Ge\u00e7ti\u011fimiz 25 \u2013 29 May\u0131s tarihlerinde Bitlis merkezde, program\u0131n\u0131n i\u00e7eri\u011finde s\u00f6yle\u015filerin ve etkinliklerin de yer ald\u0131\u011f\u0131 bir kitap fuar\u0131 d\u00fczenlendi. B\u00f6yle bir etkinli\u011fin ger\u00e7ekle\u015fece\u011fi anonsu 16 May\u0131s g\u00fcn\u00fc sosyal medyada duyurulmu\u015f ki bu etkinlikten Twitter platformundaki takip\u00e7ilerimin\u00a0\u201csiz de kat\u0131lacak m\u0131s\u0131n\u0131z?\u201d\u00a0sorular\u0131 \u00fczerine o g\u00fcn haberim oldu. Yoksa b\u00f6yle bir kitap fuar\u0131n\u0131n yap\u0131laca\u011f\u0131ndan, i\u00e7eri\u011finden, kat\u0131l\u0131mc\u0131 listesinden ve de etkinli\u011fin \u00e7er\u00e7evesinden bir Bitlisli olarak haberim yoktu a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131. Konuyla ilgili bir malumat\u0131m olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in de takip\u00e7ilerime hay\u0131r cevab\u0131n\u0131 hep verdim. Hakl\u0131 olarak her biri afallad\u0131 ve \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131klar\u0131n\u0131 da\u00a0\u201cneden ve peki siz ve sizler olmayacaks\u0131n\u0131z da kimler orada olacak ve Bitlis\u2019e dair ne konu\u015fulacak\u201d\u00a0\u015feklinde pe\u015fi s\u0131ra sorular sordular. \u0130yi ki de b\u00f6yle bir fuardan haberdar olmam\u0131\u015f\u0131m ve b\u00f6yle bir i\u00e7eri\u011fe sahip olan etkinli\u011fe de davet edilmemi\u015fim.<\/p>\n
\u0130sabet olmu\u015f!<\/p>\n
Zira iki g\u00fcn sonra 18 May\u0131s tarihinde organizat\u00f6rler taraf\u0131ndan sosyal medyada yay\u0131nlanan hem kat\u0131l\u0131mc\u0131lar listesini hem de fuar etkinlik program\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcm. Bitlisli olup bu kadim ata topra\u011f\u0131 ile alakal\u0131 k\u0131ymetli eserleri olan bir\u00e7ok \u015fahsiyet fuara davet edilmemi\u015fti. \u015eehrin ve tarihi vilayetin ge\u00e7mi\u015fine dair \u00e7ok \u00f6nemli \u00e7al\u0131\u015fmalar yapm\u0131\u015f yazar ve akademisyenlerin ve Bitlis\u2019e dair onlarca yay\u0131ma imza atm\u0131\u015f tecr\u00fcbeli yay\u0131nevlerinin de bu etkinli\u011fe \u00e7a\u011fr\u0131lmam\u0131\u015f olmalar\u0131, fuar\u0131 organize edenlerin ne t\u00fcr bir i\u00e7erik, s\u00f6yle\u015fi ve \u00e7er\u00e7eve d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerini if\u015fa ediyordu.<\/p>\n
Bitlis\u2019in \u00f6n\u00fcnde ba\u011flar, k\u00f6rlerle sa\u011f\u0131rlar birbirini a\u011f\u0131rlar.<\/p>\n
Fuar\u0131n, BETAV (Bitlis E\u011fitim ve Tan\u0131t\u0131m Vakf\u0131) \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde ve sorumlulu\u011funda, Bitlis Eren \u00dcniversitesi ve Bitlis Belediyesi deste\u011fiyle ger\u00e7ekle\u015fece\u011fi bilgileri etkinli\u011fin afi\u015fi ve tan\u0131t\u0131m\u0131nda belirtilmekteydi. Bir\u00e7ok Bitlisli hem\u015ferimin aktar\u0131m\u0131, bu fuar organizasyonunun vak\u0131ftaki birka\u00e7 ki\u015finin inisiyatifi ile ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi y\u00f6n\u00fcndeydi. O birka\u00e7 ki\u015fi art\u0131k hangi parametre ve k\u0131staslara g\u00f6re, kimi \u00e7a\u011f\u0131r\u0131p kimi \u00e7a\u011f\u0131rmayacaklar\u0131na ve nelerin program dahilinde olaca\u011f\u0131 ve nelerin olmayaca\u011f\u0131na karar vermi\u015fler bilemeyiz ki tabiri caiz ise de\u00a0\u201cd\u00fckk\u00e2n zaten onlar\u0131n\u201d, istediklerini \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r istediklerini programa dahil ederler haliyle. Konu bu de\u011fil.<\/p>\n
