{"id":21869,"date":"2021-01-30T18:07:38","date_gmt":"2021-01-30T15:07:38","guid":{"rendered":"http:\/\/candname.com\/tr\/?p=21869"},"modified":"2021-01-30T18:13:27","modified_gmt":"2021-01-30T15:13:27","slug":"bir-igneye-kac-zaza-konabilir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=21869","title":{"rendered":"Bir i\u011fneye ka\u00e7 Zaza konabilir!"},"content":{"rendered":"<p>Rivayet olunur ki Bizans&#8217;\u0131n son g\u00fcnlerinde, \u0130stanbul\u2019un etraf\u0131 sar\u0131lm\u0131\u015f, \u015fehir d\u00fc\u015fmek \u00fczereyken, ileri gelenler\u00a0&#8216;<em>bir i\u011fneye ka\u00e7 melek konabilir&#8217;i\u00a0<\/em>\u00a0tart\u0131\u015f\u0131yormu\u015f. Bu durum, topluluklar\u0131n kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu ama g\u00fc\u00e7 yetiremedi\u011fi, \u00fcstesinden gelemedi\u011fi sorunlardan ka\u00e7mak, problemleri d\u00fc\u015f\u00fcnmemek i\u00e7in kendilerini me\u015fgul edecek, oyalayacak beyhude u\u011fra\u015flar\u0131 imledi\u011finden bir\u00e7ok dile deyim olarak ge\u00e7mi\u015ftir. Bu rivayet veya deyim \u00e7er\u00e7evesinden kendimize, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz K\u00fcrd toplumuna bakal\u0131m: T\u00fcrkiye\u2019de K\u00fcrd olmak, K\u00fcrd kalmak, K\u00fcrd gibi ya\u015famak, K\u00fcrdl\u00fc\u011f\u00fc savunmak, bunun i\u00e7in m\u00fccadeleye giri\u015fmek a\u011f\u0131r y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck, sorumluluk gerektiriyor. H\u00e2l b\u00f6yle olunca da \u00e7o\u011fu ki\u015fi bundan ka\u00e7mak i\u00e7in ba\u015fka y\u00f6nlere sap\u0131yor, alakas\u0131z konular tart\u0131\u015farak kendini oyalamaya bak\u0131yor. Basitle\u015ftirirsek, sorunlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmemek i\u00e7in alkol veya uyu\u015fturucuda teselli aramak gibi bir \u015fey de diyebiliriz&#8230;<\/p>\n<p>Yapabilecekleri de\u011fil yapamayacaklar\u0131 \u015feylerle u\u011fra\u015f\u0131yorlar. \u00d6rne\u011fin, kimileri pratikte hi\u00e7 de \u00f6yle olmad\u0131klar\u0131 halde devrimci demokrat, sosyalist, kom\u00fcnist, ekolojist oluyor. Baz\u0131lar\u0131 Ortado\u011fu\u2019da &#8216;Halklar Federasyonu&#8217; kurmaktan s\u00f6z ediyor, hatta d\u00fcnyan\u0131n kurtar\u0131c\u0131s\u0131 oluyor! Kimileri Allah\u2019tan s\u0131n\u0131rs\u0131z bir yetki alm\u0131\u015f gibi \u00fcmmetin m\u00fccahidi oluyor; Filistin\u2019in, Kud\u00fcs\u2019\u00fcn savunucusu oluyor. Kimisi milliyetini, dilini terk ederek -ama illa T\u00fcrk\u00e7e ile- d\u00fcnya vatanda\u015f\u0131 oluyor. Kimisi Avrupa\u2019n\u0131n rahat ya\u015fam\u0131nda biras\u0131n\u0131 yudumlarken geride kalanlara teorisyen oluyor. Oluyor da oluyor\u2026 Fakat bir t\u00fcrl\u00fc &#8216;kendisi&#8217; olam\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc bunun a\u011f\u0131r y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc, sorumlulu\u011fu var.