u0131, \u015fik\u00e2yetten kendilerine d\u00fc\u015fen pay\u0131n g\u00f6rmezden gelinmesi, t\u00fcm kritik ve yorumlar\u0131n hep bu s\u00f6yleme s\u0131\u011fd\u0131r\u0131lmas\u0131 ve en \u00f6nemlisi bu \u015fik\u00e2yetlerin derininde yatan, yaz\u0131n\u0131n son k\u0131sm\u0131nda ele almaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m patolojik tarihsel bak\u0131\u015f\u0131n bulundu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Buna ek olarak \u015fik\u00e2yet sahibinin\u00a0K\u00fcrtler\u00a0<\/em>diye \u00fcst perdeden ba\u015flay\u0131p bazen de durumu yumu\u015fatmak i\u00e7in\u00a0Biz K\u00fcrtler<\/em>\u00a0diye konuya giri\u015fmesi; ama her hal\u00fck\u00e2rda kendini konunun d\u0131\u015f\u0131nda konumland\u0131rmas\u0131 da takdire \u015fayan bir durum. \u00d6znelerin \u015fahsi k\u0131rg\u0131nl\u0131k, arzu ve \u00f6fkesine toplumsal bir k\u0131l\u0131f bulup oradan muhatab\u0131n s\u00fcrekli sigaya \u00e7ekilmesi, bu halin en karakteristik \u00f6zelli\u011fi olsa gerektir. K\u00fcrt\u00e7ede, sayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z duruma \u00e7ok\u00e7a uygun d\u00fc\u015fen ve s\u0131kl\u0131kla kullan\u0131lan bir deyim de bulunmaktad\u0131r: \u201cGiyay\u00ea hew\u015f\u00ea bi berxa hew\u015f\u00ea tehle.\u201d Motomot \u00e7evirisinin\u00a0Avludaki kuzuya avludaki ot ac\u0131 gelir\u00a0<\/em>manas\u0131na gelen ve ac\u0131 gelmemesi gerekti\u011fi \u00f6nc\u00fcl\u00fcn\u00fc i\u00e7inde bar\u0131ndan bu deyim, kabaca kendi \u00fcretimini veya kendinden olan\u0131n k\u00f6t\u00fc g\u00f6r\u00fcnmesi yahut kaile al\u0131nmamas\u0131 olarak \u00e7evirebiliriz. Burada kuzu vurgusu da hayli anlaml\u0131 zira. Hem b\u00fcy\u00fcmemi\u015flik vurgusunu hem de \u015f\u0131marma istidad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Yine belki vaktinden \u00f6nce g\u00f6z\u00fc d\u0131\u015far\u0131dal\u0131k imas\u0131na da dikkat buyurmak gerekir. Kuzu, evin yeni yetme \u00e7ocu\u011fu olarak evden ka\u00e7abilme\/ayr\u0131lma potansiyeli ve iste\u011fini de i\u00e7inde ta\u015f\u0131rken kuzulu\u011fundan m\u00fctevellit, \u015f\u0131marma hakk\u0131na da sahiptir. B\u00fct\u00fcn ve\u00e7heleriyle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde bu bereketli sav\u0131n, s\u00f6z\u00fcn bu t\u00fcr muhabbetlerin kataliz\u00f6r\u00fc olmaya devam etmesi anla\u015f\u0131l\u0131r olacakt\u0131r. \u015eik\u00e2yet \u00f6znesinin kendini bu c\u00fcmledeki yerli ve milli kuzu (de\u011fer) olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc; fakat maalesef tad\u0131n\u0131n kendi mahallesinden\/ulusundan olanlara ac\u0131 geldi\u011fi ima edilir. Belki bu kendinden eminli\u011fe kar\u015f\u0131 \u015fu sorulabilir: ya ger\u00e7ekten bu ot ac\u0131ysa? Burada ac\u0131 mecaz\u0131n\u0131 hem eserlerin \u00a0bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn niteli\u011fi(sizli\u011fi) i\u00e7in hem de yaz\u0131n\u0131n ikinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde bu su\u00e7lama ve sorunlar\u0131n \u00f6rt\u00fck nedenine kar\u015f\u0131l\u0131k olarak kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6ylememde herhangi bir beis g\u00f6rm\u00fcyorum.<\/p>\n

K\u00fcrt Halk\u0131na Y\u00f6nelik K\u00fcrt Cenah\u0131n\u0131n Vesveseli Ele\u015ftirisi<\/strong><\/p>\n

\u015eik\u00e2yet ve su\u00e7lamalar\u0131n \u00f6znesi okur ve yazarlar; nesnesi sanat \u00fcretimleri, \u015fik\u00e2yet mercii ise kimi zaman K\u00fcrt halk\u0131, kimi zaman K\u00fcrt siyaseti ve bile\u015fenleri en \u00e7ok da sanat\u00e7\u0131 ki\u015filikler olmaktad\u0131r. Kritiklerin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi mek\u00e2nlar\u0131n mahalli kafe, bar gibi sosyal ortamlar, dergiler ve elbette sosyal medya gibi mecralar\u0131n olu\u015fturdu\u011funa tan\u0131k olmaktay\u0131z. K\u00fcrt siyasi hareketi ve k\u00fclt\u00fcr sanat bile\u015fenlerine bazen \u00f6rt\u00fck bazen de ciddi bir d\u0131\u015flanmay\u0131 g\u00f6ze alarak yap\u0131lan \u015fik\u00e2yet ve yak\u0131nmalar\u0131n (yukar\u0131daki \u015fikayet buketinin ayn\u0131s\u0131n\u0131 i\u00e7eren \u015fikayetler) hakl\u0131 ve yerinde oldu\u011fu inanc\u0131n\u0131 payla\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6ylemeliyim. Hatta otoritenin sans\u00fcrc\u00fc ve yok say\u0131c\u0131 tavr\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda bu \u015fik\u00e2yetler daha \u00e7ok kar\u0131ndan konu\u015fularak yap\u0131labilmektedir. Siyasi hareketin \u015fimdiye dek kendi ideolojik aparat\u0131 olmay\u0131 kabul eden, angaje bir sanat\u00e7\u0131 olmaktan gocunmayan \u201csanat\u00e7\u0131lar\u201d d\u0131\u015f\u0131nda herhangi bir sanat\u00e7\u0131 ve ayd\u0131n\u0131 taltif etti\u011fi ya da sahiplendi\u011fi pek g\u00f6r\u00fclmemi\u015ftir. Tam tersine en ufak ele\u015ftiriyi bir sald\u0131r\u0131 ve hainlikle yaftalay\u0131p yo\u011fun bir \u015fekilde k\u00f6\u015feye s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu yaz\u0131da K\u00fcrt cenah\u0131nda \u015fik\u00e2yetin bollu\u011funa dikkat \u00e7ekme iste\u011finin a\u011f\u0131r bast\u0131\u011f\u0131 kadar \u00a0y\u00f6n\u00fcn\u00fc ve gerek\u00e7esini \u015fa\u015f\u0131rm\u0131\u015f \u015fik\u00e2yetler oldu\u011fu i\u00e7in bu fasl\u0131 kapat\u0131yorum. Bunun yerine as\u0131l \u015fik\u00e2yetten, \u015fik\u00e2yet \u00fcreten bize \u00f6zg\u00fc sisteme odaklan\u0131yorum. Bu ili\u015fki a\u011f\u0131nda bir \u00f6zne olarak bulunmayan, dolay\u0131s\u0131yla kendi ad\u0131na s\u00f6z alma imk\u00e2n ve kabiliyetinden yoksun kalan\u0131n K\u00fcrt halk\u0131; \u015fik\u00e2yet ve su\u00e7laman\u0131n \u00f6znesi ve ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 da okuryazar kesim olmaktad\u0131r.[4]<\/a>\u00a0K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n yazar ve ayd\u0131nlar\u0131na sahip \u00e7\u0131kmad\u0131\u011f\u0131 ya da ba\u015fka uluslar\u0131n yazar ve ayd\u0131nlar\u0131na daha \u00e7ok tevecc\u00fch g\u00f6sterdi\u011fi, halk\u0131n K\u00fcrt sanat\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n eserlerine kay\u0131ts\u0131z kald\u0131\u011f\u0131, maddi ve manevi motivasyon sa\u011flamad\u0131\u011f\u0131 gibi mebzul miktarda itham var. \u0130lgin\u00e7tir, bu ithamlar\u0131n duygusal boyutu zaman zaman baba-\u00e7ocuk ili\u015fkisinin gerilimini yans\u0131t\u0131yor. Babas\u0131n\u0131n ilgisini \u00e7ekmek, g\u00f6r\u00fcn\u00fcr olmak i\u00e7in baz\u0131 \u00e7abalar\u0131n i\u00e7ine giren \u00e7ocu\u011fun bu \u00e7abalar\u0131 ayn\u0131 zamanda babas\u0131n\u0131n ona \u00e7izdi\u011fi s\u0131n\u0131rlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kma iznini koparmaya da y\u00f6neliktir. Bu \u00e7abalar, \u00e7izilmi\u015f s\u0131n\u0131r\u0131 a\u015f\u0131nd\u0131rmak yerine daha da kuvvetlendirdi\u011fi i\u00e7in s\u00f6z konusu ili\u015fkiyi \u00e7\u0131kmaza s\u00fcr\u00fckledi\u011fini de hat\u0131rlamak laz\u0131m.[5]<\/a><\/p>\n

