{"id":22000,"date":"2021-04-18T19:03:04","date_gmt":"2021-04-18T16:03:04","guid":{"rendered":"http:\/\/candname.com\/tr\/?p=22000"},"modified":"2021-04-18T19:03:04","modified_gmt":"2021-04-18T16:03:04","slug":"buyuklerine-soyle-sex-evdirehim-asla-teslim-olmaz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=22000","title":{"rendered":"B\u00dcY\u00dcKLER\u0130NE S\u00d6YLE \u201c\u015e\u00caX EVDIREH\u00ceM ASLA TESL\u0130M OLMAZ!\u201d"},"content":{"rendered":"<p>Ben 1929 y\u0131l\u0131n\u0131n onbirinci ay\u0131nda, Pali\u2019n\u0131n (Palu\u2019nun) Xo\u015fmat k\u00f6y\u00fcnde do\u011fmu\u015fum. Xo\u015fmat, esasen eski bir Ermeni k\u00f6y\u00fcd\u00fcr. Orada \u00e7ok arazi vard\u0131, \u015e\u00eax Se\u00eed Olay\u0131\u2019ndan birka\u00e7 y\u0131l sonra, 1928\u2019de af \u00e7\u0131kt\u0131\u2026<\/p>\n<div id=\"singleContent\" class=\"reading\">\n<p>&#8220;Kitab\u0131 yaz\u0131ld\u0131 baz\u0131 hunharlar\u0131n d\u00fcnyada<\/p>\n<p>ama Deli Fikri\u2019nin kitab\u0131 yaz\u0131lmad\u0131 hen\u00fcz<\/p>\n<p>g\u00f6r\u00fcyor musun P\u00eeran!<\/p>\n<p>Onunla korkutularak uyutuluyorsa da \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z<\/p>\n<p>Deli de\u011fildi Deli Fikri.<\/p>\n<p>Ola ki insan kasab\u0131,<\/p>\n<p>ola ki bir sadist,<\/p>\n<p>ola ki kemalistti<\/p>\n<p>ama deli de\u011fildi Deli Fikri inan.<\/p>\n<p>Hangi deli \u00f6ld\u00fcrebilmi\u015f bunca insan?\u201d<\/p>\n<p>Yaz\u0131ya d\u00f6k\u00fclen s\u00f6zl\u00fc tarihimiz \u00e7ok azd\u0131r. E\u011fer yaz\u0131ya d\u00f6k\u00fcl\u00fcrse bunun modern tarihimize b\u00fcy\u00fck katk\u0131lar\u0131 olur. Ya\u015fl\u0131lar, bildiklerini, an\u0131lar\u0131n\u0131 ve deneyimlerini yazmazlarsa, ya da onlarla konu\u015fulup bunlar yaz\u0131ya d\u00f6k\u00fclmezse, \u00f6ld\u00fcklerinde onlarla birlikte bildikleri, an\u0131lar\u0131 ve deneyimleri de topra\u011fa g\u00f6m\u00fcl\u00fcr. Yaz\u0131k olur.<\/p>\n<p>\u015e\u00eax Tahir\u2019in o\u011flu Fexred\u00een ile Temmuz ay\u0131nda [2005] konu\u015ftum. Ehmed\u00ea Dirih\u00ee ile Fexred\u00een\u2019in o\u011flu M. Tahir bu sohbetimiz esnas\u0131nda bizimleydiler. Onlar da zaman zaman baz\u0131 konularda d\u00fc\u015f\u00fcncelerini s\u00f6ylediler. Ki\u015fi olarak tarihi sever ve olanaklar\u0131m\u0131n elverdi\u011fi oranda tarihsel konular\u0131 okur, sorar\u0131m. \u015e\u00eax Tahir\u2019in o\u011flu Fexred\u00een ile sohbetimizden sonra, tarihe olan ilgime ra\u011fmen kendi y\u00f6remin tarihini bile hen\u00fcz yeterince bilmedi\u011fimi anlad\u0131m. Belki baz\u0131 okuyucular da bu r\u00f6portaj\u0131 okuyunca kendi bilgileri konusunda ayn\u0131 kan\u0131ya var\u0131rlar.<\/p>\n<p>Ad\u0131ndan anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi, kendisiyle konu\u015ftu\u011fum Fexred\u00een Day\u0131, \u015e\u00eax Tahir\u2019in o\u011fludur. \u015e\u00eax Tahir ise \u015e\u00eax Se\u00eed\u2019in (\u015eeyh Sait\u2019in) karde\u015fidir. R\u00f6portaj boyunca \u015e\u00eax Seid\u2019in di\u011fer iki karde\u015fi olan \u015e\u00eax Mehd\u00ee ve \u015e\u00eax Evdireh\u00eem\u2019in adlar\u0131 sa s\u0131k s\u0131k ge\u00e7ecektir. Bunlardan \u015e\u00eax Tahir 01.01.1970\u2019te, \u015e\u00eax Mehd\u00ee 28.04.1969\u2019da \u00f6lm\u00fc\u015fler. \u015e\u00eax Evdireh\u00eem 1938\u2019de \u015fehit d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f\u00a0<strong>(1)<\/strong>.<\/p>\n<p>Belirtmem gerekir ki \u015e\u00eax Tahir\u2019in o\u011flu Fexred\u00een ve onun o\u011flu M. Tahir\u2019in \u015fiveleri de dikkat \u00e7ekiciydi. Konu\u015ftuklar\u0131 K\u0131rmancca (Zazaca), \u015five olarak belli bir k\u00f6y\u00fcn veya il\u00e7enin \u015fivesi de\u011fildi. Bunun nedeni, onlar\u0131n farkl\u0131 y\u00f6relerle ili\u015fkilerinin olmas\u0131yd\u0131 ve bu husus, \u015fivelerine de yans\u0131yordu. Baba ile o\u011fulun konu\u015ftuklar\u0131 dil aras\u0131nda da belli bir farkl\u0131l\u0131k vard\u0131. \u00d6rne\u011fin baba, T\u00fcrk\u00e7edeki \u201co\u201d anlam\u0131nda K\u0131rmancca \u201cy\u00ea\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kullan\u0131rken o\u011ful bunun yerine \u201cjey\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kullan\u0131yord\u0131; baba T\u00fcrk\u00e7edeki \u201cat\u201d anlam\u0131nda \u201castor\u201d derken o\u011flu \u201cistor\u201d diyordu.<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>Malm\u00eesanij:<\/strong>Fexred\u00een Day\u0131, hangi tarihte do\u011fmu\u015fsunuz?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:<\/strong>Ben 1929 y\u0131l\u0131n\u0131n onbirinci ay\u0131nda, Pali\u2019n\u0131n (Palu\u2019nun) Xo\u015fmat k\u00f6y\u00fcnde do\u011fmu\u015fum. Xo\u015fmat, esasen eski bir Ermeni k\u00f6y\u00fcd\u00fcr. Orada \u00e7ok arazi vard\u0131, \u015e\u00eax Se\u00eed Olay\u0131\u2019ndan birka\u00e7 y\u0131l sonra, 1928\u2019de af \u00e7\u0131kt\u0131. Aftan sonra devlet, b\u00fcy\u00fcklerimize \u201cGelin rahat durun, sesinizi \u00e7\u0131karmay\u0131n, bunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda size arazi ve m\u00fclk verelim\u201d dedi. Bizimkiler de \u201colur\u201d dediler.<\/p>\n<p>Bax\u00een K\u00f6y\u00fc\u2019nde \u015e\u00eax Mehd\u00ee Efend\u00ee\u2019ye yer verdiler. Bax\u00een de eski Ermeni k\u00f6y\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-O k\u00f6y de Pali\u2019ya m\u0131 ba\u011fl\u0131yd\u0131?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:\u00a0<\/strong>Evet. S\u00eerin K\u00f6y\u00fcn\u00fc de \u015e\u00eax Evdireh\u00eem Efend\u00ee\u2019ye verdiler.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-S\u00eerin hangi k\u00f6ye yak\u0131nd\u0131?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:\u00a0<\/strong>We\u015f\u00een K\u00f6y\u00fc\u2019ne. Xo\u015fmat\u2019ta bize on yedi par\u00e7a arazi verdiler. Her par\u00e7a yakla\u015f\u0131k olarak on \u00f6l\u00e7ek tah\u0131l ekilebilecek b\u00fcy\u00fckl\u00fckteydi.<\/p>\n<p>Orada d\u00f6rt y\u0131l kald\u0131k. D\u00f6rt y\u0131l boyunca babam orada \u00e7ift\u00e7ilik yapt\u0131, tar\u0131mla u\u011fra\u015ft\u0131. Amcam \u015e\u00eax Evdireh\u00eem S\u00eerin\u2019deydi. Daha sonra orada olay \u00e7\u0131kard\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-Ne olay\u0131?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:<\/strong>Olay\u0131n\u0131 sana anlatay\u0131m. Yirmi-otuz aras\u0131nda belliba\u015fl\u0131 \u00fcnl\u00fc kanun ka\u00e7a\u011f\u0131 vard\u0131. Mesela Zaza Huso, Hesen\u00ea Began, We\u015finli Hec\u00ee Talib filan gibi. Bunlar S\u00eerin\u2019e geliyorlar.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-Zaza Huso nereliydi?<\/p>\n<p>-Onun k\u00f6y\u00fcn\u00fcn ad\u0131n\u0131 \u015fu anda hat\u0131rlam\u0131yorum<\/p>\n<p><strong>Ehmed\u00ea Dirihi:<\/strong>Biz Zaza Husoya \u201cHus\u00ee Wasm\u00fbn\u00fbn\u201d deriz, onun Wisi Wasm\u00fbn\u00fbn ad\u0131nda bir ye\u011feni varm\u0131\u015f, birliktelermi\u015f.<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:\u00a0<\/strong>Bu kanun ka\u00e7aklar\u0131 kalabal\u0131kt\u0131lar, \u00e7oktular. Devlet, \u201c\u015e\u00eax Evdireh\u00eem bu kanun ka\u00e7aklar\u0131n\u0131 himaye ediyor\u201d diyordu. Qerebegan\u2019dan 15-20 ki\u015filik bir jandarma m\u00fcfrezesini \u015e\u00eax Ewd\u0131reh\u00eem\u2019in \u00fczerine yolluyorlar. Ama\u00e7lar\u0131 onu yakalamak.<\/p>\n<p>K\u00eadagl\u0131 Qere El\u00ee ve Mus vard\u0131. Bunlar, tabir caizse \u201ccah\u015f\u201dt\u0131lar, \u00e7eteydiler. \u00d6nlerinde bunlar olmak \u00fczere m\u00fcfreze S\u00eerin\u2019in yukar\u0131s\u0131na geliyor.<\/p>\n<p>\u015e\u00eax Evdireh\u00eem d\u00fcrb\u00fcnle bak\u0131yor, m\u00fcfrezeyi ve beraberindeki Qere El\u00ee ile Mus\u2019u g\u00f6r\u00fcyor.<\/p>\n<p>S\u00eerin\u2019in a\u015fa\u011f\u0131s\u0131nda bir de\u011firmen var, o s\u0131rada kanun ka\u00e7aklar\u0131n\u0131n hepsi o de\u011firmendeler. Day\u0131m\u0131z Mela Hesen\u00ea Kurd\u00ee (Hesen Hi\u015fyar) vard\u0131, o da kanun ka\u00e7aklar\u0131yla berabermi\u015f.<\/p>\n<p>-Evet, Hesen Hi\u015fyar yazd\u0131\u011f\u0131 kitapta bu olayi anlat\u0131yor.<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:\u00a0<\/strong>Tahminime g\u00f6re bu olay 1933 y\u0131l\u0131nda oluyor. \u015e\u00eax Evdireh\u00eem\u2019in o\u011fullar\u0131ndan Zilk\u00eef, o zamanlar herhalde hen\u00fcz on ya\u015f\u0131ndad\u0131r. \u015e\u00eax Evdireh\u00eem, o\u011flu Zilk\u00eef\u2019e \u201cDe\u011firmene git ve onlara jandarmalar\u0131n k\u00f6y\u00fcn yukar\u0131s\u0131nda olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yle\u201d der. \u015e\u00eax Evdireh\u00eem, m\u00fcfreze Zilk\u00eef\u2019e bir \u015fey yaparsa niyetleri k\u00f6t\u00fc demektir diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n<p>Zilk\u00eef gider gitmez bunlar silah s\u0131k\u0131yorlar, kur\u015funlar isabet etmeyip \u00f6n taraf\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcyor. Zilk\u00eef zar zor de\u011firmene giriyor, \u015e\u00eax Evdireh\u00eem de mevzi al\u0131yor ve onlara silah s\u0131kmaya ba\u015fl\u0131yor. \u00c7at\u0131\u015fma oluyor. Qere El\u00ee, Mus ve iki-\u00fc\u00e7 jandarma o \u00e7at\u0131\u015fmada \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcyorlar.<\/p>\n<p>Devlet zaten bahane ar\u0131yordu.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u2013<strong>M. Tahir<\/strong>: Bir\u015fey s\u00f6yleyebilir miyim?<\/p>\n<p>-Buyur, s\u00f6yle.<\/p>\n<ol>\n<li><strong>Tahir:<\/strong>Daha \u00f6nceleri babam\u0131n ve ba\u015fka ki\u015filerin bana s\u00f6yledi\u011fine g\u00f6re, \u015e\u00eax Evdireh\u00eem o s\u0131rada dam\u0131n \u00fczerinde bulunuyormu\u015f. O evin i\u00e7inde bir dut a\u011fac\u0131 varm\u0131\u015f. Dut a\u011fac\u0131 kurumam\u0131\u015f, tam evin i\u00e7indeymi\u015f, dallar\u0131 dam\u0131n \u00fczerine geliyormu\u015f. Demek ki evi, a\u011fac\u0131n g\u00f6vdesi i\u00e7erde kalacak bi\u00e7imde yapm\u0131\u015flar. \u015e\u00eax Evdireh\u00eem, dam\u0131n \u00fczerinde bu dut a\u011fac\u0131n\u0131n g\u00f6vdesine dayanarak ni\u015fan al\u0131yor, onlara s\u0131k\u0131yor ve k\u00f6y\u00fcn yak\u0131n\u0131nda bir ta\u015f\u0131n arkas\u0131nda mevziye yatm\u0131\u015f olan Qere El\u00ee\u2019yi vurup \u00f6ld\u00fcr\u00fcyor.<a href=\"http:\/\/www.bitlisname.com\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/S1.png\"><br \/>\n<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-3397\" src=\"http:\/\/www.bitlisname.com\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/S1.png\" sizes=\"auto, (max-width: 708px) 100vw, 708px\" srcset=\"http:\/\/www.bitlisname.com\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/S1.png 815w, http:\/\/www.bitlisname.com\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/S1-300x216.png 300w, http:\/\/www.bitlisname.com\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/S1-768x553.png 768w\" alt=\"\" width=\"708\" height=\"510\" \/><\/a><\/li>\n<\/ol>\n<p>Pali\u2019n\u0131n Guma k\u00f6y\u00fcnden Mela \u00cebrah\u00eem vard\u0131, o \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc. Kendisi bana, \u201c\u015e\u00eax Evdireh\u00eem, \u00e7at\u0131\u015fma boyunca dam\u0131n \u00fczerindeki o mevziden ayr\u0131l\u0131p a\u015fa\u011f\u0131 inmedi\u201d demi\u015fti. Mela \u00cebrah\u00eem, \u201cBen yirmi ya\u015flar\u0131ndayd\u0131m, beni al\u0131p beraber g\u00f6t\u00fcrd\u00fc\u201d demi\u015fti.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:\u00a0<\/strong>Ondan sonra 1933\u2019te, devlet \u0130skan Kanunu \u00e7\u0131kard\u0131. Bizim s\u00fcrg\u00fcnden haberimiz yoktu. B\u00fcy\u00fcklerimiz rahatl\u0131kla silahl\u0131 dola\u015f\u0131yorlard\u0131. Babam, amcam \u015e\u00eax Mehd\u00ee, \u015e\u00eax Evdireh\u00eem ve di\u011ferleri Pali\u2019ya ve k\u00f6ye silahl\u0131 gidip geliyorlard\u0131. Yani biz serbesttik. O s\u0131rada Elez\u00eez valisi Cemal Bardak\u00e7\u0131, Pali \u00a0kaykam\u0131na telefon ediyor ve \u201c\u015e\u00eax Tahir ile \u015e\u00eax Mehd\u00ee\u2019yi bana yolla\u201d diyor. \u015e\u00eax Mehd\u00ee, bu i\u015flerde biraz daha hassast\u0131. Babam ona \u201cVali bizi \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yor\u201d deyince, diyor ki \u201cSen git, ben gelmiyorum\u201d. Babam \u201cneden?\u201d diye sorunca. \u015e\u00eax Mehd\u00ee \u201cNiyetleri k\u00f6t\u00fc, ni\u00e7in ikimiz birlikte gidlim?\u201d diyor.<\/p>\n<p>Sonu\u00e7ta babamla \u015e\u00eax Mehd\u00ee, atlara binerek birlikte Elez\u00eez\u2019e, valinin yan\u0131na gidiyorlar. Vali onlara kahve f\u00eelan ikram ediyor ve sohbetten sonra diyor ki: \u201c\u0130stemiyerek s\u00f6yl\u00fcyorum ama bu Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn emridir\u201d. \u015e\u00eax Mehd\u00ee babama, \u201cA\u011fabey sana demedim mi?\u201d<\/p>\n<p>Ondan sonra bizi s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderdiler.<\/p>\n<p>Devlet g\u00fc\u00e7leri bize el at\u0131nca \u015e\u00eax Evdireh\u00eem Efend\u00ee meseleyi anlad\u0131 ve arkada\u015flar\u0131n\u0131 alarak Suriye\u2019ye gitti. Zaten \u015e\u00eax Evdireh\u00eem her zaman da\u011fda silahl\u0131 dola\u015f\u0131yordu ve tetikte idi. \u00c7\u00fcnk\u00fc devlete g\u00fcvenmiyordu. Babamla \u015e\u00eax Mehd\u00ee o zaman k\u00f6yde kal\u0131yorlard\u0131; \u00e7ift\u00e7ilik ve hayvanc\u0131l\u0131kla u\u011fra\u015f\u0131yorlard\u0131, di\u011fer k\u00f6yl\u00fcler gibi olmu\u015flard\u0131 fakat \u015e\u00eax Evdireh\u00eem devlet\u00e7e aranan kanun ka\u00e7aklar\u0131n\u0131 besliyordu. Devlet yetkilileri, \u201cSana k\u00f6y ve arazi verdik, buna ra\u011fmen durmuyorsun\u201d diyorlard\u0131. Fakat o yine arananlar\u0131 besliyordu.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-Elez\u00eez Valisi, S\u00eerin \u00c7at\u0131\u015fmas\u0131\u2019ndan \u00f6nce mi, sonra m\u0131 \u015e\u00eax Tahir ile \u015e\u00eax Mehd\u00ee\u2019yi \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:\u00a0<\/strong>\u015e\u00eax Evdireh\u00eem Amca, o \u00e7at\u0131\u015fmadan sonra teslim olmam\u0131\u015ft\u0131. E\u015f ve \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fc k\u00f6yde kalm\u0131\u015ft\u0131. \u00dc\u00e7 tane e\u015fi vard\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-Sizin baban\u0131z\u0131n ka\u00e7 tane e\u015fi vard\u0131 ve nereliydiler?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:\u00a0<\/strong>Babam\u0131n d\u00f6rt tane e\u015fi vard\u0131, d\u00f6rd\u00fc de s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderildi. En b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc As\u00eeya Xanim, Serd\u00eali \u015e\u00eax Mehemed Efend\u00ee\u2019nin k\u0131z\u0131yd\u0131. \u0130kincisi Am\u00eena Xanim, Dara H\u00eani a\u011falar\u0131ndan birinin k\u0131z\u0131yd\u0131, Kuparl\u0131yd\u0131. Benim annem olan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc yine Serd\u00ealiydi ve Hesen\u00ea Hi\u015fyar\u2019\u0131n amcas\u0131n\u0131n k\u0131z\u0131yd\u0131. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc ise Roticonlu, Der\u00ea Nehal\u0131yd\u0131. -Roticon Dara H\u00ean\u00ee\u2019ye ba\u011fl\u0131d\u0131r.-<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-Bu d\u00f6rt e\u015ften ka\u00e7 karde\u015ftiniz?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:\u00a0<\/strong>Yirmi alt\u0131 karde\u015ftik. Bunlardan on d\u00f6rd\u00fc \u00f6lm\u00fc\u015f, on ikisi sa\u011fd\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-S\u00fcrg\u00fcn esnas\u0131nda ka\u00e7 erkek, ka\u00e7 k\u0131z karde\u015ftiniz?