{"id":22111,"date":"2021-10-11T21:07:36","date_gmt":"2021-10-11T18:07:36","guid":{"rendered":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=22111"},"modified":"2021-10-11T21:07:36","modified_gmt":"2021-10-11T18:07:36","slug":"cento-caddesi-ve-diyarbakir-soylesisi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=22111","title":{"rendered":"Cento Caddesi ve Diyarbak\u0131r S\u00f6yle\u015fisi"},"content":{"rendered":"<p>2021 Y\u0131l\u0131\u2019nda Yerel Gazetecilikte Ses Getirecek G\u00f6r\u00fc\u015fme<\/p>\n<p><strong>Cento Caddesi ve Diyarbak\u0131r S\u00f6yle\u015fisi<\/strong><\/p>\n<p>Bilinmeyenlerle dolu, gizem ta\u015f\u0131yan CENTO Pakt\u0131\u2019n\u0131n ismi neden Diyarbak\u0131r\u2019da bir caddeye verildi? Bunu kim \u00f6nerdi? Al\u0131nan karara kimler imza att\u0131? Bu isim, neden \u015fehir merkezindeki caddeden halen kald\u0131r\u0131lmam\u0131\u015f?<\/p>\n<p><strong>Diyarbak\u0131r konulu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ile tan\u0131nan Ara\u015ft\u0131rmac\u0131-Yazar Mehmet\u00a0 Ali Abakay ile g\u00fcndeme getirdi\u011fi CENTO Caddesi\u2019ni ve izd\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fc konu\u015ftuk. \u201cCENTO, masum bir anla\u015fma de\u011fil\u201d diyen Ara\u015ft\u0131rmac\u0131-Yazar Abakay, \u201cDiyarbak\u0131r\u2019da bu caddenin ismi de\u011fi\u015ftirilmeli, tarihin \u00e7\u00f6pl\u00fc\u011f\u00fcnde olan anla\u015fma gibi silinmelidir.\u201d\u00a0 dedi.<\/strong><\/p>\n<p><strong>Yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z ilgin\u00e7 ve bir caddenin ad\u0131ndan yola \u00e7\u0131karak ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fimiz s\u00f6yle\u015fi, \u201d ORTADO\u011eU\u201d ad\u0131 verilen co\u011frafyadaki kirli siyasay\u0131 g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne seriyor.<\/strong><\/p>\n<p><strong>1955\u2019te kurulan, fiilen 1979\u2019da resmiyeti son bulan CENTO, maalesef Diyarbak\u0131r\u2019da en g\u00fczel caddelerden birine sessiz ve sedas\u0131z isim olarak duruyor. Buna hi\u00e7bir yetkilinin el atmay\u0131\u015f\u0131, sonu\u00e7ta itiraz eden bir yazar\u0131n, gazetemizde yazan Ara\u015ft\u0131rmac\u0131-Yazar Mehmet Ali Abakay\u2019la g\u00fcndeme ta\u015f\u0131nd\u0131.<\/strong><\/p>\n<p>Bu s\u00f6yle\u015fi, hem bilgi hem belgelere dayanmas\u0131 y\u00f6n\u00fcyle \u00f6nemli. \u201cCentral Treaty Organization\u201d isminin k\u0131salt\u0131lm\u0131\u015f haliyle CENTO, Diyarbak\u0131r\u2019da \u201cSento\u201d olarak bilinir.<\/p>\n<p>Sento Caddesi\u2019nde mutlaka y\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015fs\u00fcn\u00fcz ya da arac\u0131n\u0131z varsa gitmi\u015fsiniz.<\/p>\n<p>Bu caddeye ad\u0131n\u0131 veren pakt\u0131n\/ anla\u015fman\u0131n ad\u0131n\u0131 ya\u015fatmak, biz Diyarbak\u0131r\u2019\u0131n g\u00f6revi midir?<\/p>\n<p>Bu ismi ya\u015fatmak, i\u015flenen g\u00fcnahlara ortak olma anlam\u0131 ta\u015f\u0131r m\u0131?<\/p>\n<p>Halk\u0131n manas\u0131n\u0131 bilmedi\u011fi, isim kayna\u011f\u0131n\u0131 akla getirmedi\u011fi CENTO gibi kim bilir, \u00fclkemizde ka\u00e7 emsali vard\u0131r?<\/p>\n<p>Ara\u015ft\u0131rmac\u0131-Yazar Mehmet Ali Abakay ile ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fimiz \u00e7arp\u0131c\u0131 s\u00f6yle\u015fi ile bu karanl\u0131k CENTO ismini ayd\u0131nl\u0131\u011fa \u00e7\u0131kararak, bir caddeye verilen ismin arka pl\u00e2n\u0131n\u0131 okurlar\u0131m\u0131zla payla\u015fman\u0131n mutlulu\u011funu, sorumlu gazetecilik anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131zla Genel Yay\u0131n Y\u00f6netmenimiz Mehmet Zeki \u00d6zer\u2019in kaleminden sunuyoruz.<\/p>\n<p><strong>Mehmet Zeki \u00d6zer: Bu konu hakk\u0131nda bir makaleniz yer ald\u0131, k\u00f6\u015fenizde. Gazetemizde bu makale, \u015fehrin g\u00fcndeminde yer ald\u0131. Sizi \u201c\u015eehir Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Merkezi\u201d ad\u0131n\u0131 verdi\u011finiz olu\u015fumla y\u0131llard\u0131r tan\u0131yoruz. S\u00f6ze nas\u0131l ba\u015flayal\u0131m?