<\/p>\n<p>Bu sayd\u0131klar\u0131m\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda harika bir se\u00e7enek daha olu\u015fmu\u015f: Zaza tart\u0131\u015fmas\u0131! Bu se\u00e7enekte zengin bir konu \u00e7e\u015fitlili\u011fi de var, i\u015fte &#8220;Zazalar Deylem&#8217;den gelmi\u015ftir. Bis\u00fctun Kitabesi&#8217;nde &#8216;Zazana&#8217; s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc ge\u00e7mektedir. Sasaniler Zaza&#8217;d\u0131r. Zaza dili Sasanilerin saray dilidir&#8230;&#8221; Bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, Avrupal\u0131 oryantalistlerin ses de\u011fi\u015fimini esas alarak\u00a0<em>Zazak\u00ee dil \u00f6zelliklerini g\u00f6steriyor<\/em>\u00a0tezini hemen &#8216;Zazalar K\u00fcrd de\u011fil&#8217;e tedav\u00fcl etmek var. Zazak\u00eeyi ya\u015fat\u0131p geli\u015ftirenlere k\u00fcf\u00fcr ve hakaret etmek, onlar\u0131 tehdit etmek var.\u00a0&#8220;<em>T\u00fcrkler K\u00fcrdler ne yapm\u0131\u015fsa K\u00fcrdler de Zazalara ayn\u0131s\u0131n\u0131 yap\u0131yor&#8221;<\/em>\u00a0diyerek\u00a0 d\u00fc\u015fmanl\u0131k tohumlar\u0131n\u0131 ekmek var. Olmad\u0131\u00a0&#8220;<em>bir i\u011fneye ka\u00e7 Zaza konabilir&#8221;<\/em>\u00a0tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 bile ortaya s\u00fcrebilirler. K\u0131sacas\u0131, bilen bilmeyen herkesin bir \u015feyler s\u00f6yleyerek kendini tatmin etti\u011fi bir aland\u0131r Zaza tart\u0131\u015fmas\u0131. Tahrifatlar, intihaller, hi\u00e7bir temeli kan\u0131t\u0131 olmayan iddialar, internetten dev\u015firilen \u00e7er\u00e7\u00f6ple, i\u015fte wikipedia, ek\u015fi s\u00f6zl\u00fck, twitter, facebook, whathsapp payla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131 kaynak g\u00f6steren, akademik ve entelekt\u00fcel kariyerleri kendilerinden menkul, ayn\u0131 tornadan \u00e7\u0131km\u0131\u015f \u00fc\u00e7-be\u015f ki\u015fiyle derinlemesine (!) m\u00fclakat yaparak belli bir lokalitede ya\u015fayan Zazalar\u0131n d\u00fc\u011f\u00fcn merasimlerinde s\u00f6ylenen k\u0131lamlar\u0131 \u201culusal Zaza mar\u015f\u0131\u201d deyip j\u00fcriye yutturmak suretiyle haz\u0131rlanan y\u00fcksek lisans ve doktora tezleri mi dersin, \u00fcniversiteye hoca olarak atan\u0131nca fa\u015fistle\u015fmekten \u00e7ekinmeyenler mi dersin&#8230; Akla gelebilecek her \u015fey var.<\/p>\n<p>\u0130smail Be\u015fik\u00e7i Vakf\u0131 2020 y\u0131l\u0131nda\u00a0<em>T\u00fcrkiye \u00dcniversitelerinde K\u00fcrt \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 Alan\u0131nda Ya\u015fanan Akademik Hak \u0130hlalleri\u00a0<a href=\"https:\/\/ismailbesikcivakfi.org\/uploads\/files\/IBV_Rapor_Turkce.