\u00d6znenin emeklerinin m\u00fc\u015fteri ve kar\u015f\u0131l\u0131k bulmad\u0131\u011f\u0131 iddias\u0131n\u0131n ger\u00e7ekte bir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 oldu\u011funa kat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131m\u0131 h\u0131zl\u0131ca beyan edeyim. Bu arg\u00fcmanlar\u0131 besleyecek olan somut birtak\u0131m verileri, K\u00fcrt\u00e7e okuyucu say\u0131s\u0131, K\u00fcrt\u00e7eyi edebiyat d\u00fczeyinde takip edebilecek ki\u015fi say\u0131s\u0131, yazar ve ayd\u0131nlar\u0131 finanse edecek kurum ve kurulu\u015flar\u0131, sat\u0131lan K\u00fcrt\u00e7e kitaplar\u0131n T\u00fcrk\u00e7e kitaplara oran\u0131 gibi gerekli malumat\u0131 hesaba katmaya hacet duyulmadan yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131na k\u0131sa bir ara\u015ft\u0131rma yahut inceleme neticesinde ula\u015f\u0131labilir \u00e7\u00fcnk\u00fc. Bir yazar\u0131n kitab\u0131n\u0131n ortalama bin adet bas\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve bu kitab\u0131 okuyacak yeterlilikte olan okur say\u0131s\u0131 aras\u0131ndaki oran\u0131, en yak\u0131n kom\u015fumuz olan T\u00fcrk\u00e7e edebiyatla -K\u00fcrt\u00e7enin t\u00fcm dezavantajl\u0131 fakt\u00f6rlerini d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda- k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda elimizde ger\u00e7e\u011fin iddia edilenin tam tersi oldu\u011funu rahatl\u0131kla ispatlayan bir veri bulundurmu\u015f oluruz. Herhangi bir K\u00fcrt m\u00fczisyeninin, y\u00f6netmeninin yahut yazar\u0131n\u0131n bir eserinin K\u00fcrtlerin genelinde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc tevecc\u00fch hem K\u00fcrt n\u00fcfusuna hem K\u00fcrt okuyucu ve izler kitlesinin say\u0131s\u0131na b\u00f6l\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcnde as\u0131l ilginin kendi sanat\u00e7\u0131 ve yazar\u0131na oldu\u011funu a\u015fa\u011f\u0131daki dipnotta \u00f6zetle anlatmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m.[6]<\/a>\u00a0Okunmama ve tevecc\u00fch g\u00f6rmeme iddias\u0131na yak\u0131n benzer arg\u00fcmanlarla y\u00fcr\u00fcyen K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n sanat\u00e7\u0131s\u0131na de\u011fer vermedi\u011fi su\u00e7lamas\u0131na veya \u015fik\u00e2yetine de \u00e7ok k\u0131sa de\u011finip halka y\u00f6nelik ele\u015ftiri fasl\u0131n\u0131 nihayete erdirmek istiyorum. Burada halka y\u00f6nelik ele\u015ftirinin ayn\u0131 zamanda muktedire yap\u0131lamayan ele\u015ftirinin eksikli\u011fiyle de semirmi\u015f oldu\u011funu iddia edebilirim. Bu durum sadece sanat ve edebiyat alan\u0131nda de\u011fil, bir\u00e7ok alanda K\u00fcrtlerin kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131\u011f\u0131 bir \u015feydir.<\/p>\n

K\u00fcrt\u00e7e ile ilgilenen, sanatsal \u00fcretimlerini K\u00fcrt\u00e7e yapan sanat\u00e7\u0131lar\u0131n K\u00fcrt halk\u0131 taraf\u0131ndan yeterince ilgi, kadir k\u0131ymet g\u00f6rmedi\u011fi varsay\u0131m\u0131n\u0131n da en az yukar\u0131daki iddia kadar \u00e7\u00fcr\u00fck ve ger\u00e7eklikten uzak oldu\u011funu kaydetmek gerekir. Tek ba\u015f\u0131na Mehmet Uzun \u00f6rne\u011fi bile bu iddiay\u0131 \u00e7\u00fcr\u00fctecek cinstendir. K\u00fcrt\u00e7e kitaplar\u0131 ve T\u00fcrk\u00e7e \u00e7evirileri ile kitap okuyan-okumayan herkesin; evine girdi\u011fi ve gitti\u011fi yerde b\u00fcy\u00fck bir yazar kadar, bir ayd\u0131n, kanaat \u00f6nderi olarak kar\u015f\u0131lanan bir isimdi Uzun. \u015eair Cegerxwin\u2019in[7]<\/a>\u00a0halktan g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc tevecc\u00fch, \u015fiirlerinin dilden dilme dola\u015fmas\u0131\u00a0mela, seyda<\/em>\u00a0gibi s\u0131fatlarla an\u0131lmas\u0131 da yarg\u0131m\u0131za denk d\u00fc\u015fecek ba\u015fka bir \u00f6rnek olarak verilebilir.[8]<\/a>\u00a0Yurti\u00e7inde ve yurtd\u0131\u015f\u0131nda ba\u015far\u0131 g\u00f6steren herhangi bir K\u00fcrt m\u00fczisyen, y\u00f6netmen ya da yazar uzun s\u00fcre K\u00fcrtlerin g\u00fcndemini me\u015fgul etmektedir. Kalite ve niteli\u011fine bak\u0131lmadan, K\u00fcrt\u00e7e yaz\u0131lm\u0131\u015f her eser kendi dar \u00e7er\u00e7evesinde sayg\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc gibi \u00fcreticisine de bir t\u00fcr ayd\u0131n\/mamoste muamelesi yap\u0131l\u0131r. Her ne kadar baz\u0131 K\u00fcrt sanat\u00e7\u0131lar arada, K\u00fcrtler bizimle ilgilenmiyor deyip sanat \u00fcretimlerini kesmeyi ve k\u00fcsmeyi dile getiriyorsa da hareket noktalar\u0131 ve mukayese \u015fekillerinin problemli oldu\u011fu s\u00f6ylenmelidir.[9]<\/a>\u00a0Ba\u015fka \u00fclke ve uluslarda nas\u0131l ki bir pop m\u00fczi\u011fi klasik m\u00fczikten daha g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde olup izleyici buluyorsa, bir pop\u00fcler \u015fiir kitab\u0131 di\u011ferlerinden daha \u00e7ok yayg\u0131nsa, K\u00fcrtler i\u00e7in de ayn\u0131 durum ge\u00e7erlidir. Niceli\u011fin egemenli\u011finin her yerde kendini duyurdu\u011fu herkesin malumu.\u00a0 K\u00fcrtlerde durumun buna yak\u0131n olmas\u0131n\u0131n neden K\u00fcrtlere \u00f6zg\u00fc bir su\u00e7 ve kabahat olarak alg\u0131land\u0131\u011f\u0131n\u0131 da sormak laz\u0131m. Yaz\u0131n\u0131n selameti i\u00e7in baz\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flerimi burada sarf etmesem de \u00e7ok eminim K\u00fcrt\u00e7e okuyup yazan K\u00fcrtler, K\u00fcrt\u00e7enin hassasiyeti bak\u0131m\u0131ndan kendi sanatsal \u00fcr\u00fcnlerine \u00e7ok daha ilgililerdir. \u00d6yle ki sadece ba\u015fka dillerden K\u00fcrt\u00e7eye baz\u0131 \u00e7eviriler yapm\u0131\u015f \u00e7evirmenler, \u00f6zg\u00fcn \u00fcretimleri olmamakla beraber K\u00fcrt ayd\u0131n\u0131 muamelesi g\u00f6r\u00fcp paneller ve s\u00f6yle\u015filere davet edilir, \u00e7evirileri orijinal eserlerden daha \u00e7ok yank\u0131 uyand\u0131r\u0131r hatta baz\u0131lar\u0131 kanaat \u00f6nderi muamelesi g\u00f6r\u00fcr\u00fcler.[10]<\/a>\u00a0Bu \u00f6rnekler bir hayli \u00e7o\u011falt\u0131labilir. \u0130kinci bir husus olarak bu alanda halka yap\u0131lan ele\u015ftiri, K\u00fcrt yay\u0131nevlerine ve bu konuda i\u015f y\u00fcr\u00fcten belediyelere ba\u011fl\u0131 sanat kurulu\u015flar\u0131na yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda daha makul oluyor. K\u00fcrt yay\u0131nevlerine y\u00f6nelik ele\u015ftirilerin \u00e7o\u011funa kat\u0131lmakla beraber, yay\u0131nevlerimizin \u00e7o\u011funun y\u00f6netiminin, yaz\u0131n\u0131n devam\u0131nda ontolojik bir mesele olarak ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z, yazar ve sanat\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131zdan olu\u015ftu\u011funu da unutmamak gerekir. A\u015fa\u011f\u0131da g\u00f6r\u00fclece\u011fi \u00fczere bu ger\u00e7eklikten uzak ve y\u00f6n\u00fcn\u00fc \u015fa\u015f\u0131rm\u0131\u015f ele\u015ftirilerin temelinde \u00e7ok daha ba\u015fka bir sorunun yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia edece\u011fim i\u00e7in konunun g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ve\u00e7hesini burada noktalamay\u0131 uygun g\u00f6r\u00fcyorum.<\/p>\n

\u015eik\u00e2yet Etmekten Ger\u00e7ekten \u015eik\u00e2yet\u00e7i miyiz?<\/strong><\/p>\n