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Mehmet Ali Abakay:\u00a0<\/strong>\u015eehirler hakk\u0131nda ara\u015ft\u0131rmalar\u0131m\u0131z yo\u011funla\u015ft\u0131k\u00e7a, ilgi alan\u0131m\u0131z geni\u015fledi. Bu g\u00fcn merkez kuruldu\u011funda ad\u0131na \u201c Ortado\u011fu\u201d denilen, bat\u0131l\u0131larca adland\u0131r\u0131lan co\u011frafyam\u0131z\u0131n nas\u0131l b\u00f6l\u00fcn\u00fcp par\u00e7aland\u0131\u011f\u0131na tan\u0131kl\u0131k ediyoruz. Bu CENTO ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan cadde \u00fczerinde odaklanan d\u00fc\u015f\u00fcncelerimiz de merkez anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131n yans\u0131mas\u0131d\u0131r, bir y\u00f6n\u00fcyle.<\/p>\n<p>Hayat\u0131n i\u00e7inde bir\u00e7ok s\u0131k\u0131nt\u0131 vard\u0131r,\u00a0 d\u0131\u015fa vurulmayan.\u00a0 Baz\u0131 sevin\u00e7ler vard\u0131r, baz\u0131 \u00fcz\u00fcnt\u00fcler.<\/p>\n<p>Devletleraras\u0131 yap\u0131lan anla\u015fmalar, kimi zaman an\u0131tlarla sembolle\u015ftirilir, bazen \u015fehirlerde bir caddeye isim kayna\u011f\u0131 olur, bazen bir soka\u011fa ad kal\u0131r.<\/p>\n<p>CENTO, \u015fehirde \u201cSento\u201d olarak ifade edilir. Tabelada bile \u201cSento\u201d yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde birisine sorsan\u0131z, a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 yapmak i\u00e7in \u0131k\u0131n\u0131r, s\u0131k\u0131l\u0131r, kem k\u00fcm etmeye ba\u015flar, insan\u0131 sordu\u011funa bin pi\u015fman eder.<\/p>\n<p><strong>\u00d6ZER: Bu CENTO, \u0130nsanl\u0131k hayr\u0131na m\u0131 kuruldu?<\/strong><\/p>\n<p>-CENTO U\u011fursuz anla\u015fmas\u0131 nedir? \u00d6ncelikle bu anla\u015fman\u0131n hangi ihtiya\u00e7lara binaen kuruldu\u011funu masaya yat\u0131rmak laz\u0131m.<\/p>\n<p><strong>Central Treaty Organization<\/strong>\/ Merkezi Antla\u015fma Te\u015fkilat\u0131, 1950\u2019li y\u0131llar\u0131n Ba\u011fdat Pakt\u0131.<\/p>\n<p>D\u00f6nemin oyun kurucusu devletler, SSCB Etkisini k\u0131rmak ve Arab Devlet\u00e7iklerini kominizm tehlikesinden korumak amac\u0131yla kollar\u0131 s\u0131var. Osmanl\u0131 miras\u0131 \u00fczerine konan ve devlet\u00e7ikleri masa \u00fcst\u00fc cetvellerle s\u0131n\u0131rlar\u0131na kavu\u015fturup, bayraklar\u0131 bir ki\u015finin \u00e7izdi\u011fi, halen g\u00fcn\u00fcm\u00fcze \u00f6yle gelen \u00fclkeler, birer ba\u011f\u0131ms\u0131z devlet gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n<p>Unutmam\u0131z gereken bir husus, o d\u00f6nemde bizde Kominizm kar\u015f\u0131t\u0131 olu\u015fumlar, dernekler birer birer kurulmu\u015ftur. Kurulma sebebi, bu CENTO ile ili\u015fkilidir. D\u00fcn Kominist Tehlike\u2019ye dikk\u00e2t \u00e7ekenler, sonradan \u201cYe\u015fil Ku\u015fak \u201c ad\u0131yla farkl\u0131 bir d\u00fc\u015fman icat etti. Bu g\u00fcn Co\u011frafyam\u0131z\u0131 b\u00f6l\u00fcp ad\u0131na Ortado\u011fu dedikleri alanda BOP ile seyr \u00fb sefer i\u00e7indedir. \u0130\u015fin arz-\u0131<\/p>\n<p>Mezopotamya\u2019da kan\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmemesi, g\u00f6zya\u015f\u0131n\u0131n dinmemesi, insan\u0131n dram\u0131n\u0131n bitmemesi, ah \u00fb en\u00een yerine tebess\u00fcm\u00fcn yer almamas\u0131, insan\u0131m\u0131z\u0131n a\u00e7l\u0131kla imtihan edilmesi, yer alt\u0131 ve yer \u00fcst\u00fc zenginlik kaynaklar\u0131n\u0131n i\u015fgal edilmesi, do\u011fdu\u011fu-b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc-\u00e7oluk ve \u00e7ocuk sahibi oldu\u011fu topraklardan insan\u0131n \u00f6l\u00fcme ya da g\u00f6\u00e7e zorlanmas\u0131, t\u00fcm\u00fcyle bu kirli anla\u015fmalar\u0131n, projelerin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p><strong>\u00d6ZER: Tarihte kalm\u0131\u015f bu anla\u015fma ne zaman kuruldu? Nas\u0131l ortadan kalkt\u0131?<\/strong><\/p>\n<p>-Ba\u011fdat ve Ankara 26 \u015eubat 1955 tarihinde kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 anla\u015fmay\u0131 imzalar. Bu kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 \u015f brl\u011fidir. Ama\u00e7, Ankara i\u00e7in, Arablarla tekrar ba\u011flar\u0131 kurmakt\u0131r.