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:\u00a0<\/strong>Biz \u00fc\u00e7 erkek karde\u015ftik: Zilk\u00eef, Necmed\u00een ve ben Fexred\u00een. Ben d\u00f6rt ya\u015f\u0131ndayd\u0131m, Necmed\u00een benden b\u00fcy\u00fckt\u00fc, Zilk\u00eef ise zaten evliydi.<\/p>\n<p>K\u0131zkarde\u015flerim ise Sid\u00eeqe, \u015fimdi \u0130zmir\u2019dedir. Fatma Almanya\u2019dad\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc olan Rabia, Tahsin Ekinci\u2019nin e\u015fidir. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc Feyziye\u2019ydi.<\/p>\n<p>Biz \u00fc\u00e7 erkek ve be\u015f k\u0131zkarde\u015f s\u00fcrg\u00fcn \u00f6ncesinde vard\u0131k. Demek ki bir erkek karde\u015fimiz ile \u00fc\u00e7 k\u0131zkarde\u015fimiz de Trakya\u2019da s\u00fcrg\u00fcnde do\u011fmu\u015flar. Karde\u015fim Bahad\u00een benden k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fc, kalp krizi sonucu \u00f6ld\u00fc.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-Siz kendiniz s\u00fcrg\u00fcn edili\u015finizi hat\u0131rl\u0131yor musunuz?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:\u00a0<\/strong>Hayal meyal hat\u0131rl\u0131yorum. Mersin\u2019i, gemiyi falan hat\u0131rl\u0131yorum.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-S\u00fcrg\u00fcne gidi\u015f g\u00fcnlerinden ba\u015fkaca neleri hat\u0131rl\u0131yorsunuz?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:\u00a0<\/strong>Bizi Xo\u015fmat\u2019tan al\u0131p getirdiklerini hat\u0131rl\u0131yorum. Bizi ve \u015e\u00eax Mehd\u00ee\u2019nin ailesini oradan D\u00eeyarbek\u00eer\u2019e getirdiler. \u015e\u00eax Evdireh\u00eem\u2019in ailesini de P\u00eeran\u2019dan al\u0131p getirdiler ve hepimizi bir binaya yerle\u015ftirdiler. \u015e\u00eax Mehd\u00ee\u2019nin o zaman iki o\u011flu vard\u0131: Husamed\u00een ve H\u00ee\u015fyar.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-Ferat hen\u00fcz do\u011fmam\u0131\u015f m\u0131yd\u0131?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:\u00a0<\/strong>Hay\u0131r, Ferat Trakya\u2019da do\u011fdu.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-\u015e\u00eax Mehd\u00ee\u2019nin ka\u00e7 e\u015fi ve \u00e7ocu\u011fu vard\u0131?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:\u00a0<\/strong>O zaman bir e\u015fi vard\u0131. Di\u011fer e\u015fi Fatma hizmet\u00e7ileriydi, onunla sonra evlendi. O\u011fullar\u0131: Husamed\u00een, H\u00ee\u015fyar, Ehmed ve Ferhat.<\/p>\n<p>Husamed\u00een\u2019i biliyorsun, sonradan P\u00eeran belediye ba\u015fkan\u0131 oldu. H\u00ee\u015fyar ve Ferat \u00f6\u011fretmendiler. H\u00ee\u015fyar, sen P\u00eeran\u2019da iken orda de\u011fil Xulaman\u2019da idi. Ehmed \u015fimdi Mersin\u2019de kal\u0131yor; g\u00f6zlerinden rahats\u0131z.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-Biz yeniden s\u00fcrg\u00fcn konusuna d\u00f6nelim.<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:\u00a0<\/strong>Hepimizi D\u00eeyarbek\u00eer\u2019e getirdiler. \u0130ki ay sonra Elez\u00eez\u2019e geri g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler. Elez\u00eez\u2019den de al\u0131p s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderdiler.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-\u015e\u00eax Evdireh\u00eem\u2019in e\u015flerini de s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderdiler mi?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:<\/strong>Evet, iki e\u015fini, yani Zora ve Med\u00eene Xanim\u0131. Daha \u00f6nce de belirtti\u011fim gibi, onun \u00fc\u00e7 e\u015fi vard\u0131. Med\u00eene P\u00eeranl\u0131yd\u0131. P\u00eeran\u2019da Axan (A\u011falar) diye bilinen ailedendi, bu aileden olan Axa ile Ubeyd\u2019in k\u0131z karde\u015fiydi. Zora Xanim, Pali\u2019ya ba\u011fl\u0131 Meman K\u00f6y\u00fc a\u011falar\u0131ndan birinin k\u0131z\u0131yd\u0131. Zibeyde Xanim da Ku\u00e7uk Efend\u00ee ailesine mensuptu.<\/p>\n<p>Zora Xanim\u2019\u0131 k\u00f6yden al\u0131p P\u00eeran\u2019a, ordan da D\u00eeyarbek\u00eer\u2019e g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015flerdi. \u00c7ok de\u011ferli bir han\u0131md\u0131. Bir y\u00fczba\u015f\u0131 \u201cHaydi\u201d diyor. O \u201cnereye?\u201d diye soruyor. Y\u00fczba\u015f\u0131 \u201cSizi D\u00eeyarbek\u00eer\u2019e g\u00f6t\u00fcrece\u011fiz\u201d diyor. Zora Xanim \u201cTamam, geliyorum\u201d deyince, o da \u201cHaydi \u00f6yleyse\u201d diyor. Bunun \u00fczerine Zora Xanim y\u00fczba\u015f\u0131ya diyor ki: \u201cBeni yayan m\u0131 g\u00f6t\u00fcreceksiniz? Benim kim oldu\u011fumu biliyor musunuz? Ben \u015e\u00eax Evdireh\u00eem\u2019in e\u015fiyim! Ben, \u00e2b\u00e2 ve ecdad\u0131mdan yayan yolculuk etmedim, buradan D\u00eeyarbek\u00eer\u2019e nas\u0131l y\u00fcr\u00fcr\u00fcm?\u201d Sonunda ger\u00e7ekten y\u00fczba\u015f\u0131 onu atl\u0131 olarak g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f.<\/p>\n<ol>\n<li><strong>Tahir:<\/strong>P\u00eeran\u2019da Sabri ad\u0131nda bir subay varm\u0131\u015f. Demek ki by merhametli biriymi\u015f. \u015e\u00eax Se\u00eed Olay\u0131\u2019ndan sonra P\u00eeran merkezinin kontrol\u00fc b\u00fcr s\u00fcre onun elindeymi\u015f. P\u00eeran \u00e7evresinin kontrol\u00fc ise\u00a0<strong>Delu Fikri<\/strong>\u2019nin elindeymi\u015f. Biliyorsun Deli Fikri \u00e7ok zalimmi\u015f. P\u00eeranl\u0131 bir\u00e7ok ya\u015fl\u0131 ki\u015fiden duydum, P\u00eeran\u2019\u0131n yak\u0131lmas\u0131n\u0131 bu Sabri Bey engellemi\u015f. \u201cO olmasayd\u0131 Deli Piran\u2019\u0131 yakard\u0131\u201d diyorlar.<\/li>\n<\/ol>\n<p>Sebri Beg, \u015e\u00eax Evdireh\u00eem\u2019n bu e\u015fini Xiraba\u2019da yakal\u0131yor fakat ata bindiriyor. \u201cBu \u015e\u00eax Evdireh\u00eem\u2019in e\u015fidir, bir bayand\u0131r, yaz\u0131kt\u0131r\u201d diyerek ata bindirip D\u00eeyarbek\u00eer\u2019e getiriyor.<\/p>\n<p>D\u00eeyarbek\u00eer\u2019de onu hapse at\u0131yorlar. K\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck k\u0131z\u0131 da beraberindeymi\u015f. O k\u0131z \u00e7ocu\u011fu D\u00eeyarbek\u00eer\u2019de hapishanede \u00f6l\u00fcyor. D\u00fc\u015f\u00fcn ki o k\u0131z \u00f6l\u00fcyor ama \u00fc\u00e7 g\u00fcn kefenleyip defn etmiyorlar, o \u00e7ocu\u011fun \u00f6l\u00fcs\u00fc \u00fc\u00e7 g\u00fcn annesinin yan\u0131nda hapishanede kal\u0131yor!<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-S\u00fcrg\u00fcne gidi\u015fi anlat\u0131yordunuz.<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:\u00a0<\/strong>Bizi Malatya\u2019ya kadar at arabas\u0131yla filan g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler. Malatya\u2019dan trenle Mersin\u2019e g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler. Mersin\u2019de K\u00fcrt hamallar vard\u0131, bize biraz yard\u0131m ettiler. Meyve ve sebze getirip veriyorlard\u0131; ordaki T\u00fcrkler \u00e7irkin davran\u0131p \u201cBunlar Kemal\u2019in askerlerine kar\u015f\u0131 gelmi\u015f, nas\u0131l bunlara yard\u0131m edersiniz?\u201d diyorlard\u0131.<\/p>\n<p>Mersin\u2019den gemiye bindik. Acayip bir gemiydi. \u015eimdikiler gibi s\u00fcraatli de\u011fildi. \u201cDilenci gemisi\u201d derler; her limanda y\u00fck bindirip indirirler filan. Biz on be\u015f g\u00fcn denizde yolculuk ettik.<\/p>\n<p>H\u00e2l\u00e2 hat\u0131rlarm, gemide bir adam vard\u0131, s\u00fcrekli kusuyordu. Nedenini sordum, \u201cgemi \u00e7arpm\u0131\u015f\u201d dediler.<\/p>\n<p>Velhas\u0131l bizi g\u00f6t\u00fcr\u00fcp Tekirda\u011f\u2019da indirdiler. Orada ailemizi Tekirda\u011f\u2019\u0131n \u015eark\u00f6y, Malkara, Saray ve Hayrabolu il\u00e7elerine da\u011f\u0131tt\u0131lar.<\/p>\n<p>\u015e\u00eax Evdireh\u00eem\u2019in iki e\u015fini, yani Zora ile Medine\u2019yi biribirinden ay\u0131rd\u0131lar. Birisini M\u00fcrefte Nahiyesi\u2019nin merkezine -M\u00fcrefte o zaman \u015eark\u00f6y \u0130l\u00e7esi\u2019ne ba\u011fl\u0131yd\u0131-, di\u011ferini de M\u00fcrefte\u2019ye ba\u011fl\u0131 Kirazl\u0131 K\u00f6y\u00fc\u2019ne s\u00fcrd\u00fcler.<\/p>\n<p>Bizi Malkara \u0130l\u00e7e\u2019nin merkezine verdiler. B\u00fcy\u00fck karde\u015fimiz Zilk\u00eef\u2019i bizden ay\u0131r\u0131p Saray\u2019a yollad\u0131lar. Zilk\u00eef o zaman evliydi. \u00d6nce bizi de bir k\u00f6ye g\u00f6ndermek istemi\u015fler. Babam \u201cBen merkezde kalmak istiyorum\u201d demi\u015f, onlar da raz\u0131 olmu\u015flar. O zamanlar Malkara\u2019n\u0131n n\u00fcfusu be\u015f bin kadard\u0131.<\/p>\n<p>\u015e\u00eax Mehd\u00ee Efend\u00ee\u2019yi de Hayrabolu\u2019ya verdiler. Bizimle onlar aras\u0131nda dokuz saatlik bir yol vard\u0131. Bizden bir y\u0131l sonra, \u015e\u00eax El\u00eerizagili K\u0131rklareli\u2019nin Vize \u0130l\u00e7esi\u2019ne ba\u011fl\u0131 Sergen Nahiyesi\u2019ne getirdiler.<\/p>\n<p>P\u00eeran\u2019dan \u015e\u00eax Evdireh\u00eem\u2019in bald\u0131z\u0131 Emine, onun beyi Mehmed \u00c7awi\u015f ve \u015e\u00eax Evdireh\u00eem\u2019in kay\u0131nbiraderi Sefer Axa\u2019y\u0131 da s\u00fcrg\u00fcn edip Trakya\u2019ya getirdiler.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-Hangi Sefer Axa? Sefer\u00ea Qudoy Amca m\u0131?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:\u00a0<\/strong>Evet, Sefer\u00ea Qudoy. Axa ve Ubeyd adl\u0131 iki karde\u015fi \u015fehit d\u00fc\u015fen Sefer\u00ea Qudoy.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-Malkara\u2019da kald\u0131\u011f\u0131n\u0131z evi hat\u0131rl\u0131yor musunuz?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:\u00a0<\/strong>\u0130yi hat\u0131rl\u0131yorum. \u0130ki katl\u0131 bir evdi. Herhalde Ermenilerin eviydi. Ermenileri \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015flerdi, evleri hep bo\u015ftu. \u00c7at\u0131s\u0131 tahtadan bir evdi. Tahtalar\u0131 siyahla\u015fm\u0131\u015ft\u0131, \u00e7ok eski bir evdi. Pencereleri cams\u0131zd\u0131. Bir zamanlar okul olarak da kullan\u0131lm\u0131\u015f.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-O zaman T\u00fcrk\u00e7e biliyor muydunuz?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:\u00a0<\/strong>Hay\u0131r, hay\u0131r, T\u00fcrk\u00e7e ne gezer! Biz Xo\u015fmat\u2019tan gitmi\u015ftik. Xo\u015fmat\u2019ta K\u0131rdk\u00ee (Zazaca) konu\u015furduk. Annem Kurmancd\u0131, evde Kurmanc\u00ee (Kurmancca), d\u0131\u015farda ise K\u0131rdk\u00ee konu\u015furduk. Evde de baz\u0131 bac\u0131lar\u0131mla K\u0131rdk\u00ee, baz\u0131lar\u0131yla Kurmanc\u00ee konu\u015furdum.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-Ni\u00e7in b\u00f6yleydi?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:\u00a0<\/strong>Baz\u0131lar\u0131n\u0131n annesi Kurmanc baz\u0131lar\u0131n\u0131nki ise K\u0131rdd\u0131r (Zazad\u0131r).<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-T\u00fcrk\u00e7e bilmeyi\u015finizden dolay\u0131 orada g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7ektiniz mi?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:\u00a0<\/strong>Dur onu s\u00f6yliyeyim. Daha oraya yeti\u015fir yeti\u015fmez T\u00fcrkler, \u201cK\u00fcrt! K\u00fcrt!\u201d demeye, \u201cAtat\u00fcrk\u2019e kar\u015f\u0131 gelen K\u00fcrtler geldi\u201d demeye ba\u015flad\u0131lar. Bizi kovalarlard\u0131. Hani affedersin insan nas\u0131l k\u00f6pe\u011fe ta\u015f atarsa aynen \u00f6yle! \u0130ntibak edinceye kadar \u00e7ok eziyet \u00e7ektik.<\/p>\n<p>K\u0131\u015f\u0131n o evde peri\u015fan olduk. Babam gitti \u00e7iri\u015f, ka\u011f\u0131t ve mukavva buldu getirdi; onlarla pencereleri s\u0131k\u0131ca kapad\u0131. O k\u0131\u015f so\u011fuktan, affedersin k\u00fc\u00e7\u00fck aptesimizi tutam\u0131yorduk Bahar gelince babam \u201cArt\u0131k bu evde kalm\u0131yaca\u011f\u0131m\u201d dedi.<\/p>\n<p>-S\u00fcrg\u00fcnden \u00f6nce k\u00f6yde durumunuz iyi miydi?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:<\/strong>\u0130yiydi, \u00c7ift\u00e7ilik ve hayvanc\u0131l\u0131k yap\u0131yorduk. Ge\u00e7imimiz \u00e7ok iyiydi. S\u00fcrg\u00fcnde birden o k\u00f6t\u00fc duruma d\u00fc\u015ft\u00fck. Babam H\u00eani\u2019nin Serd\u00easinde ya\u015farken tapulu arazisi vard\u0131. O tapular\u0131 beraberinde getirip hep muhafaza etti. S\u00fcrg\u00fcnde onlar\u0131 g\u00f6sterip \u201cBak\u0131n ben \u00fclkemde mal m\u00fclk sahibiyim\u201d diyordu. Yani bize s\u00fcrg\u00fcnde verdikleri bedelsiz de\u011fildi.<\/p>\n<p>S\u00fcrg\u00fcn edildi\u011fimizde babam\u0131n y\u00fcz-y\u00fczelli alt\u0131n\u0131 vard\u0131. Y\u0131lda yakla\u015f\u0131k olarak on tanesini bozdurup, tah\u0131l filan sat\u0131n al\u0131rd\u0131, ge\u00e7inirdik.<\/p>\n<p>Babam ba\u015fka bir ev kiralad\u0131, o ilk evden \u00e7\u0131kt\u0131k. Boxuz ad\u0131nda bir Ermeni\u2019ye kom\u015fu olduk.<\/p>\n<p>Serkis ad\u0131nda Ermeni bir doktor vard\u0131. \u00c7ok iyi bir insand\u0131. Bize \u00e7ok iyilikleri dokundu. B\u00fct\u00fcn hastalar\u0131m\u0131z\u0131 tedavi ederdi.<\/p>\n<p>Yeni evimiz d\u00f6rt odal\u0131yd\u0131. Her odada babam\u0131n bir e\u015fi kal\u0131yordu. Ev sahibesi ihtiyar bir han\u0131md\u0131. \u0130kide bir, \u201cNedir bu, lank lank kap\u0131lar\u0131 vuruyon, bizi rahats\u0131z ediyon!\u201d derdi.<\/p>\n<p>O k\u0131\u015f\u0131 o evde ge\u00e7irdik; sonra babam ba\u015fka bir ev buldu. Bu ev eski fakat \u00e7ok g\u00fczeldi. Yeni kurulmu\u015f bir mahallede idi. Bah\u00e7esi de vard\u0131. \u00dc\u00e7 katl\u0131yd\u0131 ve b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc ah\u015fapt\u0131, \u00e7ok az bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc de ta\u015ftan yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. S\u00fcrg\u00fcndeki \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc evimizdi. Bahar gelince, babam o evi y\u0131k\u0131p yeniden yapt\u0131; evi g\u00fczelle\u015fti. On iki y\u0131l o evde kald\u0131k.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-Orada m\u0131 okula ba\u015flad\u0131n\u0131z?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:<\/strong>Okul okumad\u0131k ki! Orada hi\u00e7birimiz okula gitmedik.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-Ni\u00e7\u0131n? Okul mu yoktu yoksa siz mi gitmediniz?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:<\/strong>Okul vard\u0131. Babam k\u0131zm\u0131\u015ft\u0131, \u201cKemal\u2019in mektebine g\u00f6ndermiyece\u011fim\u201d diye inat etti. Evde okuduk. Babam bize ders veriyordu. Hem Arap\u00e7a, hem T\u00fcrk\u00e7e. T\u00fcrk\u00e7eyi \u00e7abuk \u00f6\u011frendik. Ben, hem babamdan hem de sokakta yaz\u0131 yazmay\u0131 \u00f6\u011frendim.<\/p>\n<p>Babam evde T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fmam\u0131za m\u00fcsaade etmezdi. Direktif verirdi, \u201cD\u0131\u015farda ne kadar T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fursan\u0131z konu\u015fun, serbestsiniz, fakat evde kendi dilinizi konu\u015fun\u201d derdi. Yoksa dilimizi unuturuz. Evin i\u00e7inde tek kelime de T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fursan\u0131z kabul etmem!\u201d<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-Ne zamana kadar orada s\u00fcrg\u00fcnde kald\u0131n\u0131z?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:<\/strong>1933\u2019te gittik, 1947\u2019de af \u00e7\u0131kt\u0131, \u00fclkeye geri d\u00f6nd\u00fck. Yani on d\u00f6rt y\u0131l yedi ay s\u00fcrg\u00fcnde kald\u0131k.<\/p>\n<p>Af \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 zaman, ben burdayd\u0131m. Aftan \u00f6nce, Haziranda ay\u0131nda ka\u00e7ak olarak \u00fclkeye gelmi\u015ftim.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-Nas\u0131l geldiniz?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:<\/strong>Ka\u00e7t\u0131m, geldim.