\u015eik\u00e2yetin ve su\u00e7lamalar\u0131n as\u0131l yo\u011fun ve y\u0131k\u0131c\u0131 oldu\u011fu mecray\u0131, okuryazarlar\u0131n birbirlerine ve camialar\u0131na y\u00f6nelik yapt\u0131klar\u0131 \u015fik\u00e2yet ve su\u00e7lamalar olu\u015fturmaktad\u0131r. Yukar\u0131da, K\u00fcrt halk\u0131na yap\u0131lan \u015fik\u00e2yetlere ek olarak; burada yazarlar\u0131n yine birbirlerini sevmedi\u011fi, eserlerinin g\u00f6r\u00fcn\u00fcr olmas\u0131 i\u00e7in bir di\u011ferinin kendisi i\u00e7in gayret sarf etmedi\u011fi, tam aksine buna k\u00f6stek oldu\u011fu, herkesin kendini s\u00fcrekli g\u00fcndemde tutup kendi imgesine yat\u0131r\u0131m yapt\u0131\u011f\u0131 gibi bir\u00e7ok sanat ve edebiyat mahfili i\u00e7in ge\u00e7erli olabilecek ve bir yere kadar da kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan serzeni\u015fler g\u00f6sterilebilir.[11]<\/a>\u00a0\u015eik\u00e2yet ve yak\u0131nman\u0131n belli bir raddeye kadar insani bir refleks oldu\u011funu, benzerlerinin de ba\u015fka camialarda son derece yayg\u0131n oldu\u011funu kabul etmek gerekir. Kald\u0131 ki s\u00f6m\u00fcrge bir ulus i\u00e7in temelde birbirini sevmemekten, daha do\u011frusu sevmeyi becerememekten kaynakl\u0131 b\u00f6ylesi durumlar\u0131n daha katmerli olmas\u0131n\u0131n bilimsel dayanaklar\u0131 vard\u0131r ve bunlar\u0131 ba\u015fta Frantz Fanon\u2019un olmak \u00fczere bir\u00e7ok teorisyenin metinlerinde i\u015flendi\u011fini g\u00f6rebiliriz. Birbirini sevmeme konusunda son derece m\u00fcmbit bir \u00e7evre oldu\u011fumuz fikrine kat\u0131lmamak elde de\u011fil. A\u015fa\u011f\u0131da, \u00e7e\u015fitli ba\u015fl\u0131klar alt\u0131nda inceleyece\u011fim bu meselenin muadillerine benzeyen g\u00f6r\u00fcn\u00fcrdeki y\u00fcz\u00fc; di\u011fer yandan k\u00f6k\u00fc derinlerde olan, son derece marazi, K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n tarihsel ve politik durumuna g\u00f6bekten ba\u011fl\u0131; karanl\u0131k, karma\u015f\u0131k, \u201cbize\u201d \u00f6zg\u00fc y\u00fcz\u00fc oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Yani bir taraf\u0131 kamuya a\u00e7\u0131k, bildik formlarda ve kli\u015feler \u00fczerinden y\u00fcr\u00fcyen mazruf ile zarf\u0131n birbirini tamamlad\u0131\u011f\u0131; di\u011fer taraf\u0131 gayya kuyusunu and\u0131ran karanl\u0131k y\u00fcz\u00fc. Biraz daha a\u00e7arsak s\u00f6z konusu \u015fik\u00e2yetlerin konu ve nesnesinin herkes\u00e7e bilindi\u011fi, \u00fczerinde ortak bir mutabakata var\u0131ld\u0131\u011f\u0131, t\u00fcm ve\u00e7heleriyle tespit edilip ortaya \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc h\u00e2kim. Ama bu apa\u00e7\u0131kl\u0131k \u00e7ok s\u0131k\u0131 \u00f6rt\u00fcnmenin, kat kat saklanman\u0131n bir formu, bir sonucu oldu\u011fu\/olabilece\u011fi kan\u0131s\u0131nday\u0131m. Ortada karanl\u0131k bir a\u015fik\u00e2rl\u0131k var. \u015eik\u00e2yetlerin kayna\u011f\u0131n\u0131 bir ma\u011fara olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek g\u00f6r\u00fcn\u00fcrdeki nedenler, ma\u011faran\u0131n a\u011fz\u0131ndaki a\u011f\u0131r kaya g\u00f6revi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnden \u015f\u00fcphelenmemiz i\u00e7in hakl\u0131 nedenlerimiz var. Bu yaz\u0131da as\u0131l incelemek istedi\u011fim, hatta buraya kadar yaz\u0131lanlar\u0131n ma\u011faraya gidecek yolu bulmak, bir t\u00fcr m\u0131nt\u0131ka temizli\u011fi yapmak kabilinden oldu\u011funu s\u00f6ylemek isterim. Bir t\u00fcr karanl\u0131k ma\u011fara i\u015flevi g\u00f6ren k\u0131ymeti kendinden menkul bir durumdan s\u00f6z ediyoruz \u00e7\u00fcnk\u00fc.<\/p>\n

\u015eik\u00e2yet Ediyorum O Halde Var\u0131m<\/strong><\/p>\n

K\u00fcrt cenah\u0131nda \u015fik\u00e2yet bollu\u011funun ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131, ulu orta d\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fc \u015feyler kadar saklad\u0131\u011f\u0131, dibe g\u00f6md\u00fc\u011f\u00fc, ki\u015finin kendine ve ba\u015fkas\u0131na dahi itiraf etmesinden \u00e7ekindi\u011fi birtak\u0131m gizil nedenlerin bulundu\u011fu ima edilmi\u015fti yukar\u0131da. Burada dile vuran bir \u015fik\u00e2yet olarak g\u00f6r\u00fcnen \u015feylerin berisinde duran ma\u011faraya g\u00f6z att\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u015fik\u00e2yeti, kendilik ay\u0131b\u0131n\u0131 \u00f6rten bir kakafoni i\u015flevi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc de s\u00f6yleyebiliriz. M\u00fczmin bir hastal\u0131\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015fen \u015fik\u00e2yet, kimi \u00fcretimlerdeki her kusuru, niteliksizli\u011fi, baya\u011f\u0131l\u0131\u011f\u0131 ki\u015finin kendi kifayetsizlik ve vasatl\u0131\u011f\u0131ndan do\u011fan beceriksizli\u011fi \u00f6rtmeye kadir bir taraf\u0131n\u0131n oldu\u011funu rahatl\u0131kla ifade edebiliriz. Arzulanan ve hak edildi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen mevki, makam, maddi ve manevi ba\u015far\u0131lar\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmemesinin nedenini birbirini \u00e7ekememe, birbirinin aya\u011f\u0131n\u0131 kayd\u0131rma, ikballerinin can\u0131na od t\u0131kamaya havale edilmesindeki kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131 faydas\u0131na da odaklanmak gerekir. Zira bu i\u015fleyi\u015f, \u00fcreticinin kendinden kaynaklanan t\u00fcm kusurlar\u0131 g\u00f6r\u00fcnmez ve \u201cKusursuz\u00a0Ben<\/em>i\u201d, \u015fik\u00e2yet \u00fczerinden g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lmakta oldu\u011funa dikkat \u00e7ekmek isterim. Baz\u0131 durumlarda mesele\u00a0\u015fik\u00e2yet ediyorum \u00f6yleyse var\u0131m<\/em>\u00a0gibi patalojik bir yere varabiliyor. Bu saikle \u00fcretilen b\u00fct\u00fcn yaz\u0131 ve s\u00f6ylemlerin kritik ve ele\u015ftiri literat\u00fcr\u00fc yerine vazife g\u00f6rmesi, bu ortamda ger\u00e7ek ve yap\u0131c\u0131 bir ele\u015ftirinin olana\u011f\u0131n\u0131 ba\u015flang\u0131\u00e7ta yok etti\u011fi ortada. S\u00fcrekli bu bahanelerin arkas\u0131na s\u0131\u011f\u0131nma, sanatsal \u00fcretimlerde vasata teslim olma, k\u00f6t\u00fcy\u00fc ortaya \u00e7\u0131karamama ve iyiyi tan\u0131yamama hali niteliksiz bir sanat ortam\u0131n\u0131 yaratan \u00f6nemli unsurlard\u0131r. Sanat\u00e7\u0131n\u0131n eser \u00fcretiminde kendi pay\u0131na d\u00fc\u015fen ciddi \u00e7al\u0131\u015fma ve malumat\u0131 g\u00f6z ard\u0131 etmesi \u015fik\u00e2yetin asl\u0131nda pek de \u015fik\u00e2yet edilecek bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131 \u015f\u00fcphesini do\u011furuyor. Bir t\u00fcr g\u00f6n\u00fcll\u00fc \u015fik\u00e2yet karde\u015fli\u011finin bu derece sars\u0131lmaz bir \u015fekilde devam etmesinin bir nedeninin de burada aranabilece\u011fi kan\u0131s\u0131nday\u0131m. Benli\u011fi pazarlama teknolojisini yaratan bu \u015fik\u00e2yet ortam\u0131nda \u015f\u00f6yle bir soru sorma hakk\u0131m\u0131z do\u011fuyor: \u015eik\u00e2yet edilmesinden ger\u00e7ekten \u015fik\u00e2yet\u00e7i miyiz? Elbette bu daha \u00e7ok sonuca dair bir belirleme; as\u0131l bunun nedenlerine bakmak gerekir.<\/p>\n

K\u00fcrt\u00e7e Edebiyat ve Sanattan K\u00fcrtl\u00fc\u011f\u00fc \u00c7\u0131kar\u0131nca Geriye Ne Kal\u0131yor?<\/strong><\/p>\n

Durumun genel ve bireysel y\u00f6n\u00fcne hatta baz\u0131 kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131 art\u0131lar\u0131na de\u011findikten sonra yaz\u0131n\u0131n dile getirmeye \u00e7abalad\u0131\u011f\u0131 as\u0131l meseleye, daha derinlerdeki sebeplerine, ge\u00e7meyi \u00f6neriyorum. \u00d6nce ilan\u0131 malum cinsinden bir hat\u0131rlatma yapay\u0131m. Yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fi ger\u00e7ekten seven, kendi ile i\u015fi aras\u0131na d\u0131\u015far\u0131dan -halk\u0131n tevecc\u00fch\u00fc, okuyucu be\u011fenisi, para, \u015f\u00f6hret- baz\u0131 aparatlar\u0131 koymadan i\u015fiyle ontik ba\u011f kuran kimselerin genelde \u015fik\u00e2yet konusunda beri durduklar\u0131n\u0131 g\u00f6zlemlemek kabildir. \u015eik\u00e2yet ve su\u00e7lamaya el verenlerin daha \u00e7ok yapt\u0131klar\u0131 i\u015fleri severek, isteyerek en temelinde kendini tan\u0131y\u0131p anlamaya matuf k\u0131larak yapanlardan \u00e7ok, i\u015flerine tesad\u00fcfen yahut tarihin k\u00f6t\u00fc tokad\u0131yla, mecburi, bahts\u0131z bir \u015fekilde maruz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia edenlerden geldi\u011fini tema\u015fa ediyoruz. Konu d\u0131\u015f\u0131 olarak bu genel ilkeyi hat\u0131rlatma nedenim K\u00fcrt sanat\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n kendine d\u00f6n\u00fcp bakmas\u0131n\u0131n kendisine iyi gelece\u011fine dair olan inanc\u0131mdan geliyor. \u00d6znenin i\u015fini sevme ve i\u015fiyle do\u011frudan bir ba\u011f kurma konusundaki yetersizli\u011fini dile getirmek elbette bir tespit; ama bu tespitin berisindeki yak\u0131n ve uzak nedenleri ortaya \u00e7\u0131karamamak kolayc\u0131l\u0131k ve haks\u0131zl\u0131k olacakt\u0131r. Ortada bir sevgisizlik ve memnuniyetsizlik varsa bu durama yol a\u00e7an \u00f6zg\u00fcl nedenlerimize bakmal\u0131y\u0131z. San\u0131r\u0131m bu fasl\u0131 hem isim ve hem s\u0131fat olarak bulundu\u011fu, ili\u015ftirildi\u011fi kavram\u0131 h\u0131zla sorunsalla\u015ft\u0131ran \u201cK\u00fcrt\u201d kelimesiyle ba\u015flatabiliriz.<\/p>\n