<\/p>\n<p>Irak sonras\u0131 \u0130ngiltere ve \u0130ngiltere\u2019yi \u0130ran, Pakistan izler. Be\u015f devletten olu\u015fan Ba\u011fdat Pakt\u0131, Sovyetler Birli\u011fi etksinde olan ve Arab Sosyalizmi olarak blinen Baas artlerini harekete ge\u00e7irdi.<\/p>\n<p>M\u0131s\u0131r\u2019da Cemal Abdu\u2019n-Nasr, Aralara hakaret bildi\u011fi Pakt\u2019a kar\u015f\u0131, Arab \u00dclkeleri\u2019ni uyar\u0131nca, kat\u0131l\u0131m s\u0131n\u0131rl\u0131 kald\u0131.<\/p>\n<p>\u00d6nceleri \u201cBa\u011fdad Pakt\u0131 \u201c olarak bilinen CENTO, M\u0131s\u0131r\u2019\u0131n kar\u015f\u0131 duru\u015fu ve Sovyetler Birli\u011fi\u2019ne M\u0131s\u0131r\u2019\u0131n yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 sebebiyle Arap Birli\u011fi\u2019ne Irak d\u0131\u015f\u0131nda kat\u0131l\u0131m s\u0131n\u0131rl\u0131 kal\u0131r.<\/p>\n<p>G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Ortado\u011fu Plan\u0131 asl\u0131nda CENTO ile temellenmi\u015f olur. CENTO Kat\u0131l\u0131m\u0131 ile Irak\u2019ta Krall\u0131k y\u0131k\u0131l\u0131r, 1958\u2019de Irak\u2019ta bu pakta imza atan ve destek veren idarecilerin t\u00fcm\u00fc ortadan kald\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Irak, \u00e7ekildi\u011finde CENTO i\u00e7in merkez aran\u0131r. \u0130sim, \u201cMerkezi Anla\u015fma Te\u015fkilat\u0131\u201d \u015feklinde de\u011fi\u015ftirilmi\u015f olur.\u00a0 ABD, te\u015fkilata kat\u0131lma davetini geri \u00e7evirse de anla\u015fmaya imza koyan \u00fclkelerle ikili anla\u015fmalar yaparak, merkezin i\u00e7inde oldu\u011funu g\u00f6sterir.<\/p>\n<p>Asl\u0131nda bu pakt veya anla\u015fma, farkl\u0131 d\u00f6nemlerde isim de\u011fi\u015fikli\u011fi ile ya\u015famaktad\u0131r. Irak\u2019ta, Suriye\u2019de, Filistin\u2019de, Tunus\u2019ta, Arabistan\u2019da, Yemen\u2019de, Libya\u2019da, Fas\u2019ta, Cezayir\u2019de bilmemiz gereken bu t\u00fcr organizasyonlarla olan-biten ger\u00e7ekle\u015fiyor. Denilebilir ki \u201cNi\u00e7in K\u00fcrd demiyorsunuz?\u201d Emin olunuz, bu olandan ve bitenden olumsuz etkilenmeler de bu organizasyonlar\u0131n birer meyvesidir.<\/p>\n<p>Rusya ve ABD aras\u0131ndaki g\u00fc\u00e7 ve g\u00f6vde g\u00f6sterisi, icr\u00e2 edilen topraklarda devam ediyor. SSCB Glasnost ve Perestroyka ile Mihail Gorba\u00e7ov d\u00f6nemiyle \u201cRusya\u201d ad\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f yapt\u0131. SSCB ile bir\u00e7ok devlet ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Putin, bu g\u00fcn ABD ile ili\u015fkilerini bu hesapla\u015fma \u00fczerinde yapmakta. \u0130lgin\u00e7 bir durum var, bu hususta. ABD, g\u00f6stermelik ba\u015fkanlar se\u00e7er, ilkeler ayn\u0131d\u0131r. Rusya, kal\u0131c\u0131 ba\u015fkanlar se\u00e7er, tav\u0131z vermez. Tepinenler her zaman filler olmu\u015ftur, ezilenler \u00e7imler olmu\u015ftur.<\/p>\n<p>Rusya 20 y\u0131l Afganistan\u2019da kald\u0131, ABD 20 Y\u0131l. Sonu\u00e7 Afganistan, kendi yap\u0131s\u0131 i\u00e7inde iken kan g\u00f6l\u00fcne d\u00f6nd\u00fc. Tarihiyle gelene\u011fiyle farkl\u0131 eyalet yap\u0131s\u0131yla bir\u00e7ok dilin konu\u015fuldu\u011fu topraklarda \u00f6zg\u00fcrl\u00fck getirme yalan\u0131yla birbiriyle uyu\u015fmazlar, demokrasi havan\u0131nda ideoloji tokma\u011f\u0131yla ezdirildi, d\u00f6v\u00fcld\u00fc.<\/p>\n<p>Ayn\u0131s\u0131 Irak\u2019ta v\u00fccud buldu. Afrika\u2019n\u0131n bir\u00e7ok devletinde meydana geldi. Suriye ortada.<\/p>\n<p>Daha \u00f6nce Osmanl\u0131 da y\u0131kt\u0131r\u0131l\u0131nca onlarca devlet ortaya \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131. Tek millet olan Araplar, onu a\u015fk\u0131n devletle mutlu mu oldu? S\u0131n\u0131rlar\u0131 masada cetvelle \u00e7izilen ve bayraklar\u0131 tek elden \u00e7\u0131kan bu devletler, \u015fimdi ne durumdad\u0131r?<\/p>\n<p>Bunu, bu s\u00f6yle\u015fi ile okurlar\u0131n\u0131za CENTO \u00fczerinden a\u00e7\u0131klamak, s\u00f6yle\u015finin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 zorlasa da do\u011frusu budur, Say\u0131n \u00d6zer.<\/p>\n<p><strong>\u00d6ZER: Ni\u00e7in Sovyetlerin \u00f6n\u00fc kesiliyor? Bunun sebebi nedir?