{"id":21960,"date":"2021-03-01T15:13:21","date_gmt":"2021-03-01T12:13:21","guid":{"rendered":"http:\/\/candname.com\/tr\/?p=21960"},"modified":"2021-02-28T15:20:39","modified_gmt":"2021-02-28T12:20:39","slug":"zazalarin-etnik-kimligi-uzerine","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=21960","title":{"rendered":"Zazalar\u0131n Etnik Kimli\u011fi \u00dczerine\u2026"},"content":{"rendered":"<p>Wendox\u00ea ma y\u00ea erj\u00eeyayey\u00ee, ma na hewe yew nu\u015fteyo tirk\u00ee s\u00eeteya xo de pare ken\u00ee. Namey\u00ea s\u00eeteya ma kirdk\u00ee yo. Label\u00ea munaqe\u015fey\u00ea ke derheq\u00ea kirdan\/zazayan de ben\u00ee zafane tirk\u00ee ser o ben\u00ea. Ma wazen\u00ea \u00ea tirk\u00eenu\u015ftox\u00ee z\u00ee n\u00ea zanay\u00ee\u015fan ra hay\u00eedar b\u00ea.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<ol>\n<li><strong>ORTA\u00c7A\u011e \u0130SLAM KAYNAKLARI<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Selahaddin Eyyubi d\u00f6neminde D\u00fcnb\u00fclilerin varl\u0131\u011f\u0131 ve K\u00fcrd olarak bilindi\u011fine dair \u015fu tarihi belge olduk\u00e7a \u00f6nemlidir. Eyyubilerin M\u0131s\u0131r\u2019da \u0130skenderiye\u2019de kurduklar\u0131 medreselerin birinde m\u00fcderrislik yapm\u0131\u015f olan b\u00fcy\u00fck hadis ve tarih alimi\u00a0<strong>Eb\u00fb T\u00e2hir es-Silef\u00ee\u00a0<\/strong>hayat\u0131 boyunca gezip g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc \u015fehirlerde hadis ald\u0131\u011f\u0131 hocalar\u0131n\u0131n isimlerini, hayatlar\u0131n\u0131 ve g\u00f6r\u00fc\u015flerini k\u0131sa anektotlar halinde aktard\u0131\u011f\u0131 Mu\u2019cem\u2019s<strong>-Sefer\u00a0<\/strong>(Gezi S\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc) isimli eserinde\u00a0<strong>es-Sa\u011fr\/\u0130skenderiye<\/strong>\u00a0\u015fehrinde hadis dinledi\u011fi hocas\u0131n\u0131<strong>\u00a0R\u0131dv\u00e2n<\/strong>\u00a0<strong>bin \u0130br\u00e2him bin Meml\u00e2n<\/strong>\u00a0<strong>ed-D\u00fcnb\u00fcli el-Kurdi<\/strong>\u00a0yani\u00a0 K\u00fcrdlerin\u00a0<strong>D\u00fcnb\u00fcl\u00ee<\/strong>\u00a0kabilesine mensub biri olarak s\u00f6z eder. Hatta Silef\u00ee bu kabilenin ad\u0131n\u0131 garipsedi\u011finden bu hocas\u0131ndan sadece bir anektot kaydetti\u011fini s\u00f6yler.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u0130rlanda Cheaster Beatty k\u00fct\u00fcphanesinde\u00a0 bulunan Mucemus\u2019Sefer isimli eserde D\u00fcnb\u00fcli alimin ad\u0131n\u0131n<\/strong><\/p>\n<p><strong>R\u0131dv\u00e2n<\/strong>\u00a0<strong>bin \u0130br\u00e2him bin Meml\u00e2n<\/strong>\u00a0<strong>ed-D\u00fcnb\u00fcli el-Kurdi \u015feklinde ge\u00e7ti\u011fi sayfa<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<a href=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge1.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-2877\" src=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge1.png\" sizes=\"auto, (max-width: 984px) 100vw, 984px\" srcset=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge1.png 984w, http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge1-211x300.png 211w, http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge1-720x1024.png 720w\" alt=\"belge1\" width=\"984\" height=\"1400\" \/><\/a><\/strong><\/p>\n<p>Zira 14. y\u00fczy\u0131lda ya\u015fam\u0131\u015f b\u00fcy\u00fck \u0130slam tarih\u00e7isi Zehebi taraf\u0131ndan\u00a0<strong>M\u00fc\u015ftebihu\u2019n-Nisbe<\/strong>\u00a0 (Benze\u015fen Soylar) isimli eserinde D\u00fcnb\u00fclileri bir K\u00fcrd kabilesi olduklar\u0131 ve Musul civar\u0131nda ya\u015fad\u0131klar\u0131 ifade edilir.