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"nofollow noopener\">Raporu<\/a><\/em>&#8216;nu yay\u0131mlad\u0131. \u201c<em>Zaza Dili ve Edebiyat\u0131 B\u00f6l\u00fcmlerinde Zazal\u0131k, K\u00fcrtl\u00fck ve Zazaca Tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n Bask\u0131lanmas\u0131<\/em>\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda anlat\u0131lanlardan \u015furaya bir kesit alal\u0131m: \u201c<em>Bir g\u00f6r\u00fc\u015fmeci Zazaca-Zazal\u0131k-K\u00fcrtl\u00fck konular\u0131nda devletin ve \u00fcniversitenin destekledi\u011fi resm\u00ee olarak tan\u0131mlanabilecek g\u00f6r\u00fc\u015flerden farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fleri savunan akademisyenlerin \u201cK\u00fcrt\u00e7\u00fcl\u00fck\u201d veya \u201cter\u00f6r sempatizanl\u0131\u011f\u0131\u201d ile su\u00e7land\u0131\u011f\u0131n\u0131 dile getirdi. (\u2026) bir \u00fcniversite y\u00f6neticisinin a\u00e7\u0131k\u00e7a Zazacay\u0131 K\u00fcrt\u00e7enin leh\u00e7esi olarak g\u00f6ren birinin Zaza Dili ve Edebiyat\u0131 B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019nde bar\u0131nd\u0131r\u0131lmayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi\u011fini dile getirdi. G\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz akademisyenler bu konulardaki g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131klar\u0131 nedeniyle \u00fc\u00e7 akademisyenin Bing\u00f6l \u00dcniversitesi\u2019nden ihra\u00e7 edildi\u011fini dile getirdiler. \u00d6te yandan g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde dile getirilen bu ihra\u00e7lar, ne medyaya ne de dava dosyalar\u0131na yans\u0131m\u0131\u015ft\u0131r.<\/em>\u201d[1]\n<p>Munzur \u00dcniversitesi Zaza Dili ve Edebiyat\u0131 B\u00f6l\u00fcm\u00fc&#8217;ne kay\u0131t yapm\u0131\u015f bir \u00f6\u011frenci \u015funlar\u0131 anlatm\u0131\u015ft\u0131: \u201c<em>Z\u00fclf\u00fc Selcan bize \u2018Kendine K\u00fcrd&#8217;\u00fcm diyen varsa, \u00e7\u0131ks\u0131n dersimden!\u2019 dedi. Kalk\u0131p gitsem, anneme babama ne diyecektim? Gitmezsem milliyetimi inkar etmemi istiyor\u2026<\/em>\u201d Oysa kendisi d\u00fcne kadar &#8220;K\u00fcrd&#8217;\u00fcm&#8221; diyordu, K\u00fcrd olarak yazd\u0131\u011f\u0131 ve &#8220;Zazak\u00ee bir K\u00fcrd leh\u00e7esidir&#8221; diyen yaz\u0131lar\u0131 duruyor h\u00e2l\u00e2. Ama kendisi bug\u00fcn hem milliyetini inkar ediyor hem de \u00fcniversiteye atan\u0131p eline f\u0131rsat ge\u00e7ince, pozisyonunu kullanarak ayn\u0131 \u015feyi \u00f6\u011frencilerine de dayat\u0131yor.<\/p>\n<p>T\u00fcrklerin kulland\u0131\u011f\u0131 Latin Alfabesi halkoylamas\u0131 yap\u0131larak kabul edilmi\u015f de\u011fildir. Bu alfabe Rag\u0131p Hulusi \u00d6zden, \u0130brahim Grantay, Ahmet Cevat Emre, Mehmet Emin Eri\u015firgil, \u0130hsan Sungu, H\u00fcseyin Avni Ba\u015fman, Falih R\u0131fk\u0131 Atay, Ru\u015fen E\u015fref \u00dcnayd\u0131n ve Yakup Kadri Karaosmano\u011flu\u2019ndan olu\u015fan bir komisyonca olu\u015fturuldu ve 1928 y\u0131l\u0131nda resmi olarak kabul edildi. K\u00fcrdlerin kulland\u0131\u011f\u0131 Latin Alfabesi ise 1932 y\u0131l\u0131nda Celadet Ali Bedirhan, M\u00fck\u00fcsl\u00fc