Bitlis kitap fuar\u0131na \u00e7e\u015fitli unvanlar alt\u0131nda davet edilen kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n, bu \u015fehir \u00fczerine \u00f6nemli \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 olan ki\u015filerin b\u00f6yle bir etkinlikte neden yer almad\u0131klar\u0131n\u0131 merak ederek \u00f6nemseyip \u00f6nemsemediklerini ve de bu soruyu organizat\u00f6rlere sorup sormad\u0131klar\u0131n\u0131 da bilmiyorum. Konu bu da de\u011fil.<\/p>\n
Ancak konu Bitlis olunca ve bu\u00a0K\u0130TAP FUARI\u00a0<\/em><\/strong>da\u00a0B\u0130TL\u0130S\u2019TE<\/strong><\/em>\u00a0yap\u0131l\u0131nca, i\u015fte o noktada Bitlis\u2019in yap\u0131s\u0131, tarihi ve o tarihine damgas\u0131n\u0131 vurmu\u015f \u015fahsiyetleri hakk\u0131nda az bu\u00e7uk bilgisi ve \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 olan birisi olarak, durumun trajedisi ve vehametine bir nebze de olsa de\u011finmek zorunday\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc ortada yakla\u015f\u0131k bin senelik (830\u2019lar \u2013 1849) bir zaman dilimi boyunca merkez idaresi Bitlis Kalesi ve \u015fehrinden yap\u0131lm\u0131\u015f, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz Bel\u00e7ika \u00fclkesi y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcne tekam\u00fcl eden bir b\u00f6lgeye hakim olmu\u015f Bitlis K\u00fcrd beyli\u011finden, o beyli\u011fin ba\u015f\u0131nda bulunmu\u015f kitap sahibi hanlar, prensler, beyler ve onlar gibi eser ve kalem sahibi \u00fcnl\u00fc Bitlisli \u00f6nemli \u015fahsiyetlerden bahsedilmeyen bir fuar ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015fti.<\/p>\n D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ki 1987 y\u0131l\u0131nda Moskova\u2019ya g\u00f6\u00e7m\u00fc\u015f i\u015f adam\u0131 Petersburglular taraf\u0131ndan kurulmu\u015f olan\u00a0Petersburg E\u011fitim ve Tan\u0131t\u0131m Vakf\u0131\u00a0<\/em>ad\u0131nda bir olu\u015fum var ve o vakfa \u00fcye ve orada yetkili olan birka\u00e7 ki\u015fi, Petersburg I. Kitap Fuar\u0131\u2019n\u0131 ata-baba \u015fehirleri olan Petersburg\u2019da d\u00fczenleme karar\u0131 al\u0131yor ve kimler gelecek neler konu\u015fulacak haz\u0131rl\u0131klar\u0131 yapt\u0131ktan sonra, fuar\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesine 10 g\u00fcn kala sosyal medyadan etkinlik haberini ve program i\u00e7eri\u011fini a\u00e7\u0131kl\u0131yor. Fuardan ve etkinlikten Petersburglu yazar, \u00e7izer, sanat\u00e7\u0131, \u015fehre ait eski foto\u011fraf koleksiyonu olanlar, akademisyen ve Petersburg \u00fczerine Rusya\u2019dan ve yurtd\u0131\u015f\u0131ndan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 