<\/p>\n<p><strong>\u00a0<a href=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge2.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-large wp-image-2878\" src=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge2-1024x683.png\" sizes=\"auto, (max-width: 620px) 100vw, 620px\" srcset=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge2-1024x683.png 1024w, http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge2-300x200.png 300w, http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge2.png 1248w\" alt=\"belge2\" width=\"620\" height=\"414\" \/><\/a><\/strong><\/p>\n<p><strong><a href=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge3.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-large wp-image-2879\" src=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge3-1024x312.png\" sizes=\"auto, (max-width: 620px) 100vw, 620px\" srcset=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge3-1024x312.png 1024w, http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge3-300x91.png 300w, http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge3.png 1212w\" alt=\"belge3\" width=\"620\" height=\"189\" \/><\/a>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Bu d\u00f6nemde D\u00fcnb\u00fclilerin \u015fu andaki yele\u015fim yerlerine kadar geldiklerinin kan\u0131t\u0131 ise 12. yy. Cezire(Bug\u00fcnk\u00fc G\u00fcneydo\u011fu Anadolu) tarih\u00e7isi\u00a0<strong>\u0130bn\u00fc\u2019l-Ezrak el-Far\u0131ki, Tarihu Meyyafarikin ve Amid\u00a0<\/strong>isimli eserinin\u00a0<strong>Mervani Devleti<\/strong>\u00a0b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde\u00a0<strong>Abdurrahm\u00e2n bin ebi\u2019l-Verd ed-D\u00fcnb\u00fcl\u00ee<\/strong>\u00a0isimli bir devlet adam\u0131ndan bahsetmektedir. Bu da D\u00fcnb\u00fclilerin bu tarihten itibaren bu b\u00f6lgeye bireysel de olsa geldiklerini g\u00f6stermektedir. Ancak kitleler halindeki yerle\u015fmelerin ise Eyyubiler d\u00f6neminde ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. D\u00fcnb\u00fclilerin Musul civar\u0131nda bulundu\u011funu bildiren bir di\u011fer bilim adam\u0131 Eyyubi d\u00f6nemi soy bilgini\u00a0<strong>\u0130bn Nukta el-Hanbeli\u2019<\/strong>dir.\u00a0<strong>\u0130bn Nukta,<\/strong>\u00a0<strong>Tekmiletu\u2019l-\u0130kmal\u00a0<\/strong>isimli eserinde D\u00fcnb\u00fcl\u00eeleri zikreder ve bu kabile i\u00e7erisinden \u00e7\u0131km\u0131\u015f me\u015fhur alimlerin biyografilerinden s\u00f6z eder. Bahsetti\u011fi kimselerden biri de \u00fcnl\u00fc tasavvuf bilgini\u00a0<strong>\u0130bn Arabi<\/strong>\u2019nin\u00a0<strong>Futuhat-\u0131<\/strong>\u00a0<strong>Mekkiyye<\/strong>\u2019sinde kendisinden \u00f6vg\u00fcyle bahsetti\u011fi hocas\u0131\u00a0<strong>S\u00fcleyman ed-D\u00fcnb\u00fcli<\/strong>\u00a0<strong>el-Musuli<\/strong>\u2019dir. \u0130bn Arabi bu hocas\u0131yla Musul\u2019da g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u0130bn Nukta\u2019n\u0131n adlar\u0131ndan s\u00f6z etti\u011fi iki me\u015fhur bilginin de aslen Musullu olmas\u0131 D\u00fcnb\u00fclilerin ana vatan\u0131n\u0131n Musul oldu\u011fu tezini g\u00fc\u00e7lendirmektedir.\u00a0\u00a0<strong>\u0130bn Fazlull\u00e2h el-Umer\u00ee ve Makriz\u00ee<\/strong>\u00a0gibi\u00a0 Meml\u00fck d\u00f6nemi M\u0131s\u0131r tarih\u00e7ilerin de D\u00fcnb\u00fclileri K\u00fcrdlerin bir kabilesi olarak kaydettiklerini g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Akkoyunlular\u2019\u0131n Zazalar\u0131n yo\u011fun bir \u015fekilde ya\u015fad\u0131klar\u0131 Bing\u00f6l\u2019e h\u00e2kim oldu\u011fu 1470 y\u0131l\u0131 civar\u0131nda \u00c7apak\u00e7ur\u2019a gelen M\u0131s\u0131rl\u0131 seyyah Muhammed bin Mahmud el-Halebi \u0130bn Aca (\u00f6.881\/1477) \u015fehirde ya\u015fayan halk\u0131n K\u00fcrdler oldu\u011funu ifade eder. Burada d\u00f6nemin kaynaklar\u0131n\u0131n K\u00fcrd tabirini kullanmas\u0131 Zazalar\u0131n K\u00fcrd olarak g\u00f6rd\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn de bir delili olarak da kabul edilebilir. Nitekim bu \u015fehir, tarih i\u00e7inde Ermenilerden al\u0131nd\u0131ktan sonra Zazalar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda herhangi bir topluluk taraf\u0131ndan yurt edinilmemi\u015ftir. Bu da s\u00f6z konusu kanaati g\u00fc\u00e7lendirmektedir.<\/p>\n<p><strong>\u00a0<a href=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge4.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-large wp-image-2880\" src=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge4-895x1024.png\" sizes=\"auto, (max-width: 620px) 100vw, 620px\" srcset=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge4-895x1024.png 895w, http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge4-262x300.png 262w, http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge4.png 2004w\" alt=\"belge4\" width=\"620\" height=\"709\" \/><\/a><\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Akkoyunlu h\u00fck\u00fcmdar\u0131 Uzun Hasan\u2019\u0131n ayn\u0131 zamanda kay\u0131npederi olan Diyarbak\u0131r E\u011fil beyi Devlet\u015fah Bey ki Zaza Mirdasi a\u015firetine mensup olup \u015eerefhan-\u0131 Bidlisi taraf\u0131ndan 1597 y\u0131l\u0131nda kaleme al\u0131nan \u015eerefname isimli bu eserde bu aile K\u00fcrt olarak kaydedilmi\u015ftir. Bundan daha \u00f6nemlisi Akkoyunlular\u0131n \u00e7a\u011fda\u015f\u0131 olan tarih\u00e7ilerden Markizi ve \u0130bn Ta\u011friberdi\u00a0 eserlerinde Devlet\u015fah beyi ve babas\u0131 Muhammed beyi K\u00fcrdi nisbesiyle zikretmi\u015fler. Bu da Zaza olan Mirdasi beylerinin K\u00fcrt olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6steren delillerdendir.<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u0130bn Ta\u011friberdi\u2019ye ait\u00a0<em>en-Nucumu\u2019z Zahire<\/em>\u00a0isimli eserde Mirdasi beyi Devlet\u015fah\u2019\u0131n ad\u0131n\u0131n E\u011fil hakimi Devlet\u015fah el-Kurdi olarak ge\u00e7en k\u0131s\u0131m<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<a href=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge5.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-2881\" src=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge5.png\" sizes=\"auto, (max-width: 793px) 100vw, 793px\" srcset=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge5.png 793w, http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge5-300x115.png 300w\" alt=\"belge5\" width=\"793\" height=\"303\" \/><\/a><\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<ol start=\"2\">\n<li><strong>OSMANLI KAYNAKLARI VE AR\u015e\u0130V BELGELER\u0130<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Zaza kelimesinden ilk olarak s\u00f6z eden T\u00fcrk seyyah\u0131\u00a0<strong>Evliya \u00c7eleb\u00ee\u2019<\/strong>dir.<strong>\u00a0Evliya \u00c7elebi, Bing\u00f6l Yaylas\u0131 ve \u00c7apak\u00e7ur<\/strong>\u2019a geldi\u011finde y\u00f6rede g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc K\u00fcrd a\u015firetlerini sayarken bunlar aras\u0131nda Ekrad-\u0131 Zaza(Zaza K\u00fcrdleri)\u2019y\u0131 sayar. Bu isimlendirmenin Osmanl\u0131 d\u00f6neminde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 ve bu d\u00f6nemde yayg\u0131nl\u0131k kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Zira Osmanl\u0131 kay\u0131tlar\u0131nda bunun d\u0131\u015f\u0131nda bir kullan\u0131m s\u00f6z konusu de\u011fildir. Zaza kelimesine fonetik\/ses yap\u0131s\u0131 olarak benzeyen kelimelerde k\u00f6ken aramak ise bilimsellikten uzakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00f6nemli olan kullan\u0131lan ismin Zazalar\u0131 kar\u015f\u0131lay\u0131p kar\u015f\u0131lamad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Osmanl\u0131lar\u0131n son d\u00f6nemine kadar bu durum b\u00f6yle devam edecektir.