Hamza, Ekrem Cemilpa\u015fa ve \u015eam K\u00fcrdlerinden Musa Bey\u2019den olu\u015fan bir komisyon taraf\u0131ndan olu\u015fturuldu ve\u00a0<em>Hawar<\/em>\u00a0dergisinde kullan\u0131l\u0131nca da K\u00fcrdler taraf\u0131ndan kabul edildi. T\u00fcrklerin kulland\u0131\u011f\u0131 Latin Alfabesi i\u00e7in kimse &#8220;filan \u015fahs\u0131n alfabesi&#8221; demez ama K\u00fcrdlerin kulland\u0131\u011f\u0131 Latin Alfabesi i\u00e7in hep \u201cBedirhan Alfabesi\u201d diyorlar. B\u00f6yle olunca, bak\u0131yorsun Jacobson Alfabesi de ortaya s\u00fcr\u00fcl\u00fcyor. Yetmez, \u00fcstleri altlar\u0131 noktal\u0131\u00a0parantez i\u00e7inde yaz\u0131lan [<strong>(<\/strong><strong>\u1e09<\/strong><strong>)<\/strong>,<strong>\u00a0(<\/strong><strong>\u1e25<\/strong><strong>)<\/strong>,<strong>\u00a0(<\/strong><strong>\u1e33<\/strong><strong>)<\/strong>,<strong>\u00a0(<\/strong><strong>\u1e57<\/strong><strong>)<\/strong>,<strong>\u00a0(<\/strong><strong>\u1e6d<\/strong><strong>)<\/strong>,\u00a0<strong>\u1e8b<\/strong>]\u00a0harflerinden olu\u015fan \u201cZ\u00fclf\u00fc Alfabesi\u201d olmazsa olmuyor! Hatta \u00e7o\u011fu k\u015fi bir \u015fey karalamaya ba\u015flay\u0131nca bak\u0131yorsun ba\u015fka bir Zaza alfabesi icat ediyor!<\/p>\n<p>\u0130\u015fte bu \u015fekilde, Zaza tart\u0131\u015fmas\u0131nda ard\u0131 arkas\u0131 kesilmeyen sorunlar \u00fcretiliyor. Ben de na\u00e7izane, zaman zaman gereksiz konular\u0131 azaltmaya \u00e7abal\u0131yorum. \u00d6rne\u011fin\u00a0<em>Tevrat<\/em>\u2019ta ge\u00e7en &#8216;Zaza&#8217; ad\u0131n\u0131n, Bis\u00fctun kitabesinde ge\u00e7en &#8216;Zazana&#8217; kelimesinin, &#8216;Sasan&#8217; ad\u0131n\u0131n bizim Zazalarla hi\u00e7bir ilgisinin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, yine, Kaygusuz Abdal\u2019a isnat edilen ve i\u00e7inde &#8216;Zaza&#8217; ad\u0131n\u0131n ge\u00e7ti\u011fi \u015fiirin de kendisine ait olamayaca\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlar\u0131yla\u00a0<a href=\"https:\/\/www.ilkehaber.com\/yazi\/zaza-adinin-kaynagi-hakkinda-birkac-not-16986.htm\" target=\"_blank\" rel=\"nofollow noopener\">ortaya koydum<\/a>. Bunlar yava\u015f yava\u015f geride kalmaya, ay\u0131klanmaya ba\u015fland\u0131. \u0130\u015fte bu \u015fekilde konunun berrakla\u015ft\u0131rmas\u0131na, duru hale gelmesine katk\u0131da bulunmak i\u00e7in \u015fimdi de Kurmanc K\u00fcrtlerinin Zazak\u00eeye ilgi duymad\u0131klar\u0131 iddias\u0131na de\u011finmek istiyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc kimi ki\u015filer, haks\u0131z bir \u015fekilde Kurmanclar\u0131n Zazak\u00eeye ilgi g\u00f6stermedi\u011fini s\u00f6yleyerek hem kendi yetmezliklerini gizliyor hem de d\u00fc\u015fmanl\u0131k yarat\u0131yorlar. Tabi sadece Kurmanc K\u00fcrtlerine \u201cK\u00fcrt\u201d diyorlar. Bundan dolay\u0131, daha \u00f6nce i\u015flenmi\u015f bir-iki al\u0131nt\u0131y\u0131 tekrarlamadan ge\u00e7meyeyim.