olan ki\u015filer de\u011fil de vakf\u0131n ve vak\u0131ftaki bu \u015fahsiyetlerin kendi s\u00f6ylem ve ideolojilerine yak\u0131n g\u00f6rd\u00fckleri ki\u015filer haberdar edilip misafir ediliyorlar. Moskova ve di\u011fer \u015fehirlerden olmak \u00fczere, Petersburg ile uzaktan yak\u0131ndan alakas\u0131 veyahut \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 olmayan bir\u00e7ok ki\u015fi \u00e7a\u011f\u0131r\u0131larak etkinlik program\u0131nda onlara yer veriliyor. Petersburg\u2019da do\u011fmu\u015f, yeti\u015fmi\u015f ve orada hayata g\u00f6zlerini yummu\u015f olan sanat\u00e7\u0131, alim, \u015fair, yazar ve tarih\u00e7iler hakk\u0131nda programda herhangi bir konu ba\u015fl\u0131\u011f\u0131na yer verilmiyor. \u00dclkenin en \u00f6nemli yazar\u0131 olan Dostoyevski\u2019nin \u015fehri olan Petersburg\u2019da, hem de onun \u015fahsen yapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ilim irfan yuvas\u0131 olan bir binan\u0131n \u00f6n\u00fcnde ger\u00e7ekle\u015fen bu kitap fuar\u0131nda ne Dostoyevski\u2019den ne de onun d\u00fcnyaca \u00fcnl\u00fc eseri\u00a0Su\u00e7 ve Ceza\u2019<\/em>dan da bahsediliyor. \u00dcst\u00fcne \u00fcstl\u00fck tarihte o b\u00f6lgede, en b\u00fcy\u00fck ve en zengin k\u00fct\u00fcphaneye sahip olmu\u015f Petersburglu h\u00fck\u00fcmdardan da onun Petersburg\u2019da kurdu\u011fu ve binlerce kitaptan olu\u015fan dillere destan k\u00fct\u00fcphanesinden de bahsedilmeyen bir kitap fuar\u0131 Petersburg\u2019da yap\u0131lm\u0131\u015f olsun. Bu hususta siz k\u0131ymetli Petersburglular ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrs\u00fcn\u00fcz?<\/p>\n Kafan\u0131z da\u011f\u0131ld\u0131 de\u011fil mi?<\/p>\n O ki konumuz kitap, o zaman kitab\u0131n ortas\u0131ndan konu\u015fal\u0131m.<\/p>\n BETAV\u2019\u0131n vak\u0131f logosunun i\u00e7inde bir kitap g\u00f6rseli var. O kitap hangi kitab\u0131 temsil ediyor bilemiyorum. B\u00fcy\u00fck ihtimalle\u00a0\u201cya\u00a0<\/em>genel anlamda ilim bilim ve e\u011fitimi temsilen se\u00e7ilmi\u015f bir kitap sembol\u00fc i\u015fte<\/em>\u201d\u00a0\u015feklinde bir cevap verilece\u011fini tahmin edebiliyorum. Ancak Bitlis ve kitap denince (kutsal kitab\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda) akla gelebilecek ilk ve yeg\u00e2ne kitap \u015eEREFNAME\u2019dir. En az\u0131ndan benim ve kadim \u015fehrim Bitlis\u2019in tarihteki yeri, \u00f6nemi, konumu ve duru\u015funu bilen, bu konuda duyarl\u0131 olan her bir bilin\u00e7li ve birikimli ki\u015fi i\u00e7in \u015eEREFNAME\u2019dir.<\/p>\n BETAV \u00fcyelerinin \u015eerefname\u2019yi okuyup okumad\u0131klar\u0131n\u0131, o e\u015fsiz esere a\u015fina olup olmad\u0131klar\u0131n\u0131 bilemeyece\u011fim. Kuruldu\u011fu 1987 tarihinden bu yana \u00f6zellikle Bitlisli \u00f6\u011frenciler i\u00e7in sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 burs\/yurt deste\u011fi ve Bitlis\u2019e yapt\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 yat\u0131r\u0131mlar ile takdir edilecek \u00e7al\u0131\u015fmalar yapan vakf\u0131n, \u015eerefname veyahut onun yazar\u0131 