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge6.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-2882\" src=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge6.png\" sizes=\"auto, (max-width: 575px) 100vw, 575px\" srcset=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge6.png 575w, http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge6-300x49.png 300w\" alt=\"belge6\" width=\"575\" height=\"93\" \/><\/a><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>Evliya \u00c7elebi Seyahatnamesinin elyazmas\u0131nda Ehali-i Bing\u00f6l\u00fc beyan eder diyerek Evvela Ekrad-\u0131 Zaza (En ba\u015fta Zaza K\u00fcrdleri) diye kaydeden sayfa<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<a href=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge7.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-2883\" src=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge7.png\" sizes=\"auto, (max-width: 375px) 100vw, 375px\" srcset=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge7.png 375w, http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge7-168x300.png 168w\" alt=\"belge7\" width=\"375\" height=\"670\" \/><\/a><\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Hatta 1900l\u00fc y\u0131lar\u0131n ba\u015f\u0131nda \u00e7\u0131km\u0131\u015f olan Osmanl\u0131 Salnamelerinde \u00c7apak\u00e7ur\u2019da ve Palu\u2019da ya\u015fayan Zazalar\u0131n konu\u015ftu\u011fu dilden K\u00fcrd\u00e7eden muharref\/bozma bir dil olarak bahsetmesi de ilgin\u00e7tir.\u00a0<em>\u201cBitlis salnamesinde Bing\u00f6l \u015fehir merkezinden bahseden k\u0131s\u0131mda \u201cZ\u0131kt\u00ee, Pe\u00e7ar, nahiyelerinden ma ada Tavus Mene\u015fkut Yahkik herta nahiyeleri de fahriyen idare olunur nevahidendir. Ahalisi \u0130slam ve Hristiyandan ibaret olup K\u00fcrdi ve K\u00fcrd\u00e7eden muharref olan Zaza ve Ermenice tekell\u00fcm ederler.\u201d<\/em><\/p>\n<p><strong>S\u0101ln\u0101me-i vil\u0101yet-i Bitl\u012bs<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge8.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-2884\" src=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge8.png\" sizes=\"auto, (max-width: 575px) 100vw, 575px\" srcset=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge8.png 575w, http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge8-300x49.png 300w\" alt=\"belge8\" width=\"575\" height=\"93\" \/><\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Ayn\u0131 alg\u0131y\u0131 Mustafa Kemal Nutuk konu\u015fmas\u0131n\u0131 yaparken de Zazalar\u2019\u0131n K\u00fcrt oldu\u011funu \u015fu c\u00fcmlelerle ifade etmi\u015ftir.\u00a0<em>\u201c\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc madde Erzincan ve Sivas aras\u0131nda m\u00fctekasif bir Ermenilik tahayy\u00fcl\u00fc ilimsiz ve vukufsuzluktan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Harbden evvel bile buralar\u0131n sekenesi k\u0131sm-\u0131 azam\u0131 T\u00fcrk ve k\u0131sm\u0131 kalili Zaza denilen K\u00fcrdlerden ve pek az\u0131 da Ermenilerden ibaret idi.\u201d<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>1927<\/strong>\u00a0<strong>\u0646\u0637\u0642 \u0645\u0635\u0637\u0641\u0649 \u0643\u0645\u0627\u0644<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge9.