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-Trenle mi geldiniz?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:\u00a0<\/strong>Evet, trenle.<\/p>\n<p>Asl\u0131nda ben iki defa ka\u00e7t\u0131m. 1945\u2019te annemi getirip \u00c7\u00earm\u00fbg Kapl\u0131cas\u0131\u2019na g\u00f6t\u00fcrd\u00fcm.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-D\u00eeyarbek\u00eer\u2019in \u00c7\u00earm\u00fbg\u2019u mu?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:<\/strong>Evet. Hen\u00fcz on be\u015f ya\u015f\u0131ndayd\u0131m. A\u00e7\u0131kg\u00f6zd\u00fcm. Babam kabiliyetli oldu\u011fumu anlad\u0131. Biz orada zor ge\u00e7iniyoruz, burada dost ve ahbaplar biraz yard\u0131m ediyorlar filan. 1946\u2019da tekrar geldim.<\/p>\n<p>burada bir olay anlatay\u0131m. Malkara\u2019da bir Domuzcu Ahmet Efendi vard\u0131. Onun bir o\u011flu vard\u0131, ad\u0131 \u015fimdi akl\u0131ma gelmiyor; bizi \u00e7ok severdi. Temiz bir \u00e7ocuktu. Bir de Qadoy Ela ad\u0131nda D\u00earik\u2019ten [D\u00earika \u00c7iyay\u00ea Maz\u00ee\u2019den] biri vard\u0131. Evdirehman, Kemal ve Bedirxan ad\u0131nda \u00fc\u00e7 o\u011flu vard\u0131. Onlar\u0131n bir karde\u015fleri sonralar\u0131 D\u00earik\u2019te belediye ba\u015fkan\u0131 oldu, birka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce \u00f6ld\u00fc. Soyadlar\u0131 Mercan\u2019d\u0131r. Bu D\u00earikliler de s\u00fcrg\u00fcn olarak Malkara\u2019ya gelmi\u015flerdi. \u00c7ok cesurdular. Zaten onlar oraya ula\u015f\u0131nca biz kurtulduk. Bizim hamimiz oldular. Bir g\u00fcn D\u00earikli Kemal, Domuzcu Ehmed\u2019in bu o\u011flunu d\u00f6vd\u00fc. Ondan para istemi\u015f, vermeyince d\u00f6vm\u00fc\u015ft\u00fc. Evdirehman m\u00fclayimdi fakat di\u011fer iki karde\u015ften orada herkes korkard\u0131. Malkara\u2019da onlar nara at\u0131p ba\u011f\u0131r\u0131nca, ba\u015f\u00e7avu\u015f da korkudan sesini \u00e7\u0131karamazd\u0131. \u201cB\u00fct\u00fcn Malkaral\u0131lar\u0131n anas\u0131n\u0131 s\u2026\u201d diye k\u00fcfrederlerdi. Sinema il\u00e7eye yeni gelmi\u015fti. Bir g\u00fcn ben ve Domuzcu Ahmet Efendi\u2019nin o\u011flu sinemada film izliyoruz. Film de Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn seyahati ile ilgili. Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn D\u00eeyarbek\u00eer ziyareti filan. Atat\u00fcrk Maden\u2019e D\u00eeyarbek\u00eer\u2019e filan gitmi\u015f; filmde oralar g\u00f6steriliyor. \u201cYak\u0131nda oraya gidece\u011fim\u201d dedim. Bo\u015f bulunup \u00f6yle dedim. Ger\u00e7ekten de iki-\u00fc\u00e7 g\u00fcn sonra gidece\u011fim. \u201cGidersen seni \u015fikayet ederim\u201d dedi. Ni\u00e7in o s\u00f6z\u00fc s\u00f6yledim, ke\u015fke s\u00f6ylemeseydim diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Ona k\u0131zd\u0131m, g\u00fczel bir park vard\u0131, gidip orada yaln\u0131z ba\u015f\u0131ma oturdum. Bakt\u0131m o da arkada\u015flar\u0131yla gelip biraz \u00f6tede bir yere oturdu. Dedi ki: \u201cAk\u015fam bir \u015fey s\u00f6ylemi\u015ftim. Sak\u0131n ciddiye alm\u0131yas\u0131n. Gidip gitmeyece\u011fin beni ne ilgilendirir\u201d.<\/p>\n<p>\u0130tiraf etmek gerekir ki o il\u00e7enin halk\u0131 \u00e7ok iyiydi. \u00d6nceleri biraz k\u00f6t\u00fcl\u00fck yapt\u0131lar fakat sonra babam\u0131n bilgili bir insan oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcnce bize \u00e7ok iyi davrand\u0131lar. Babam aftan sonra \u00fclkeye d\u00f6n\u00fcnce, belediye reisi ile halktan 400-500 ki\u015fi ortak imzal\u0131 telgraflar g\u00f6ndererek \u201cSeni bu kaza istiyor. Bo\u015flukta kald\u0131k, gel buraya\u201d dediler. Babam onlara g\u00f6nderdi\u011fi cevapta \u201c\u00c7ok te\u015fekk\u00fcr ederim, buras\u0131 memleketim, oraya gelmiyece\u011fim\u201d dedi. Orada, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda babam g\u00fcn\u00fc g\u00fcn\u00fcne sava\u015f\u0131 takip eder, onlara haberleri aktar\u0131r, yorumlarda bulunurdu. Radyo ve gazeteleri babamd\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-\u015e\u00eax Mehd\u00ee Efend\u00eegili Hayrabolu\u2019ya s\u00fcrg\u00fcn ettiklerini s\u00f6ylemi\u015ftiniz. Onlarla g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcr m\u00fcyd\u00fcn\u00fcz?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:<\/strong>Biz de eziyet \u00e7ektik ama \u015e\u00eax Mehd\u00ee daha \u00e7ok eziyet \u00e7ekti, \u00e7ok peri\u015fan oldu. Biz yine \u00e7al\u0131\u015f\u0131p ge\u00e7iniyorduk. Ama o daha yoksuldu. \u00c7al\u0131\u015facak kimsesi yoktu. B\u00fcy\u00fck o\u011flu Husamed\u00een askere gitmi\u015fti.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-Siz ne i\u015f yap\u0131yordunuz?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:<\/strong>Gazete bayili\u011fi yap\u0131yorduk. Babam bir g\u00fcn \u0130stanbul\u2019a gidiyor. Orada Cemal Bardak\u00e7\u0131\u2019y\u0131 g\u00f6r\u00fcyor. Daha \u00f6nce de sana bahsetmi\u015ftim, Cemal Bardak\u00e7\u0131 s\u00fcrg\u00fcn eildi\u011fimiz esnada Elez\u00eez valisiydi. Sonra emekli olup \u0130stanbul\u2019a yerle\u015fmi\u015fti. Orada \u201cBabacan\u201d ad\u0131nda haftal\u0131k bir gazete yay\u0131ml\u0131yordu. Kendisi ayn\u0131 zamanda gazetenin ba\u015fyazar\u0131yd\u0131 da. Babam \u0130stanbul\u2019da onu g\u00f6r\u00fcyor ve \u201cBizi s\u00fcrg\u00fcn ettin, ge\u00e7imimizi sa\u011fl\u0131yam\u0131yoruz\u201d diyor. O da \u201cSize gazetemi yollayay\u0131m, orada sat\u0131n, ka\u00e7 tane sat\u0131l\u0131rsa ona g\u00f6re \u00fccretinizi \u00f6deriz\u201d diyor.<\/p>\n<p>Malkara halk\u0131 \u00e7o\u011funlukla K\u00f6ro\u011flu gazetesini okurdu. K\u00f6ro\u011flu da haftal\u0131kt\u0131. Bize y\u00fcz tane \u201cBabacan\u201d gelirdi, ben satard\u0131m. Bu i\u015fin maddi olarak bize faydas\u0131 oldu.<\/p>\n<p>Malkaral\u0131lar \u201cYahu K\u00f6ro\u011flu getirip sat\u201d derlerdi fakat biz \u201cBabacan\u201d satard\u0131k. \u00c7ocuklar \u201cBabacan\u2019\u0131, kim \u00f6ld\u00fcrd\u00fc o s\u0131\u00e7an\u0131?\u201d derlerdi.<\/p>\n<p>G\u00fcnl\u00fck gazeteleri de getirirdik: Cumhuriyet, Son Posta, Vakit\u2026 Onlar\u0131 da satard\u0131k.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-Bize \u015e\u00eax Mehd\u00ee\u2019den bahsediyordunuz, isterseniz devam edelim.<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:<\/strong>Haa, \u015e\u00eax Mehd\u00ee Amca\u2019dan bahsediyorduk. Bir g\u00fcn babam \u201cGidip Mehd\u00ee\u2019yi g\u00f6relim\u201d dedi. O zaman bir e\u015fe\u011fimiz vard\u0131. Babam e\u015fe\u011fe bindi, ben de yaya; gittik. San\u0131r\u0131m Hayrabolu bize 45-50 kilometrelik uzakl\u0131ktayd\u0131. O zaman araba yoktu. Ne Hayrabolu\u2019ya, ne Uzunk\u00f6pr\u00fc\u2019ye ne de \u015eark\u00f6y\u2019e araba yoktu. At arabas\u0131yla veya hayvanla gidilirdi.<\/p>\n<p>\u015e\u00eax Mehd\u00ee Amca\u2019n\u0131n evine gidip orada yakla\u015f\u0131k olarak on g\u00fcn kald\u0131k. Bir g\u00fcn, nas\u0131l oldu hat\u0131rlam\u0131yorum, \u015e\u00eax Mehd\u00ee\u2019nin o\u011flu H\u00ee\u015fyar T\u00fcrk\u00e7e bir \u015feyler s\u00f6yledi. Bunun \u00fczerine \u015e\u00eax Mehd\u00ee g\u00f6zl\u00fcklerini tak\u0131p bana \u201cDuydun mu? H\u00ee\u015fyar T\u00fcrk\u00e7e konu\u015ftu!\u201d dedi. H\u00ee\u015fyar\u2019a \u201cT\u00fcrk\u00e7e konu\u015fman\u0131n cezas\u0131n\u0131n oldu\u011funu bilmiyor musun? Bir saat tek ayak \u00fczerinde duracaks\u0131n. Yar\u0131m saat sa\u011f, yar\u0131m saat sol ayak \u00fczerinde\u201d dedi. Benim elime de ufak bir \u00e7ubuk verip \u201cSen de ba\u015f\u0131nda bekleyeceksin, aya\u011f\u0131 yere de\u011fmeyecek! Parmaklar\u0131 yere de\u011ferse bu \u00e7ubukla vuracaks\u0131n!\u201d Beni \u201cinfaz memuru\u201d yapt\u0131! H\u00ee\u015fyar mecburen tek ayak \u00fczerinde durmaya ba\u015flad\u0131. Mehd\u00ee amcam \u00e7ok sinirliydi, k\u0131zd\u0131\u011f\u0131 zaman kimse korkusundan sesini \u00e7\u0131karamazd\u0131.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.bitlisname.com\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/S2.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-3398\" src=\"http:\/\/www.bitlisname.com\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/S2.png\" sizes=\"auto, (max-width: 661px) 100vw, 661px\" srcset=\"http:\/\/www.bitlisname.com\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/S2.png 855w, http:\/\/www.bitlisname.com\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/S2-300x217.png 300w, http:\/\/www.bitlisname.com\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/S2-768x556.png 768w\" alt=\"\" width=\"661\" height=\"479\" \/><\/a><\/p>\n<p>O kar\u015f\u0131da gazetesini okuyordu. Ben ka\u00e7 defa vurdum, sonunda Mehd\u00ee Amca bakt\u0131 ve \u201cBu defa seni af ediyorum ama bir daha olmayacak!\u201d<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u015e\u00eax Mehd\u00ee Amca \u00e7ok gazete okurdu. Paras\u0131 olsun olmas\u0131n mutlaka g\u00fcnl\u00fck gazete okurdu. Benim babam onun kadar okumazd\u0131.<\/p>\n<p>Bir s\u00fcre \u015eark\u00f6y\u2019e gittik. Babam bizi yollad\u0131. \u015e\u00eax Zilk\u00eefgil daha bir peri\u015fand\u0131lar. \u00c7ift\u00e7iydiler.<\/p>\n<p>-1946\u2019da ikinci defa devlet y\u00f6neticilerinin bilgisi d\u0131\u015f\u0131nda Malkara\u2019dan \u00fclkeye d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz\u00fc s\u00f6ylemi\u015ftiniz. Demin bahsedecekken, yar\u0131m kald\u0131. \u0130streseniz o d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcz\u00fc anlat\u0131n\u0131z.<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:\u00a0<\/strong>Trenle D\u00eeyarbek\u00eer\u2019e geldim. Trende \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7ekerdik, \u00e7\u00fcnk\u00fc trenle asker sevkiyat\u0131 da yapl\u0131yordu, i\u00e7inde bo\u015f yer olmazd\u0131. Tren yolculu\u011fum \u00fc\u00e7 g\u00fcn \u00fc\u00e7 gece s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc. \u00c7ok yorgun d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcm. D\u00eeyarbek\u00eer\u2019e var\u0131nca \u00c7ar\u015fiyo Ve\u015fate\u2019de bir kahvehaneye gittim. Bir \u00e7ay i\u00e7ip s\u0131rt\u0131m\u0131 duvara dayad\u0131m; uyumu\u015fum. Biliyorsun D\u00eeyarbek\u00eerliler biraz kaba olurlar; biri gelip \u201cQax [kalk] ulan buras\u0131 ot\u00eal mi? Git ot\u00eale!\u201d dedi. Hasan Pa\u015fa Han\u0131\u2019na gittim, iki lira \u00f6deyerek bir gece orada yatt\u0131m.<\/p>\n<p>O han\u0131n g\u00f6zleri birer otel odas\u0131 gibiydiler. Zaten otel pek yoktu. Bal\u0131k\u00e7\u0131larba\u015f\u0131\u2019ndaki \u00c7i\u00e7ek Palas en l\u00fcks oteldi. Onun bulundu\u011fu yerde \u015fimdi Vak\u0131fbank\u2019\u0131 in\u015fa etmi\u015fler.<\/p>\n<p>\u0130kinci g\u00fcn garaja gittim. Garaj Da\u011f Kap\u0131s\u0131\u2019ndayd\u0131, a\u011fabeyin H\u00fcseyin\u2019in b\u00fcrosuna yak\u0131nd\u0131. Garajda Lic\u00eali Mehmet D\u00fcndar\u2019\u0131n karde\u015fi vard\u0131. Pek milliyet\u00e7i biriydi. Orada beni H\u00eani\u2019ye kadar g\u00f6t\u00fcrmeleri i\u00e7in be\u015f lira \u00f6dedim. H\u00eani\u2019ye, day\u0131lar\u0131m\u0131n evine gidece\u011fim.<\/p>\n<p>Arabaya binip gittim ama H\u00eani\u2019nin i\u00e7ine girmek istemedim. O zamanki k\u0131yafetim biraz bat\u0131 tipiydi; jandarmalar g\u00f6rseler bu neyin nesidir diye \u015f\u00fcphelenebilrlerdi. H\u00eani\u2019nin Cumay\u00eeg K\u00f6y\u00fc\u2019n\u00fcn a\u015fa\u011f\u0131s\u0131nda indim. Teyzemin bir k\u0131z\u0131 Cumay\u00eeg\u2019de evliydi, ad\u0131 Fatma \u2013Allah rahmet eylesin-. Onun evine gittim.<\/p>\n<p>Art\u0131k k\u0131sa keseyim. Be\u015f-alt\u0131 ay \u00fclkede kald\u0131m. Dara H\u00ean\u00ee\u2019ye, Solaxan\u2019a, Varto\u2019ya kadar gittim. Oralarda bize yard\u0131m eden dostlar vard\u0131, onlar\u0131n yan\u0131na gittim. Bu arada iki yerde ihbar edildim:<\/p>\n<p>Lic\u00ea belediye ba\u015fkan\u0131 Ebdulhem\u00eed\u2019in Qasim \u00c7awu\u015f ad\u0131nda bir karde\u015fi vard\u0131, bizim k\u00f6yden evliydi. Bizim k\u00f6yde kal\u0131yordu. Soyadlar\u0131 Tekin\u2019dir. Karde\u015fine \u201c\u015e\u00eax Tahir\u2019in o\u011flu gelmi\u015f buralarda dola\u015f\u0131yor\u201d. O da kaymakama haber g\u00f6nderip \u201c\u015e\u00eax Tahirin o\u011flu s\u00fcrg\u00fcn yerinden gelmi\u015f, burda para topluyor\u201d diyor. Bunun \u00fczerine bayram gecesi, bir \u00e7avu\u015f ile iki jandarma k\u00f6ye geldiler. Ben \u015f\u00fcphelendim ve o gece k\u00f6yde kalmay\u0131p Gomey Saxata\u2019ya gittim. Saxata, Lic\u00ea\u2019nin bir mezras\u0131 olup Serdi\u2019n\u0131n a\u015fa\u011f\u0131s\u0131nda ve D\u00earqam K\u00f6y\u00fc\u2019ne yak\u0131nd\u0131r. Serdi\u2019de arazimiz vard\u0131. Gomey Saxata da bizimdi. Oradaki arazimizi gizlice icara vermi\u015ftik. \u0130cara verdi\u011fimiz arazinin gelirini toplamak istiyorum. Orada, aslen Ermeni olup sonra M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131 kabul etmi\u015f olan bir adam vard\u0131. Bir kahya gibi babam\u0131n mal ve m\u00fclk\u00fcn\u00fc y\u00f6netiyordu.<\/p>\n<p>Mih\u00ea Mahmud\u00ee\u2019nin evine gittim. Mih\u00ea Mahmud\u00ee \u00e7ift\u00e7iydi. Ordayken teyzemin o\u011flu Sid\u00eek geldi. Pe\u015fimden gelmi\u015f. A\u011flamakl\u0131 bir \u015fekilde dedi ki: \u201cSeni \u015fikayet etmi\u015fler, jandarmalar babam\u0131 al\u0131p g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler. Sak\u0131n k\u00f6ye gelmeyesin!\u201d<\/p>\n<p>\u015eafak vakti uyand\u0131m. Bayram g\u00fcn\u00fc, herkes bayram\u0131 kutluyor; ben yolday\u0131m.<\/p>\n<p>Comela\u2019ya gittim. K\u00fcrtl\u00fck i\u015fte. Sofra kurmu\u015flar. Penderuti (penduriti) gibi en g\u00fczel yemeklerini ortaya koymu\u015flar, fakat bo\u011faz\u0131mdan ge\u00e7miyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc bayram keyfim bozulmu\u015f, yaln\u0131z ba\u015f\u0131ma yabanda dola\u015f\u0131yorum.<\/p>\n<p>Comela\u2019n\u0131n muhtar\u0131 Hec\u00ee Em\u00een, babayi\u011fit birisiydi; elleri kocamand\u0131, iriyar\u0131yd\u0131. Hec\u00ee Em\u00een kaymakam ile y\u00fczba\u015f\u0131n\u0131n k\u00f6ye geleceklerini s\u00f6ylediklerini belirtti. Asl\u0131nda onlar ba\u015fka bir nedenle k\u00f6ye gelecekler. Fakat devlet g\u00f6revlilerinden s\u00f6z a\u00e7\u0131l\u0131nca, ben \u201cArt\u0131k bu k\u00f6yde kalmayca\u011f\u0131m\u201d dedim. Biraz yemek yiyip yola koyuldum.<\/p>\n<p>Lic\u00ea\u2019nin Xana Kela K\u00f6y\u00fc\u2019ne gittim. Sonra, yine Lic\u00ea\u2019nin bir k\u00f6y\u00fc olan Marke\u2019ye gittim. Marke, adeta s\u0131n\u0131r\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndayd\u0131. K\u00fcrdistan\u2019\u0131n ba\u015fka bir \u015fehriymi\u015f gibi. Markeliler cesurdular, orada fesatl\u0131k yoktu; bizi \u00e7ok severlerdi. Muhtarlar\u0131 da iyi bir insand\u0131.<\/p>\n<p>Marke\u2019den Bot\u00eeyan\u2019a, Mistan\u2019a, Murtezan\u2019a gittim. Bu \u00fc\u00e7 k\u00f6y halk\u0131 eskiden beri a\u015firet mensubuydu, bize \u00e7ok ba\u011fl\u0131yd\u0131lar.<\/p>\n<p>Emer Axa\u2019n\u0131n (Em\u00ea Faroy\u2019un) Kaxk\u00eeg ad\u0131ndaki k\u00f6y\u00fcn\u00fcn yukar\u0131s\u0131nda Remware var. Remware Ehm\u00ea Hus\u00ee\u2019nin k\u00f6y\u00fcd\u00fcr. \u015e\u00eax Se\u00eed Olay\u0131\u2019ndan sonra, aranan ki\u015filer da\u011flardayd\u0131lar. Ehm\u00ea Hus\u00ee de aran\u0131yordu. Pi\u015far\u00ee ailesindendi. Teslim olmuyordu. Devlet k\u00f6yl\u00fcleri s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131yor, k\u0131smen parayla k\u0131smen de zorlayarak. Velhas\u0131l k\u00f6yl\u00fcler \u201cEhm\u00ea Hus\u00ee\u2019yi \u00f6ld\u00fcrmeden [devletin elinden] kurtulamay\u0131z\u201d diyorlar ve S\u00eewaney\u2019de onu yakalamak i\u00e7in sald\u0131r\u0131yorlar. O da teslim olmuyor ve \u201cal\u0131n size!