K\u00fcrt Edebiyat\u0131ndan Sinemas\u0131na, tiyatrodan m\u00fczi\u011fe oradan tarih ve folklor sahas\u0131na has\u0131l\u0131 bir\u00e7ok akademik \u00e7al\u0131\u015fmaya varacak kadar \u00fcretimlerin t\u00fcm\u00fcn\u00fcn ba\u015f\u0131na konulan K\u00fcrt kelimesi, nesnesi ile s\u0131fat\u0131 aras\u0131nda h\u0131zla bir mesafe a\u00e7\u0131p i\u015f ortakl\u0131\u011f\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 kavram\/nesnenin etraf\u0131na h\u0131zla sanat d\u0131\u015f\u0131 duvarlar \u00f6rmektedir. Bu s\u0131fat, benzeri aras\u0131nda bir ayr\u0131\u015fmay\u0131 gerekli k\u0131lan bir s\u0131fatt\u0131r esas\u0131nda.\u00a0 K\u00fcrt kelimesinin tarihsel bakiyesinden dolay\u0131 bu normal tan\u0131mlama \u00e7abas\u0131 h\u0131zla sorunsalla\u015fma istidad\u0131na sahiptir. Ba\u015fa gelen -K\u00fcrt Edebiyat\u0131, K\u00fcrt Sinemas\u0131 vd- K\u00fcrt kelimesi kendisine getirilen sahay\u0131 i\u015f(ti)gal eder ve t\u00fcm politik tarihsel a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131yla, b\u00fct\u00fcn marazlar\u0131yla \u00fczerine \u00e7\u00f6ker. Buna \u201cK\u00fcrtl\u00fc\u011f\u00fcn tarihsel y\u00fck\u00fc\u201d de diyebiliriz. Bir tarafta bu y\u00fck\u00fcn alt\u0131nda ezilmi\u015f olmaktan t\u00fcreyen serzeni\u015f; ama \u00f6te yandan bu y\u00fck\u00fcn alt\u0131na girildi\u011fi i\u00e7in \u201cse\u00e7ilmi\u015f insan\u201d muamelesi g\u00f6rme arzusundan ne\u015fet etmi\u015f bir y\u00fck. \u00d6zne -burada sanat\u00e7\u0131 yahut \u00fcretici- kendisi ile nesnesi aras\u0131nda bu engeli a\u015f\u0131p nesnesiyle do\u011frudan ba\u011flant\u0131 kurmaktansa, burada bocalay\u0131p kalmakta, \u00fcstelik bocalaman\u0131n vebalini as\u0131l ilgi alan\u0131na ba\u011flay\u0131p diyeti ondan talep etmektedir. B\u00f6ylece bu sahalara K\u00fcrt kelimesi olmadan yahut mezk\u00fbr tan\u0131m\u0131n\/s\u0131fat\u0131n muhteva ve etkisini tespit etmeden yakla\u015f\u0131l\u0131yor. Yine K\u00fcrt kelimesine nerede ba\u015fvurup onu nerede g\u00f6z ard\u0131 edilece\u011fi konusunda kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 giderilmeden kendisine en ba\u015fk\u00f6\u015fe buyur ediliyor. Edebiyat, K\u00fcrt Edebiyat\u0131; sinema, K\u00fcrt Sinemas\u0131 olarak arz-\u0131 endam eyliyor haliyle. Ama ve lakin her hal\u00fck\u00e2rda bu s\u0131fat, a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 yahut tan\u0131mlay\u0131c\u0131 bir kimlik kart\u0131 olarak de\u011fil, m\u00fczmin ve a\u011f\u0131r bir sorun olarak nesnesini okuyor, okutuyor. Ezc\u00fcmle bu \u00fcretim sahalar\u0131yla de\u011fil hep ama ba\u015fka k\u0131l\u0131klarla i\u015fin \u201cK\u00fcrtl\u00fc\u011f\u00fcyle\u201d u\u011fra\u015f\u0131l\u0131yor. K\u00fcrtl\u00fc\u011fe dair sorunlar, nesnesinin sorunlar\u0131 ve \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7inde tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. Burada problemi, daha katmerli hale getiren \u015fey K\u00fcrtl\u00fc\u011f\u00fcn kendisi oluyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc kendi ulusal hakk\u0131n\u0131 tayin edememi\u015f, devlet ve kurumlar\u0131na sahip olamam\u0131\u015f, kendi ad\u0131na s\u00f6z alamam\u0131\u015f, hep k\u0131st\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, yasaklanm\u0131\u015f; y\u00fczy\u0131llar\u0131n y\u00fck\u00fc, sorunu ve travmas\u0131yla dolu bir K\u00fcrt\/l\u00fckten bahsediyoruz. Sorunun karma\u015f\u0131k ve\u00e7hesini biraz olsun ayd\u0131nl\u0131\u011fa kavu\u015fturdu\u011fumuzu d\u00fc\u015f\u00fcnerek meselenin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc ad\u0131na k\u0131sa yoldan bir mesafeyi h\u0131zla kat etmek i\u00e7in \u015f\u00f6yle bir soruyu omuzlayabiliriz art\u0131k: edebiyattan, sinemadan, m\u00fczikten h\u00e2s\u0131l\u0131 t\u00fcm sanatsal \u00fcretimlerden K\u00fcrtl\u00fc\u011f\u00fc kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda geriye ne kal\u0131r? Biz bunlar\u0131 K\u00fcrts\u00fcz (K\u00fcrtl\u00fckten gelen konuya dair ne\u015fet eden duyarl\u0131l\u0131k olmadan) olarak okuyup sahiplenebiliyor muyuz? Ya da K\u00fcrtl\u00fckten sanat alan\u0131na de\u011fil sanattan (sanat\u0131n formlar\u0131 ve kriterleriyle) K\u00fcrtl\u00fc\u011fe gidebiliyor muyuz? Bunlardan K\u00fcrtl\u00fc\u011fe gitmektense hep K\u00fcrtl\u00fckten bunlara varmam\u0131z ne t\u00fcr olumsuz sonu\u00e7lara yol a\u00e7\u0131yor? Kan\u0131mca bu durumun tahribat\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7mek ve bu olumsuz gidi\u015fi durdurmak i\u00e7in elimizdeki \u00fcretimlerden K\u00fcrtl\u00fc\u011f\u00fc \u00e7\u0131kararak ba\u015flayabiliriz. K\u00fcrtl\u00fc\u011f\u00fc \u00e7\u0131karmaktan kast\u0131m\u0131z temelde tarihsel ve politik bir mesele olan K\u00fcrtl\u00fc\u011f\u00fcn, tarihin ve siyasetin pay\u0131na d\u00fc\u015fen, edebiyat ve sanat\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kalan k\u0131sm\u0131d\u0131r. Yeri gelmi\u015fken s\u00f6ylemekte fayda var: K\u00fcrt sanat \u00fcr\u00fcnlerinde konunun b\u00fcy\u00fck bir hakimiyeti mevcuttur. Haliyle konunun politik ve moral de\u011ferlerine dair etkisi \u00fczerinden bi\u00e7ilen bir de\u011fer skalas\u0131 h\u00e2kim. \u00a0Bu de\u011fer skalas\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k estetik bir skalay\u0131 \u00f6nermek gerekir. \u00d6zetle sanat al\u0131mlay\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n konunun tarihsel, politik, ve\u00e7hesiyle ba\u011f kurup oradan esere de\u011fer -bu yaz\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan K\u00fcrtl\u00fc\u011fe bi\u00e7ilen de\u011fer- bi\u00e7mesinden \u201ckonu\u201dyla amel etmesinden bahsediyorum. Bu durumun kendisi, roman ve deneme yazar\u0131 Milan Kundera\u2019n\u0131n\u00a0Roman Kuram\u0131<\/em>\u00a0kitab\u0131nda tesis etti\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015flerden birisiyle yak\u0131ndan alakal\u0131d\u0131r. Kundera, \u00f6zetle herhangi bir romanda ge\u00e7en meseleleri deneme, tez, makale vb t\u00fcrlerle yazabiliyorsan\u0131z romanda da bu \u015fekilde ele al\u0131nm\u0131\u015fsa, onu romandan kolayca atabilece\u011fimizi s\u00f6yler. Bir roman\u0131 iyi ve b\u00fcy\u00fck yapan \u015feyin (burada t\u00fcm edebi yaz\u0131 formlar\u0131 anlam\u0131nda) ancak roman t\u00fcr\u00fcyle anlatabildi\u011finiz \u015feylerdir diye nakleder. Bunun yan\u0131 s\u0131ra K\u00fcrt sanat \u00fcr\u00fcnlerinden K\u00fcrtl\u00fc\u011f\u00fc \u00e7\u0131karmaktan ikinci kast\u0131m\u0131z\u0131n \u00fcr\u00fcn verdi\u011fimiz \u00fcretimlerimizin K\u00fcrtl\u00fc\u011f\u00fcn d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda bir anlam\u0131n\u0131n kal\u0131p kalmad\u0131\u011f\u0131yla ilgili. Bu anlam K\u00fcrtl\u00fck d\u0131\u015f\u0131nda kalanlara nas\u0131l bir evrensel haz\/okuma\/mesaj i\u00e7eriyor? K\u00fcrtl\u00fc\u011f\u00fc, \u00fcretimlerimizden \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u00fcretimlerimizin sanatsal bir de\u011feri kal\u0131yor mu?\u201d gibi sorular sorarak esere, estetik payeyi geri vermeyi dert edinen bir \u00f6l\u00e7ek.\u00a0 Bilinen deyi\u015fle \u00f6nce elma armutlar\u0131 birbirinden ay\u0131racak bir \u00f6l\u00e7ek ve ferasette ihtiyac\u0131m\u0131z var.<\/p>\n