olan Rojkan han\u0131\u00a0\u015eerefxan\u00ea Bedl\u00ees-\u00ee\u00a0\u00fczerine bir \u00e7al\u0131\u015fma, etkinlik, tan\u0131t\u0131m veyahut giri\u015fim yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 da bilmiyorum. Ancak Bitlis denince (ki d\u00fcnyada bu b\u00f6yledir) akla gelen ilk isim cennet mek\u00e2n\u00a0\u015eerefxan\u00ea Bedl\u00ees-\u00ee\u00a0(1543 \u2013 1603) ve onun 1597 y\u0131l\u0131nda tamamlad\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnyaca \u00fcnl\u00fc eseri \u015eerefname\u2019dir.\u00a0\u015eerefxan\u00ea Bedl\u00ees-\u00ee\u00a0ki Osmanl\u0131\u2019n\u0131n \u0130ran ile olan ili\u015fkileri \u00fczerine ilk tarih kitaplar\u0131ndan birini yazan kutlu ki\u015fidir de. Bitlis\u2019te ger\u00e7ekle\u015ftirilen kitap fuar\u0131nda ne\u00a0\u015eerefxan\u00ea Bedl\u00ees-\u00ee\u2019nin\u00a0ne eseri \u015eerefname\u2019nin, ne de fuar\u0131n kuruldu\u011fu (Gog) meydanda bulunan \u0130hlasiye Medresesi\u2019nin ad\u0131 ge\u00e7iyor ki o medreselerden nice \u00fcnl\u00fc alimler yazarlar, \u015fairler ve devlet adamlar\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Bitlis\u2019te kitap fuar\u0131 yap\u0131l\u0131yor, ancak Osmanl\u0131\u2019n\u0131n tarihini\u00a0He\u015ft Behi\u015ft<\/em>, yani Sekiz Cennet ve\u00a0Selim \u015eahname<\/em>\u00a0adl\u0131 eserleri ile yazan di\u011fer \u00fcnl\u00fc bir Bitlisli olan Mevl\u00e2na \u0130dr\u00ees-\u00ee\u00a0Bedl\u00ees-\u00ee\u2019nin (1452 \u2013 1520)\u00a0ad\u0131 da ge\u00e7miyor.\u00a0Bir\u00e7ok eseri bulunan ve ayn\u0131 zamanda da bir diplomat olan \u0130dr\u00ees\u2019in, \u015eeyh H\u00fcsameddin Ali El-Kurd\u00ee\u00a0ad\u0131 ile bilinen babas\u0131n\u0131n mezar\u0131 da kitap fuar\u0131n\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 meydana birka\u00e7 y\u00fcz metre uzakl\u0131ktaki Zeydan Mahallesi\u2019nde bulunmaktad\u0131r. Bu mezar, \u015eerefname\u2019de kendisinden sitayi\u015f ile bahsedilen \u015eeyh Tah\u00eer-\u00ee\u00a0Kurd\u00ee\u2019nin t\u00fcrbesi\u00a0ile ayn\u0131 yerdedir.<\/p>\n Peki ya Osmanl\u0131\u2019n\u0131n \u00fcnl\u00fc seyyah\u0131 Evliya \u00c7elebi\u2019nin Bitlis\u2019i ziyareti (1655) s\u0131ras\u0131nda saray\u0131nda misafiri oldu\u011fu hem \u015fahs\u0131n\u0131 hem yazd\u0131\u011f\u0131 eserleri ve hem de k\u00fct\u00fcphanesini \u00f6ve \u00f6ve bitiremedi\u011fi o y\u00fcce Bitlis han\u0131 Abdal Han\u2019\u0131n ad\u0131n\u0131n bu kitap fuar\u0131nda ge\u00e7memesini nas\u0131l a\u00e7\u0131klars\u0131n\u0131z?<\/strong><\/p>\n \u201cBitlis kad\u0131s\u0131 m\u00fcft\u00fcs\u00fc ve di\u011fer \u00f6ndegelenleri ile Han\u2019\u0131n ba\u011f\u0131ndaki ve kaledeki t\u00fcm zenginlikleri kat\u0131rlara y\u00fcklenir. 150 kat\u0131ra y\u00fcklenen Abdal Han\u2019\u0131n dillere destan binlerce kitab\u0131, m\u00fccevherleri, k\u00fcrkleri, oklar\u0131, t\u00fcfekleri ve o t\u00fcm e\u015fsiz hazineleri Rahva Ovas\u0131na mezat olarak y\u0131\u011f\u0131ld\u0131.