\u201d deyip silahla kar\u015f\u0131l\u0131k veriyor. Ehm, k\u00f6yl\u00fclerden on bir ki\u015fi \u00f6ld\u00fcrd\u00fckten sonra ancak \u00f6ld\u00fcr\u00fclebildi. \u00d6ld\u00fcrd\u00fcklerinin \u00e7o\u011fu da akarabalar\u0131yd\u0131. Derlerdi ki, \u00e7avu\u015f \u00f6l\u00fcs\u00fcn\u00fcn \u00fczerine gitmi\u015f ve \u201c\u0130nsan b\u00f6yle bir yi\u011fidi \u00f6ld\u00fcr\u00fcr ama bu kadar delik de\u015fik etmez!\u201d demi\u015f.<\/p>\n<p>Ben Remware\u2019ye, Mela Sel\u00ea Wis\u00ee\u2019nin evine gittim. K\u00f6y katibinin e\u015fi Xemse \u00e7\u0131k\u0131p geldi. Xemse Markeliydi. Arap as\u0131ll\u0131 olan kocas\u0131 Siirt\u2019den Solon\u2019a (Tuzla\u2019ya) atanm\u0131\u015f. \u00cenhisar yani Tekel, Marke\u2019de tuz \u00fcretiyor; onu oraya memur olarak atam\u0131\u015f. Xemse, imama \u201cMela, bu \u00e7ocuk nereli?\u201d diye sordu. O da \u201c\u015e\u00eax Tahir Efend\u00ee\u2019nin o\u011fludur\u201d dedi. Xemse, bana da \u201c\u015e\u00eax Tahir\u2019in hangi kar\u0131s\u0131n\u0131n o\u011flusun?\u201d diye sordu. \u201cGul\u00ee\u2019nin o\u011fluyum\u201d dedim. \u201cDeme be! Gul\u00ee ile ka\u00e7ak olarak g\u00fcmelerde birlikte \u00e7ok kald\u0131k\u201d dedi. Me\u011fer annemle birlikte kanun ka\u00e7a\u011f\u0131 hayat\u0131 ya\u015fam\u0131\u015flar. Xemse eve gidiyor ve demek ki kocas\u0131na \u201c\u015e\u00eax Tahir\u2019in o\u011flu oradayd\u0131\u201d diyor.<\/p>\n<p>\u0130kinci \u015fikayet orada oldu. Bizi sevmeyen Xemse\u2019nin kocas\u0131 gidip \u015fikayet ediyor.<\/p>\n<p>Bir-iki g\u00fcn sonra \u015eiqa Tuti\u2019de, muhtar Ehmed\u2019in evinin salondayd\u0131m. -Bu muhtar\u0131n o\u011fullar\u0131ndan Bayram Y\u0131lmaz \u015fimdi D\u00eeyarbek\u00eer\u2019de ORYIL adl\u0131 petrol istasyonunun sahibidir.- Muhtar\u2019\u0131n o\u011flu Mehmud geldi ve \u201cBiliyor musun jandarmalar senin i\u00e7in gelmi\u015fler, a\u015fa\u011f\u0131dalar\u201d dedi. Ben biraz endi\u015felendim fakat jandarmalar Mistan\u2019a do\u011fru gittiler. Jandarmalar gittikten sonra Ehmed d\u00f6n\u00fcp o\u011fluna dedi ki: \u201cMehmud, ni\u00e7in \u015e\u00eax\u2019e jandarmalar senin i\u00e7in gelmi\u015f deyip onu korkuttun?\u201d Bana da \u201cBaban\u0131 bu da\u011fda d\u00f6rt y\u0131l koruduk\u201d dedi.<\/p>\n<p>Ger\u00e7ekten de \u015e\u00eax Mehd\u00ee Amca ile \u015e\u00eax El\u00eeriza Efend\u00ee gittiklerinde babam burada kald\u0131. D\u00f6rt y\u0131l gerilla sava\u015f\u0131 verir gibi o da\u011flarda ya\u015fad\u0131. Onlar\u0131n komutan\u0131 babamd\u0131 fakat vurucu g\u00fc\u00e7 \u00e7oktu. Emer Axay Faro, Em\u00een\u00ea Mik\u00ee, Mehme El\u00ee Cewah\u00eer gibi. B\u00fct\u00fcn bunlar \u00e7ok de\u011ferli insanlard\u0131. Sonradan devlet t\u00fcm\u00fcn\u00fcn ba\u015f\u0131n\u0131 kesti.<\/p>\n<p>Jandarmalar\u0131n gidi\u015finden sonra, \u201cben art\u0131k gidiyorum\u201d dedim. Ehmed \u201cYoksa korktu\u011fun i\u00e7in mi gidiyorsun?\u201d dedi. \u201cHay\u0131r, hay\u0131r, zaten i\u015fim bitti, ondan gidiyorum\u201d. O\u011flunu yan\u0131ma katt\u0131, Ulyan K\u00f6y\u00fc\u2019ne gittim. Ulyan, Yexk\u00eeg A\u015fireti\u2019nin k\u00f6y\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-\u015e\u00eax Mehd\u00eegilin yan\u0131na gitti\u011finizi s\u00f6ylemi\u015ftiniz. \u015e\u00eax Mehd\u00eegil, \u015e\u00eax Evdireh\u00eemgil ve di\u011fer arkabalar\u0131n\u0131zla kolayca g\u00f6r\u00fc\u015febiliyor muydunuz? \u0130stedi\u011finiz zaman g\u00f6r\u00fc\u015fmenize m\u00fcsaade ediyorlar m\u0131yd\u0131 yoksa yasak m\u0131yd\u0131?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:<\/strong>\u00d6nceleri biraz g\u00fc\u00e7t\u00fc. Sonra babam kaymakamdan izin isterdi, o da verirdi. Babam\u0131n izin almas\u0131 gerekirdi fakat biz \u00e7ocuklar izinsiz de giderdik.<\/p>\n<p>Babam bir g\u00fcn kendi kendine \u201cben burda durmayaca\u011f\u0131m\u201d diye karar verir. D\u00f6rt e\u015fi ile sekiz \u00e7ocu\u011funu orada b\u0131rak\u0131p ka\u00e7ar. Ka\u00e7madan \u00f6nce eve birka\u00e7 alt\u0131n b\u0131rak\u0131r, \u201cbunlarla idare edin, ben Suriye\u2019ye, \u015e\u00eax Evdireh\u00eem\u2019in yan\u0131na gidiyorum\u201d der.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-Hangi y\u0131l b\u00f6yle yapm\u0131\u015f?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:<\/strong>\u0130yi bilmiyorum, tahminen 1935\u2019te filan.<\/p>\n<p>Biz \u00e7ocuklar bilmiyorduk fakat kad\u0131nlara s\u00f6ylemi\u015f. Bir miktar alt\u0131n\u0131 da kemerine koyar, gece vedala\u015farak \u00e7eker Tekirda\u011f\u2019a gider.<\/p>\n<p>Hen\u00fcz Tekirda\u011f\u2019a varmadan K\u00fcrtler\u2019in bir h\u0131yanetiyle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r, sana onu anlatay\u0131m. \u0130ran s\u0131n\u0131r\u0131na yak\u0131n Xel\u0131kan A\u015fireti var. Bunlar \u0130ran K\u00fcrdistan\u0131\u2019nda \u00e7at\u0131\u015fm\u0131\u015flar ve T\u00fcrkiye\u2019ye iltica etmi\u015flerdi. T\u00fcrkler de bunlar\u0131 Tekirda\u011f\u2019a yollam\u0131\u015flard\u0131. Orada arazi verip iskan ettirmi\u015flerdi. Onlar\u0131n bir a\u011fas\u0131 varm\u0131\u015f. K\u00fcrt oldu\u011fundan babam gidip o gece onun evinde kal\u0131r. Evi Tekirda\u011f\u2019\u0131n bir k\u00f6y\u00fcnde. Babam ka\u00e7ak oldu\u011fu i\u00e7in arabaya da binmez, oraya yayan gider. O evde misafirken aptes almaya gider. Ev sahibi a\u011fa, kemerindeki alt\u0131nlar\u0131 g\u00f6r\u00fcr. Alt\u0131nlar\u0131 g\u00f6r\u00fcnce niyeti k\u00f6t\u00fcle\u015fir, \u201cBunu \u00f6ld\u00fcrelim de alt\u0131nlara el koyal\u0131m\u201d der.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-Hazine bulmu\u015f gibi!<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:<\/strong>Evet. Babam bir s\u00fcre kanun ka\u00e7a\u011f\u0131 olarak ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in deneyimli; ev sahibinden ku\u015fkulan\u0131r. Durumun iyi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, para i\u00e7in onu harcamak istediklerini anlar. Gece pencereden ka\u00e7\u0131p Tekirda\u011f\u2019a gider.<\/p>\n<p>Tekirda\u011f\u2019dan \u0130stanbul\u2019a, oradan Ankara\u2019ya, sonra da Adana\u2019ya gider. Adana\u2019y\u0131 da ge\u00e7er. Orada baz\u0131 ak\u0131ll\u0131 K\u00fcrtler varm\u0131\u015f, babama derler ki: \u201cEfend\u00ee, \u015fimdi nereye gidiyorsunuz?\u201d. Babam \u201cSuriye\u2019ye gidiyorum\u201d der. Onlar, \u201c\u015e\u00eax Evdireh\u00eem\u2019in iki e\u015fi, sizin d\u00f6rt e\u015finiz, \u00e7ocuklar\u0131n\u0131z Tekirda\u011f\u2019da. Aralar\u0131nda erkek yok. Bu \u00e7oluk \u00e7ocu\u011fu kendi ba\u015f\u0131na b\u0131rak\u0131p gitmeniz do\u011fru olmaz\u201d derler. Babam d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp ta\u015f\u0131n\u0131r, sonunda pi\u015fman olup Ankara\u2019ya geri d\u00f6ner. Ankara\u2019da birisi ona, \u201cGit Mustafa Kemal\u2019e s\u00f6yle, belki sizi af eder\u201d der. Babam d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr ve \u201cYahu gidip Mustafa Kemal\u2019den af dilersem, davamdan vazge\u00e7mi\u015f gibi olurum. Bana yak\u0131\u015fmaz\u201d diyerek gitmez. \u00c7ekip \u0130stanbul\u2019a gider.<\/p>\n<p>\u0130stanbul\u2019da, onu tan\u0131yan bir emekli komiser ihbar edip yakalat\u0131r. \u201cS\u00fcrg\u00fcn yerini niye terk ettin?\u201d diye sorarlar. Babam da \u201crahats\u0131zd\u0131m, doktora geldim\u201d cevab\u0131n\u0131 verir. O zaman da derler ki: \u201cNiye kaymakama haber vermedin?\u201d<\/p>\n<p>Babam hen\u00fcz d\u00f6nmeden, annemi ve \u00fcvey annemi karakola g\u00f6t\u00fcr\u00fcp ifadelerini al\u0131rlar. Babam\u0131n nereye gitti\u011fini sorarlar. Onlar da bilmediklerini s\u00f6ylerler. Epey u\u011fra\u015f\u0131rlarsa da onlar yine bilmediklerini s\u00f6ylerler.<\/p>\n<p>S\u00f6ylenenlere g\u00f6re, Malkara halk\u0131, mahalledekiler babam\u0131n gitti\u011fini g\u00f6rd\u00fckleri halde \u015fikayet etmezler. K\u00fcrtler olsa \u015fikayet ederlerdi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-\u015e\u00eax Mehd\u00ee de bazen yan\u0131n\u0131za gelir miydi?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:<\/strong>Hay\u0131r. O hi\u00e7 gelmezdi, biz onun yan\u0131na giderdik. O hi\u00e7 dola\u015fmazd\u0131. Ne \u015e\u00eax El\u00eeriza Efend\u00ee\u2019nin yan\u0131na ne de bizim yan\u0131m\u0131za gelirdi. Hep odas\u0131ndayd\u0131. \u00c7ar\u015f\u0131ya gider, gazete sat\u0131n al\u0131p eve d\u00f6ner, okurdu.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-Siz kendiniz 1946\u2019da \u00fclkeye d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fcn\u00fcz. Aileniz, yani anne ve baban\u0131z ne zaman ve nas\u0131l d\u00f6nd\u00fcler? D\u00f6nd\u00fckten sonra ne yapt\u0131n\u0131z?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:<\/strong>Af \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra, babam bir Lic\u00ealiye mektup yolluyor. Bu Lic\u00eali babam\u0131n bald\u0131z\u0131n\u0131n o\u011fluydu. O mektubu getirip bize verdi. Mektupta, \u201cAf \u00e7\u0131kt\u0131, bu g\u00fcnlerde gelece\u011fiz\u201d deniyordu.<\/p>\n<p>Ben Solaxan\u2019a gitmi\u015ftim. H\u00ee\u015fyar ile day\u0131lar\u0131mdan birine \u015eerefd\u00een Da\u011f\u0131\u2019n\u0131n bir yaylas\u0131nda rastlad\u0131m. H\u00ee\u015fyar da ka\u00e7ak gelmi\u015fti. Xinis\u2019a gidece\u011fini s\u00f6yledi. Gitti, jandarmalar yakalad\u0131lar, ancak af \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in serbest b\u0131rakt\u0131lar.<\/p>\n<p>Serdi\u2019ye geldim. Annem de s\u00fcrg\u00fcnden sonra Serdi\u2019ye geldi. Dediklerine g\u00f6re, Trakya\u2019dan Haydarpa\u015fa\u2019ya yani \u0130stanbul\u2019a geliyorlar. Biliyorsun, tren istasyonu orada. Birka\u00e7 g\u00fcn orada d\u0131\u015farda kal\u0131yorlar. E\u015fyalar\u0131n\u0131 serip d\u0131\u015farda yat\u0131yorlar. Trenle gelirken kompartmanda de\u011fil, kara bir vagonda kal\u0131yorlar. Y\u00fck ve hayvanlar\u0131n ta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131 bir vagonda. Vagonda yataklar\u0131n\u0131 seriyorlar, \u00f6ylece geliyorlar. Tuvalet ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 da ancak istasyonlarda giderebiliyorlar.<\/p>\n<p>Karde\u015flerimden Necmed\u00een o s\u0131rada Hendek\u2019te askerdi. Babam ona da mektup yaz\u0131yor ve diyor ki \u201cAf \u00e7\u0131kt\u0131, trenle geliyoruz. \u0130stanyona gel, g\u00f6r\u00fc\u015felim\u201d. \u0130stasyonun ad\u0131n\u0131 \u015fu anda hat\u0131rlam\u0131yorum, tren o istasyona ula\u015f\u0131nca birka\u00e7 dakika g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyorlar. Sonra Elez\u00eez\u2019e geliyorlar.<\/p>\n<p>Wisif ad\u0131nda bir damad\u0131m\u0131z vard\u0131, B\u00eart\u00eelerdendi. Elez\u00eez\u2019de bir s\u00fcre bu Wisif Efend\u00ee\u2019nin evinde kald\u0131k. Annem o k\u0131\u015f Serd\u0131\u2019de, fakat biz Elez\u00eez\u2019de babam\u0131n yan\u0131nda kald\u0131k. Wisif Efend\u00ee\u2019nin evi \u00e7ok g\u00fczeldi. Bir m\u00fcddet sonra, \u201cSermayem kalmad\u0131, evimi sat\u0131yorum\u201d dedi; bahar\u0131n evimizi Pali\u2019ya ta\u015f\u0131d\u0131k. Annem de geldi. Pali\u2019da, babam y\u0131ll\u0131k olarak y\u00fcz lira kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda meyve bah\u00e7esiyle birlikte bir ev kiralad\u0131. Sahibi, Hemalongillerden, El\u00ee \u00a0Axa ailesine mensuptu; eskiden S\u00eewaney\u2019de mal\u0131 m\u00fclk\u00fc \u00e7okmu\u015f fakat sonradan fakir d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc, \u0130zmir\u2019e \u00e7al\u0131\u015fmaya gidece\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n<p>Demek ki 1948 y\u0131l\u0131yd\u0131. Babam \u201cbir seyahate \u00e7\u0131kal\u0131m\u201d dedi. Kalk\u0131p bir\u00e7ok k\u00f6y\u00fc dola\u015ft\u0131k. Babam dostlar\u0131 ve tan\u0131d\u0131klar\u0131yla g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc. Bak, Huni\u2019den ba\u015flad\u0131k ve \u015fu k\u00f6ylere gittik: Xaspeng\u0131, Akrag\u0131, K\u00ealaxs\u00ee, Xeyd, Tawus, Warey Merg -bir nahiyedir ve \u015fimdi Dara H\u00ean\u00ee\u2019ye ba\u011fl\u0131d\u0131r-, Kaxk\u00eeg.<\/p>\n<p>Kaxk\u00eeg, Emer Axa\u2019n\u0131n (Em\u00ea Faroy\u2019un) k\u00f6y\u00fcd\u00fcr. Orada mezar\u0131n\u0131 ziyaret ettik. Babam onun i\u00e7in Yasin okudu ve ona seslenerek, \u201cEmer Axaa! Bak ben geldim\u2019\u201d dedi.<\/p>\n<p>Sonra \u00c7imey Yen\u00ee ile \u015eemson\u2019a gittik. \u015eemson\u2019da Mela Ez\u00eez\u2019i g\u00f6rd\u00fck. Sonra da K\u00fcrtlerin \u00fcnl\u00fc kumandan\u0131 Hec\u00ee Kolos\u2019un k\u00f6y\u00fc olan Girnosi\u2019ya gittik. \u015e\u00eax Se\u00eed Olay\u0131\u2019nda Hec\u00ee Kolos \u00e7ok yard\u0131m etmi\u015fti. Biz gitti\u011fimizde kendisi vefat etmi\u015fti, karde\u015flerini ziyaret ettik.<\/p>\n<p>Oradan Melekan\u2019a gittik ve birka\u00e7 g\u00fcn orada kald\u0131k. Daha sonra Erzirom\u2019a ge\u00e7tik. \u015e\u00eax Selahed\u00een Efend\u00ee\u2019yi Tekman\u2019a (Tatos\u2019a) ba\u011fl\u0131 Duzord\u00ee K\u00f6y\u00fc\u2019nde g\u00f6rd\u00fck. Ben onu ilk defa g\u00f6r\u00fcyordum.<\/p>\n<p>Babam\u0131n Erzirom\u2019da bir t\u00fcfek, iki at ve bir diki\u015f makinesi sat\u0131n ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rl\u0131yorum. Babam, diki\u015f makinesini evlenecek olan karde\u015fim Necmed\u00een i\u00e7in sat\u0131n alm\u0131\u015ft\u0131. Erzirom\u2019dan Kan\u00eere\u015f\u2019e (Karl\u0131ova\u2019ya) geldik. -O m\u0131nt\u0131kan\u0131n ad\u0131 Gon\u00eeg\u2019dir.- Kan\u00eere\u015f\u2019te di\u015fim a\u011fr\u0131maya ba\u015flad\u0131, babam g\u00f6n\u00fcls\u00fcz de olsa bana izin verdi, gittim. Kendisi orada kald\u0131.<\/p>\n<p>Germaw\u2019a, S\u00eemsor\u2019a, sonra Madrag\u2019a gittim. Madrag\u2019da iken, bir Lic\u00eali de oraya misafirli\u011fe geldi. K\u00f6yl\u00fcler, \u201cLic\u00ealilere yer yok\u201d dediler. Ni\u00e7in diye sordum. Dediler ki: \u201cH\u0131rs\u0131zl\u0131k yap\u0131yorlar\u201d. Ben de Lic\u00ealilerin ye\u011feniyim ya, \u201cbunlar day\u0131lar\u0131md\u0131r, h\u0131rs\u0131zl\u0131k yapmazlar\u201d dedim. B\u00f6ylece o da orada kald\u0131 ve \u00e7ok sevindi. Madrag\u2019dan Dara H\u00eani\u2019ye, Hec\u00ee Se\u00eed Axa\u2019n\u0131n evine gittim. Hec\u00ee Se\u00eed Axa o zaman belediye ba\u015fkan\u0131yd\u0131. \u201cBu gece nerede kald\u0131n?\u201d diye sorunca \u201cMadrag\u2019da\u201d dedim. Orada ne yedi\u011fimi sordu. Yumurta yedi\u011fimi s\u00f6yledim. Bunun \u00fczerine \u201ckurtulu\u015fun yok\u201d dedi. \u201cNi\u00e7in?\u201d diye sordum. \u201cMadragl\u0131lar miskindirler, c\u00fczaml\u0131d\u0131rlar. Orada yumurta yemi\u015fsen zaten sen de c\u00fczama yakalan\u0131rs\u0131n!\u201d dedi. \u00c7ok korktum. Sonra \u201cKorkma, bir \u015fey olmaz; \u015faka yapt\u0131m!\u201d dedi. Nihayet Pali\u2019ya geldim. Birka\u00e7 g\u00fcn sonra babam da geldi.<\/p>\n<p>Annem, \u201cizin verirsen ben Serdi\u2019ye gitmek istiyorum\u201d dedi. S\u00fcrg\u00fcnde \u00e7ok eziyet \u00e7ektik. Babam\u0131n d\u00f6rt e\u015fi vard\u0131, anla\u015fam\u0131yorlard\u0131. Babam, \u201cMadem \u00f6yle, gidin. Zaten orada arazimiz var, s\u00fcr\u00fcn\u201d dedi. Art\u0131k biz Serdi\u2019ye gittik.<\/p>\n<p>Babam\u0131n daima \u00f6\u011frencileri vard\u0131. Hayvanlar\u0131n\u0131 da \u00f6\u011frencileri besliyorlard\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-Baban\u0131z \u00f6\u011frencilerine ne t\u00fcr dersler verirdi?