Kendi ba\u015f\u0131na acil ve travmatik bir sorun olan K\u00fcrt meselesinin sanat sahas\u0131 i\u00e7inde \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktan kaynaklanan bak\u0131\u015f\u0131\/malzemeyi ay\u0131klama \u00e7abas\u0131, meseleyi tekrardan hakk\u0131yla i\u015fleyebilme amac\u0131na y\u00f6neliktir. E\u011fer bir sanat\u00e7\u0131 i\u015f sahas\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131ndaki K\u00fcrtl\u00fckten ister g\u00f6n\u00fcll\u00fc ister zorunlu bir \u015fekilde kopamazsa ya da bunu kendisi i\u00e7in makul ve m\u00fcsait yere konumland\u0131rma imk\u00e2n\u0131na sahip olmazsa her iki \u015feyi de h\u0131zl\u0131ca elinden ka\u00e7\u0131rma tehlikesiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131r. Has\u0131l\u0131 m\u00fczmin \u015fik\u00e2yetlerimizin sebebinin b\u00fcy\u00fck oranda sanat\u0131n bak\u0131\u015f\u0131 ve enstr\u00fcmanlar\u0131yla bu meseleyi ele almak yerine bu meselenin bak\u0131\u015f ve enstr\u00fcmanlar\u0131yla sanat\u0131 ele almaktan kaynakland\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesindeyim.<\/p>\n

K\u00fcrt\u00e7enin Yazar\/Sanat\u00e7\u0131 Yapt\u0131\u011f\u0131 Ki\u015filer<\/strong><\/p>\n

Y\u0131llar \u00f6nce \u00e7e\u015fitli edebiyat mahfillerinde K\u00fcrt edebiyat\u0131na dair sarf etti\u011fimiz bir iddiam\u0131z vard\u0131 ve bu iddian\u0131n h\u00e2l\u00e2 (benim a\u00e7\u0131mdan) ge\u00e7erlili\u011fini korudu\u011funa inanmaktay\u0131m. \u201cBaz\u0131 K\u00fcrt yazarlar K\u00fcrt\u00e7eyi yaz\u0131 ve edebiyat dili yapt\u0131lar; baz\u0131 yazarlar\u0131 da K\u00fcrt\u00e7e yazar yapt\u0131\u201d (Burada ve metnin b\u00fct\u00fcn\u00fcnde edebiyat baz al\u0131narak s\u00f6ylenen yazar kelimesini en geni\u015f anlamda t\u00fcm sanat dallar\u0131 ad\u0131na \u201csanat\u00e7\u0131\u201d olarak okuyabiliriz). \u0130\u015fin k\u00f6t\u00fc taraf\u0131, K\u00fcrt\u00e7enin (K\u00fcrt meselesi diye de okuyabiliriz) yazar yapt\u0131\u011f\u0131 ki\u015filerin say\u0131s\u0131, yazar oldu\u011fu i\u00e7in K\u00fcrt\u00e7e yazanlardan \u00e7ok ama \u00e7ok fazlad\u0131r. Yazarl\u0131k ya da sanatsal \u00fcretimler, modern \u00e7a\u011fda \u015fahsi ve ontik meseleler ve aray\u0131\u015flardan dolay\u0131 girmedi; aksine politik, vicdani bir mesele olarak K\u00fcrtlerin g\u00fcndemine girdi.[12]<\/a>\u00a0\u00d6yle ki ilk d\u00f6nem K\u00fcrt ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n (Ba\u015fta Celadet Bedirxan olmak \u00fczere Hawar ekol\u00fcn\u00fcn tamam\u0131 i\u00e7in ge\u00e7erli bir belirleme bu) t\u00fcm\u00fc ayn\u0131 zamanda birer yazar olarak meydana \u00e7\u0131k\u0131p i\u015f g\u00f6rd\u00fcler. Doksanlarda K\u00fcrt m\u00fczisyenlerin \u00e7o\u011fu birer ayd\u0131n, kanaat \u00f6nderi, hatta parti s\u00f6zc\u00fcs\u00fc olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Sanat ve politikan\u0131n bu kadar i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mesi, dahas\u0131 sanat\u0131n politikan\u0131n bu kadar yede\u011finde olmas\u0131 bir zamanlar bir yere kadar anla\u015f\u0131l\u0131r ve \u201cnormal\u201d bir durumdu; lakin bu iki hatt\u0131n birbirinden ayr\u0131l\u0131p kendi formlar\u0131 ve kaynaklar\u0131yla tan\u0131\u015f\u0131p daha sonra birbirlerine bakmalar\u0131n\u0131n vakti \u00e7oktan gelmi\u015ftir. Bu kendine d\u00f6n\u00fc\u015f ve oradan d\u00fcnyay\u0131 alg\u0131lay\u0131\u015f merhalesine ge\u00e7ilirse, belki o zaman sanat ve politika (en geni\u015f anlamda tarih) birbirlerini kendi enstr\u00fcmanlar\u0131yla anlay\u0131p anlamland\u0131rma konusunda ilerleme kaydedecek ve sanat ortam\u0131m\u0131z normalle\u015fip sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir i\u015fleyi\u015fe kavu\u015facakt\u0131r.<\/p>\n

Yukar\u0131da K\u00fcrt\u00e7enin yazar yapt\u0131klar\u0131 ile K\u00fcrt\u00e7eyi yaz\u0131 dili yapanlar gibi zorunlu bir ayr\u0131m\u0131n gereklili\u011finin alt\u0131n\u0131 \u00e7izdikten sonra bu minval \u00fczerinde konuyu irdelemeye devam edelim. K\u00fcrt meselesi olmasayd\u0131 biz neleri ve nas\u0131l \u00fcretecektik? E\u011fer bu soruya verece\u011fimiz cevab\u0131n i\u00e7inde bu mesele bittikten sonra da ciddi aray\u0131\u015f ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z\u0131n olaca\u011f\u0131 fikri bunuyorsa ne \u00e2l\u00e2; yoksa ger\u00e7ekten durum endi\u015fe verici bir hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na gebe demektir.<\/p>\n

\u015eik\u00e2yet ve yak\u0131nmalar\u0131m\u0131z\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n hangi durumda, neden bu alanda oldu\u011fumuzla ilgili kafa ve arzu kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 oldu\u011funu dile getirebildi\u011fimi umuyorum. Kimlik ve i\u015fimizin ay\u0131rd\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131 ve bu konudaki beklentilerimizin nereden ni\u00e7in kaynaklad\u0131\u011f\u0131n\u0131 daha g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131labilirsek, sanatsal \u00fcretim ortam\u0131m\u0131z\u0131n daha sakin, daha az yaygarac\u0131 ve elbette daha nitelikli olaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesindeyim.<\/p>\n

Ya\u015fam\u0131m\u0131z ciddi, sanat\u0131m\u0131z ciddi, ortam\u0131m\u0131z as\u0131k suratl\u0131.<\/strong><\/p>\n

\u00c7i bikim ku qew\u00ee kesade bazar\/N\u00eenin ji kuma\u015f\u00ee ra xer\u00eedar(Ji Mem \u00fb Z\u00een\u2019\u00ea)<\/em><\/p>\n

Adorno,\u00a0Sanat \u015een Midir<\/em>? adl\u0131 denemesinde Schiller\u2019den\u00a0 \u201cYa\u015fam ciddidir, sanat ise \u015fen.\u201d c\u00fcmlesi \u00fczerinden, sanat\u0131n \u015fen yani haz veren taraf\u0131n\u0131 tart\u0131\u015f\u0131r. K\u00fcrtler a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u015f\u00f6yle bir form\u00fclasyona ba\u015fvurabiliriz. Ya\u015fam\u0131m\u0131z ciddi, sanat\u0131m\u0131z daha da ciddi, sanat ortam\u0131z ise as\u0131k suratl\u0131d\u0131r. \u00a0Ayn\u0131 denemede sanat yap\u0131tlar\u0131n\u0131n ger\u00e7ekli\u011fin insanlara\u00a0hunhar\u00a0<\/em>ciddiyetin bir ele\u015ftirisi oldu\u011funu kaydedilir. Hunhar ciddiyet K\u00fcrt sanat ortam\u0131na \u00e7ok yak\u0131\u015fan bir s\u0131fat. \u015eikayet ve siteme m\u00fctemadiyen as\u0131k suratlar, her\u00a0 havadan nem kapma yetene\u011fi, kendi kendini besleme kudretine sahip obur al\u0131nganl\u0131klar epey\u00a0 e\u015flik eder.<\/p>\n