<\/strong><\/p>\n<p>-Amac\u0131n Sovyet Yay\u0131lmac\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00f6n\u00fcne set b\u0131rakmakla ifade edilebilece\u011fi CENTO, T\u00fcrkiye, Irak, \u0130ran, Pakistan d\u00f6rtl\u00fcs\u00fcne \u0130ngiltere ak\u0131l dan\u0131\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapar. Do\u011frusu, bu te\u015fkilat\u0131 \u0130ngiltere kurar, perde gerisinde kukla oynat\u0131c\u0131s\u0131 konumundad\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Sovyetler, s\u0131cak denize inmek ister, \u0130ngiltere bunu istemez. Osmanl\u0131\u2019y\u0131 ortadan kald\u0131ran \u0130ngiltere, Uzak Asya\u2019ya da uzan\u0131r, s\u00f6m\u00fcrgelerinde yeniden s\u00f6z sahibi olmak ister.1955\u2019te Anla\u015fmaya imza atan \u0130ngiltere,\u00a0<strong><em>Central Treaty Organization<\/em><\/strong>\u2019a \/ CENTO\u2019ya asker\u00ee kuvvet istememi\u015ftir. Sovyetler\u2019e kar\u015f\u0131 d\u00f6rt \u00fclkenin ortak karar ile olas\u0131 durumlarda kendileri aras\u0131ndaki anla\u015fmayla kar\u015f\u0131 koymay\u0131 ilke olarak benimsetmi\u015f, karar verme a\u015famas\u0131nda d\u00f6rt \u00fclkeye destek verece\u011fini ortaya koydu\u011fu \u00e7al\u0131\u015fmalarla deklare etmi\u015ftir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>M\u0131s\u0131r, Nas\u0131r ile Suriye i\u015fbirli\u011fi kurar, iki Baas partisi, CENTO kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131yla Sovyetler\u2019e taraft\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>1979\u2019da \u0130ran \u015eahl\u0131k Rejimi \u00e7\u00f6k\u00fcnce Pakistan\u2019\u0131n 12 Mart 1979\u2019da anla\u015fmadan \u00e7ekildi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. 13 Mart 1979\u2019da \u0130ran, CENTO\u2019dan ayr\u0131l\u0131r. \u00dcye olarak sadece T\u00fcrkiye, \u0130ngiltere tasvibiyle Amerika kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u00d6ZER: Bu Pakta kimler ba\u015fkanl\u0131k yapm\u0131\u015ft\u0131r? Kimin kimi y\u00f6netti\u011fi belli de\u011fil.<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-1955 Tarihli CENTO, Sovyetler\u2019in 1958 Irak darbesiyle M\u0131s\u0131r ve Suriye yak\u0131nla\u015fmas\u0131yla umdu\u011funu bulmaz. Revize edilen anla\u015fman\u0131n merkezi asl\u0131nda \u0130ngiltere\u2019dir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Siz \u00fcyesiniz ve kurdu\u011funuz pakt\u0131n sekreteryas\u0131nda bulunmuyorsunuz. Sekreteryada ne \u0130ngiliz ne ABD Ba\u015fkanlar\u0131 mevcut.\u00a0 \u0130kisi \u0130ran ikisi T\u00fcrk, birer de Irak ve Pakistan Sekreteri vard\u0131r. Yaln\u0131z Pakistan, etkisiz ve ba\u015fs\u0131z kalan pakta Ge\u00e7ici Genel Sekreter olarak 1971-1977 aras\u0131 atama yapar.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>NATO\u2019nun yede\u011fi olan CENTO, Sovyetler\u2019e kar\u015f\u0131 ve Ortado\u011fu\u2019da istihbarat a\u011f\u0131d\u0131r. Finansman\u0131n \u0130ngiliz ve Amerika deste\u011fi ile ayakta durdu\u011fu CENTO, tarihte yerini al\u0131ncaya kadar \u015fu isimlerle sekretaryas\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Genel Sekreterler<\/p>\n<p>1-Avni Halid\u00ee-Irak\/ 1955-1958<\/p>\n<p>2-Mirza Osman Ali-Pakistan \/ 1959-1961<\/p>\n<p>3-Abbas Ali Halatbar\u00ee- \u0130ran \/ 1962-1968<\/p>\n<p>4-R\u0131fat Turgut Menemencio\u011flu-T\u00fcrkiye \/ 1968-1972<\/p>\n<p>5- Nasr Asar-\u0130ran \/1972-1977<\/p>\n<p>6-\u00dcmit Haluk Bay\u00fclken-T\u00fcrkiye \/ 1975-1977<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Sidar Hasan Mahmud, Pak\u0130stan ad\u0131na Ge\u00e7ici Sekreter olarak 1971-1977 D\u00f6nem Sekreteri olsa da yerini en son sekreter T\u00fcrkiye\u2019den Kamuran G\u00fcr\u00fcn\u2019e b\u0131rak\u0131r. G\u00fcr\u00fcn, 1978-1979\u2019de CENTO Genel Sekreterli\u011fi\u2019ni yapar.