<\/p>\n<p>Ziya G\u00f6kalp, devletin K\u00fcrd politikas\u0131 i\u00e7in haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 ve daha sonra kitap olarak yay\u0131nlanan raporunda \u201c<em>Zazalara gelince: Bunlar kendilerine -Arabi k\u00e2f\u0131n kesriyle- \u2018K\u0131rd\u2019 derler, Kurmanclar\u2019a da \u2018K\u0131rdas\u2019 ad\u0131n\u0131 verirler.\u00a0<strong>T\u00fcrkler ise \u2018K\u00fcrt\u2019 n\u00e2m\u0131n\u0131 Kurmanclar\u2019a tahsis etmi\u015flerdir.<\/strong>\u00a0\u2018Filan adam K\u00fcrd m\u00fcd\u00fcr, yoksa Zaza m\u0131d\u0131r?\u2019 denildi\u011fi zaman K\u00fcrtten maksat \u2018Kurmanc\u2019t\u0131r. D\u00fcnb\u00fcl\u00eelere \u2018Zaza\u2019 ismini veren yine T\u00fcrkler\u2019dir. \u2018Zaza\u2019 kelimesini, ne bizzat Zazalar, ne Kurmanclar kullanmazlar<\/em>\u201d[2]\u00a0diyor. Yine Mustafa Kemal 21.08.1919\u2019da Erzincan\u2019dan Kolordulara g\u00f6nderdi\u011fi bir telgrafta \u015f\u00f6yle diyor: \u201c<em>\u2026Sava\u015ftan \u00f6nce bile, buralarda oturanlar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu T\u00fcrk, biraz\u0131\u00a0<strong>Zaza denilen K\u00fcrtlerden<\/strong>\u00a0ve \u00e7ok az\u0131 da Ermenilerden olu\u015fuyrdu<\/em>\u201d[3]\u00a0diyor. Bizi y\u00f6netenler, resmi dilleri olan T\u00fcrk\u00e7e ile Zaza deyince, biz de\u00a0art\u0131k kendimize &#8216;Zaza&#8217;, Kurmanc grubuna da &#8216;K\u00fcrd&#8217; demeye ba\u015flad\u0131k. Elbette bu iki farkl\u0131 toplumsal gruptur ama ikisi de K\u00fcrd gruplar\u0131d\u0131r. Bunda anla\u015f\u0131lmayacak bir \u015fey yoktur.<\/p>\n<p>Kurmanc K\u00fcrtlerinin Zazak\u00eeye olan ilgilerine gelince, halk aras\u0131nda durum \u015f\u00f6yledir: Herhangi bir b\u00f6lgenin \u015fehir merkezinde e\u011fer Kurmanc\u00ee leh\u00e7esi konu\u015fuluyorsa, \u00e7evrede ya\u015fayan Zaza K\u00fcrdler Kurmanc\u00ee \u00f6\u011freniyor ve konu\u015fuyor. \u00d6rne\u011fin Diyarbekir\u2019in Kulp, Lice ve Hazro il\u00e7elerinde durum b\u00f6yledir. Ama Hani, E\u011fil ve Dicle il\u00e7e merkezlerinde Zazak\u00ee konu\u015fuldu\u011fundan, bu kez \u00e7evrede ya\u015fayan Kurmanclar Zazak\u00eeyi \u00f6\u011freniyor ve konu\u015fuyor. \u00c7ermik ve Siverek\u2019te n\u00fcfus kar\u0131\u015f\u0131k oldu\u011fundan her iki grup da bir di\u011fer leh\u00e7eyi anl\u0131yor ve konu\u015fabiliyor. Ama do\u011frusu genel olarak bizim Zazalar Zazak\u00ee konu\u015fmaktan utan\u0131yor, en az\u0131ndan Kurmanclar kadar rahat olmad\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebilirim. Bu durum Zazalar\u0131n daha \u00e7ok da\u011flarda ya\u015fayan bir topluluk ve Zazak\u00eenin de bir da\u011f leh\u00e7esi olu\u015fundan \u00f6t\u00fcr\u00fc yaz\u0131l\u0131 edebiyata pek de sahip olamay\u0131\u015f\u0131n\u0131n neticesi gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n<p>Diyarbekir\u2019de birka\u00e7 arkada\u015fla