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-2885\" src=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge9.png\" sizes=\"auto, (max-width: 575px) 100vw, 575px\" srcset=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge9.png 575w, http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge9-300x49.png 300w\" alt=\"belge9\" width=\"575\" height=\"93\" \/><\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Zazalar kendini as\u0131l K\u00fcrd kom\u015fusu olan \u0131rkda\u015f\u0131 Kurmanclar\u0131 ise K\u0131rdas olarak isimlendirmi\u015flerdir. Zazaca\u2019da K\u0131rdas K\u00fcrd\u2019e benzeyen demektir. Yani Zazalar kendilerini ger\u00e7ek K\u00fcrd olarak takdim etmi\u015flerdir. Nitekim ilk Zazaca eser olan Ahmed el-Hasi Mevlidini bitirirken \u015fu ifadeleri kullan\u0131r. \u201c<em>Temam bi vira\u015fti\u015f\u00ea mewlid\u00ea Kird\u00ee<\/em>\u201d K\u0131rdi mevlidin yaz\u0131l\u0131\u015f\u0131 tamamland\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Ahmed-i Hass\u00ee\u2019nin 1899\u2019da Diyarbekir Litografya matbaas\u0131nda bas\u0131lan n\u00fcshan\u0131n son yapra\u011f\u0131nda Zazaca i\u00e7in K\u0131rdi tabirinin ge\u00e7ti\u011fi sayfa<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge10.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-2886\" src=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge10.jpg\" sizes=\"auto, (max-width: 333px) 100vw, 333px\" srcset=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge10.jpg 333w, http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge10-215x300.jpg 215w\" alt=\"belge10\" width=\"333\" height=\"465\" \/><\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>En \u00f6nemli hususlardan biri de s\u00f6z konusu bu Zazaca mevlidin bas\u0131m\u0131 i\u00e7in yap\u0131lan ve Osmanl\u0131 d\u00f6nemine ait yaz\u0131\u015fmalarda Zazaca\u2019n\u0131n K\u00fcrd\u00e7e oldu\u011fu kayd\u0131d\u0131r. A\u015fa\u011f\u0131da transkribe edilen ve Osmanl\u0131 ar\u015fivinde bulunan belgeler bunu g\u00f6stermektedir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>29\/215 Enc\u00fcmene fi 10 \u015eubat 1314<\/p>\n<p>Faziletli Nuri Efendi\u2019ye fi 13 \u015eubat 1314<\/p>\n<p>Diyarbekir vilayet-i aliyyesinden i\u015fbu tahrirat\u0131yla li ecli\u2019t-tedkik irsal buyrulan\u00a0<strong>Zaza lisan\u0131 \u00fczerine muharrer K\u00fcrd\u00e7e mevl\u00fcd-i \u015ferifin<\/strong>\u00a0tab\u2018 ve ne\u015frinde be\u2019s olmad\u0131\u011f\u0131 lede\u2019l-mu\u2018ayene anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011funu ale\u2019l-usul tanzim olunacak ruhsatn\u00e2me \u00fczerine \u00fc\u00e7 kuru\u015fluk pul yap\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131ktan sonra sahibine i\u2018tas\u0131 ve ba\u2018de\u2019t-tab\u2018ve\u2019t-tatb\u00eek matbu\u2018atdan be\u015f nusha ile ka\u00e7 nusha bas\u0131lm\u0131\u015f ise tab\u2018 olunudu\u011fu mataba\u2018adan ahz\u0131 iktiza eden beyannamenin nizaret-i celile-i d\u00e2ver\u00e2nelerine irsali l\u00fczumunun cevaben i\u015f\u2019ar\u0131 ve mezk\u00fbr Mevl\u00fcd-i \u015eerif ile ruhsatn\u00e2menin i\u2018ade ve tesyar buyrulmas\u0131 bab\u0131nda emr-u ferman hazret-i men leh\u00fc\u2019l-emrindir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>29 \u015eeval 1314 24 \u015eubat 1314<\/p>\n<p>M\u00fch\u00fcr Maarif Heyeti Komisyonuna<\/p>\n<p>Mektubi Kalemine fi 1 Mart 1315<\/p>\n<p>Ruhsatnamesi tanzim ve kitab\u0131yla maan mektubi kalemine verilmek \u00fczere evraka tevdi k\u0131l\u0131nd\u0131 1 Mart 1315<\/p>\n<p>Vurudu 3 Mart 1315<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>BOA. MF MKT 442\/56-1<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Maarif-i