<\/em>\u00a0Evvela on yedi cilt melikler i\u00e7in yaz\u0131lm\u0131\u015f m\u00fccevher kapl\u0131 Ya\u2019kut-\u0131 Musta\u2019s\u0131mi, Ahmed Karahisari, \u015eeyh-i Bayezid-i Veli hatt\u0131 Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019in yar\u0131s\u0131 ciltsiz, \u015eeyhzade dede Mehmed, 1 adet Abdullah K\u0131r\u0131mi hatt\u0131 Kelam-\u0131 \u0130zzet, \u00dcsk\u00fcdari Hasan \u00c7elebi, Halid Efendi, Demircikulu, Karahisari \u00f6\u011frencisi Hasan \u00c7elebi ve Bekri hatt\u0131, k\u0131sacas\u0131 17 adet Mushaflar, ki her biri ad\u0131 ge\u00e7en \u00fcnl\u00fc hattatlar\u0131n hatlar\u0131yla birer padi\u015fah i\u00e7in yaz\u0131lm\u0131\u015f Kur\u2019an-\u0131 Kerimler idi. Tamam\u0131 1300 adet citli nefis kitaplar ve tefsirler, tarih kitaplar\u0131 ve 700 cilt t\u00fcrl\u00fc t\u00fcrl\u00fc ba\u015fka kitaplar idi. Dahas\u0131 70 adet ciltli \u00f6zel tefsirler ki her biri bin \u015feyh\u00fclislamda bulunmaz de\u011ferli tefsirler idi. Peygamber efendimizin hadislerinin bulundu\u011fu ayr\u0131ca 1300 adet ciltli kitaplar var idi. Bunlardan ba\u015fka Kuduri, M\u00fclteka, Ke\u015f\u015faf, K\u00fchistani, Molla Cami, manzum tecvid ilmine dair \u015eat\u0131bi, manzum Cezeri ve Kamus Lugat\u0131, Ahteri Lugat\u0131, \u015eemsi Lugat\u0131, Ibn Melek Lugat\u0131 ve \u00c7arperi kitab\u0131 ve buna benzer b\u00fcn\u00fcn \u00fczeri kitaplard\u0131<\/em>\u201c\u00a0\u2013 Evliya \u00c7elebi<\/em><\/p>\n Ar\u015fivlerde zenginliklerine vurgu yap\u0131lan iki Bitlis k\u00fct\u00fcphanesi vard\u0131r ki bunlar\u0131n her ikisi de yok edilmi\u015flerdir tarihte. Hem \u015eerefxan\u00ea Bedl\u00ees-\u00ee\u2019nin k\u00fct\u00fcphanesi (1600\u2019de) hem de Abdal Han\u2019\u0131n k\u00fct\u00fcphanesi (1655\u2019te) Van Beylerbeyleri taraf\u0131ndan ya\u011fmaland\u0131r\u0131l\u0131p talan edilmi\u015flerdir. Ge\u00e7mi\u015finde muazzam k\u00fct\u00fcphaneleri olan bir Bitlis \u015fehrinden, i\u00e7inde tek bir kitapevinin olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fcz Bitlis\u2019ine gelinmi\u015f olunmas\u0131 da ayr\u0131 bir tart\u0131\u015fma konusu olmakla birlikte, \u00e7ok vahimdir.<\/p>\n Konu Bitlis ve kitap olunca \u015fehrin Medreselerinden,\u00a0\u015eerefxan\u00ea Bedl\u00ees-\u00ee\u2019den, onun torunu olan Abdal Han\u2019dan ve bunlar\u0131n k\u00fct\u00fcphanelerinden bahsetmemek, turistleri \u0130stanbul\u2019da gezdiren bir rehberin Bizans\u2019tan, Fatih Sultan Mehmet\u2019ten ve Topkap\u0131 Saray\u0131\u2019ndan bahsetmemesi gibi bir durumdan farkl\u0131 de\u011fildir.<\/p>\n Bunu ancak Bitlis tarihine bir turist kadar h\u00e2kim olan ve Bitlis\u2019e bir turist g\u00f6z\u00fcyle bakanlar yapabilir.<\/p>\n Kitaplar\u0131 ve eserleri olan ve tarihte her birinden g\u0131pta ile s\u00f6z edilen bir\u00e7ok Bitlisli \u015fahsiyet mevcuttur. Bu nezih \u015fahsiyetlere ve eserlerine fuar program\u0131nda yer verilmemi\u015f olmas\u0131 \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir eksikliktir. \u015eems\u00ee Bedl\u00ees\u00ee\u2019den, Mu\u015ftak Baba\u2019ya, Williyam Saroyan\u2019dan Mevl\u00e2na Abdurahman\u00a0Bedl\u00ees-\u00ee\u2019ye, Sa\u00eed-\u00ee\u00a0Kurd\u00ee\u2019ye (Bedi\u00fczzaman), \u0130hsan Nuri\u2019ye, Law Re\u015fid\u2019e, Y\u00fczba\u015f\u0131 Emin\u2019e (Kurd\u00eey\u00ea\u00a0Bedl\u00ees-\u00ee), Kemal Fevzi\u2019ye, Xel\u00eel Xeyal\u00ee\u2019ye, \u015eair \u015eukr\u00ee\u2019ye, mezar\u0131 Hizan\u2019da bulunan Feq\u00eey\u00ea\u00a0Teyran\u2019a ve Bitlis\u2019in yeti\u015ftirdi\u011fi di\u011fer nice isimlerin bu fuarda zikr edilmemi\u015f olunmas\u0131 \u00e7ok ama \u00e7ok trajiktir.<\/p>\n Asl\u0131nda yak\u0131n tarihi ve Bitlis\u2019in tarihteki konumunu bilen bizler i\u00e7in hem organizasyon yapanlar hem de etkinli\u011fe kat\u0131lan baz\u0131 Bitlislilerin bu t\u00fcr \u00e7\u0131k\u0131\u015f, eylem ve s\u00f6ylemlerde bulunmalar\u0131 o kadar da \u015fa\u015f\u0131lacak bir durum de\u011fildir. Zira \u00e7ok kapsaml\u0131 ve sistematik bir ink\u00e2r, \u00e7arp\u0131tma, korku, k\u00fc\u00e7\u00fcmseme, manip\u00fclasyon, tekle\u015ftirme ve asimilasyona maruz kalm\u0131\u015flard\u0131r. Hatta daha sonras\u0131nda oto-asimilasyon ve inkara y\u00f6nelmi\u015flerdir. \u00d6zellikle 1914 Mele Selim hadisesi sonras\u0131 ve 1925 \u015eark Islahat Plan\u0131 Kararlar\u0131 ile Bitlis\u2019in maruz kald\u0131\u011f\u0131 politikalardan pay\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f a\u015firetlerin, ailelerin ve \u015fahsiyetlerin torunlar\u0131n\u0131n, Bitlis\u2019in tarihteki ger\u00e7ek sosyolojik yap\u0131s\u0131 ve hakikatini dile getirmekten ka\u00e7\u0131nmas\u0131 100 sene boyunca uygulanm\u0131\u015f politikalar sonucudur.<\/p>\n \u015eark Islahat Plan\u0131 kararlar\u0131 sonras\u0131 vuku bulan 1930\u2019lardaki uygulamalardan birini hat\u0131rlayal\u0131m:<\/strong><\/p>\n \u201dK\u0131l\u0131k k\u0131yafet, \u015fark\u0131, d\u00fc\u011f\u00fcn, dil ve gelenekler milliyet ve \u0131rk bilincini daima canl\u0131 k\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan ve toplumlar\u0131 ge\u00e7mi\u015flerine ba\u011fl\u0131 tuttu\u011fundan bu olgular\u0131n her zaman ilkel olduklar\u0131 dile getirilip ra\u011fbet g\u00f6sterilmemesine, y\u00fcceltilmemesine ve k\u00f6t\u00fclenip ay\u0131planmas\u0131na \u00f6zen g\u00f6sterilmelidir. Kendi dillerini konu\u015fan z\u00fcmrelere ait fertlerin ve ailelerin isim ve lakaplar\u0131n\u0131 T\u00fcrk\u00e7ele\u015ftirmek, n\u00fcfustaki kay\u0131tlar\u0131 ve k\u00fcnyelerini f\u0131rsat d\u00fc\u015ft\u00fck\u00e7e de\u011fi\u015ftirmek (d\u00fczeltmek) ve kendilerine hi\u00e7bir suretle K\u00fcrt, \u00c7erkez, Bo\u015fnak, Laz, T\u00fcrkmen, Tatar, Abaza, G\u00fcrc\u00fc, Af\u015far, Pomak lakab\u0131 vermemek; k\u00f6ylerine kendi dillerinde isim vermemek, evlerinde ve kendi aralar\u0131nda T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fturmak ve \u00f6z y\u00fcreklerinden kendilerine T\u00fcrk\u00fcm dedirtmek; h\u00fclasa dillerini, adetlerini ve dileklerini T\u00fcrk yapmak, T\u00fcrk\u00fcn tarihine ve baht\u0131na ba\u011flamak, her T\u00fcrk\u2019e tevecc\u00fch eden milli ve m\u00fchim bir vazifedir\u201d<\/em><\/p>\n Bu t\u00fcr politikalar 50- 60 -70- 80 ve 90\u2019lar