Bu hunhar ciddiyet, as\u0131k suratl\u0131 ortam\u0131n sanat\u0131m\u0131z\u0131n pazar sorunlar\u0131, politik atmosferiyle yak\u0131ndan ilgilidir. Sanatla (ya da herhangi bir i\u015fle) u\u011fra\u015fan insanlar\u0131n birtak\u0131m maddi ve manevi beklenti ve arzular\u0131 oldu\u011fu herkesin malumudur; bu arzular ve beklentiler o i\u015f sahas\u0131n\u0131n tan\u0131m\u0131ndan dolay\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131k bulmamas\u0131 ya da imk\u00e2ns\u0131zl\u0131ktan \u00f6t\u00fcr\u00fc yerine gelmemesi durumunda genellikle ciddi bir memnuniyetsizlik has\u0131l olur. Bu memnuniyetsizli\u011fin ilk etapta ayn\u0131 i\u015fi yapanlara\/meslekta\u015flar\u0131na \u00f6fke, nefret, en hafif tan\u0131m\u0131yla sevgisizlik olarak yans\u0131mas\u0131n\u0131n ise en olas\u0131 sonu\u00e7lar oldu\u011funu s\u00f6yleyebilirim. G\u00fcrbilek, Dostoyevski \u00fczerine yazd\u0131\u011f\u0131 bir yaz\u0131s\u0131nda onun, edebiyat\u0131n getirmesini umdu\u011fu \u015f\u00f6lenden mahrum olman\u0131n s\u0131k\u0131nt\u0131 ve \u0131st\u0131rab\u0131 i\u00e7inde oldu\u011funu kaydeder, bunu da \u201cbu \u015f\u00f6lende neden ben yokum\u201d c\u00fcmlesiyle \u00f6zetler. K\u00fcrt sanat\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n \u00a0K\u00fcrt halk\u0131 ve K\u00fcrt\u00e7enin \u00a0i\u00e7inde bulundu\u011fu durumdan \u00f6t\u00fcr\u00fc maddi a\u00e7\u0131dan eserleriyle ilgili b\u00fcy\u00fck bir beklenti i\u00e7ine girmesi imk\u00e2n d\u00e2hilinde de\u011fildir. Kendi kitaplar\u0131n\u0131 bast\u0131rmak i\u00e7in uzun s\u00fcre yay\u0131nevi bulamayan K\u00fcrt yazarlar, nihayet bulduklar\u0131 yay\u0131nevlerine de h\u00e2l\u00e2 telifsiz olarak eserlerini vermektedir. Bir\u00e7o\u011fu bas\u0131m masraflar\u0131n\u0131 da \u00fcstlenmektedir. Yine bir\u00e7ok K\u00fcrt m\u00fczisyen, y\u0131llard\u0131r icra etti\u011fi eserlerinden elde edilen gelirin \u00e7o\u011fu kendisinden \u00e7ok, ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu sosyal ve siyasi kurumlar\u0131n kurmu\u015f oldu\u011fu \u015firketlere gitmi\u015ftir. Son d\u00f6nemlerde Rojda ve Mem Ararat gibi m\u00fczisyenlerin \u015fahs\u0131nda dile gelen baz\u0131 tart\u0131\u015fmalar tam da bizden olan bu tuhaf s\u00f6m\u00fcr\u00fc d\u00fczeni ile ilgiliydi. H\u00e2s\u0131l\u0131 K\u00fcrt sanat cenah\u0131nda, bilhassa edebiyatta, ortada sanat\u00e7\u0131n\u0131n ula\u015fabilece\u011fi maddi bir \u015f\u00f6len yok. Yani b\u00fcy\u00fck oranda K\u00fcrtl\u00fck ad\u0131na ba\u015flan\u0131lan bir \u015fey, yine K\u00fcrtl\u00fckten dolay\u0131 akamete u\u011fram\u0131\u015f gibidir. \u0130\u015fin manevi tatmin ve\u00e7hesi \u00f6zenin yahut izler kitlenin sanata dair alg\u0131s\u0131 belirler. Kimi bohem bir hayat\u0131 vadeden bir alan olarak, kimi sayg\u0131 ve takdir g\u00f6r\u00fclen bir i\u015f olarak g\u00f6rebilir manevi getiriyi. Manevi tatmin daha \u00e7ok s\u00fcbjektif beklentiler \u00fczerine kurulu oldu\u011fu i\u00e7in \u00f6rneklemekten ka\u00e7\u0131n\u0131yorum. K\u00fcrt sanat\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n yine K\u00fcrtl\u00fckten dolay\u0131 d\u00fcnya nimetleriyle hemhal\u00a0macera dolu<\/em>\u00a0bir ortama sahip olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zleyebilece\u011fimizi s\u00f6ylemekle yetiniyorum. \u00a0K\u00fcrtl\u00fck kelimesi ve K\u00fcrt\u00e7eye istinat edilen kutsall\u0131k, dava gibi a\u011f\u0131r s\u0131fatlardan dolay\u0131 o arzulad\u0131\u011f\u0131 \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc rahat\u00e7a ya\u015fayamaz. Bu i\u015f sahalar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131na getirilen s\u0131fatlar\u0131n bu etik ve yarg\u0131 y\u00fck\u00fc y\u00fcz\u00fcnden K\u00fcrt sanat\u00e7\u0131s\u0131 s\u00f6ylemde son derece \u00f6zg\u00fcr ama eylemde olduk\u00e7a muhafazak\u00e2r yahut tutuk, dar bir \u00e7izgiye hapsedilir.[13]<\/a>\u00a0Misal K\u00fcrt sanat\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n sevdi\u011fi, kendisi i\u00e7in \u00f6nemli buldu\u011fu, bir\u00e7ok sanat\u00e7\u0131n\u0131n t\u00fcm \u00f6zel hayat\u0131n\u0131n ulu orta bir edebi eser olarak kaleme al\u0131nmas\u0131nda bir beis g\u00f6r\u00fclmezken kendi eserlerinde ya da s\u00f6yle\u015filerinde biraz olsun bu s\u0131k\u0131 \u00e7izilmi\u015f edep s\u0131n\u0131rlar\u0131ndan d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131k\u0131lmas\u0131 ho\u015f kar\u015f\u0131lanmaz, kald\u0131 ki kendisi de bu daireden d\u0131\u015far\u0131 ad\u0131m atmama gayreti i\u00e7indedir. Yani K\u00fcrt sanat\u00e7\u0131s\u0131 i\u00e7in \u00f6nceden bi\u00e7ilmi\u015f, verili bir a\u011f\u0131rba\u015fl\u0131l\u0131k vaadi ve dayatmas\u0131 mevcuttur. K\u00fcrt sanat\u00e7\u0131s\u0131 i\u00e7in a\u011f\u0131rba\u015fl\u0131l\u0131k kendi deneyimleri vas\u0131tas\u0131yla do\u011fal tek\u00e2m\u00fcl\u00fcn\u00fcn bir neticesi olarak de\u011fil; \u00f6nceden \u00e7izilmi\u015f, i\u00e7ine do\u011fdu\u011fu bir formun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bu a\u011f\u0131rba\u015fl\u0131 ve mazbut davranma talebinin bir t\u00fcr pranga gibi diline ve kalemine doland\u0131\u011f\u0131 s\u0131k g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00a0\u00a0\u201c\u00d6zg\u00fcr olmay\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131n ortas\u0131nda \u00f6zg\u00fcrl\u00fck benzeri bir \u015feyi\u00a0 dile getirir sanat\u201d der ayn\u0131 yazs\u0131nda Adorno.\u00a0 G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere ba\u015fta pazar sorunu olmak \u00fczere politik ve tarihsel sorunlar sanat\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck benzeri bir alan a\u00e7mas\u0131n\u0131n yolunu kesmi\u015ftir. \u00dcstelik bu durum K\u00fcrt siyasi hareketi ve ona ba\u011fl\u0131 kurumlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla angaje ve didaktik, pragmatist taleplerle daha da i\u00e7inden \u00e7\u0131k\u0131lmaz hale getirilmi\u015ftir. Buradan hareketle \u015fik\u00e2yet bollu\u011funu, K\u00fcrt sanat\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n sorumlulu\u011fu ve s\u00f6zc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u00fcstlenmek zorunda kald\u0131\u011f\u0131 K\u00fcrt\u00e7e sanat iklimiyle arzu ve se\u00e7imleri aras\u0131nda s\u0131k\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n geriliminden do\u011fan en bilindik semptomu olarak okunursa ifrata ka\u00e7\u0131lm\u0131\u015f olunmayacakt\u0131r. Ger\u00e7e\u011fi kendine itiraf edememesinden (i\u015finin s\u0131fat\u0131ndan dolay\u0131 ma\u011fdur kalmas\u0131ndan) do\u011fan \u00f6fke ve sevgisizli\u011fin bir yans\u0131mas\u0131 olarak \u015fik\u00e2yet, ilk elden ayn\u0131 i\u015fi yapana yani meslekta\u015f\u0131na, pastadaki orta\u011f\u0131na y\u00f6nelmi\u015f gibidir. \u00a0\u015eik\u00e2yet, b\u00f6ylece \u015f\u00f6lene i\u015ftirak etmemenin, kendi arzusuna ket vurman\u0131n, bir\u00e7ok muadili ortamlara ge\u00e7 kalman\u0131n, se\u00e7ti\u011fi de\u011fil maruz kald\u0131\u011f\u0131 yolda y\u00fcr\u00fcmenin, bunun formlar\u0131nda i\u015f \u00fcretmenin bariz bir semptomu gibi durmaktad\u0131r.<\/p>\n