birlikte\u00a0<em>Newepel<\/em>\u00a0gazetesinin ilk say\u0131s\u0131n\u0131\u00a015 Mart 2011&#8217;de\u00a0\u00e7\u0131kard\u0131k. Bu, tarihte \u00e7\u0131kan ilk Zazak\u00ee gazetedir. Yedi bu\u00e7uk y\u0131l kadar bir s\u00fcrede 100 say\u0131ya ula\u015f\u0131nca, okul okudu\u011fumdan yay\u0131m\u0131 durdurduk. Hat\u0131rl\u0131yorum,\u00a0<em>Newepel<\/em>\u00a0\u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda en tuhaf tepkiyi bizim Zazalardan ald\u0131m. Bana \u201c<em>Zazak\u00ee gazete mi olur?<\/em>\u201d dediler. Buna benzer o kadar \u00e7ok tepki ald\u0131m ki kendimi Da\u011fkap\u0131 meydan\u0131nda, kalabal\u0131k i\u00e7erisinde \u00e7\u0131r\u0131l\u00e7\u0131plak geziyorum sand\u0131m. \u00c7ok fena bir duyguydu. Yine benden \u00f6nce Zazak\u00ee yazm\u0131\u015f olanlar,\u00a0<em>Newepel&#8217;<\/em>i ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z\u0131 hegemonyalar\u0131 alt\u0131na alamad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcnce, alttan alta bizi y\u0131pratmaya, engellemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. \u00c7\u00fcnk\u00fc kendilerini Kirmanck\u00ee (Zazak\u00ee)\u2019nin peygamberi gibi g\u00f6r\u00fcyor. Bir yerde bir peygamber olur da sahabeleri olmaz m\u0131? Ki\u015fi feti\u015fizmi yaratarak k\u0131z\u0131l kar\u0131ncalar gibi kemirmeye ba\u015flad\u0131lar bizi. Siyasete angaje olanlar bizi AKP&#8217;li olmakla, Zazac\u0131l\u0131k yapanlar ihanet etmekle su\u00e7lad\u0131; hepsi de boyuna k\u00fcf\u00fcr ve hakaret etti. Bing\u00f6l&#8217;de g\u00f6rev yapan ama aslen Zaza olan bir polis memuru, keyfi olarak defalarca gazetemize el koydu, da\u011f\u0131t\u0131mc\u0131m\u0131z\u0131 korkuttu, ka\u00e7\u0131rtt\u0131. Gidip emniyete \u00e7\u0131kt\u0131k, savc\u0131l\u0131kta su\u00e7 duyurusunda bulunduk da ancak durabildi m\u00fcbarek. Bu memurun Zaza olmas\u0131 bizi o kadar \u00e7ok yaralad\u0131 ki anlatamam. \u00d6te yandan, biri e\u011fer \u00e7alakalem bir iki sat\u0131r karalam\u0131\u015fsa art\u0131k kendini alleme-i cihan g\u00f6r\u00fcyor. Di\u011fer biri kendinden \u00f6nce yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalardan habersiz, ilkokul seviyesinde bir yaz\u0131 yazm\u0131\u015fsa, bir yay\u0131n \u00e7\u0131karm\u0131\u015fsa e\u011fer \u2018derin g\u00f6llerden s\u00f6zc\u00fckler \u00e7\u0131kar\u0131p Zazak\u00eeyi felsefe dili yapt\u0131m\u2019 gibi acaip iddialar, bir abart\u0131l\u0131 havalar ki de\u011fme gitsin. Her kes en u\u00e7 noktada, her kafadan bir ses, her taraftan kaos karma\u015fa\u2026 \u015eunu demek istiyorum, \u015fuan \u00f6nemli bir oranda Zazalar\u0131n kendileri Zazak\u00eenin ya\u015fat\u0131lmas\u0131n\u0131 sorun haline getiriyor. B\u00fct\u00fcn bunlar Zazak\u00ee \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 adeta zehirlemi\u015f durumda. Oysa \u00f6rne\u011fin un\u00eeversitelerle Zazak\u00ee b\u00fcy\u00fck bir at\u0131l\u0131m yapabilirdi, ama ne yaz\u0131k ki ortam\u0131 kangrene \u00e7evirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar!<\/p>\n<p><em>Newepel<\/em>\u00a0gazetesinin 100 say\u0131s\u0131nda 61&#8217;i kad\u0131n, 360 kadar ki\u015finin yaz\u0131s\u0131 yay\u0131mland\u0131. Bunlardan 44 ki\u015finin yaz\u0131lar\u0131n\u0131, eserlerini ba\u015fka dillerden veya K\u00fcrt\u00e7enin di\u011fer leh\u00e7elerinden \u00e7evirmi\u015f ya da alm\u0131\u015ft\u0131k. Geri kalanlar, bizzat\u00a0<em>Newepel<\/em>&#8216;e yazanlard\u0131r. Bunlardan en az 250 ki\u015fi ilk kez\u00a0<em>Newepel<\/em>\u00a0gazetesinde Zazak\u00ee yazd\u0131. B\u00f6ylece\u00a0 Zazak\u00ee okuma-yazma k\u00fclt\u00fcr\u00fc olu\u015fturduk, geli\u015ftirdik, yazar yeti\u015ftirdik. Bunlardan bir\u00e7k ki\u015fi daha sonra y\u00fcksek lisans yapt\u0131. Gelen yaz\u0131lar\u0131n redaksiyon s\u00fcrecini adeta bir dil kursu \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 gibi de\u011ferlendirdik. \u0130lk kez Zazak\u00ee yazanlar, \u00e7ok k\u00f6t\u00fc ba\u015fl\u0131yordu; metinler alfabe, imla, gramer vs. a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok sorunluydu. Ama biz olabildi\u011fince m\u00fcsamahak\u00e2r, sevecen, ho\u015fg\u00f6r\u00fcl\u00fc yakla\u015f\u0131p kendilerini te\u015fvik ettik. Yaz\u0131lar\u0131 redakte ederken, de\u011fi\u015ftirdi\u011fimiz, d\u00fczeltti\u011fimiz her bir harfi, s\u00f6zc\u00fck ve c\u00fcmleyi, noktas\u0131na virg\u00fcl\u00fcne var\u0131ncaya dek word dosyas\u0131 \u00fczerinde i\u015faretledik. Yay\u0131mlamadan \u00f6nce de d\u00fczeltilmi\u015f halini g\u00f6rmeleri i\u00e7in yaz\u0131lar\u0131 sahiplerine takdim ettik. Yazd\u0131klar\u0131 metni d\u00fczeltilmi\u015f bi\u00e7imiyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 \u00f6nererek hatalar\u0131n\u0131 g\u00f6rmelerini, sonraki metni daha d\u00fczg\u00fcn yazmalar\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131k. Bunu dikkate al\u0131p bir hayli ilerleyenler oldu. \u00c7o\u011funlu\u011fu bu \u00f6zverili s\u00fcrece nank\u00f6rane davransa da yazmaya\u00a0<em>Newepel<\/em>\u00a0ile ba\u015flayanlardan bir veya birka\u00e7 kitab\u0131 yay\u0131nlananlar\u0131n say\u0131s\u0131 50\u2019yi \u00e7oktan ge\u00e7mi\u015ftir.<\/p>\n<p><em>Newepel<\/em>\u00a0yine\u00a0<em>Zazaki.net<\/em>\u00a0sitesi ve di\u011fer yay\u0131nlar\u0131m\u0131z \u00e7er\u00e7evesinde bir\u00e7ok Kurmanc K\u00fcrd\u00fc de Zazak\u00ee okumaya, \u00f6\u011frenmeye, konu\u015fmaya ve yazmaya ba\u015flad\u0131.