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:<\/strong>Kur\u2019an, \u015feriat (dinsel kurallar, islam hukuku). Hatta co\u011frafya ve astronomi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-Kendisi astronomi ve co\u011frafyay\u0131 nereden \u00f6\u011frenmi\u015fti?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:<\/strong>S\u00fcrg\u00fcnde \u00f6\u011frendi. Babam matemati\u011fi \u00e7ok severdi. Astronomiye de pek merakl\u0131yd\u0131.<\/p>\n<p>Arap\u00e7ada \u015e\u00eax El\u00eeriza\u2019n\u0131n \u00fczerine kimse yoktu, fakat bizim ailede iki alim vard\u0131. Amcam \u015e\u00eax Mehd\u00ee tarihi \u00e7ok iyi bilirdi. Tarihten neyi sorsan bilirdi. Mesela D\u00earey\u2019deki filan ailenin nereden geldi\u011fini sorsan, o bilirdi. (D\u00earey, P\u00eeran\u2019a ba\u011fl\u0131 bir k\u00f6yd\u00fcr.) \u015ea\u015f\u0131lacak derecede bilgiliydi. Babam ise hem molla idi hem de co\u011frafya ve astronomiyi iyi bilirdi. Mesela harita \u00fczerinden \u00f6l\u00e7er ve buran\u0131n Amerika\u2019ya ka\u00e7 kilometre uzakl\u0131kta oldu\u011funu s\u00f6ylerdi. Bunlar\u0131 Malkara\u2019da s\u00fcrg\u00fcnde iken bir aleviden \u00f6\u011frendi. Malkara Belediyesi\u2019nde alevi bir m\u00fchendis vard\u0131; bilgili ve efendi birisiydi. Aleviler zeki olurlar. Bu m\u00fchendis belediyenin teknik i\u015flerini yapard\u0131. Babam \u00e7ok merakl\u0131yd\u0131. Onunla dost olmu\u015flard\u0131. Babama cebir dersi verirdi. Babam, bilgisinden \u00f6t\u00fcr\u00fc ona \u00e7ok de\u011fer verirdi. D\u00fc\u015f\u00fcn ki bir g\u00fcn babama, \u201cGidip bana bir \u015fi\u015fe rak\u0131 getireceksin\u201d demi\u015f, babam ona bir \u015fi\u015fe rak\u0131 g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f; dar\u0131lmas\u0131n diye. \u0130\u015fte o bilimi o adamdan \u00f6\u011frendi.<\/p>\n<p>Mesele nereden a\u00e7\u0131ld\u0131? Onun \u00f6\u011frencilerinden bahsediyorduk. Babam bu konularda da \u00f6\u011frencilerine ders verirdi. \u00d6\u011frencilerinden Ehmed bu \u015feyleri iyi \u00f6\u011frenmi\u015fti.<\/p>\n<p>Fehm\u00ee Efend\u00ee (Fem\u00eey\u00ea B\u00eelal\u00ee)\u00a0 \u015f\u00f6yle diyordu:<\/p>\n<p>\u201c\u015e\u00eax Tahir zek\u00e2 ta\u015fk\u0131n\u0131d\u0131r,<\/p>\n<p>\u015e\u00eax Mehd\u00ee zek\u00e2 \u015fa\u015fk\u0131n\u0131d\u0131r.\u201d<\/p>\n<p>Seferberlik\u2019te [Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019nda] babam y\u00fczba\u015f\u0131yd\u0131. Harbiyede okumam\u0131\u015ft\u0131 fakat sava\u015f s\u0131ras\u0131nda milis y\u00fczba\u015f\u0131s\u0131yd\u0131. Dara H\u00ean\u00eeli Hec\u00ee \u0130smail Axa albayd\u0131, bamam y\u00fczba\u015f\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-Hangi cephedeydi?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:<\/strong>Ruslar geldi\u011finde, He\u015fek Meydan\u0131 Cephesi\u2019ndeydiler.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-T\u00fcrk\u00e7ede \u201cE\u015fek Meydan\u0131\u201d derler, orada m\u0131?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:<\/strong>T\u00fcrk\u00e7e E\u015fek diyorlar ama ger\u00e7ek ad\u0131 He\u015fek\u2019tir, K\u0131rdkidir (Zazacad\u0131r). (K\u0131rdkide \u201che\u015f\u201d ay\u0131 anlam\u0131na gelir. \u2013 S. A.) Orada ay\u0131lar \u00e7ok oldu\u011fundan He\u015fek demi\u015fler. T\u00fcrkler \u201cHe\u015fek\u201di \u201cE\u015fek\u201d yapm\u0131\u015flar.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-Peki, siz Pali\u2019dan Serdi\u2019ye geldiniz, daha sonra ne yapt\u0131n\u0131z?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:<\/strong>Bir s\u00fcre H\u00eani\u2019de bir s\u00fcre de Lic\u00ea\u2019nin Fird\u00eas K\u00f6y\u00fc\u2019nde medresede okudum. Sonra evlendim ve Lic\u00ea\u2019ye gittim.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-Medresede hocalar\u0131n\u0131z Kirmanc (Zaza) m\u0131 yoksa Kurmanc m\u0131yd\u0131lar? Size K\u0131rmancki mi yoksa Kurmancki mi ders verirlerdi?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:<\/strong>Kurmanc olan hocalar\u0131m\u0131z da vard\u0131, K\u0131rd olanlar da. Baz\u0131lar\u0131 Kurmancki (Kurmancca) baz\u0131lar\u0131 da K\u0131rdki ders verirlerdi. Daha \u00e7ok Kurmancki verirlerdi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-Bizim orada \u015e\u00eax Se\u00eed Olay\u0131\u2019na Herb\u00ea \u015e\u00eax Se\u00eed\u00ee (\u015e\u00eax Se\u00eed Harbi) derler. P\u00eeran\u2019da \u015e\u00eax Se\u00eed Harbi ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda baban\u0131z \u015e\u00eax Tahir neredeydi?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:<\/strong>Sen bilirsin ama ben yine de olay\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131 \u00e7ok k\u0131sa anlatmak istiyorum. \u015e\u00eax Se\u00eed Efend\u00ee o zamanlar Xinis\u2019ta kal\u0131yor. K\u00fc\u00e7\u00fckba\u015f hayvanlar\u0131 \u00e7ok. \u015e\u00eax El\u00eeriza g\u00f6t\u00fcr\u00fcp Heleb\u2019te sat\u0131yor, oradan \u0130stanbul\u2019a gidiyor ve Sey\u00eed Ebdulqadir\u2019\u0131 g\u00f6r\u00fcyor. Sey\u00eed Ebdulqadir ile isti\u015fare ediyorlar, \u00f6rg\u00fct\u00fcn durumu ve K\u00fcrtler hakk\u0131nda konu\u015fuyorlar.<\/p>\n<p>\u015e\u00eax El\u00eeriza \u0130stanbul\u2019dan Erzirom\u2019a d\u00f6n\u00fcp Xalit Beg\u00ea Cibr\u00ee\u2019nin evine gidiyor. \u015e\u00eax Se\u00eed de evde misafirdir. \u015e\u00eax El\u00eeriza, Sey\u00eed Ebdulqadir\u2019\u0131n s\u00f6ylediklerini onlara anlat\u0131yor. Orada \u015e\u00eax Se\u00eed, Xalit Beg\u00ea Cibr\u00ee\u2019ye diyor ki: \u201cKemal \u00e7ok bilgili ve kurnazd\u0131r. \u0130stidrac ve ikna kabiliyeti \u00e7oktur. Ona g\u00fc\u00e7 yetiremezsin. Kendini koru!\u201d \u0130stidrac, Arap\u00e7a bir s\u00f6zc\u00fckt\u00fcr, \u201c\u015feytan\u0131 kuvvet\u201d anlam\u0131na gelir. Xalit Beg diyor ki: \u201c\u015e\u00eax Efend\u00ee, niye onu bu kadar b\u00fcy\u00fct\u00fcyorsun! Ben onun h\u00fcnerini biliyorum.\u201d K\u00fc\u00e7\u00fck g\u00f6r\u00fcyor.<\/p>\n<p>Kemal Erzirom\u2019a geldi\u011finde, Xalit Beg\u2019i g\u00f6rm\u00fc\u015f. Derler ki, e\u015fi Xalit Beg\u2019in elini tutmu\u015f, o \u201cHalit Bey sofudur, aptesi bozulur\u201d demi\u015f.<\/p>\n<p>Tabii Kemal\u2019e raporlar gidiyor. \u201cXalit Beg tehlikelidir, \u00f6rg\u00fct kurmu\u015f\u201d diyorlar. Sonra aniden yakalay\u0131p Bidl\u00ees\u2019e g\u00f6t\u00fcr\u00fcyorlar. [Heyderan A\u015fireti Ba\u015fkan\u0131 olan] Kor Huseyn Pa\u015fa\u2019n\u0131n m\u0131nt\u0131kas\u0131ndan ge\u00e7irirlerken, Xalid Beg ona bir mektup yolluyor. Tabii a\u00e7\u0131k\u00e7a yazam\u0131yor, \u015fifreli yaz\u0131yor. \u201cBir koyun kes, bulgur pilav\u0131 pi\u015fir; eti bulgur pilav\u0131n\u0131n \u00fczerine koy, bulgurundan adeta kan s\u00fcz\u00fcls\u00fcn. Bulgurun alt\u0131na da k\u0131rk alt\u0131n koyup bana g\u00f6nder.\u201d Yani, \u201cBana k\u0131rk tane silahl\u0131 g\u00f6nder\u201d demek istiyor.<\/p>\n<p>Kor Huseyn Pa\u015fa cahil birisiymi\u015f, mektubu okuyor, meseleyi anlam\u0131yor. \u201cBu Xalid Beg bulgurla k\u0131rk alt\u0131n\u0131 ne yapacak?\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyor. Anlam\u0131yor ve ger\u00e7ekten bulgur pilav\u0131 pi\u015firtiyor, koyun kesip etini k\u0131zartt\u0131r\u0131yor; alt\u0131na da k\u0131rk alt\u0131n\u0131 koyup ona g\u00f6nderiyor!<\/p>\n<p>Xalid Beg ile Yusuf Z\u00eeya Beg\u2019i g\u00f6t\u00fcr\u00fcp Bidl\u00ees\u2019te \u015fehit ettiler. Azad\u00ee \u00f6rg\u00fct\u00fc sahipsiz kald\u0131. Ondan sonra liderli\u011fi \u015e\u00eax Se\u00eed\u2019e verdiler.<\/p>\n<p>Bir g\u00fcn Xinis Kaymakam\u0131 ona, \u201c\u0130fade i\u00e7in seni Bidl\u00ees\u2019e g\u00f6nderece\u011fiz\u201d der. O da \u201cK\u0131\u015ft\u0131r, ben gidemem, ifadem al\u0131nacaksa al\u201d der. Kendisini yakalamak istediklerini anlar. Xinis\u2019tan \u015eu\u015far\u2019a gider. \u015eu\u015far, Tekman m\u0131nt\u0131kas\u0131nda. Orada bir kongre yaparlar. Sonra Varto\u2019ya gider. Alevi K\u00fcrtlerden olan Xormek A\u015fireti\u2019ne mektup yazar ve der ki: \u201cBu milli bir meseledir, kurtulu\u015f meselesidir. Geliniz S\u00fcnni ve Aleviler birlikte hareket edelim.\u201d Xormek A\u015firet ba\u015fkanlar\u0131 bu \u00f6neriyi kabul etmezler ve \u015e\u00eax Se\u00eed\u2019in mektubunu Gimgim (Varto) Kaymakam\u0131\u2019na g\u00f6nderirler, yani devlete haber verirler\u00a0<strong>(2)<\/strong>. Daha sonra Solaxan\u2019a, \u00c7an\u2019a \u2013\u00c7an \u015feyhleriyle g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcr-, \u00c7ewlig m\u0131nt\u0131kas\u0131na, Dara H\u00ean\u00ee\u2019ye gider. Dara H\u00ean\u00ee\u2019de Hec\u00ee \u00cesma\u00eelgil \u201ctamam\u201d derler. Warey Merg\u2019e gider, Lic\u00ea\u2019ye ula\u015f\u0131r.<\/p>\n<p>Fehm\u00ee Efend\u00ee (Fehm\u00eey\u00ea B\u00eelal\u00ee) dava vekiliydi, avukat gibi. Kendisi Kurmancd\u0131. Bana hep anlat\u0131rd\u0131. D\u00eeyarbek\u00eer\u2019de \u00f6rg\u00fct ona g\u00f6rev veriyor, diyor ki: \u201cGit, nerede \u015e\u00eax Se\u00eed Efend\u00ee\u2019ye ula\u015f\u0131rsan s\u00f6yle, \u015fimdi dola\u015fmas\u0131n, durum uygun de\u011fil. Mutlaka ve derhal geri d\u00f6ns\u00fcn, da\u011flarda korunsun, zaman\u0131m\u0131z gelinceye kadar.\u201d Anlat\u0131rd\u0131: \u201cDerhal bana rahvan bir at kiralad\u0131lar, binip durmaks\u0131z\u0131n gittim.\u201d Lic\u00ea m\u0131nt\u0131kas\u0131nda, Qiledar\u00ee yak\u0131nlar\u0131ndaki bir mezrada \u015e\u00eax Se\u00eed Efend\u00ee\u2019ye ula\u015f\u0131yor. Millet \u00e7ok, kalabal\u0131klar. Derdi ki: \u201cTuz yedirme esnas\u0131nda ke\u00e7iler nas\u0131l tuza giderse, halk \u015e\u00eax Se\u00eed Efend\u00ee\u2019nin yan\u0131na \u00f6yle gidiyordu.\u201d<\/p>\n<p>Fehm\u00ee Efend\u00ee kalabal\u0131kta onunla konu\u015fam\u0131yor, babama ve \u015e\u00eax Mehd\u00ee Amca\u2019ya, \u201c\u015e\u00eax Se\u00eed Efend\u00ee\u2019yle biraz isti\u015fare edece\u011fiz, ne yap\u0131p edip beni ona ula\u015ft\u0131r\u0131n\u201d diyor. Onlar da peki diyorlar. Lic\u00ea\u2019de, geceleyin, halk da\u011f\u0131l\u0131nca Fehm\u00ee Efend\u00ee ile \u015e\u00eax Se\u00eed konu\u015fuyorlar. Fehm\u00ee Efend\u00ee, \u00f6rg\u00fct\u00fcn s\u00f6ylediklerini ona iletiyor, o da \u201cTamam, ben buradan d\u00f6n\u00fcp Dara H\u00ean\u00ee\u2019ye do\u011fru gidiyorum. Oralarda kalaca\u011f\u0131m\u201d diyor.<\/p>\n<p>Babam, \u015e\u00eax Mehd\u00ee ve Ehmed Keyay Serdi -devlet sonradan onu idam etti- \u00e7ok \u0131srar ederler. \u201cBuraya kadar gelmi\u015fken bu gece de gel Serdi\u2019de kal\u201d derler. O da Serdi\u2019ye gidiyor. Ertesi g\u00fcn Salih Beg\u00ea H\u00ean\u00ee geliyor, \u201cMutlaka H\u00ean\u00ee\u2019ye gelip benim misafirim olacaks\u0131n\u201d diyor. Salih Beg de \u00e7ok de\u011ferli bir insanm\u0131\u015f, onu k\u0131rm\u0131yor, H\u00ean\u00ee\u2019ye gidiyor.<\/p>\n<p>Bu defa P\u00eeranl\u0131lar ve -P\u00eeran\u2019a ba\u011fl\u0131 k\u00f6ylerden- Qelbinliler ve Der\u00eayliler duyuyorlar. \u015e\u00eax Evdireh\u00eem \u2013P\u00eeran\u2019dan- \u00f6n\u00fcne y\u00fcz kadar s\u00fcvari kat\u0131p H\u00ean\u00ee\u2019ye geliyor. H\u00ean\u00ee \u00e7ar\u015f\u0131s\u0131 dolup ta\u015f\u0131yor. \u201cHayrola?\u201d Onlar da \u201cEfend\u00ee, P\u00eeran\u2019a gelmeni istiyoruz\u201d diyorlar. O \u201cyahu oraya gelmemin s\u0131ras\u0131 de\u011fil!\u201d diyorsa da \u201cgelmelisiniz\u201d diyorlar.<\/p>\n<p>\u015e\u00eax Se\u00eed, P\u00eeran\u2019a geliyor. P\u00eeran\u2019da vaaz veriyor. O s\u0131rada Qelb\u00eenli ve D\u00earanl\u0131 birka\u00e7 kanun ka\u00e7a\u011f\u0131 da oradaym\u0131\u015f. Wel\u00ee Hedik\u0131 ve birka\u00e7 ki\u015fi daha. Jandarmalar gelip o mahkumlar\u0131 teslim etmesini istiyorlar. \u015e\u00eax Se\u00eed Efend\u00ee de diyor ki: \u201cMisafirlerimi nas\u0131l teslim ederim? Ben gittikten sonra yakalayacaksan\u0131z yakalay\u0131n\u201d. Kumandan \u201cHay\u0131r, teslim edeceksiniz!\u201d diyor.<\/p>\n<p>O arada kanun ka\u00e7aklar\u0131ndan birka\u00e7\u0131 bulunduklar\u0131 evin duvar\u0131n\u0131 delerek d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yorlar. Velhas\u0131l \u015e\u00eax Evdireh\u00eem de m\u00fcdahale ediyor ve silahlar patl\u0131yor. Art\u0131k olay ba\u015fl\u0131yor.<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<ol>\n<li><strong>Tahir:<\/strong>\u015e\u00eax Se\u00eed Efend\u00ee, \u201cEvdireh\u00eem\u2019i b\u0131rakmay\u0131n!\u201d diyor. Aboy Gureyon onu engellemek isteyince \u015e\u00eax Evdireh\u00eem ona bir tokat at\u0131p yere seriyor.<\/li>\n<\/ol>\n<p><a href=\"http:\/\/www.bitlisname.com\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/S3.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-3399\" src=\"http:\/\/www.bitlisname.com\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/S3.png\" sizes=\"auto, (max-width: 502px) 100vw, 502px\" srcset=\"http:\/\/www.bitlisname.com\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/S3.png 549w, http:\/\/www.bitlisname.com\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/S3-206x300.png 206w\" alt=\"\" width=\"502\" height=\"731\" \/><\/a><\/p>\n<p>O s\u0131ralar P\u00eeran Hapishanesi Dizik\u2019teymi\u015f. Baz\u0131lar\u0131 gidip hapishanenin kap\u0131s\u0131n\u0131 k\u0131r\u0131yorlar, Axa ailesinden Xatuna Kori da gidiyor. Birka\u00e7 akrabas\u0131 hapishanedeymi\u015f. Kap\u0131y\u0131 k\u0131r\u0131p hapishanedekileri d\u0131\u015far\u0131 sal\u0131yorlar; Xatun seviniyor, z\u0131lg\u0131t \u00e7ekiyor.<\/p>\n<p>Derler ki Axa ailesinden \u015e\u00eaxmus Axa da dama \u00e7\u0131k\u0131p T\u00fcrk\u00e7e \u201cbilumum h\u00fccum!\u201d diye ba\u011f\u0131rm\u0131\u015f.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-O s\u0131rada \u015e\u00eax Tahir\u2019\u0131n kendisi neredeymi\u015f?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:<\/strong>Serdi\u2019deymi\u015f. Amcam \u015e\u00eax Mehd\u00ee de oradaym\u0131\u015f.<\/p>\n<p>Babam, ya\u015f\u00e7a \u015e\u00eax Mehd\u00ee Amca\u2019dan b\u00fcy\u00fck fakat \u015e\u00eax Se\u00eed Efend\u00ee\u2019den yakla\u015f\u0131k olarak yirmi ya\u015f k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fcr. Babamla \u015e\u00eax Se\u00eed\u2019in annesi ayn\u0131 de\u011fil. Babam\u0131n annesi ile babas\u0131 vefat edince, babam \u015e\u00eax Se\u00eed Efend\u00ee\u2019ye \u201cA\u011fabey, bize izin ver buradan gidelim\u201d der. \u015e\u00eax Se\u00eed \u201cni\u00e7in gidiyorsunuz?\u201d diye sorunca, \u201cGitmek istiyoruz, \u00e7\u0131ra \u00e7\u0131ran\u0131n yan\u0131nda ayd\u0131nlatmaz\u201d cevab\u0131n\u0131 verir. Bunun \u00fczerine \u015e\u00eax Se\u00eed, Dara H\u00ean\u00eeli Hec\u00ee \u00cesma\u2019\u0131l Axa\u2019ya bir mektup yazarak \u201cKarde\u015flerim oraya geliyorlar, ilgilen\u201d der.<\/p>\n<p>Hen\u00fcz Seferberlik ba\u015flamam\u0131\u015f. Babamla \u015e\u00eax Mehd\u00ee oraya giderler. Babamgil \u00c7imey Yeni\u2019de bir ev in\u015fa ederler. Babam orada Amine Xanim\u2019la da evlenir.<\/p>\n<p>Seferberlik s\u0131ras\u0131nda, Ruslar\u0131n ilerlemesi kar\u015f\u0131s\u0131nda halk bat\u0131ya ve g\u00fcneye do\u011fru g\u00f6\u00e7 eder. O zaman di\u011fer d\u00f6rt karde\u015fleri, yani \u015e\u00eax Se\u00eed, Bahad\u00een, D\u00eeyad\u00een ve Necmed\u00een \u00e7ekip P\u00eeran\u2019a gelirler. P\u00eeran\u2019da Pirzeyd Axa ailesi onlar\u0131 misafir eder, konaklar\u0131n\u0131 onlara verir.<\/p>\n<p>Seferberlik sona erince bunlar geri d\u00f6nd\u00fcler fakat \u015e\u00eax Evdireh\u00eem d\u00f6nmedi, P\u00eeran\u2019da kald\u0131.