Buradan hareketle \u015f\u00f6yle bir sorun(un) \u201cBu \u015fik\u00e2yetler neden bu kadar bol ve bereketli, \u00fcstelik hi\u00e7 yerini bulmaz (m\u0131)?\u201d \u00a0neden deva bulmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bu sorunun cevab\u0131 bizim bu yaz\u0131dan murat etti\u011fimiz gayeyi daha belirgin ve a\u00e7\u0131k k\u0131lacakt\u0131r. \u015eik\u00e2yetlerin ard\u0131 arkas\u0131n\u0131n kesilmemesi daha geni\u015f ve esasl\u0131 bir ifadeyle mezk\u00fbr ortamlardaki yo\u011fun sevgisizlik, darg\u0131nl\u0131klar\u0131n yerini bulmamas\u0131n\u0131 biraz irdelemek laz\u0131m. \u015eik\u00e2yete konu olan \u015feylerin yerini buldu\u011funu, birilerinin bu yak\u0131nan sese cevap olup ona uygun bir \u015fekilde \u00e7\u00f6z\u00fcm buldu\u011funu varsaysak bile \u015fik\u00e2yetlerin kesilmeyece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc dile getirilen ele\u015ftiri, bunun ard\u0131nda s\u0131ralanan istekler, \u00f6znenin ger\u00e7ek istekleri de\u011fildir. \u00d6zne, ya ger\u00e7ek nedenleri ba\u015fka yerlerde aramakta, ya kendinden dahi saklamakta hatta baz\u0131lar\u0131n\u0131n fark\u0131nda bile olmamaktad\u0131r \u00fcstelik K\u00fcrt siyasi hareketinin bile\u015fenleri taraf\u0131ndan hi\u00e7bir surette ho\u015f kar\u015f\u0131lanmayaca\u011f\u0131 i\u00e7in s\u00f6ylemeye cesaret etmemektedir. Edebiyat d\u0131\u015f\u0131 sert politik bir ahlakla \u00e7evrili bir ortamda temel niyetin dile gelme \u015fans\u0131n\u0131n olabilece\u011fine ihtimal vermemek mant\u0131ks\u0131z bir gerek\u00e7e olmasa gerek. Bu imkans\u0131zl\u0131\u011f\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 elinden alan otoritenin de\u011fil; varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kendisine teslim etti\u011fini s\u00f6yleyen otoriteden yani i\u00e7erden geldi\u011fini de unutmamak laz\u0131m. \u00d6znenin ger\u00e7e\u011fi s\u00f6yleme cesareti ve imk\u00e2n\u0131 bulmamas\u0131n\u0131n, bulmak istemeyi\u015finin \u015fik\u00e2yetin daimili\u011finin ve bereketinin de kayna\u011f\u0131d\u0131r. \u015eik\u00e2yet burada ger\u00e7ek \u015fik\u00e2yeti saklayan, perdeleyen bir i\u015flev g\u00f6rmektedir, bu y\u00fczden if\u015fa gibi g\u00f6r\u00fcnen ama tam da kapanan bir yap\u0131 s\u00f6z konusudur. K\u00fcrt sanat\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n burada ger\u00e7ek manada \u015fik\u00e2yetini bile telaffuz edemedi\u011fini iddia ediyorum. S\u00f6ze, dile gelmeden \u00f6nce har\u0131l har\u0131l i\u015fleyen bir oto-sans\u00fcr var.<\/p>\n

Bu yaz\u0131da dile getirdi\u011fim b\u00fct\u00fcn iddia ve arg\u00fcmanlar\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fc kapsayacak daha genel ve \u00f6nemli bir soruna ba\u011fland\u0131\u011f\u0131n\u0131, ikinci bir yaz\u0131da bu sorunu ele alaca\u011f\u0131m\u0131 \u015fimdiden ifadelendirmek isterim. Konunun \u00f6nemi ve hassasiyeti bak\u0131m\u0131ndan irdelenmesine, a\u00e7\u0131\u011fa kavu\u015fturulmas\u0131na y\u00f6nelik i\u00e7eriden daha \u00e7ok yaz\u0131lara ihtiya\u00e7 duyuldu\u011fu ortadad\u0131r. Dilerim bu metin, b\u00f6ylesi yaz\u0131lar \u00fczerinden verimli tart\u0131\u015fmalara kap\u0131 aralar.<\/p>\n

*Bu netameli konuda yaz\u0131m a\u015famas\u0131nda benden ele\u015ftiri ve \u00f6nerilerini esirgemeyip metnin bir\u00e7ok kusurunu kapatacak yorumlarda bulunan Nurdan \u015earman, F\u0131rat Ayd\u0131nkaya, Mustafa Zengin, Apo K\u0131ran, Mehmet Dicle ve yaz\u0131ya halihaz\u0131rdaki ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 veren \u00a0Ramazan Kaya\u2019ya \u00a0te\u015fekk\u00fcr ederim.<\/em><\/p>\n

Dipnotlar<\/strong><\/p>\n

[1]<\/a>\u00a0Yaz\u0131da bahsetti\u011fimiz durumlar\u0131n t\u00fcm\u00fc olmasa da b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011funun K\u00fcrt olup T\u00fcrk\u00e7e yazanlar kadar, sanat ve edebiyat d\u0131\u015f\u0131nda kalan sosyal bilimler ve akademik \u00e7evre i\u00e7in de ge\u00e7erli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n

[2]<\/a>\u00a0K\u00fcrt sanat ve k\u00fclt\u00fcr cenah\u0131 \u00fczerine i\u00e7erden bir yaz\u0131 yazma ihtiyac\u0131 nereden, ni\u00e7in h\u00e2s\u0131l oldu, buna gerek var m\u0131yd\u0131, sorusunu kendime sordu\u011fumda, sorunun kendisinin de bu cenah\u0131n m\u00fczmin \u015fik\u00e2yet problemine i\u00e7kin oldu\u011funu fark ettim. Bu yaz\u0131da ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcm yahut \u00f6yle sand\u0131\u011f\u0131m t\u00fcm g\u00f6r\u00fc\u015fler, benim on iki y\u0131l\u0131 bulan edebiyat \u00fcretimimde g\u00f6zlem ve deneyimlerime dayanmaktad\u0131r. Bu g\u00f6zlemlerimin son otuz y\u0131l\u0131n bakiyesi ve verileri \u00fczerine kurdu\u011fumu hassaten s\u00f6ylemek isterim. \u00a0Hali haz\u0131rda elimizde bu amaca \u00f6zel yap\u0131lm\u0131\u015f kayda de\u011fer herhangi bir istatiksel \u00a0bilgi ve bilimsel \u00e7al\u0131\u015fma mevcut de\u011fil. Zaten konunun nazikli\u011fine binaen b\u00f6ylesi bir \u00e7al\u0131\u015fma somut verilerden \u00e7ok d\u00fczenli ve biteviye bir \u015fekilde dile getirilmekle bir s\u00f6yleme ve oradan art\u0131k cisim bulmu\u015f g\u00f6zlemlere dayand\u0131r\u0131labilir ancak. Bu durumda konunun s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 ve \u00e7er\u00e7evesini belirleyen \u015feyin malumat\u0131m\u0131n, bak\u0131\u015f\u0131m\u0131n ve alg\u0131lay\u0131\u015f\u0131m\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 oldu\u011funu ba\u015ftan kaydedelim.<\/p>\n

[3]<\/a>\u00a0Bu kutsall\u0131k K\u00fcrt\u00e7edeki tam kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131\u00a0Kar \u00fb keda\u00a0 P\u00eeroz<\/em>\u00a0etkisi gittik\u00e7e azalsa da K\u00fcrt\u00e7enin serencam\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ge\u00e7mi\u015fi oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclecektir. .<\/p>\n

[4]<\/a>\u00a0Bu yaz\u0131da ele al\u0131nmamakla beraber K\u00fcrt siyaseti, lider ve ayd\u0131nlar\u0131 da K\u00fcrt Halk\u0131na kar\u015f\u0131 b\u00f6ylesi bir konumlan\u0131\u015f ve benzeri formlarda siyaset \u00fcretiyorlar. Yaz\u0131da ele ald\u0131\u011f\u0131m sanat\u00e7\u0131lara bir\u00e7ok a\u00e7\u0131dan benzerlik g\u00f6steren bu z\u00fcmrenin \u015fik\u00e2yet, su\u00e7lama ve halk\u0131 birtak\u0131m galiz s\u0131fatlarla a\u015fa\u011f\u0131lamas\u0131 acilen ele al\u0131nmas\u0131 gereken bir konu oldu\u011funu s\u00f6ylemeliyiz.<\/p>\n

[5]<\/a>\u00a0Yaz\u0131da konunun psikanalisttik boyutuna -bu sahadaki yetersizli\u011fimden \u00f6t\u00fcr\u00fc- girmekten \u00f6zenle ka\u00e7\u0131nsam da baz\u0131 yerlerde buna dikkat \u00e7ekmek durumunda kald\u0131m. \u0130\u015fin psikanalisttik boyutu, meseleyi tek ba\u015f\u0131na t\u00fcm y\u00f6nleriyle kapsamasa da a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m zeminin \u00f6nemli bir ve\u00e7hesini olu\u015fturdu\u011fu kanaatindeyim.<\/p>\n

[6]<\/a>\u00a0Kestirme bir \u00f6rnekten gidersek, ortalama be\u015f bin ki\u015finin K\u00fcrt\u00e7e okuyup yazmayla i\u015ftigal edildi\u011fi varsay\u0131lan T\u00fcrkiye K\u00fcrtlerinde, bir kitab\u0131n bin adet sat\u0131lmas\u0131n\u0131n dahi T\u00fcrk\u00e7edeki okur ve yazar ili\u015fkisi g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduruldu\u011funda olduk\u00e7a tatmink\u00e2r oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclecektir. Okuyucu oran\u0131n\u0131n%40\u2019\u0131 rahatl\u0131kla buldu\u011fu bu korelasyonda K\u00fcrtlerin \u2018bizi okumuyorlar\u2019 yahut \u2018bizi ciddiye alm\u0131yorlar\u2019 iddias\u0131n\u0131 \u00e7\u00fcr\u00fctmeye yeterdir. Elbette bu say\u0131, k\u00fc\u00e7\u00fck bir say\u0131; ama bu say\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn K\u00fcrt n\u00fcfusuyla mukayese ederek yap\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 malum sebeplerden \u00f6t\u00fcr\u00fc hat\u0131rda tutmak \u00f6nemli olacakt\u0131r. K\u00fcrtlerden, yani dilini \u00f6\u011frenememi\u015f bir ulustan bahsediyoruz; bu hesaplamalar\u0131n t\u00fcm bu olumsuz \u015fartlar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurularak yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi ortadad\u0131r.<\/p>\n