Umumiye Nezareti Mektubi Kalemi m\u00fcsveddata mahsus varakad\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Diyarbekir vilayet-i \u00e2liyesine<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>4 Kanun-\u0131 sani 1314 tarihli ve 13 numaral\u0131 tahrirat-\u0131 valay\u0131 vilayetpenahileriyle li-ecli\u2019t-tedkik irsal olunan\u00a0<strong>\u201cZaza\u201d lisan\u0131 \u00fczere m\u00fcharrer K\u00fcrd\u2019\u00e7e<\/strong>\u00a0menk\u0131be-i veladet-i Hazret-i Risaletpen\u00e2hi\u2019nin tab\u2018 ve ne\u015frinde be\u2019is olmad\u0131\u011f\u0131 lede\u2019l-m\u00fc\u2018ayene anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fundan ale\u2019l-usul tanzim olunan ruhsatname ile melfufen firstade k\u0131l\u0131nma\u011fla \u00fc\u00e7 kuru\u015fluk pul ruhsatnameye yap\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131ktan sonra sahibine i\u2018tas\u0131 ve ba\u2018de\u2019t-tab\u2018 ve tatbik be\u015f nushas\u0131yla mikdar\u0131 matbuunu m\u00fc\u015f\u2018ir matbaas\u0131ndan al\u0131nacak beyannamenin nezaret-i aciziye irsali hususuna himem-i Aliyeleri derk\u00e2r buyrulmak bab\u0131nda.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>BOA. MF MKT 442\/56-2<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Bu d\u00f6nemde Dersimdeki Alevi Zazalarla ilgili kay\u0131tlar ise \u015f\u00f6yledir: \u201cFak\u00eer (Mehmed Arif), bin iki y\u00fcz doksan bir (1291\/1875) sene-i hicriyesinde bir memuriyet-i muvakkata ile Erzincan\u0131n civar\u0131nda bulunan ve bir aral\u0131k Dersim Vilayeti nam\u0131yla bir vilayet te\u015fkil olunan mahallin baz\u0131 nevahi ve kazalar\u0131na gitmi\u015ftim. Oralar ahalisi K\u00fcrdd\u00fcr. Lisanlar\u0131 Kurmanc de\u011fil Zaza lisan\u0131d\u0131r. kendileri gayet vah\u015fidirler.\u201d (Mehmed Arif, Binbir Hadis-i \u015eerif, 1325\/1908, Kahire, s. 406)<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge-15.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-2896\" src=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge-15.png\" sizes=\"auto, (max-width: 867px) 100vw, 867px\" srcset=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge-15.png 867w, http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge-15-300x105.png 300w\" alt=\"belge 15\" width=\"867\" height=\"303\" \/><\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Ayr\u0131ca 1925 y\u0131l\u0131nda cereyan eden \u015eeyh Said \u0130syan\u0131 d\u00f6nemin Cumhuriyet medyas\u0131nda \u015fu ifadelerle yer bulmu\u015ftur: \u201c\u0130syan\u0131 \u00e7\u0131karan K\u00fcrdlerin Zaza tabir edilen s\u0131n\u0131f\u0131d\u0131r. Bunlar \u015e\u00e2fi\u00ee mezhebine ve Nak\u015fibendi tarikatine mensubdurlar. Gayet pis vah\u015fi ve gaddar adamlard\u0131r. Di\u011fer S\u00fcnn\u00ee ve Alev\u00ee K\u00fcrdler bunlardan nefret ederler. Ve lisanlar\u0131ndan bile anlamazlar. Alev\u00ee K\u00fcrdler radikal devlet mefh\u00fbmundan anlayan ve bunu terv\u00eec eden bir s\u0131n\u0131fd\u0131r.\u201d<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge16.jpeg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-2895\" src=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge16.jpeg\" sizes=\"auto, (max-width: 706px) 100vw, 706px\" srcset=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge16.jpeg 706w, http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge16-300x225.jpeg 300w\" alt=\"belge16\" width=\"706\" height=\"530\" \/><\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<ol start=\"3\">\n<li><strong>AVRUPALI SEYYAHLAR VE ARA\u015eTIRMACILARIN ESERLER\u0130<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Carsten Niebuhr, taraf\u0131ndan yaz\u0131lan ve 1780 y\u0131l\u0131nda bas\u0131lan\u00a0<strong>Voyage<\/strong><strong>\u00a0en\u00a0<\/strong><strong>Arabie<\/strong><strong>\u00a0&amp; en d\u2019autres pays circonvoisins<\/strong>\u00a0isimli eserde Zazalar Erzurum ve Siverek aras\u0131ndaki b\u00f6lgede ya\u015fayan ve n\u00fcfuslar\u0131 20.000 civar\u0131nda olan bir K\u00fcrt a\u015fireti olarak kaydedilmi\u015fler.