<\/p>\n<p>Seferberlik s\u0131ras\u0131nda babamla \u015e\u00eax Mehd\u00ee Amca da Serdi\u2019ye gittiler.<\/p>\n<p>P\u00eeran Olay\u0131\u2019ndan (1925) \u00f6nce, yani \u015e\u00eax Se\u00eed Efend\u00ee hen\u00fcz Lic\u00ea\u2019ye varmadan, babamla \u015e\u00eax Mehd\u00ee onu kar\u015f\u0131lamaya giderler, Warey Merg\u2019de ona ula\u015f\u0131rlar.<\/p>\n<p>Unutmadan, K\u00fcrtlerin D\u00eeyarbek\u00eer\u2019e giri\u015fi s\u0131ras\u0131nda \u015eewq\u00ee Beg\u2019in (Mustafa Ekinci\u2019nin babas\u0131) ne yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 burada anlatmak istiyorum. K\u00fcrtler D\u00eeyarbek\u00eer\u2019e sald\u0131r\u0131nca, baz\u0131 K\u0131rdler (Zazalar) \u015fehrin i\u00e7ine girerler. S\u00f6ylendi\u011fine g\u00f6re, K\u00fcrtler \u015fehrin i\u00e7ine kadar ula\u015f\u0131nca T\u00fcrk kumandan\u0131 M\u00fcrsel Pa\u015fa\u2019n\u0131n morali \u00e7ok bozulur ve teslim olmak ister. \u201cAskerin katliam\u0131n\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in teslim olal\u0131m\u201d demi\u015f. Fakat \u015eewq\u00ee Beg ona cesaret verir, \u201cBunlar \u00fc\u00e7-be\u015f \u00e7apulcudur, bir \u015fey yapamazlar\u201d der. Neticede D\u00eeyarbek\u00eer\u2019deki K\u0131rdlerin hepsini -\u015e\u00eax Se\u00eed Olay\u0131\u2019yla ilgisi olmayanlar\u0131 da- yakalay\u0131p \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015fler.<\/p>\n<p>Derler ki, K\u0131rdler D\u00eeyarbek\u00eer\u2019e girince El\u00ee Pa\u015fa Camisi\u2019nin imam\u0131 sala okuduktan sonra Kurmancca olarak demi\u015f ki: \u201cEy Cemaat! Bug\u00fcn bizim g\u00fcne\u015fimiz do\u011fmu\u015ftur; \u015e\u00eax \u015ee\u00eed\u2019in ordusu D\u00eeyarbek\u00eer\u2019e girdi, biz D\u00eeyarbek\u00eer\u2019i ald\u0131k!\u201d Askerler o imam\u0131 da yakalay\u0131p idam etmi\u015fler.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-\u015eevq\u00ee Beg \u0130ttihat ve Teraki\u2019nin adam\u0131yd\u0131.<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:<\/strong>S\u00f6ylendi\u011fine g\u00f6re, o olmasa D\u00eeyarbek\u00eer al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-\u015e\u00eax Se\u00eed\u2019in yakalanmas\u0131ndan sonra o\u011fullar\u0131 El\u00eeriza ve Selahed\u00een ile karde\u015fi \u015e\u00eax Mehd\u00eegil Do\u011fu K\u00fcrdistan\u2019a, yani \u0130ran\u2019\u0131n i\u015fgalindeki K\u00fcrdistan\u2019a gittiler. Orada yakaland\u0131lar. Bu gidi\u015f s\u0131ras\u0131nda ve sonra ne yapm\u0131\u015flar?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:<\/strong>\u015e\u00eax Se\u00eed Efend\u00ee hen\u00fcz yakalanmadan, Varto\u2019dan \u015e\u00eax El\u00eeriza\u2019ya bir miktar alt\u0131n g\u00f6nderiyor. \u015e\u00eax Mehd\u00ee de demek ki o s\u0131rada Xinis\u2019taym\u0131\u015f. Onlar, Hesenan, Zirikan gibi baz\u0131 a\u015firetlerin ba\u015fkanlar\u0131yla anla\u015f\u0131p \u0130ran\u2019a ka\u00e7maya karar veriyorlar. Aralar\u0131nda Kerem\u00ea Qolaxas\u00ee, El\u00eecan filan gibi baz\u0131 \u00fcnl\u00fc insanlar da var. B\u00fcy\u00fck bir grup olu\u015fur, y\u00fcz elli s\u00fcvarilik.<\/p>\n<p>Tend\u00fcrek Da\u011f\u0131\u2019na giderlar. Orada ekmekleri ve her t\u00fcrl\u00fc yiyecekleri t\u00fckenir, a\u00e7 kal\u0131rlar, peri\u015fan olurlar. Hatta onlar \u00fczerine yak\u0131lm\u0131\u015f t\u00fcrk\u00fc de var. \u015e\u00eax El\u00eeriza\u2019ya derler ki: \u201cEfend\u00ee, bug\u00fcn fetva ver, atlar\u0131 kesip yiyelim. Kesinlikle a\u00e7l\u0131ktan \u00f6lece\u011fiz!\u201d. \u015e\u00eax El\u00eeriza da \u015f\u00f6yle kar\u015f\u0131l\u0131k verir: \u201cFetva veriyorum. Ger\u00e7i bizim mezhepte [\u015eafii] at eti yenmez ama Hanefi mezhebinde yenir. Zorunlu durumlarda domuz eti dahi yenebilir\u201d.<\/p>\n<p>\u015e\u00eax Se\u00eed Efend\u00ee\u2019nin karde\u015flerinden Mehd\u00ee ve Diyad\u00een, o\u011fullar\u0131ndan da El\u00eeriza, X\u00eeyased\u00een ve Selahed\u00een bu gruptaym\u0131\u015f.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-Kusura bakma, s\u00f6z\u00fcn\u00fc kesece\u011fim. \u015eu anda bize anlatt\u0131klar\u0131n\u0131z\u0131 size kim anlatt\u0131? Kimden duydunuz?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:<\/strong>Hec\u00ee Mamo anlat\u0131rd\u0131. Hec\u00ee Mamo Serdiliydi ve \u015e\u00eax Mehd\u00ee\u2019nin bir numaral\u0131 adam\u0131yd\u0131. Teyzemin de e\u015fiydi. Kendisi onlarla birlikte de\u011filmi\u015f fakat duymu\u015f. Ba\u015fka akrabalar\u0131m\u0131zdan da bu olaylar\u0131 duyduk. Ba\u015fka ki\u015filer de bu s\u00f6ylenenleri teyid ettiler.<\/p>\n<p>-Anlad\u0131m.<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:<\/strong>Bunlar gidip \u0130ran s\u0131n\u0131r\u0131na ula\u015f\u0131rlar. \u0130ranl\u0131 sorumlular, \u00fcstlerine haber g\u00f6nderip y\u00fcz elli s\u00fcvarinin geldi\u011fini, iltica hakk\u0131 istediklerini bildirerek ne yapmalar\u0131 gerekti\u011fini sorarlar. \u015eah, \u201cSilahlar\u0131n\u0131 teslim al\u0131n, gelsinler\u201d der.<\/p>\n<p>Bunun \u00fczerine komutan \u201cSilahlar\u0131n\u0131z\u0131 verin\u201d der. Onlar da derler ki: \u201c\u0130ran\u2019d\u0131r, yi\u011fitlerin yeridir! \u015eayet silahlar\u0131m\u0131z\u0131 teslim edeceksek, neden T\u00fcrkiye\u2019ye teslim olmad\u0131k?\u201d Komutan, \u201cBizde b\u00f6yledir. \u0130ltica edecekseniz, silahlar\u0131n\u0131z\u0131 teslim etmeniz gerekir\u201d der.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-\u201c\u00ceran e, c\u00eey\u00ea m\u00earan e\u201d diyen kim?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:<\/strong>A\u015firet mensuplar\u0131 s\u00f6ylemi\u015f.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-Ben, \u015e\u00eax El\u00eeriza\u2019n\u0131n \u201cSilahlar\u0131m\u0131z\u0131 teslim etmeyi kabul etseydik T\u00fcrk Devleti\u2019ne teslim ederdik\u201d dedi\u011fini duymu\u015ftum.<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:<\/strong>Hay\u0131r. Her \u015feyi do\u011fru konu\u015fal\u0131m. \u015e\u00eax El\u00eeriza, iltica eden ki\u015finin silah\u0131n\u0131 teslim etmesi gerekti\u011fini bilir. Silahl\u0131 iltica olmaz.<\/p>\n<p>\u0130ran askerleri ile a\u015firet mensuplar\u0131 birbirlerine silah s\u0131karlar. Askerler onlara s\u0131k\u0131nca onlar da askerlere s\u0131karlar. Silahl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fma olur, birka\u00e7 asker ve birka\u00e7 K\u00fcrt \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcrler. D\u00eeyad\u00een amcam da \u015fehit d\u00fc\u015fer.<\/p>\n<p>\u015e\u00eax El\u00eeriza, \u015e\u00eax X\u00eeyased\u00een, \u015e\u00eax Selahed\u00een ve \u015e\u00eax Mehd\u00ee teslim olurlar fakat a\u015firet mensuplar\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fc, bir garnizondaki bo\u015f bir k\u0131\u015flaya girip kap\u0131y\u0131 kitlerler; \u201csilahlar\u0131m\u0131z\u0131 teslim etmeyiz\u201d derler.<\/p>\n<p>Orada, bir g\u00fcn Ur\u00fbm\u00eeye\u2019de (R\u0131zaiye\u2019de), \u015e\u00eax El\u00eeriza Efend\u00ee\u2019yi valiye g\u00f6t\u00fcr\u00fcrler; \u015e\u00eax Mehd\u00ee Amca, \u015e\u00eax X\u00eeyased\u00een ve \u015e\u00eax Selahed\u00een de bir kahvehanede otururlar. Beklerler, \u015e\u00eax El\u00eeriza Efend\u00ee gelmeyince \u015e\u00eax Mehd\u00ee de vali kona\u011f\u0131na gider.<\/p>\n<p>Demek ki \u015e\u00eax El\u00eeriza\u2019y\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fcrlerken muhaf\u0131zlardan birisi kafas\u0131na dip\u00e7ikle vurmu\u015f ve ba\u015f\u0131 kanam\u0131\u015f. \u2013Birka\u00e7 asker de \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f ya.- \u015e\u00eax Mehd\u00ee vali kona\u011f\u0131na gidince \u015e\u00eax El\u00eeriza\u2019n\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131n kanad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr, sinirlenir ve \u201cay\u0131pt\u0131r, biraz utan\u0131n! Siz, tarihi bir devletsiniz, nas\u0131l bir m\u00fcltecinin ba\u015f\u0131n\u0131 k\u0131rars\u0131n\u0131z!\u201d der. \u015e\u00eax El\u00eeriza \u201cAmca, bo\u015f ver, \u00f6nemli de\u011fil\u201d der.<\/p>\n<p>\u015e\u00eax El\u00eeriza\u2019ya derler ki: \u201cAdamlar\u0131na s\u00f6yle, teslim olsunlar. Aksi taktirde benzin d\u00f6k\u00fcp binayla beraber onlar\u0131 yakar\u0131z\u201d.<\/p>\n<p>\u015e\u00eax El\u00eeriza meselenin ciddi oldu\u011funu, hepsini katledeceklerlerini anlar. \u00c7ekip o garnizonun kap\u0131s\u0131na gider ve \u201cgelin teslim olun\u201d der. Onlar teslim olmayacaklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylerler. \u201cKap\u0131y\u0131 a\u00e7\u0131n\u201d der. Kap\u0131y\u0131 a\u00e7\u0131p \u015e\u00eax El\u00eeriza\u2019y\u0131 da i\u00e7eri al\u0131nca, \u201cArt\u0131k i\u015fimiz sa\u011flam, asla teslim olmay\u0131z\u201d derler. \u015e\u00eax El\u00eeriza birka\u00e7 saat onlara nasihatte bulunur; der ki: \u201cD\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz gibi de\u011fil, yapmay\u0131n; bu bir devlet, g\u00fcc\u00fcm\u00fcz yok.\u201d Sonra silahlar\u0131n\u0131 teslim ederler.<\/p>\n<p>Ard\u0131ndan hepsini hapishaneye koymu\u015flar. Birka\u00e7 ay hapishanede kalm\u0131\u015flar. Hatta \u015e\u00eax Selahed\u00een anlat\u0131rd\u0131, derdi ki: \u201c\u015e\u00eax Mehd\u00ee Amca ve \u015e\u00eax El\u00eeriza\u2019y\u0131 birbirine kelep\u00e7elemi\u015fler, n\u00f6bet\u00e7i e\u015fli\u011finde birlikte tuvalete g\u00f6t\u00fcr\u00fcyorlard\u0131. \u015e\u00eax Mehd\u00ee \u00f6ylesine gururluydu ki, ye\u011feninin yan\u0131nda tuvaletini giderme ihtiyac\u0131 olmas\u0131n diye yemek yemiyordu, barsaklar\u0131n\u0131 kurutmu\u015ftu. Peri\u015fan bir durumdayd\u0131. Giysileri o kadar y\u0131rt\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 ki, \u015falvar\u0131n\u0131 k\u0131rk elli tane \u00e7engellii\u011fneyle tutturmu\u015ftu. Bir g\u00fcn bir doktor ge\u00e7erken \u015e\u00eax Mehd\u00ee k\u0131zd\u0131, Fars\u00e7a ona \u2018Sizin i\u00e7in utan\u00e7 verici de\u011fil mi? S\u00f6z\u00fcmona devletsiniz. \u0130nsanlar buraya m\u00fclteci olarak gelmi\u015fler, siz onlara esir muamelesi yap\u0131yorsunuz; birbirine kelep\u00e7eleyip tuvalete g\u00f6t\u00fcr\u00fcyorsunuz\u2019 dedi. Doktor herhalde gidip bunu valiye anlatm\u0131\u015f. Ondan sonra art\u0131k onlar\u0131 birer birer tuvalete g\u00f6t\u00fcr\u00fcyorlard\u0131.\u201d<\/p>\n<p>\u015e\u00eax Selahed\u00een diyordu ki: \u201cBir g\u00fcn bakt\u0131k iki n\u00f6bet\u00e7i gelip \u2018\u015eahtan emir gelmi\u015f\u2019 diyerek bizi serbest b\u0131rakt\u0131lar. \u2018\u0130ltica hakk\u0131n\u0131z yok, buradan \u00e7\u0131k\u0131p gidin!\u2019 dediler. Biz de kalk\u0131p bir Ermeni\u2019nin evine gittik.\u201d<\/p>\n<p>Bu, Xinisl\u0131 bir Ermeniymi\u015f. Xinis\u2019tan \u0130ran\u2019a gitmi\u015f. Bizim aileyi \u00e7ok seviyor. \u015e\u00eax Mehd\u00eegili g\u00f6r\u00fcr g\u00f6rmez a\u011fl\u0131yor ve \u201cSiz \u015e\u00eax Mehmud\u2019un \u00e7ocuklar\u0131s\u0131n\u0131z, bu ne hal?\u201d diyor. Onlara \u00e7ok yard\u0131mc\u0131 oluyor. Yiyecek ve giyecek veriyor.<\/p>\n<p>Daha sonra, oradan \u00cesma\u00eel Axa\u2019n\u0131n yani Simko\u2019nun yan\u0131na gidiyorlar. \u00eesma\u00eel Axa, ger\u00e7ekten orada bir h\u00fck\u00fcmdar gibiymi\u015f. Onun evinde epey kal\u0131yorlar. Onlara \u00e7ok ilgi g\u00f6steriyor fakat \u015e\u00eax El\u00eeriza Simko\u2019nun \u00e7ok zul\u00fcmk\u00e2r oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyor. Ona nasihatte bulunarak diyor ki: \u201cSen de\u011ferli bir insans\u0131n, adamlar\u0131na haks\u0131z davranma.\u201d \u015e\u00eax El\u00eeriza, Simko\u2019nun \u00e7evresi \u00fczerinde iyi intiba b\u0131rak\u0131yor. Bu nedenle \u00cesma\u00eel Axa ondan g\u0131c\u0131k kap\u0131yor. Herhalde \u201c\u015e\u00eax Se\u00eed\u2019in o\u011flu gelmi\u015f liderli\u011fi elimden alacak. En iyisi bunu \u00f6ld\u00fcr\u00fcp ondan kurtulal\u0131m\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Onun bir hizmetk\u00e2r\u0131 varm\u0131\u015f, \u00e7ok iyi bir insanm\u0131\u015f. Gece gelip \u015e\u00eax El\u00eeriza\u2019ya \u015f\u00f6yle diyor: \u201c\u015eeyhim, anlad\u0131\u011f\u0131m kadar\u0131yla \u00cesma\u00eel Axa size \u00e7ok k\u0131zm\u0131\u015f. Ba\u015f\u0131n\u0131za bir bela getirip sizi \u00f6ld\u00fcrmesinden korkuyorum. Siz \u015e\u00eax Se\u00eed\u2019in o\u011flusunuz, yaz\u0131k olur. En iyisi siz buradan ka\u00e7\u0131n. Ben geceleyin size bir rehber getirece\u011fim, sizi buradan g\u00f6t\u00fcrs\u00fcn.\u201d<\/p>\n<p>Ger\u00e7ekten de gece onlara at getiriyorlar, -\u00cesma\u00eel Axa\u2019dan habersiz- ka\u00e7\u0131yorlar.<\/p>\n<p><strong>M.Tahir:<\/strong>Benim duydu\u011fuma g\u00f6re, Simko\u2019nun divan\u0131 varm\u0131\u015f, \u015f\u00fbra gibi. Bir konuda karar alacaklar\u0131 zaman me\u015fveret ederlermi\u015f. Bir g\u00fcn hassas bir konu varm\u0131\u015f, o konuda tek tek t\u00fcm adamlar\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015flerine ba\u015fvurmu\u015f; \u015e\u00eax El\u00eerizan\u0131nkine de. \u015e\u00eax El\u00eeriza d\u00fc\u015f\u00fcncesini s\u00f6ylemi\u015f, bu d\u00fc\u015f\u00fcncesi Simko Axa\u2019n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncesinin z\u0131dd\u0131ym\u0131\u015f. Divandakiler \u015e\u00eax El\u00eeriza\u2019n\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc do\u011fru bulmu\u015f. Simko Axa bundan dolay\u0131 g\u0131c\u0131k kap\u0131yor. \u201cNas\u0131l divan benim de\u011fil \u015e\u00eax El\u00eeriza\u2019n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncesini onaylar!\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:<\/strong>Oradan ka\u00e7\u0131p Irak K\u00fcrdistan\u0131\u2019na giderler. Orada yaylada bir \u00e7ad\u0131ra rastlarlar. \u00c7ad\u0131ra yakla\u015f\u0131nca bir kad\u0131n g\u00f6r\u00fcrler, erkek yok. Kad\u0131n onlara \u00e7ok iyi davran\u0131r. Onlar\u0131 i\u00e7in yere d\u00f6\u015fek serer, yast\u0131k koyar. Bu ilgi \u015e\u00eax El\u00eeriza\u2019n\u0131n dikkatini \u00e7eker, kad\u0131na sorar: \u201cBac\u0131m, bizi tan\u0131yor musun?\u201d \u201cHay\u0131r\u201d der kad\u0131n. \u015e\u00eax El\u00eeriza \u201cPeki bize ni\u00e7in bize bu kadar de\u011fer veriyorsun? Durumuz, k\u0131l\u0131k k\u0131yafetimiz de iyi de\u011fil\u201d deyince, kad\u0131n \u201cNedenini bilmiyorum ama de\u011ferli insanlar oldu\u011funuzu hissettim\u201d der. Bunun \u00fczerine \u015e\u00eax El\u00eeriza kendilerini tanu\u015ft\u0131r\u0131r: \u201cBu \u015e\u00eax Se\u00eed\u2019in karde\u015fidir, biz \u00fc\u00e7\u00fcm\u00fcz de \u015e\u00eax Se\u00eed\u2019in o\u011fullar\u0131y\u0131z.\u201d<\/p>\n<p>Oradan Barzan\u2019a, \u015e\u00eax Ehmed\u00ea Barzan\u00ee\u2019nin m\u0131nt\u0131kas\u0131na giderler. \u015e\u00eax X\u00eeyased\u00een orada kal\u0131r. \u015e\u00eax Selahed\u00een Ba\u011fdat\u2019a gider. Ba\u011fdat\u2019ta iyi K\u00fcrtler varm\u0131\u015f, ona yard\u0131m ederler; orada harbiyede pilotluk b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc okur. \u015e\u00eax Mehd\u00ee ile \u015e\u00eax El\u00eeriza da Irak\u2019ta kal\u0131rlar.<\/p>\n<p>\u015e\u00eax Mehd\u00ee Amca bir s\u00fcre Ba\u011fdat\u2019ta kal\u0131r. Orada, \u015e\u00eax Evdilqadir\u00ea Geylan\u00ee Tekkesi\u2019nde \u00e7ocuklara ders verir. O \u00e7ok onurluymu\u015f. Ac\u0131k\u0131r, paras\u0131z kal\u0131r; ac\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemeye utan\u0131rm\u0131\u015f. Yemek zaman\u0131na kadar bekler, yemek zaman\u0131 \u201cgidiyorum\u201d dermi\u015f. \u00d6\u011frenciler \u201cSeyda, bekle birlikte yemek yiyelim de \u00f6yle git\u201d derlermi\u015f. Ancak b\u00f6ylece yemek yermi\u015f. Otelde yat\u0131yormu\u015f, \u00f6deyecek paras\u0131 yokmu\u015f. Fakat iyi insanlar var. Diyordu ki: \u201cBir g\u00fcn otelde yatarken, bilgili ve zengin bir adam ziyaretime geldi. -Adam\u0131n ad\u0131n\u0131 da s\u00f6ylemi\u015fti, \u015fimdi hat\u0131rlam\u0131yorum.