da dahil olmak \u00fczere devam etmi\u015ftir. Bir \u00f6rnek olarak da Cumhurba\u015fkan\u0131 Celal Bayar\u2019\u0131n 1959 y\u0131l\u0131nda haz\u0131rlatt\u0131\u011f\u0131\u00a0K\u00fcrt<\/em>\u00a0Raporu<\/em>\u2019ndan verelim:<\/p>\n \u201c<\/em>T\u00fcrk ve K\u00fcrt k\u00fclt\u00fcr\u00fc aras\u0131ndaki fark g\u00f6r\u00fcnmez \u015fekle sokulmal\u0131 ve onlar\u0131n tertip etti\u011fi \u015eark geceleri, folklor ve k\u00fclt\u00fcr gayretleri maarif ve k\u00fclt\u00fcr sistemimize g\u00f6re ele al\u0131n\u0131p T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fcne temsil edilmelerine \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r<\/em>\u201c<\/em><\/strong><\/p>\n Fuar program\u0131nda Bitlis\u2019in ger\u00e7ek tarihine, o tarihe isimlerini alt\u0131n harflerle yazd\u0131ran kitap ve kalem sahibi \u015fahsiyetlere ve onlar\u0131n eserlerine yer verilmemesini\u00a0\u201ckraldan \u00e7ok kralc\u0131 Bitlisliler\u201d durumunun olmas\u0131\u00a0\u00a0sonucuna\u00a0ba\u011flayan hem\u015ferilerim var. Fakat \u00f6zellikle son 20 sene i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015fen reformlar, teferruatl\u0131 i\u00e7eriklerle yay\u0131mlanm\u0131\u015f eserlerin varl\u0131\u011f\u0131 ve internetin\u00a0sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 imkanlar ile Bitlislilerin \u00f6zlerine dair hakikati art\u0131k bilmiyor olmalar\u0131 imkans\u0131zd\u0131r. \u015eahsen bu durumu ben kralc\u0131l\u0131ktan ziyade mankurtla\u015fmaya ba\u011flamaktay\u0131m.<\/p>\n Zira \u00f6z\u00fcnden ve tarihi hakikatinden bu kadar da uzak, yabanc\u0131 ve bihaber olmak kesinlikle ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc a\u00e7\u0131klanamaz. \u0130\u00e7ine d\u00fc\u015f\u00fclen vehameti tasvir edebilecek en do\u011fru sosyok\u00fclt\u00fcrel analiz bu olsa gerek.<\/p>\n Cengiz Aytmatov\u2019un\u00a0G\u00fcn Olur Asra Bedel\u00a0<\/em>isimli roman\u0131nda ge\u00e7en bir efsanede barbarlar\u0131n Orta Asya bozk\u0131rlar\u0131n\u0131 i\u015fgal ettikleri d\u00f6nemde, tutsaklar\u0131na korkun\u00e7 i\u015fkenceler yapt\u0131klar\u0131 ve bu i\u015fkence y\u00f6nteminin insanlar\u0131n haf\u0131zas\u0131n\u0131 yitirmesine, deli olmalar\u0131na sebep oldu\u011fu anlat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. K\u0131saca olarak mankurtla\u015ft\u0131rma;\u00a0\u201ckendi toplumuna ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcne yabanc\u0131la\u015ft\u0131rma, bilin\u00e7sizle\u015ftirme ve s\u00f6m\u00fcr\u00fcye a\u00e7\u0131k hale getirme, sonra da yard\u0131m ediyormu\u015f kanaati yaratarak toplumun zihnini yeniden kurgulay\u0131p idarecilerin zihinsel k\u00f6lesi durumuna getirmek i\u00e7in milleti kendi de\u011ferlerine d\u00fc\u015fman etmeyi anlatan sosyok\u00fclt\u00fcrel bir kavramd\u0131r.\u201d<\/strong><\/em><\/p>\n Yani\u00a0k\u00fclt\u00fcrs\u00fczle\u015ftirmek, k\u00f6ks\u00fczle\u015ftirmektir, \u00f6z\u00fcnden bihaberle\u015ftirmektir.