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>24 \u015eubat 1955 Tarihi\u2019nde T\u00fcrkiye ve Irak aras\u0131nda ikili anla\u015fmayla do\u011fan CENTO, NATO Kurucusu Amerika Te\u015fkilat\u0131 olarak g\u00f6revini tamamlam\u0131\u015ft\u0131r. ABD, Ortado\u011fu\u2019da Sovyet Yay\u0131lmac\u0131l\u0131\u011f\u0131 yan\u0131nda \u0130slam D\u00fcnyas\u0131\u2019n\u0131 kontrol alt\u0131na almak isterken, \u0130srail de bu pakta kat\u0131lmayan M\u0131s\u0131r ve Suriye kar\u015f\u0131s\u0131nda 1967-1973 Sava\u015flar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirir. Sovyetler\u2019e kar\u015f\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131lan \u00fclkelerin dikkati, Filistin\u2019den uzak tutulmak istenir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>24 Mart 1959 Irak \u00e7ekilimi ile 14 Temmuz 1959 Krall\u0131k \u00c7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc, \u201cBa\u011fdad Pakt\u0131\u201d ad\u0131n\u0131 18 A\u011fustos 1959\u2019da Central Treaty Organization\u2019a d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u00d6ZER: \u0130ngiltere mi ABD mi bu pakt\u0131n kurucu fakt\u00f6r\u00fcd\u00fcr? Bu \u00f6nemli bir konu, asl\u0131nda.<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-Osmanl\u0131\u2019n\u0131n son y\u00fczy\u0131l\u0131nda co\u011frafyas\u0131na g\u00f6z koyan \u0130ngiltere, devlet\u00e7iklere b\u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc Arab D\u00fcnyas\u0131\u2019na \u015fekil vermek isterken M\u0131s\u0131r, Suriye, Arabistan, \u00dcrd\u00fcn ve L\u00fcbnan, CENTO Tuza\u011f\u0131\u2019na girmek istemez. \u0130ngiltere, zaten bu \u00fclkelerin ba\u015f\u0131ndaki yetkilleri ya atam\u0131\u015f ya da kendilerine damat k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, kendi \u00fcniversitelerinde okutmu\u015ftur.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Ba\u011fdad Pakt\u0131, her ne kadar \u0130ngiltere merkezli d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclse de kayna\u011f\u0131n\u0131n D\u00f6nemin ABD D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 olan John Foster Dulles\u2019in tasar\u0131s\u0131nda sakl\u0131 oldu\u011funu, 1953\u2019de Ortado\u011fu Turu\u2019nda g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. 1 Temmuz 1953 Tarihli Ulusal G\u00fcvenlik Konseyi\u2019nde Northern Tier-Kuzey Ku\u015fa\u011f\u0131 Projesi a\u00e7\u0131klamas\u0131nda ye\u015ferir, hayata ge\u00e7irilir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Dulles, bu projesinde \u00fcye olacak \u00fclkeleri de belirlemi\u015ftir. T\u00fcm\u00fc \u00fcye \u00fclkeleri Sovyetler\u2019e kar\u015f\u0131 korumak olarak g\u00f6r\u00fcnse de bu \u00e7al\u0131\u015fmalar ABD Mill\u00ee Menfaatlere dayanan Ba\u011fdad Anla\u015fmas\u0131, Ankara\u2019ya \u00e7a\u011fr\u0131lan Irak Ba\u015fbakan\u0131 Nuri Said Pa\u015fa\u2019n\u0131n ziyareti sonras\u0131nda 1 Ekim 1954 Tarihli bildiride T\u00fcrkiye ve Irak yak\u0131nla\u015fmas\u0131 ile Sovyetler\u2019e kar\u015f\u0131 savunma i\u015fbirli\u011fi ad\u0131mlar\u0131 at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0 24 \u015eubat 1955, bu anla\u015fman\u0131n imza tarihi olmu\u015ftur.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Arab Ligi\u2019nin kurulmas\u0131na ABD Cevab\u0131 olan Ba\u011fdad Pakt\u0131, Arab \u00fclkelerine meyvesi \u015fimdi g\u00f6r\u00fclen bahar r\u00fczg\u00e2rlar\u0131n\u0131 o d\u00f6nemde alttan alta estiriyordu. Ama\u00e7, Arablar\u0131n birli\u011fini b\u00f6lmek ve Sovyetlerin s\u0131cak denize inmesini engelleyip, petrol\u00fcn kontrol\u00fcn\u00fc sa\u011flamakt\u0131r.<\/p>\n<p><strong>\u00d6ZER: Her \u015fey yerli yerine oturuyor da Pakistan, ni\u00e7in bu pakta al\u0131n\u0131yor? Bunun sebebi nedir?