- Gece hayli ilerledi, adam gitmiyor. Bana bir \u015feyler verece\u011fini anlad\u0131m; istiyorum ki bir an \u00f6nce bir \u015fey verip gitsin de bu durumdan kurtulay\u0131m. Nihayet kalkt\u0131, vedala\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z s\u0131rada cebime bir kese koydu, cep a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131. O gittikten sonra keseyi a\u00e7t\u0131m, i\u00e7inde epey alt\u0131n vard\u0131. \u00c7ar\u015f\u0131ya gidip o alt\u0131nlarla bir \u015feyler sat\u0131n ald\u0131m.\u201d<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-\u015e\u00eax Mehd\u00ee Irak\u2019tan sonra Suriye\u2019ye gitmi\u015f. Orada ne yapm\u0131\u015f?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:<\/strong>Xoyb\u00fbn Te\u015fkilat\u0131 i\u00e7in oraya gitmi\u015f. Orada olanlar\u0131 sen bizden iyi bilirsin.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-Demin bir Ermeni\u2019den bahsederken \u201cBizim aileyi \u00e7ok seviyor\u201d dediniz. Neden sizin aileyi seviyor?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:<\/strong>Bak anlatay\u0131m. Ermeni Meselesi [Ermeniler\u2019in tehcir ve katliam\u0131] s\u0131ras\u0131nda, \u015e\u00eax Se\u00eed Efend\u00ee, Lic\u00ea M\u00fcft\u00fcs\u00fc\u201dne ve Lic\u00ea beglerine mektup yollam\u0131\u015f, \u201c\u00c7oluk \u00e7ocu\u011fu katletmeyin!\u201d demi\u015f.<\/p>\n<p>Lic\u00ea\u2019nin m\u00fcft\u00fcs\u00fc o s\u0131rada Ebdulhemid Efend\u00ee\u2019ymi\u015f. Sonra o\u011flu Se\u00eed de m\u00fcft\u00fc oldu. \u015e\u00eax Se\u00eed Olay\u0131\u2019ndan sonra ikisini de idam ettiler. Ebdulhem\u00eed Efend\u00ee, babama ve \u015e\u00eax Mehd\u00ee\u2019ye ders vermi\u015f.<\/p>\n<p>Ermeni katliam\u0131 s\u0131ras\u0131nda, Lic\u00ea\u2019deki jandarmalar Lic\u00ealiydiler. Ermeniler\u2019in \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 Lic\u00ea\u2019ye getirdikleri zaman, halka \u015f\u00f6yle diyorlar: \u201cAllah i\u00e7in, hanginize laz\u0131msa bu \u00e7ocuklar\u0131 al\u0131p g\u00f6t\u00fcr\u00fcn. Biz mecburen g\u00f6t\u00fcr\u00fcyoruz, emir kuluyuz, \u00f6ld\u00fcr\u00fcrler.\u201d<\/p>\n<p>\u015e\u00eax Se\u00eed Efend\u00ee\u2019nin amcas\u0131 \u015e\u00eax Hesen de b\u00fcy\u00fck bir m\u00fcft\u00fcym\u00fc\u015f. O da Pali\u2019da Ermenileri himaye etmi\u015f. Verdi\u011fi fetvada demi\u015f ki: \u201cErmenileri \u00f6ld\u00fcrmeyiniz! Onlar\u0131 \u00f6ld\u00fcrmek katil say\u0131l\u0131r.\u201d<\/p>\n<p>\u015e\u00eax Tahir da baz\u0131 Ermenileri saklay\u0131p kurtard\u0131. Mesela Xen\u00ee Sungur\u2019un annesini o kurtard\u0131. Nas\u0131l kurtard\u0131\u011f\u0131n\u0131 sana anlatay\u0131m: Dara H\u00ean\u00eeli Hec\u00ee \u0130sma\u00eel Axa -Sait G\u00f6ker\u2019in babas\u0131-, babam\u0131n bacana\u011f\u0131yd\u0131. Katliam s\u0131ras\u0131nda, bir g\u00fcn bu Hec\u00ee \u00cesmail Axa Mu\u015f\u2019tan gelirken iki Ermeni k\u0131z\u0131n ka\u00e7makta oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr. Dokuz-on ya\u015flar\u0131nda iki \u00e7ocuk. Onlara seslenerek \u201cgelin, gelin, k\u0131z\u0131m korkmay\u0131n\u201d der. Sonra onlar\u0131 ata bindirip Dara H\u00ean\u00ee\u2019ye getirir. Babam da o s\u0131rada Dara H\u00ean\u00ee\u2019deymi\u015f. \u201c\u0130kisinden birini bana ver\u201d der. Hec\u00ee \u00cesma\u00eel Axa bir tanesini kendisine b\u0131rak\u0131r, di\u011ferini de babama verir. Tabii o k\u0131z\u0131n ad\u0131 Ermeniceymi\u015f. M\u00fcsl\u00fcman olur, ad\u0131n\u0131 da \u00cenc\u00ee olarak de\u011fi\u015ftirirler. \u00cenci, Hec\u00ee \u00cesma\u00eel Axa\u2019n\u0131n e\u015finin ad\u0131ym\u0131\u015f, onun ad\u0131n\u0131 verirler.<\/p>\n<p>Babam o k\u0131z\u0131 getirmi\u015f; k\u0131z karde\u015fim Sid\u00eeka ile birlikte kendi k\u0131z\u0131 gibi b\u00fcy\u00fctm\u00fc\u015f. Sonra da Hesen\u00ea Serdi (Xen\u00ee Sungur\u2019un amcas\u0131) ile evlendirmi\u015f. Hesen\u00ea Serdi, \u015eela Heydan \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131nda \u015fehit d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f. O \u015fehit d\u00fc\u015f\u00fcnce Xen\u00ee Sungur\u2019un babas\u0131, karde\u015finin dul kar\u0131s\u0131yla evlenmi\u015f. Xen\u00ee bunlar\u0131n o\u011fludur. Bu \u00cenci, biz s\u00fcrg\u00fcnden d\u00f6nd\u00fckten sonra \u00f6ld\u00fc.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-\u015e\u00eax Se\u00eed Harbi\u2019nden sonra \u015e\u00eax Mehd\u00ee ile \u015e\u00eax El\u00eerizagil \u0130ran\u2019a gitmi\u015flet. \u015e\u00eax Evdireh\u00eem ile \u015e\u00eax Tahir ni\u00e7in gitmemi\u015fler? Gidememi\u015fler mi yoksa gitmemi\u015fler mi?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:<\/strong>\u015e\u00eax Evdireh\u00eem ile babam gitmemi\u015fler. Da\u011fda kalm\u0131\u015flar, kavgalar\u0131 gerilla sava\u015f\u0131 gibi devam etmi\u015f. \u015e\u00eax Evdireh\u00eem P\u00eeran ve Pali m\u0131nt\u0131kas\u0131nda kalm\u0131\u015f, babam da H\u00ean\u00ee, Lic\u00ea ve Dara H\u00ean\u00ee m\u0131nt\u0131kas\u0131nda. Onlar 1925\u2019ten af \u00e7\u0131k\u0131ncaya [1928) kadar, yani d\u00f6rt y\u0131l m\u00fccadele etmi\u015fler. Tabii yaln\u0131z onlar de\u011fildi, ba\u015fkaca \u00e7ok say\u0131da kahraman insan, a\u015firet ba\u015fkan\u0131 da vard\u0131. Mesela Hec\u00ee Kolos, Mistefay\u00ea Girnos, Yad\u00ea Began (Yad\u00ee Memud\u00ee Ebbas\u00ee)\u2026<\/p>\n<p>B\u00fcy\u00fck kahramanl\u0131klar g\u00f6stermi\u015fler. Mesela \u00e7at\u0131\u015fmalardan birinde yetmi\u015f-seksen K\u00fcrt, bir alay\u0131 tarumar etmi\u015fler\u00a0<strong>(3)<\/strong>. Babam da oradaym\u0131\u015f. Hatta derler ki, T\u00fcrklerin Ali Haydar ad\u0131ndaki \u00fcnl\u00fc komutanlar\u0131 da oradaym\u0131\u015f, saklanm\u0131\u015f. Bot\u00eeyanl\u0131 bir kad\u0131n, onu e\u015fek palan\u0131n\u0131n alt\u0131na koyup saklam\u0131\u015f. Ona ac\u0131d\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in kurtarm\u0131\u015f. Sonradan K\u00fcrtler bunu duyunca gidip o kad\u0131na \u201cSen \u00f6l\u00fcm\u00fc hak etmi\u015fsin, ni\u00e7in Ali Haydar\u2019\u0131 saklad\u0131n?\u201d demi\u015fler. Kad\u0131n, \u201cBakt\u0131m peri\u015fan durumda, ac\u0131d\u0131m\u201d cevab\u0131n\u0131 verm\u0131\u015f.<\/p>\n<p>Bu Ali Haydar, o olaydan sonra \u00e2deta ate\u015f olup oralara d\u00fc\u015ft\u00fc, milleti yakt\u0131\u00a0<strong>(4)<\/strong>.<\/p>\n<p>Sirr\u00ee F\u0131rat\u2019\u0131n anlatt\u0131\u011f\u0131 bir olaydan bahsedeyim: Sirr\u00ee F\u0131rat, Fehm\u00ee Efend\u00ee\u2019nin (Fehm\u00eey\u00ea B\u00eelal\u00ee\u2019nin) o\u011fludur. E\u015fi, \u00f6\u011fretmendi ve Silifkeliydi. Sirri hukuk fak\u00fcltesine girmi\u015f, maddi olanaklar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131ndan gidip okuyam\u0131yordu, e\u015fi yard\u0131m etti; fak\u00fclteyi bitirdi, avukat oldu. E\u015fi, Konya\u2019ya tayin edilince, o da gidip orada avukatl\u0131k yapmaya ba\u015fl\u0131yor. Bir g\u00fcn Konya\u2019da subaylar\u0131n oturup kalkt\u0131klar\u0131 kul\u00fcp gibi bir yere gidiyor. Oradayken, emekli bir albay, \u201cBen Ali Haydar komutas\u0131nda te\u011fmendim. \u00c7ok acayip bir olay oldu\u201d diyor.<\/p>\n<p>Lic\u00ea\u2019nin Zengesor K\u00f6y\u00fc yak\u0131nlar\u0131nda Bex\u015f\u00eeyan ad\u0131nda bir mezra var. Efhem Dolak vard\u0131, bilmem ad\u0131n\u0131 dudun mu?<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-\u0130leri Yurt gazetesinin sahibiydi, K\u0131rkdokuzlardand\u0131, Roja Newe gazetesinin temsilcisiydi. O de\u011fil mi?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:<\/strong>Haaa hah odur. Efhem, Bex\u015f\u00eeyanl\u0131yd\u0131, Sirr\u00ee de Bex\u015f\u00eeyanl\u0131lar\u0131n ye\u011feni olur. O emekli albay devam ediyor: \u201cBiz Ali Haydarla birlikte o k\u00f6ye gittik. K\u00f6yde hi\u00e7 erkek yoktu. K\u00f6ydeki b\u00fct\u00fcn kad\u0131n ve \u00e7ocuklar\u0131 bir a\u011f\u0131lda toplad\u0131k ve ate\u015fe verdik. A\u011f\u0131ldan \u00e7\u0131kan olursa s\u00fcng\u00fcleyip \u00f6ld\u00fcrs\u00fcnler diye de etraf\u0131na s\u00fcng\u00fcl\u00fc askerler koyduk. Birden alt\u0131-yedi ya\u015flar\u0131ndaki bir \u00e7ocu\u011fun, a\u011f\u0131l\u0131n bir gedi\u011finden, ate\u015fin i\u00e7inden \u00e7\u0131k\u0131p d\u0131\u015far\u0131ya f\u0131rlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fck. Birka\u00e7 ad\u0131m att\u0131ktan sonra s\u00fcng\u00fcl\u00fc jandarmalar\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcnce durdu. Bir ate\u015fe, bir s\u00fcng\u00fclere bakt\u0131; bir ate\u015fe, bir s\u00fcng\u00fclere bakt\u0131; tekrar kendisini ate\u015fin i\u00e7ine att\u0131!\u201d Albay \u015f\u00f6yle diyor: \u201cO zaman biraz ac\u0131d\u0131m. Acaba bizim s\u00fcng\u00fcm\u00fcz ate\u015ften de mi beter diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm.\u201d<\/p>\n<p>Sirr\u00ee Beg diyoru ki: \u201cO b\u00f6yle der demez, ben kalkt\u0131m ve \u2018Beyler, buyrun i\u015fte! Ben bu s\u00f6zleri s\u00f6ylemi\u015f olsayd\u0131m, m\u00fcbala\u011fal\u0131 konu\u015ftu\u011fumu, yalan s\u00f6yledi\u011fimi d\u00fc\u015f\u00fcnecektiniz. \u0130\u015fte, beyefendi kendi a\u011fz\u0131yla s\u00f6yledi. Takdirini size b\u0131rak\u0131yorum!\u2019 dedim. Ben bunlar\u0131 s\u00f6yleyince, kimseden \u00e7\u0131t \u00e7\u0131kmad\u0131. \u2018O k\u00f6y bizim il\u00e7emize ba\u011fl\u0131. Kendim de o onlar\u0131n ye\u011feniyim\u2019 dedim\u201d.<\/p>\n<p>Bex\u015f\u00eeyan Olay\u0131 gibi \u00e7ok olay var. Mesela \u015e\u00eala Heydan \u00c7at\u0131\u015fmas\u0131 var. Serdili H\u00eaci Memo anlat\u0131rd\u0131: Babam (\u015e\u00eax Tahir), \u015e\u00eax Evdireh\u00eem Amca ve devlet\u00e7e a\u011f\u0131r su\u00e7lu say\u0131lan \u00e7ok say\u0131da aranan ki\u015fi bir gece \u015e\u00eala Heydan\u2019da toplan\u0131rlar. Melekanl\u0131 Mela Xel\u00eel\u2019in kar\u0131s\u0131 \u2013san\u0131r\u0131m ad\u0131 Fata Delal\u0131 idi-, casuslara haber verip der ki: \u2018El\u00ee Barut\u2019a yaz\u0131n, arananlar\u0131n burada oldu\u011funu bildirin. \u015e\u00eax Evdireh\u00eem, \u015e\u00eax Tahir, Huseyn\u00ea Bab\u00eaxi\u00a0<strong>(5)<\/strong>, Hesen\u00ea Bab\u00eaxi, Hesen\u00ea Serd\u0131, hepsi burdalar\u2019.\u201d Bunlar mektup yaz\u0131p H\u00eani\u2019ye g\u00f6nderiyorlar.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.bitlisname.com\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/S4.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-3400\" src=\"http:\/\/www.bitlisname.com\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/S4.png\" sizes=\"auto, (max-width: 925px) 100vw, 925px\" srcset=\"http:\/\/www.bitlisname.com\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/S4.png 925w, http:\/\/www.bitlisname.com\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/S4-300x230.png 300w, http:\/\/www.bitlisname.com\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/S4-768x589.png 768w\" alt=\"\" width=\"925\" height=\"709\" \/><\/a><\/p>\n<p>Babamgil o gece damda uyuyorlarm\u0131\u015f. Bir \u015feyden haberleri yokmu\u015f. Hec\u00ee Mamo sabahleyin erkenden uyan\u0131p su d\u00f6kmeye gidiyor, g\u00fcya aptes alacak. At ki\u015fnemelerini duyuyor. Demek ki atlar \u00e7ok yakla\u015fm\u0131\u015f. O s\u0131rada seslenen biri, Kurmancca \u201cwer, were\u201d yani \u201cgel, gel\u201d demek istiyor fakat iyi K\u00fcrt\u00e7e bilmedi\u011finden \u201cvere, vere\u201d diyor. Hec\u00ee Mamo hemen gidip \u015e\u00eax Evdireh\u00eem Amca\u2019y\u0131 uyand\u0131rarak durumu anlat\u0131yor: \u201cEfend\u00ee, hemen kalk, gelen biri \u2018vere, vere\u2019 diyor.\u201d Amcam\u0131n uykusu \u00e7ok hafifmi\u015f. Uykudan kalkar kalkmaz d\u00fcrb\u00fcnle bakar ve \u201cYahu asker etraf\u0131m\u0131z\u0131 sarm\u0131\u015f! Haydi kalk\u0131n!\u201d der.<\/p>\n<p>Birka\u00e7 gruba ayr\u0131l\u0131yorlar. Gruplardan birinde babam, di\u011ferinde de \u015e\u00eax Evdireh\u00eem var. Babam diyor ki: \u201cBen sola do\u011fru gideyim, Emer Axa\u2019ya (Em\u00ea Faroy\u2019a) ula\u015fay\u0131m. \u2018Asker bize sald\u0131rd\u0131, gelin m\u00fccadele edelim\u2019 diyeyim.\u201d Kendisi ve grubu gidip kurtuluyorlar.<\/p>\n<p>\u015e\u00eax Evdireh\u00eem Amcamgil da\u011fdan yukar\u0131ya do\u011fru \u00e7\u0131k\u0131yor. At\u0131 bir a\u011faca ba\u011fl\u0131ym\u0131\u015f, da\u011f\u0131n tepesine \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 i\u00e7in orada b\u0131rakm\u0131\u015f. Hus\u00eayn\u00ee Babexi de da\u011fa ula\u015f\u0131yor.<\/p>\n<p>Hesen Keyay\u00ea Celik, \u00fc\u00e7 o\u011flu, Hesen\u00ea Babexi, Hesen\u00ea Serdi ve birka\u00e7 ki\u015fi daha a\u015fa\u011f\u0131da, \u00e7ukurda kal\u0131yorlar, gidemiyorlar. Celik, Lic\u00ea\u2019nin bir k\u00f6y\u00fcd\u00fcr. Hesen Keya o k\u00f6ydenmi\u015f. \u00c7ok bilgili ve cesurmu\u015f. Lic\u00ea\u2019de kaymakaml\u0131k ilk kuruldu\u011funda, kaymakam\u0131n d\u00f6rt ki\u015filik enc\u00fcmeninden biri o, biri Ehmed Keyay\u00ea Serdi, biri de M\u00eerandand\u0131.<\/p>\n<p>\u015e\u00eax Evdireh\u00eem Amca, yukar\u0131dan \u201cAsker \u00e7ok, ka\u00e7\u0131n, fi\u015fekleriniz yetmez\u201d diye seslenir. Hesen Keyay\u00ea Celik ve \u00fc\u00e7 o\u011flu kendilerini feda ederler. \u201cHepimiz kal\u0131rsak hepimiz \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcr\u00fcz. Biz onlar\u0131 me\u015fgul edece\u011fiz, siz gidin, kendinizi kurtarmaya bak\u0131n!\u201d derler.<\/p>\n<p>Adem\u00ea Marke ka\u00e7\u0131p kurtulur. Hec\u00ee Mamo da ka\u00e7ar kurtulur ancak yaralan\u0131r, sonra eli sakat kal\u0131r.<\/p>\n<p>Karde\u015fim Zilk\u00eef de k\u00f6ydeymi\u015f. O zamanlar hen\u00fcz gen\u00e7mi\u015f. Neyse ki muhtargil onu da k\u00f6yden \u00e7\u0131kararak o \u00e7al\u0131lar\u0131n yan\u0131na g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fler, kurtarm\u0131\u015flar.<\/p>\n<p>Sonu\u00e7ta Hesen\u00ea Keyay\u00ea Celik, \u00fc\u00e7 o\u011flu, Hesen\u00ea Babexi ve Hesen\u00ea Serdi \u015fehit d\u00fc\u015ferler. Orada epey asker de \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Bu Hesen\u00ea Serdi, Xen\u00ee Sungur\u2019un amcas\u0131 olur, Hesen Hi\u015fyar de\u011fildi. Hesen\u00ea Serdi ile Hesen Hi\u015fyar teyze \u00e7ocuklar\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-Bu Hesen Keya Kurmanc de\u011fil mi?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:<\/strong>Evet, Kurmancd\u0131r. Askerler kafalar\u0131n\u0131 kesmi\u015fler, s\u00fcng\u00fclerine tak\u0131p H\u00ean\u00ee\u2019ye g\u00f6t\u00fcrmi\u015fler. H\u00ean\u00ee Camisi\u2019nde demir parmakl\u0131klar varm\u0131\u015f, kesik ba\u015flar\u0131n\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fcp o demir direklere takm\u0131\u015flar.<\/p>\n<p>Anlat\u0131rlard\u0131, askerler onlar\u0131n ba\u015flar\u0131n\u0131 s\u00fcng\u00fcye tak\u0131p g\u00f6t\u00fcrd\u00fcklerinde, \u015e\u00eax Evdireh\u00eem Amca, Huseyn\u00ea Babexi\u2019ye \u201cHuso, Huso! Bu ne zul\u00fcmd\u00fcr! Gel \u015funlar\u0131 vural\u0131m\u201d demi\u015f. Fakat bakm\u0131\u015flar ki asker \u00e7ok \u00e7ok, g\u00f6zleri kesmemi\u015f.<\/p>\n<p>Ba\u015fka bir g\u00fcn Bot\u00eeyanl\u0131 Em\u00een\u00ea Cevah\u00eer\u2019i \u015fehit etmi\u015fler. -Em\u00een de iyi bir komutanm\u0131\u015f.