<\/p>\n Bu kadar ar\u015fiv, belge ve onlarca eser ortada oldu\u011fu halde, Bitlis\u2019in k\u00fclt\u00fcr\u00fcne, tarihine, edebiyat\u0131na ve sosyolojisine dair bir etkinlik veyahut bir \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131l\u0131rken, kadim \u015fehrin tarihteki ger\u00e7eklerine de\u011finmemek, bu konularda emek vermi\u015f insanlar\u0131n eserlerini payla\u015fmamak ak\u0131l tutulmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u0130leride kat\u0131l\u0131mc\u0131lar listesi ve program\u0131 hakkaniyetle olu\u015fturularak yap\u0131lacak bir Rojkan\u00ee\u00a0Bitlis K\u0130TAP Fuar\u0131\u2019nda g\u00f6r\u00fc\u015fmek \u00fczere.<\/p>\n \u201cBitlis \u015fehri i\u00e7inde 40.000 adam olur ki onlara Rojik\u00ee kavmi derler. \u015eehir halk\u0131n\u0131n ba\u015fka Rojik\u00ee dilleri de yerinde yaz\u0131l\u0131r. Di\u011fer K\u00fcrdler gibi g\u00f6z\u00fc kara de\u011fillerdir ancak elleri ve sakallar\u0131 k\u0131nal\u0131, g\u00f6zleri s\u00fcrmeli temiz, d\u00fcr\u00fcst, maarif erbab\u0131 ho\u015f-sohbet adamlard\u0131r. Bitlis Vilayeti\u2019nde han yaz\u0131m\u0131 \u00fczere 43.000 Ermeni reayalar da vard\u0131r. Yar\u0131s\u0131 Mu\u015f diyar\u0131nda Van kulu akl\u00e2m\u0131d\u0131r ve yar\u0131s\u0131 Abd\u00e2l Han\u2019\u0131nd\u0131r.\u201d<\/em><\/p>\n \u2013 Evliya \u00c7elebi, Bitlis 1655<\/em><\/p>\n PS:\u00a0Bitlis\u2019in \u00f6n\u00fcnde ba\u011flar<\/em>\u00a0t\u00fcrk\u00fcs\u00fcn\u00fcn orijinali de\u00a0welat \u00e7iqas xwe\u015f u rind e<\/em>\u00a0adl\u0131 K\u00fcrd\u00e7e bir kilamd\u0131r.<\/p>\n \u015eerefxan\u00ea Bedl\u00ees-\u00ee\u2019nin\u00a0ruhu \u015fad olsun!<\/p>\n Baran Zeydanl\u0131o\u011flu \u2013 30 May\u0131s 2022<\/strong><\/p>\n Nerina Azad<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Ge\u00e7ti\u011fimiz 25 \u2013 29 May\u0131s tarihlerinde Bitlis merkezde, program\u0131n\u0131n i\u00e7eri\u011finde s\u00f6yle\u015filerin ve etkinliklerin de yer ald\u0131\u011f\u0131 bir kitap fuar\u0131 d\u00fczenlendi. B\u00f6yle bir etkinli\u011fin ger\u00e7ekle\u015fece\u011fi anonsu 16 May\u0131s g\u00fcn\u00fc sosyal medyada duyurulmu\u015f ki bu etkinlikten Twitter platformundaki takip\u00e7ilerimin\u00a0\u201csiz de kat\u0131lacak m\u0131s\u0131n\u0131z?\u201d\u00a0sorular\u0131 \u00fczerine o g\u00fcn haberim oldu. Yoksa b\u00f6yle bir kitap fuar\u0131n\u0131n yap\u0131laca\u011f\u0131ndan, i\u00e7eri\u011finden, kat\u0131l\u0131mc\u0131 listesinden ve …<\/p>\n","protected":false},"author":32,"featured_media":22204,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5371],"tags":[1616],"class_list":["post-22203","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-alinti-yazilar","tag-manset"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22203","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=22203"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22203\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/22204"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=22203"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=22203"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=22203"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}