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Carsten\u00a0<\/strong><strong>Niebuhr\u2019un eserinde K\u00fcrt a\u015firetleri aras\u0131nda Zazalar\u0131n da zikredildi\u011fi sayfa<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge11.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-2887\" src=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge11.png\" sizes=\"auto, (max-width: 504px) 100vw, 504px\" srcset=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge11.png 504w, http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge11-242x300.png 242w\" alt=\"belge11\" width=\"504\" height=\"626\" \/><\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u00d6te yandan Cladius James Rich taraf\u0131ndan 1836 y\u0131l\u0131nda kaleme al\u0131nm\u0131\u015f Narrative of a Residence in Koordistan isimli seyahatnamenin 376. sayfas\u0131nda\u00a0 Rich, Zazalar hakk\u0131nda \u015f\u00f6yle bir a\u00e7\u0131klama yapar:\u00a0<em>\u201cHassan Da\u011f\u0131, Zagros ve Toros da\u011flar\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olup Diyarbekir Palo ve Mu\u015f aras\u0131nda kalan bir co\u011frafyada yer almaktad\u0131r. Bu y\u00f6re pek i\u015flek bir g\u00fczergahta bulunmamaktad\u0131r.\u00a0 Fakat burada ya\u015fayan halk tamamen ba\u015f\u0131na buyruk ve ba\u011f\u0131ms\u0131z hareket etmektedirler. Burada ya\u015fayan K\u00fcrtlere Zaza ad\u0131 verilmektedir. Bu isim bir lakab\/nickname\u00a0 gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.\u00a0 Anlam\u0131na gelince ise kekeleyen tarzda konu\u015fan kimselerdir.\u201d<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Rich\u2019in 1836 y\u0131l\u0131nda bas\u0131lan seyahatnamesinde Zazalar\u0131n K\u00fcrt olarak zikredildi\u011fi sayfa<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<a href=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge12.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-2888\" src=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge12.png\" sizes=\"auto, (max-width: 534px) 100vw, 534px\" srcset=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge12.png 534w, http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge12-186x300.png 186w\" alt=\"belge12\" width=\"534\" height=\"863\" \/><\/a><\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Askeri doktor ve yazar olan 1822 y\u0131l\u0131nda \u0130ngiltere\u2019nin Bridlington \u015fehrinde do\u011fan Humphry Sandwith 1853 y\u0131l\u0131nda Osmanl\u0131lar ile Rusya aras\u0131nda patlak veren sava\u015f esnas\u0131nda General Beatson\u2019un emrinde sa\u011fl\u0131k g\u00f6revlisi olarak g\u00f6rev yapt\u0131. Daha sonra Kars ku\u015fatmas\u0131 esnas\u0131nda General Williams taraf\u0131ndan sa\u011fl\u0131k biriminin ba\u015f\u0131na atand\u0131. 1856 y\u0131l\u0131nda \u00fclkesine d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnde tutmu\u015f oldu\u011fu g\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc\u00a0<em>The Siege of Kars\u00a0<\/em>(Kars Ku\u015fatmas\u0131) ad\u0131 alt\u0131nda yay\u0131nlad\u0131. 