- Onun ba\u015f\u0131n\u0131 da g\u00f6t\u00fcr\u00fcp karakolun \u00f6n\u00fcnde s\u00fcng\u00fcye takm\u0131\u015flar.<\/p>\n<p>Em\u00een\u00ea M\u00eek\u00ee\u2019yi de \u015fehit etmi\u015fler. Murtezan\u2019dan belki seksen ki\u015fiyi \u015fehit etmi\u015flerdi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-Benim duydu\u011fuma g\u00f6re, \u015e\u00eax Evdireh\u00eem daha militanm\u0131\u015f. \u015e\u00eax Tahir daha yumu\u015fak huyluymu\u015f. Do\u011fru mu?<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:<\/strong>\u015e\u00eax Evdireh\u00eem militanm\u0131\u015f, babam ise yumu\u015fak huyluymu\u015f ama y\u00f6neticiymi\u015f. O da komutanm\u0131\u015f. Bir sorun \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda o \u00e7\u00f6zermi\u015f. Bir g\u00fcn Bot\u00eeyanl\u0131lar, M\u0131stanl\u0131lar ve Murtezanl\u0131lar iki gruba ayr\u0131l\u0131p birbirlerine girmi\u015fler. Babam aralar\u0131na girmi\u015f, gidip gelmi\u015f, gidip gelmi\u015f ve \u201cbeni \u00f6ld\u00fcr\u00fcn!\u201d demi\u015f. Onun hat\u0131r\u0131 i\u00e7in biribirlerini \u00f6ld\u00fcrmekten vazge\u00e7mi\u015fler.<\/p>\n<p>\u015e\u00eax Evdireh\u00eem Amca\u2019n\u0131n olaylar\u0131 \u00e7ok. Ye\u011fenimiz Mehme Zek\u00ee Efend\u00ee, bir g\u00fcn, \u015e\u00eax Evdireh\u00eem ile berabermi\u015f. Mehme Zek\u00ee\u00a0<strong>(6)<\/strong>, \u015e\u00eax Se\u00eed Efend\u00ee\u2019nin k\u0131z\u0131n\u0131n o\u011fludur. Babas\u0131 da \u015e\u00eax Hesen Efend\u00ee\u2019nin karde\u015finin o\u011flu olup \u015fehit d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f. Mehme Zek\u00ee, Pali\u2019n\u0131n Zuv\u00ear k\u00f6y\u00fcnde kal\u0131yordu. Bir g\u00fcn \u015e\u00eax Evdireh\u00eem ve yakla\u015f\u0131k k\u0131rk ki\u015filik bir kanun ka\u00e7a\u011f\u0131 grubu, P\u00eeran\u2019\u0131n arkas\u0131nda, Mi\u015fraq\u2019ta da\u011fdaym\u0131\u015flar. Mehme Zek\u00ee de onlarla berabermi\u015f. O zaman kendisi hen\u00fcz gen\u00e7mi\u015f. Evdireh\u00eem Amca, Mehme Zek\u00ee\u2019yi n\u00f6bet\u00e7i b\u0131rakarak grupla birlikte uyuyor. Mehme Zek\u00ee Efend\u00ee bir k\u00f6ry\u0131lan\u0131n kendilerine do\u011fru gelmekte oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcnce Evdireh\u00eem Amca\u2019y\u0131 uyand\u0131rmak i\u00e7in eliyle dokunmu\u015f. Dokunur dokunmaz, amcam \u201cEvet Mehme Zek\u00eem\u201d demi\u015f. Mehme Zek\u00ee de \u201cEfend\u00ee, bir k\u00f6ry\u0131lan geliyor\u201d demi\u015f. O \u00f6yle der demez amcam hemen yerinden f\u0131rlay\u0131p \u00e7izmeli aya\u011f\u0131yla k\u00f6ry\u0131lan\u0131n ba\u015f\u0131na basm\u0131\u015f ve \u201c\u015eimdi sen bana bir ta\u015f getir\u201d demi\u015f. Mehme Zek\u00ee ona bir ta\u015f vermi\u015f, o da ta\u015fla k\u00f6ry\u0131lan\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 ezdikten sonra eklemi\u015f: \u201cSessiz dur, bak \u015fimdi ne yapaca\u011f\u0131m!\u201d Kanun ka\u00e7aklar\u0131 ilerde uyuyorlarm\u0131\u015f, t\u00fcfekleri de dizili. Amcam \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc o k\u00f6ry\u0131lan\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fcp aralar\u0131na b\u0131rakt\u0131ktan sonra ba\u011f\u0131rm\u0131\u015f: \u201cUlan, ulan, k\u00f6ry\u0131lan sokacak sizi, k\u00f6ry\u0131lan!\u201d Onlar uyan\u0131p da k\u00f6ry\u0131lan\u0131 g\u00f6r\u00fcnce, korkuya kap\u0131lm\u0131\u015flar, her biri bir tarafa ka\u00e7\u0131\u015fm\u0131\u015f. Bir tanesi de g\u00fcya korkmuyor, t\u00fcfe\u011fini kap\u0131p \u201cNerede, nerede?\u201d diye sormu\u015f. Bunun \u00fczerine \u015e\u00eax Evdireh\u00eem ona \u201cYahu sen t\u00fcfek mi s\u0131kacaks\u0131n? Biz zaten askerlerden ka\u00e7\u0131yoruz, karakolu mu bizden haberdar edeceksin?\u201d demi\u015f.<\/p>\n<p>Amcam, Mehemed Zek\u00ee\u2019ye de \u015funu s\u00f6ylemi\u015f: \u201cBak, bunlar\u0131n \u00e7o\u011fu benden cesaretlidir fakat heyecandan hepsi ka\u00e7t\u0131lar; so\u011fukkanl\u0131 olmak gerekir.\u201d<\/p>\n<ol>\n<li><strong>Tahir:<\/strong>P\u00eeran\u2019\u0131n P\u00eerajmon K\u00f6y\u00fc\u2019nde Mih\u00ea \u015e\u00ean\u00ee ad\u0131nda biri vard\u0131, \u015e\u00eax Evdireh\u00eem ile birlikte \u00e7ok dola\u015fm\u0131\u015ft\u0131. O \u015f\u00f6yle diyordu: \u201cP\u00eerajmon\u2019un kuzeyinde, Z\u00eeyara \u015e\u00eax Mehmed\u00ee tepesindeydik. Birisi gelip ona \u2018\u015eeyhim, asker geliyor\u2019 deyince, \u015e\u00eax Evdirehim d\u00fcrb\u00fcnle bakt\u0131ktan sonra bize d\u00f6n\u00fcp \u2018Korkmay\u0131n! Gelen en fazla bin asker olabilir, ne yapabilirler?\u2019 dedi\u201d.<\/li>\n<\/ol>\n<p>Aftan (1928) \u00f6nce, Gomey \u015eek\u00ee\u2019de de bir olay\u0131 var. Gomey \u015eek\u00ee, P\u00eeran\u2019\u0131n Behro K\u00f6y\u00fc\u2019ne yak\u0131n olup P\u00eeran ile Xuleman aras\u0131ndad\u0131r. Maden\u2019den gelen baz\u0131 a\u011falar oraya yerle\u015fmi\u015fler. Onlar anlat\u0131yorlard\u0131. Bir g\u00fcn \u015e\u00eax Evdireh\u00eem Amca orada iken, m\u00fcfreze kumandan\u0131 \u201cg\u00f6r\u00fc\u015felim, konu\u015fal\u0131m\u201d diye haber yolluyor. O da \u201colur\u201d cevab\u0131n\u0131 veriyor. Arkada\u015flar\u0131na da \u201cSiz \u00e7evrede tedbir al\u0131n, ben bir gideyim bakay\u0131m bu ne diyecek\u201d diyor.<\/p>\n<p>Orada bir \u00e7ay var, onun k\u0131y\u0131s\u0131nda kar\u015f\u0131la\u015f\u0131p g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyorlar. Kumandan, \u201cSilahlar\u0131m\u0131z yan\u0131m\u0131zda olmas\u0131n ki sulh i\u00e7inde konu\u015fabilelim\u201d diyor. Amcam da \u201colur\u201d diyerek silah\u0131n\u0131 bir a\u011faca as\u0131yor. A\u011fac\u0131n biraz \u00f6tesinde oturup g\u00f6r\u00fc\u015fmeye ba\u015fl\u0131yorlar. Kumandan, \u201cDevlet beni bir el\u00e7i olarak g\u00f6nderdi. Sen teslim ol, ben kefil olurum, sana bir \u015fey yapmalar\u0131n\u0131 engellerim. Sana garanti veriyorum\u201d der.<\/p>\n<p>Amcam da ona \u015f\u00f6yle diyor: \u201cYeni bir haber getirece\u011fini sanm\u0131\u015ft\u0131m. Bu laf\u0131n\u0131z eskiden beri var. Teslim olsayd\u0131m \u00e7oktan olurdum. Ben de sana \u015funu s\u00f6yl\u00fcyorum: Beni izleme, sana yaz\u0131k olur. G\u00fcn birinde kar\u015f\u0131la\u015f\u0131rsak seni \u00f6ld\u00fcr\u00fcr\u00fcm. Madem s\u00f6yleyece\u011fin bu, git b\u00fcy\u00fcklerine s\u00f6yle: \u2018\u015e\u00eax Evdireh\u00eem asla teslim olmaz!\u2019.\u201d<\/p>\n<p>Me\u011fer ona tuzakm\u0131\u015f. Baz\u0131lar\u0131 derler ki: \u201cAslen K\u00fcrt olan bir asker de kumandan\u0131n arkas\u0131ndan \u015e\u00eax Evdireh\u00eem Amca\u2019ya g\u00f6z ederek inanmamas\u0131 i\u00e7in onu uyarm\u0131\u015f\u201d<\/p>\n<p>\u015e\u00eax Evdireh\u00eem Amca\u2019n\u0131n b\u00f6yle s\u00f6yleyince \u00e7evreden baz\u0131 askerler ona silah do\u011frultuyorlar. Amcam i\u015fin tuzak oldu\u011funu anlar anlamaz aniden aya\u011fa kalk\u0131yor. \u00d6ylesine \u00e7evikmi\u015f ki, a\u011fa\u00e7tan silah\u0131n\u0131 kapmas\u0131yla uzakla\u015fmas\u0131 bir olmu\u015f. Askerler pe\u015finden silah s\u0131k\u0131yorlar, \u015e\u00eax Evdireh\u00eem Amca\u2019n\u0131n arkada\u015flar\u0131 da onlara s\u0131k\u0131yorlar. Kur\u015funlardan biri kay\u0131\u015f\u0131na isabet edip kopar\u0131yor, \u015farj\u00f6r\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcyor. Buna ra\u011fmen o \u015fa\u015f\u0131rm\u0131yor, d\u00f6n\u00fcp kay\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve \u015farj\u00f6r\u00fcn\u00fc al\u0131yor. G\u00f6renler derlerdi ki \u201cO anda \u2018Eyvah, d\u00fc\u015ft\u00fc!\u201d dedik. Me\u011fer kay\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve \u015farj\u00f6r\u00fcn\u00fc al\u0131yormu\u015f\u201d.<\/p>\n<p>Xiraba Mezras\u0131 P\u00eeran\u2019\u0131n Qocig k\u00f6y\u00fcne yak\u0131nd\u0131r. X\u0131raba\u2019da \u015e\u00eax Evdireh\u00eem Amca\u2019n\u0131n bir k\u0131z\u0131 d\u00fcnyaya geliyor. \u2013Sonradan, s\u00fcrg\u00fcn edili\u015f s\u0131ras\u0131nda D\u00eeyarbek\u00eer Hapishanesi\u2019inde \u00f6len k\u0131z.- Bu \u00e7ocuk do\u011fdu\u011funda o da\u011fdaym\u0131\u015f. Duymu\u015f, \u00e7ocu\u011funu g\u00f6rmeye gitmi\u015f. Ertesi sabah \u015fafak vakti \u015e\u00eax Evdireh\u00eem Amca namaz k\u0131lmakta iken k\u00f6yl\u00fcler gelip \u201c\u015eeyhim, asker k\u00f6y\u00fcn etraf\u0131n\u0131 sarm\u0131\u015f\u201d diyorlar. Onun hi\u00e7 pani\u011fe kap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, namaz\u0131n\u0131 tamamlay\u0131p selam verdi\u011fini, sonra da at\u0131n\u0131 Ehmed Axa\u2019ya teslim edip \u00f6yle gitti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyorlar. Bizzat Ehmed Axa bana s\u00f6yledi. Bununla ilgili bandlar\u0131 \u015fimdi de bende duruyor. Ehmed Axa\u2019n\u0131n aktard\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re ona \u015f\u00f6yle demi\u015f: \u201cO\u011flum, sen at\u0131m\u0131 al, a\u015fa\u011f\u0131ya, nehir taraf\u0131na dosdo\u011fru git. Ben arkandan gelece\u011fim.\u201d Ehmed Axa devamla diyordu ki: \u201cBen at\u0131 al\u0131p nehire indim. \u015e\u00eax Evdireh de k\u00f6y\u00fcn a\u015fa\u011f\u0131s\u0131na do\u011fru f\u0131rlad\u0131. Birka\u00e7 metre gittikten sonra geriye d\u00f6n\u00fcp askerlere silah s\u0131k\u0131yordu. D\u00fcmd\u00fcz tarlan\u0131n i\u00e7inde diz \u00e7\u00f6k\u00fcyor, s\u0131k\u0131yordu. Nihayet nehire ula\u015ft\u0131, at\u0131n\u0131 teslim ettim, binip gitti.\u201d<\/p>\n<p>\u015e\u00eax Evdireh\u00eem Amca, kavray\u0131\u015f ve sezi\u015f g\u00fcc\u00fc ile cesareti sayesinde belki b\u00f6ylesi y\u00fczlerce tuzaktan kurtulmu\u015ftu.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>-Sizi yordum. Te\u015fekk\u00fcr ederim.<\/p>\n<p><strong>Fexred\u00een\u00ee \u015e\u00eax Tahir\u00ee:<\/strong>Biz de te\u015fekk\u00fcr ederiz.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>K\u0131rmanccadan (Zazacadan) \u00e7eviren<\/strong>: Sait Aydo\u011fmu\u015f<\/p>\n<p>(1)R\u00f6portaj\u0131n yay\u0131mland\u0131\u011f\u0131 Vate dergisinde (say\u0131: 25), bu tarih 1937 bi\u00e7iminde yaz\u0131lm\u0131\u015fsa da konu\u015ftu\u011fumuz Malm\u00eesanij bunun 1938 olarak d\u00fczeltilmesi gerekti\u011fini belirtti.<\/p>\n<p>(2)Xormek A\u015fireti\u2019nden M. \u015eerif F\u0131rat da bu konuyu yazm\u0131\u015ft\u0131r. (Bak. F\u0131rat, M. \u015eerif, Do\u011fu \u0130lleri ve Varto Tarihi, T\u00fcrk K\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc Ara\u015ft\u0131rma Enstit\u00fcs\u00fc Yay\u0131nlar\u0131, 5. bask\u0131, Ankara, 1983, s.171)<\/p>\n<p>(3)Genel Kurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 kaynaklar\u0131ndan biri \u015f\u00f6yle yaz\u0131yor: \u201c\u2026 Lis da\u011f\u0131 b\u00f6lgesinde 5. Seyyar Jandarma Alay\u0131 bu suretle asilerin pususuna u\u011fram\u0131\u015f ve alay bir avu\u00e7 e\u015fkiya kar\u015f\u0131s\u0131nda peri\u015fan bir halde da\u011f\u0131lm\u0131\u015f, subay ve erlerinden \u015fehitler vermi\u015f, bir\u00e7ok malzeme de asilerin eline ge\u00e7mi\u015fti.\u201d (Hall\u0131, Emekli Kurmay Albay Re\u015fat, T\u00fcrkiye Cumhuriyetinde Ayaklanmalar (1924-1938), Genel Kurmay Harp Tarihi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Resm\u00ee Yay\u0131nlar\u0131, Ankara, 1972, s. 232)<\/p>\n<p>(4)T\u00fcrkiye\u2019nin askeri kaynaklar\u0131nda, \u201cBicar Tenkil Harek\u00e2t\u0131\u201d (1927) ad\u0131yla T\u00fcrk Ordusu\u2019nun bu sald\u0131r\u0131s\u0131ndan bahsedilir. \u00d6rne\u011fin bu kaynaklardan birinde \u015f\u00f6yle denir: \u201c\u2026 Takriben bir ay s\u00fcren tedip harek\u00e2t\u0131 s\u0131ras\u0131nda b\u00f6lge ve m\u00fcfreze komutanl\u0131klar\u0131n\u0131n raporlar\u0131na g\u00f6re, muhtelif havalide cereyan eden takip ve taramalar sonucunda\u00a0<strong>yak\u0131lan k\u00f6y miktar\u0131, harek\u00e2t\u0131n sonucunda 280\u2019e y\u00fckselmi\u015f\u00a0<\/strong>ve bu k\u00f6ylerde ve da\u011flarda, ormanlarda\u00a0<strong>yakalanarak imha edilmi\u015f e\u015fkiya ile bunlara mensup \u015fah\u0131s miktar\u0131 da 2000\u2019i a\u015fm\u0131\u015ft\u0131.<\/strong>\u201d (Hall\u0131, Emekli Kurmay Albay Re\u015fat, yage., s. 247)<\/p>\n<p>(5)Bab\u00eaxi K\u00f6y\u00fc, D\u00eeyarbek\u00eer\u2019in H\u00eani (Hani) il\u00e7esine ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>(6)Bu paragrafta ve bir sonraki paragrafta ge\u00e7en Mehme Zek\u00ee ad\u0131, Vate\u2019de Mehme Se\u00eed bi\u00e7iminde yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Malm\u00eesanij bize bunun do\u011frusunun Mehme Zeki oldu\u011funu ve d\u00fczeltilmesi gerekti\u011fini s\u00f6yledi\u011fi i\u00e7in burada d\u00fczelttik.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>R\u00f6portaj: MALM\u00ceSANIJ -Bitlisname.com<\/strong><\/p>\n<p class=\"x_MsoNormal\"><b>Zazacadan \u00e7eviren<\/b>: Sait Aydo\u011fmu\u015f<\/p>\n<p class=\"x_MsoNormal\"><b>Kaynak<\/b>:<\/p>\n<p class=\"x_MsoNormal\">1) Malm\u00eesanij (Roportajkerdox); \u201cFexred\u00een\u00ea \u015e\u00eax Tahir\u00ee: P\u00eelon\u00ea Xwi ra Vaci<\/p>\n<p class=\"x_MsoNormal\">\u2018Tesl\u00eemb\u00eeyay\u00ee\u015f\u00ea \u015e\u00eax Evdireh\u00eem\u00ee \u00c7in o\u2019 \u201d, Vate: Kovara Kultur\u00ee, Dewrey\u00ea D\u00eeyine,<\/p>\n<p class=\"x_MsoNormal\">H\u00fbmare: 5 (25), \u00cestanbul, Pay\u00eez 2005, r. 38-71 [Zazak\u00ee]\n<p class=\"x_MsoNormal\">2)\u00a0Malm\u00eesanij, Gotib\u00fbn ku\u2026 ,\u00a0<span lang=\"SV\">Vate Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul,\u00a0<\/span>2006, r. 75-117 [Kurmanc\u00ee]\n<\/div>\n<div id=\"page-links\"><\/div>\n<p class=\"tags\">Etiketler:\u00a0<a href=\"http:\/\/www.bitlisname.com\/tag\/seyh-abdurrahim\/\" rel=\"tag\">\u015eeyh Abdurrahim<\/a>\u00a0\/\u00a0<a href=\"http:\/\/www.bitlisname.com\/tag\/seyh-evdirehim\/\" rel=\"tag\">\u015eeyh Evdirehim<\/a>\u00a0\/\u00a0<a href=\"http:\/\/www.bitlisname.com\/tag\/seyh-said\/\" rel=\"tag\">\u015eeyh Said<\/a>\u00a0\/\u00a0<a href=\"http:\/\/www.bitlisname.com\/tag\/seyh-said-efendinin-kardesi\/\" rel=\"tag\">\u015eeyh Said efendinin karde\u015fi<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ben 1929 y\u0131l\u0131n\u0131n onbirinci ay\u0131nda, Pali\u2019n\u0131n (Palu\u2019nun) Xo\u015fmat k\u00f6y\u00fcnde do\u011fmu\u015fum. Xo\u015fmat, esasen eski bir Ermeni k\u00f6y\u00fcd\u00fcr. Orada \u00e7ok arazi vard\u0131, \u015e\u00eax Se\u00eed Olay\u0131\u2019ndan birka\u00e7 y\u0131l sonra, 1928\u2019de af \u00e7\u0131kt\u0131\u2026 &#8220;Kitab\u0131 yaz\u0131ld\u0131 baz\u0131 hunharlar\u0131n d\u00fcnyada ama Deli Fikri\u2019nin kitab\u0131 yaz\u0131lmad\u0131 hen\u00fcz g\u00f6r\u00fcyor musun P\u00eeran! Onunla korkutularak uyutuluyorsa da \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z Deli de\u011fildi Deli Fikri. Ola ki insan &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":32,"featured_media":22001,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[25],"tags":[1616,5574],"class_list":["post-22000","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-tarih","tag-manset","tag-seyh-sait"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22000","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=22000"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22000\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/22001"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=22000"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=22000"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=22000"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}