<\/strong><\/p>\n<p>-Pakistan\u2019\u0131n M\u00fcsl\u00fcman olu\u015fu, anla\u015fmaya d\u00e2hil edilmesi ilgin\u00e7tir. Hindistan ile meselesi bulunan \u0130ngiltere, 1947\u2019de s\u00f6m\u00fcrgesi olan Hindistan ile Pakistan aras\u0131nda g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar gelen Ke\u015fmir\u2019i tekrar Pakistan\u2019a vermeyi d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu pl\u00e2nlar, bat\u0131l\u0131larca daima haz\u0131rlan\u0131r, zaman\u0131 geldi\u011finde uygulamaya konulur. Misalen Banglade\u015f\u2019de milyonlarca insan a\u00e7l\u0131ktan \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fcr, m\u00fcsebbibi \u0130ngilizler\u2019dir. Hindistan\u2019da Gandhi, yal\u0131n ayakla y\u00fcr\u00fcrken bir mesaj vermi\u015ftir. Gandhi de sonu\u00e7ta \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Kral Faysal da oldu-bitti ile ortadan kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. M\u0131s\u0131r\u2019da Murs\u00ee hadisesi daha canl\u0131 ve haf\u0131zalarda nettir. Kendi i\u00e7inden g\u00fcvendi\u011fin kimselerden yana ihanetler eksik olmam\u0131\u015ft\u0131r, tarih i\u00e7inde. Sezar\u2019\u0131n Brutus taraf\u0131ndan han\u00e7erlenmesi gibi, iktidar h\u0131rs\u0131 ile \u00f6ld\u00fcr\u00fclmeler eksik de\u011fil, yery\u00fcz\u00fcnde.<\/p>\n<p><strong>\u00d6ZER: Afganistan, neden bu Pakta al\u0131nm\u0131yor?<\/strong><\/p>\n<p>-Amerika\u2019n\u0131n o d\u00f6nemde Afganistan\u2019a g\u00f6z dikti\u011fi Pakistan\u2019\u0131 yan\u0131na alarak, emellerini ger\u00e7ekle\u015ftirme arzusu g\u00f6zden ka\u00e7\u0131r\u0131lmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Pakistan, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bile Hindistan ile aras\u0131ndaki meselesini \u00e7\u00f6zmemi\u015ftir. Bu husus, di\u011fer \u00fclkelerde de g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Azerbaycan i\u00e7inde Karaba\u011f, Ermenistan a\u015fa\u011f\u0131s\u0131nda Nahcivan, her zaman olabilecek yara ka\u015f\u0131malar\u0131 i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu ikilik, Sovyet bulu\u015fudur.<\/p>\n<p>K\u0131br\u0131s\u2019ta iki tarafl\u0131 y\u00f6netim, \u0130ngiltere merkezlidir. \u0130ngiltere, bu adada s\u00f6z hakk\u0131n\u0131 kendisinde g\u00f6rerek, siyas\u00ee hesapla\u015fmada iki tarafa da h\u00fckmetmeyi ama\u00e7lam\u0131\u015ft\u0131r. Ay\u015fe\u2019nin tatile uzun zaman gitmesi engellenmi\u015ftir. Bu engellenme olmasayd\u0131, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde K\u0131br\u0131s\u2019ta dengeler, olduk\u00e7a farkl\u0131 olurdu.<\/p>\n<p>Amerika ve \u0130ngiltere, daha \u00f6nce Sadabad Pakt\u0131\u2019n\u0131 1937\u2019de kurdurmu\u015ftur. \u0130ran, Afganistan, T\u00fcrkiye ve Irak d\u00f6rtl\u00fcs\u00fc, 2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 ile \u0130ngiltere\u2019nin kendisinden kopan \u00fclkeler aras\u0131nda ba\u011f kurma sevdas\u0131 tekrar filizlenmi\u015ftir.<\/p>\n<p><strong>\u00d6ZER: Bu Ortado\u011fu \u015fekillenmesinde K\u00fcrd varl\u0131\u011f\u0131 tekrar dizayn edilmi\u015f midir?<\/strong><\/p>\n<p>-Siz, bu hususta K\u00fcrd varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 sordunuz. Bu \u015fekillenmede elbette dizaynlar yap\u0131l\u0131yor.\u00a0 Irak\u2019taki y\u00f6netimden al\u0131nan \u00f6zerklik, sonras\u0131nda Barzan A\u015fireti\u2019nin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 zorluklar, Irak\u2019\u0131 terk edi\u015f, Sovyetlerde ge\u00e7en s\u00fcrg\u00fcn d\u00f6nemi s\u00f6z konusu. ABD ve \u0130ngiltere, CENTO ile bunu dizayn ediyor.<\/p>\n<p><strong>\u00d6ZER: Bu anla\u015fmay\u0131 u\u011fursuz olarak belirtiyorsunuz. Bu pakta imza atanlar\u0131n sonlar\u0131 \u00e7ok trajik. Ya idam ya s\u00fcrg\u00fcn vard\u0131r, hayatlar\u0131nda. Ni\u00e7in?<\/strong><\/p>\n<p>-Bu u\u011fursuz ifadesi, bizim ifademiz de\u011fil. Fakat, yaz\u0131lanlar ve CENTO sonras\u0131 ortaya \u00e7\u0131kan genel kanaattir, d\u00fc\u015f\u00fcncedir, tespittir.