[7]<\/a>\u00a0Bu metni yay\u0131nlanmadan \u00f6nce okuyan ve K\u00fcrt\u00e7ede olduk\u00e7a ba\u015far\u0131l\u0131 eserler veren bir dostum, K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n sanat\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 sahiplenme konusunda benimle hemfikir olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek itiraz etti. \u0130tiraz\u0131n\u0131 Ay\u015fe \u015ean, Mihemed \u015eexo, \u015eakiro gibi \u00f6rnekler \u00fczerinden gerek\u00e7elendirdi. Ad\u0131 ge\u00e7en ve m\u00fczisyen olan bu ki\u015filerin K\u00fcrt halk\u0131ndan yak\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve halk\u0131n kendilerine sahip \u00e7\u0131kmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, hatta \u00f6l\u00fcme terk etti\u011fini aktard\u0131. Arkada\u015f\u0131m\u0131n s\u00f6yledikleri neredeyse herkesin malumu olan ger\u00e7eklerdi. Bizim burada konuya bak\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131n, K\u00fcrtlerin her ulus kadar meziyet ya da kabahat sahibi oldu\u011funu, bizim kendimize dair kabahatlerimizi \u00e7ok b\u00fcy\u00fct\u00fcp s\u0131zlanma malzemesi yapma konusundaki yetene\u011fimize dikkat \u00e7ekmek istedi\u011fimi s\u00f6yledim. Yine bahsetti\u011fi isimlerin iade-i itibar\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. S\u00f6zgelimi bug\u00fcn \u015eakiro ismi bir efsane gibi dillerde dola\u015f\u0131p yediden yetmi\u015fe K\u00fcrt halk\u0131 taraf\u0131ndan dinlenilmektedir. G\u00f6zlemlerimizin \u00e7o\u011funun son otuz y\u0131l\u0131n bakiyesi \u00fczerine yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 tekrardan hat\u0131rlatmak isterim.<\/p>\n

[8]<\/a>\u00a0Halk\u0131n sanat\u00e7\u0131s\u0131na kar\u015f\u0131 b\u00fcy\u00fck tevecc\u00fch\u00fc ve ferasetine kar\u015f\u0131l\u0131k; K\u00fcrt siyasi ve partilerin ayn\u0131 oranda ayak uyduramad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemeliyiz. Hatta halk nezdinde b\u00fcy\u00fck de\u011fer g\u00f6ren bir\u00e7ok sanat\u00e7\u0131 K\u00fcrt parti ve siyasi hareketleri taraf\u0131ndan \u015fiddetli bir mobinge maruz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131, parti g\u00f6r\u00fc\u015fleri d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131nda parti ad\u0131n\u0131 kullanarak galiz sald\u0131r\u0131lara maruz kald\u0131klar\u0131n\u0131 bu vesileyle belirtmi\u015f olal\u0131m.<\/p>\n

[9]<\/a>\u00a0Buradaki \u00f6l\u00e7\u00fc diye h\u00e2kim milletler, yani devleti olan halklar\u0131 \u00f6rnek vermemize kar\u015f\u0131 olabilecek baz\u0131 gerek\u00e7eler s\u0131ralanabilir ku\u015fkusuz. Bu ba\u011flamda K\u00fcrtlerle benzer \u015fartlara sahip mahk\u00fbm milletlerin davran\u0131\u015f\u0131 de\u011fil, h\u00e2kim devletlerin davran\u0131\u015f kal\u0131plar\u0131n\u0131n refere edilmesi gerekti\u011fi s\u00f6ylenebilir; ama \u015fik\u00e2yetin dolay\u0131mc\u0131s\u0131 muktedir halklar oldu\u011fu i\u00e7in bir k\u0131yaslama arac\u0131 olarak bu \u00f6rnek se\u00e7ilmi\u015ftir.<\/p>\n

[10]<\/a>\u00a0K\u00fcrt edebiyat \u00e7evresinin bu tevecc\u00fch\u00fcne kar\u015f\u0131l\u0131k K\u00fcrt yay\u0131nevlerinin \u00e7evirmenlerin telif ve haklar\u0131 konusunda s\u0131navdan kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n

[11]<\/a>\u00a0Yaz\u0131n\u0131n buras\u0131na konu g\u00f6rseli niyetine sanatsal bir etkinlik sonras\u0131nda bir restoranda oturan yakla\u015f\u0131k on K\u00fcrt sanat\u00e7\u0131 ve ayd\u0131n\u0131n \u00e7ekindi\u011fi bir foto\u011fraf\u0131 yerle\u015ftirmek isterdim. Y\u00fczlerindeki derin mutsuzluk, b\u00fcy\u00fck keyifsizlik ve sevgisizli\u011fin foto\u011fraf \u00e7er\u00e7evesinin d\u0131\u015f\u0131na ta\u015ft\u0131\u011f\u0131 bu g\u00f6rseli elbette i\u00e7erden biri olarak daha net ve a\u00e7\u0131k g\u00f6rebiliyordum. Ama hepimizin ortak s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 olan bir meseleye biraz a\u00e7\u0131kl\u0131k getirebilmek daha nitelikli bir sanat iklimine kavu\u015fabilmek niyetiyle yazd\u0131\u011f\u0131m bu yaz\u0131n\u0131n birtak\u0131m bo\u015f ve k\u00f6t\u00fc niyetli polemiklere kurban gitmemesi ad\u0131na mezk\u00fbr foto\u011fraf\u0131 kullanmak istemiyorum. Yine yaz\u0131da dikkat \u00e7ekti\u011fimiz arg\u00fcmanlara kuvvet kazand\u0131racak s\u00f6ylem ve tav\u0131r sahibi isimlerin hi\u00e7birine ayn\u0131 sebepten dolay\u0131 yer vermedim.<\/p>\n

[12]<\/a>\u00a0Belki bu yarg\u0131n\u0131n kapsam\u0131n\u0131 daha da gerilere g\u00f6t\u00fcrebiliriz zira en temel ve kadim yaz\u0131l\u0131 eserlerimizden biri olan Ehmed\u00ee Xan\u00ee\u2019nin kaleme ald\u0131\u011f\u0131\u00a0Mem \u00fb Z\u00een<\/em>\u00a0eserinin sebeb-i telif b\u00f6l\u00fcm\u00fc tam da K\u00fcrt\u00e7e ve \u201cK\u00fcrtl\u00fck\u201d\u00fcn korunmas\u0131 gerekti\u011fi, sanat meydan\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131n\u0131n tazyiki \u00fczerine kurulmu\u015f oldu\u011funu ve a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde bu ihtiyaca binaen yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmelidir: konuya bahis dizelerinin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 buraya b\u0131rakmak isterim: \u201cHan\u00ee kemalsizli\u011fin kemale ermesinden dolay\u0131, Kelam meydan\u0131n\u0131 bo\u015f buldu.\/Ta ki el \u00e2lem demesin ki K\u00fcrtler,Bilgisizdir, k\u00f6ks\u00fczd\u00fcr, temelsizdirler.\/ \u00c7e\u015fitli milletler kitap sahibidirler, Sadece K\u00fcrtler nasipsizdirler.\/ Nazar ehli demesin ki \u201cK\u00fcrtler, A\u015fk\u0131 ama\u00e7 edinmemi\u015ftir.\/\u201cBu meyve taze olmasa bile, K\u00fcrt\u00e7edir, bu kadar\u0131 yeter.\u201d Bu edebiyat d\u0131\u015f\u0131 saiklere \u00a0ra\u011fmen estetik ve sanatsal niteli\u011fi akamete u\u011framam\u0131\u015f, g\u00fc\u00e7l\u00fc ve b\u00fcy\u00fck bir eser olmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

[13]<\/a>\u00a0K\u00fcrt yazar\u0131 yak\u0131n zamana kadar eserlerinde birtak\u0131m argo kelimelere ya da k\u00fcfre yer verdi\u011finde bile K\u00fcrt\u00e7e gibi\u00a0dava g\u00fcden bir dilin\u00a0<\/em>(kutsal bir davan\u0131n hem nedeni hem ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olarak K\u00fcrt\u00e7enin b\u00f6yle bir halesi olu\u015fmu\u015f ve uzun s\u00fcre bu pencereden yorumlanm\u0131\u015ft\u0131r) K\u00fcrt\u00e7enin b\u00f6yle kirletilmesinden \u015fik\u00e2yet edilirdi. Bu t\u00fcr yarg\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011fuyla bizzat kendim muhatap olmu\u015fumdur.<\/p>\n

Mihemed \u015earman-kurdarastirmalari.com<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Girizg\u00e2h K\u00fclt\u00fcr ve sanat mahfillerimizde[1]\u00a0sanatsal \u00fcretimlerimize dair kritik ve yorumlar\u0131m\u0131z\u0131n temel zemininin \u00e7o\u011funlukla \u015fik\u00e2yet, sitem, dahas\u0131 su\u00e7lama s\u00f6ylemi \u00fczerine kuruldu\u011funa \u015fahit olmu\u015fumdur.[2]\u00a0Bu iddiam\u0131n b\u00fcy\u00fck oranda bir\u00e7ok ki\u015fi taraf\u0131ndan payla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na olan inanc\u0131m veya \u00f6n kabul\u00fcm, b\u00f6ylesi bir yaz\u0131y\u0131 yazma konusunda bana cesaret verdi. Bu hassas konunun bir\u00e7ok yanl\u0131\u015f anlamalara, bilin\u00e7li \u00e7arp\u0131tmalara m\u00fcsait oldu\u011funu g\u00f6ze alarak yaz\u0131yorum. …<\/p>\n","protected":false},"author":32,"featured_media":22219,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5371],"tags":[529,5945,3309,5947,141,1616,5946,5948],"class_list":["post-22218","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-alinti-yazilar","tag-edebiyat","tag-kurt-arastirmalari","tag-kurt-edebiyati","tag-kurt-yazar","tag-kurtce","tag-manset","tag-mihemed-sarman","tag-yazarlar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22218","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=22218"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22218\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/22219"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=22218"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=22218"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=22218"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}