1853 y\u0131l\u0131nda Kars\u2019ta g\u00f6rev yapan \u0130ngiliz askeri doktor Humphry Sandwith Zazaca g\u00fcndelik ya\u015famda kullan\u0131lan kelimelerden olu\u015fan mini bir s\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcn haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 esnas\u0131nda yard\u0131m g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc kimseleri K\u00fcrdlerin Zaza\u00a0 a\u015firetine mensup bir aile olarak tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>Humphry Sandwith\u2019in \u0130ngilizce-Zazaca s\u00f6zl\u00fck\u2019ten bir sayfa<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<a href=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge13.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-2889\" src=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge13.png\" sizes=\"auto, (max-width: 385px) 100vw, 385px\" srcset=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge13.png 385w, http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge13-184x300.png 184w\" alt=\"belge13\" width=\"385\" height=\"627\" \/><\/a><\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Zazaca hakk\u0131nda ilk ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 yapan ve ilk derlemeleri 1857-1858 y\u0131llar\u0131nda yay\u0131nlayan Peter Lerch ve bu metinler \u00fczerinde filolojik\/dilsel et\u00fctler yapan Friedrich M\u00fcller Zazalar\u0131 bir K\u00fcrd a\u015fireti olarak ifade ederler. Friedrich M\u00fcler \u201cBeitr\u00e4ge zur Kenntniss der neupersischen Dialekte III. Zaza-Dialekt der Kurdensprache\u201d,\u00a0<em>Sitzungsberichte der Philosophisch-Hisctorischen Classe der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften<\/em>, Wien 1865, 227-245<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge14.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-2890\" src=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge14.png\" sizes=\"auto, (max-width: 385px) 100vw, 385px\" srcset=\"http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge14.png 385w, http:\/\/www.kirdki.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/belge14-184x300.png 184w\" alt=\"belge14\" width=\"385\" height=\"629\" \/><\/a><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>kirdki.com<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Wendox\u00ea ma y\u00ea erj\u00eeyayey\u00ee, ma na hewe yew nu\u015fteyo tirk\u00ee s\u00eeteya xo de pare ken\u00ee. Namey\u00ea s\u00eeteya ma kirdk\u00ee yo. Label\u00ea munaqe\u015fey\u00ea ke derheq\u00ea kirdan\/zazayan de ben\u00ee zafane tirk\u00ee ser o ben\u00ea. Ma wazen\u00ea \u00ea tirk\u00eenu\u015ftox\u00ee z\u00ee n\u00ea zanay\u00ee\u015fan ra hay\u00eedar b\u00ea. &nbsp; ORTA\u00c7A\u011e \u0130SLAM KAYNAKLARI Selahaddin Eyyubi d\u00f6neminde D\u00fcnb\u00fclilerin varl\u0131\u011f\u0131 ve K\u00fcrd olarak bilindi\u011fine &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":32,"featured_media":21961,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5371],"tags":[5804,5564,950,849,245,573,4833,848,4397,140,5784,559,2488],"class_list":["post-21960","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-alinti-yazilar","tag-bingel","tag-cermik","tag-dersim","tag-dimili","tag-dimilki","tag-diyarbakir","tag-kird","tag-kirmancki","tag-tunceli","tag-zaza","tag-zaza-lisani","tag-zazaca","tag-zazalar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21960","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=21960"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21960\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/21961"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=21960"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=21960"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=21960"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}