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiye\u2019yi Osmanl\u0131 miras\u00e7\u0131s\u0131 bilen anlay\u0131\u015f, y\u0131k\u0131c\u0131 oldu\u011funu daima saklam\u0131\u015ft\u0131r, \u00f6rt-bas etmi\u015ftir. Kendisini adland\u0131rd\u0131klar\u0131 Ortado\u011fu\u2019nun Jandarmas\u0131 bilenler, bu sefer 193\u2019de T\u00fcrkiye, Yunanistan ve Yugoslavya aras\u0131nda Balkan Pakt\u0131\u2019ndan (1953) sonra, G\u00fcneydo\u011fu Asya Antla\u015fmas\u0131 Te\u015fkil\u00e2t\u0131 (SEATO) ad\u0131yla merkezi g\u00fc\u00e7 birlikleri olan NATO\u2019yla Ortado\u011fu\u2019nun etkilerinden \u00e7\u0131kmamas\u0131 i\u00e7in masa ba\u015flar\u0131nda haritalar \u00e7izmeye devam etmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Pakt\u0131n d\u00f6rt \u00fcyesi olan Irak, \u0130ran, Pakistan ve T\u00fcrkiye\u2019de o d\u00f6nemde i\u015f ba\u015f\u0131nda olan yetkililer darbelerle uzakla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, \u00e7o\u011fu idam edilmi\u015ftir. Biz CENTO\u2019nun hizmetk\u00e2r olarak \u0130ngiltere\u2019ye ve Amerika\u2019ya se\u00e7ilmi\u015f \u00fclkelerin birer birer tuza\u011fa d\u00fc\u015ft\u00fcklerini, tarih\u00ee olaylara bakarak tahlil edebiliyoruz. Adnan Menderes, u\u00e7ak kazas\u0131nda \u00f6lmedi, dara\u011fac\u0131nda salland\u0131r\u0131ld\u0131. Tek sebep, Sovyetlerle yak\u0131nla\u015fmas\u0131d\u0131r, asl\u0131nda. Ziya\u00fc\u2019l-Hak, Pakistan\u2019da u\u00e7ak kazas\u0131nda \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Di\u011fer \u00fclkelerde de sonu\u00e7lar farks\u0131z. Irak Krall\u0131\u011f\u0131, \u0130ran bunun di\u011fer \u00f6rne\u011fidir.<\/p>\n<p><strong>\u00d6ZER: Diyarbak\u0131r ile CENTO ili\u015fkisine de\u011finelim, s\u00f6yle\u015fi sonunda. Bu cadde isminin de\u011fi\u015ftirilmesini teklif ediyorsunuz.<\/strong><\/p>\n<p>-Do\u011frudur. Bu kirli pakt\u0131n neden ismini ya\u015fat\u0131yoruz, \u015fehrimizde? Bunun zorunlulu\u011fu s\u00f6z konusu de\u011fildir. Caddelerin ve sokaklar\u0131n, bulvarlar\u0131n, kav\u015faklar\u0131n ismini de\u011fi\u015ftirme yetkisi yerel y\u00f6netimlere aittir. Beklentimiz, tarihin \u00e7\u00f6pl\u00fc\u011f\u00fcne at\u0131lan bu anla\u015fman\u0131n ya da pakt\u0131n ismiyle ya\u015fat\u0131lmas\u0131n\u0131n anlams\u0131z, manas\u0131z oldu\u011funu dile getiriyoruz.<\/p>\n<p>Bunu siyas\u00ee olarak ifade etmiyoruz, elbette. Yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir ara\u015ft\u0131rman\u0131n sonucunu dile getirip, bu kirli ismin caddeden kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n gereklili\u011fini belirtiyoruz.<\/p>\n<p><strong>\u00d6ZER: Bu isim ne zaman caddeye verilmi\u015f? Kimler imza atm\u0131\u015f? Ara\u015ft\u0131rd\u0131n\u0131z m\u0131?<\/strong><\/p>\n<p>-Biz de merak ettik. \u015eimdi yaz\u0131\u015fmalar- g\u00f6r\u00fc\u015fmeler olacak\u2026 Bilirsiniz b\u00fcrokraside i\u015fler \u00e7ok yava\u015f. Bundan bir m\u00fcddet \u00f6nce Lala Kas\u0131m Beg\u2019in ad\u0131 bir sokak tabelas\u0131nda \u201cLale Sokak\u201d, Cami c\u00fcmle kap\u0131s\u0131nda \u201cLale Bey Cami\u201d olarak yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilk kez g\u00fcndeme biz ta\u015f\u0131d\u0131k. M\u00fcft\u00fcl\u00fck, Vak\u0131flar B\u00f6lge M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve Sur Belediyesi, meseleyi halen \u00e7\u00f6zm\u00fc\u015f de\u011fil. \u00c7\u00f6zm\u00fc\u015flerse haberdar de\u011filiz.<\/p>\n<p>Ayn\u00ee Minare, Hoca Ahmed Cami minaresidir. Sat\u0131lm\u0131\u015f, \u015fah\u0131s m\u00fclkiyetindeki bu cami ismi, resmiyette \u201cAynal\u0131 Minare Cami \u201c diye ge\u00e7er. Bu yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n d\u00fczeltilmesini de yerel bas\u0131na yans\u0131tt\u0131k, sosyal mecrada dile getirdik.<\/p>\n<p>\u015eimdi bu mesele de belirtti\u011fimiz konu \u00fczerinde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. \u015eehir ara\u015ft\u0131rmac\u0131l\u0131\u011f\u0131nda k\u0131l\u0131 k\u0131rk yarmak gerekir. CENTO \u00fczerinden yola \u00e7\u0131karak, ilk makaleyi yazd\u0131k, sizinle uzun soluklu s\u00f6yle\u015fimizi ger\u00e7ekle\u015ftirdik.<\/p>\n<p>Hakikatten merak ediyoruz. Bu lanetli ismi bu caddeye kim, ne zaman vermi\u015f? Yetkililer a\u00e7\u0131klarsa kitap \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131zda yerini al\u0131r.<\/p>\n<p><strong>\u00d6ZER: Yak\u0131n zamanda Kayap\u0131nar\u2019da bir bulvara Necmettin Erbakan Hoca\u2019n\u0131n ad\u0131 verilmi\u015fti. CENTO Caddesi i\u00e7in bir isim \u00f6neriniz var m\u0131d\u0131r?<\/strong><\/p>\n<p>-Say\u0131n \u00d6zer, bir \u015fehir ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 olarak, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131za siyas\u00ee hi\u00e7bir g\u00f6lge d\u00fc\u015f\u00fcrmedik. O, tercih Yerel Y\u00f6netim ya da dolayl\u0131 bi\u00e7imde M\u00fclk\u00ee \u0130darenin tasarrufu. Ke\u015fke bu isim, iki y\u0131l \u00f6nce verilseydi, se\u00e7im tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n gittik\u00e7e k\u0131z\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nem yerine.<\/p>\n<p>Erbakan Hoca, hakk\u0131 yeni yeni teslim edilen ve k\u0131ymeti bilinmek istenen bir devlet adam\u0131. Ge\u00e7 de olsa ismi verilmi\u015f. G\u00f6nl\u00fcm\u00fczde yer edinmi\u015f Hocam\u0131z\u0131n ismini bulvara verilmesi konusunda bir a\u00e7\u0131klamada bulunmak, ele\u015ftiri kapsam\u0131nda yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmalara sebebiyet verebilir. Bundan bir ay \u00f6nce haberdar olduk. Hayra vesile olsun.<\/p>\n<p>Bu caddeye bizim isim teklif etme yetkimiz yok, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Fakat yerelde bir\u00e7ok hizmeti ge\u00e7en isimler s\u0131ralan\u0131r. Bu isimler \u00fczerinde de\u011ferlendirme yap\u0131l\u0131r, b\u00f6ylelikle cadde, g\u00fcnahk\u00e2r bir pakt\u0131n g\u00f6lgesinden kurtar\u0131lm\u0131\u015f olur.<\/p>\n<p>Vatanda\u015f, CENTO\u2019nun ne anlama geldi\u011fini \u00f6\u011frenmi\u015f olunca, k\u0131rk y\u0131l \u00f6nce ortadan kalkan, 1955-1979 aras\u0131 uygulama alan\u0131 bulan bu anla\u015fman\u0131n nedenini ve ni\u00e7inini sorgular. Art\u0131k CENTO denince, vatanda\u015f\u0131n bu co\u011frafya \u00fczerindeki kirli emelleri bilmesine kap\u0131 aralarsa teklifimiz, bundan mutluluk duyar\u0131z. Bu gizemli ismi, elbette okumu\u015f olanlar bilir de g\u00fcndeme al\u0131\u015f\u0131m\u0131z bir ilktir, k\u00f6\u015fe yaz\u0131m\u0131zla birlikte ger\u00e7ekle\u015fen s\u00f6yleyi\u015fimizle.<\/p>\n<p>Bize d\u00fc\u015fen bir g\u00f6revdi, bunu dile getirmek ve bu u\u011fursuz ismin tabeladan silinmesini teklif etmek.<\/p>\n<p>Gazetenize ve size bu imk\u00e2n\u0131 verdi\u011finiz i\u00e7in te\u015fekk\u00fcr ederim.<\/p>\n<p><strong>\u00d6ZER: Umar\u0131z ki bu kirlilik dedi\u011finiz CENTO ad\u0131 caddeden kald\u0131r\u0131l\u0131r ve yerine \u015fehre, caddeye \u015fehre hizmeti ge\u00e7en bir de\u011ferimizin, ilim ve sanat adam\u0131n\u0131n ad\u0131 verilir. Bu hususta elbette katk\u0131n\u0131z unutulmamal\u0131. Bu da ayr\u0131 bir temennimiz.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>kaynak: mobil.guneydoguguncel.com<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>2021 Y\u0131l\u0131\u2019nda Yerel Gazetecilikte Ses Getirecek G\u00f6r\u00fc\u015fme Cento Caddesi ve Diyarbak\u0131r S\u00f6yle\u015fisi Bilinmeyenlerle dolu, gizem ta\u015f\u0131yan CENTO Pakt\u0131\u2019n\u0131n ismi neden Diyarbak\u0131r\u2019da bir caddeye verildi? Bunu kim \u00f6nerdi? Al\u0131nan karara kimler imza att\u0131? Bu isim, neden \u015fehir merkezindeki caddeden halen kald\u0131r\u0131lmam\u0131\u015f? Diyarbak\u0131r konulu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ile tan\u0131nan Ara\u015ft\u0131rmac\u0131-Yazar Mehmet\u00a0 Ali Abakay ile g\u00fcndeme getirdi\u011fi CENTO Caddesi\u2019ni ve &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":32,"featured_media":22112,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5371],"tags":[396,5921,5920,1616,5917],"class_list":["post-22111","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-alinti-yazilar","tag-amed","tag-caddeler","tag-cento-caddesi","tag-manset","tag-sento-caddesi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22111","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=22111"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22111\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/22112"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=22111"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=22111"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=22111"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}