\u00a0Yani bizim Zazalar Zazak\u00ee konu\u015fmaktan utan\u0131rsa, ortaya do\u011fru d\u00fcr\u00fcst bir materyal, yay\u0131n konmazsa Kurmanclar kimden, nas\u0131l Zazak\u00ee \u00f6\u011frenecekti? \u0130\u015fte bu bo\u015flu\u011fu g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczden Kurmanc K\u00fcrtlerine Zazak\u00ee \u00f6\u011fretmek i\u00e7in kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 bir\u00a0<a href=\"http:\/\/www.zazaki.net\/haber\/capa-duduyan-ya-gramera-kirdk-derket-2737.htm\" target=\"_blank\" rel=\"nofollow noopener\">kitap haz\u0131rlad\u0131k<\/a>. \u0130lk bask\u0131s\u0131 2013 y\u0131l\u0131nda 2 bin adet yap\u0131ld\u0131. Ge\u00e7en sene ikinci bask\u0131da bin adet daha bas\u0131ld\u0131. Gelen olumlu tepkiler neticesinde bir\u00e7ok Kurmanc K\u00fcrd\u00fcn\u00fcn bu materyal sayesinde Zazak\u00ee okuyup anlayabildi\u011fini, konu\u015fup yazabildi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.ilkehaber.com\/d\/other\/400-034.jpg\" alt=\"400-034.jpg\" \/>\u015eimdi de<em>\u00a0Newpel<\/em>\u00a0s\u00fcrecinde Zazak\u00ee okuyup anlamay\u0131, konu\u015fup yazmay\u0131 \u00f6\u011frenmi\u015f bir Kurmanc K\u00fcrd\u00fcn\u00fcn kitab\u0131n\u0131 yay\u0131nlad\u0131k. Bu kitap bir Kurmanc K\u00fcrd\u00fc taraf\u0131ndan yaz\u0131lm\u0131\u015f ilk Zazak\u00ee kitapt\u0131r. \u0130zol a\u015firetinden olan bu arkada\u015f, Kahta\u2019l\u0131d\u0131r. \u0130lk kez 2015 y\u0131l\u0131nda Be\u015fik\u00e7i Vakf\u0131\u2019n\u0131n Diyarbekir \u015fubesinde kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015ft\u0131k. Daha \u00f6nce Zazak\u00eeye, Zazak\u00ee m\u00fczi\u011fe ilgi duymu\u015f, stranlarda ge\u00e7en s\u00f6zleri ezberlemeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f olmal\u0131 ki benimle bir iki kelime Zazak\u00ee konu\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. \u00c7ok sevindim.\u00a0Kendisine\u00a0<em>Newepel<\/em>\u00a0gazetesinin bir n\u00fcshas\u0131n\u0131 hediye ettim. B\u00f6ylece ilk kez yaz\u0131l\u0131 Zazak\u00eeyle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yordu. Bundan sonra\u00a0<em>Newepel<\/em>\u00a0gazetesini d\u00fczenli bir \u015fekilde takip etmi\u015f ve bir g\u00fcn yazd\u0131\u011f\u0131 Zazak\u00ee metni gazetede yay\u0131mlanmas\u0131 i\u00e7in g\u00f6nderdi. Ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 \u015f\u00f6yleydi: \u201c<strong><em>B\u00ea<\/em><\/strong>\u00a0<strong><em>b\u00ea! Yew Kirdas Dimil\u00ee M\u00fbseno<\/em><\/strong>\u201d. Ku\u015fkusuz gramatik ve imla yanl\u0131\u015flar\u0131 vard\u0131 ama yanl\u0131\u015flar\u0131 Zazak\u00ee yazan bir\u00e7ok Zaza&#8217;dan daha azd\u0131. Yaz\u0131s\u0131n\u0131 d\u00fczeltip\u00a0<em>Newepel<\/em>\u2019in 88. say\u0131s\u0131n\u0131n 1. sayfas\u0131nda yay\u0131mlad\u0131k. Bu da kendisi i\u00e7in b\u00fcy\u00fck te\u015fvik oldu ve yazmaya devam etti. Sonra bir\u00e7ok derlemesini yay\u0131mlad\u0131k. Daha sonra da \u00f6yk\u00fc yazmaya ba\u015flad\u0131. Dosya hacmine ula\u015f\u0131nca da \u00f6yk\u00fcleri kitapla\u015ft\u0131rd\u0131k. Asl\u0131nda\u00a0<em>Newepel<\/em>\u00a0gazetesini takip edip\u00a0Zazak\u00ee yazan ba\u015fka Kurmanc arkada\u015flar da vard\u0131. \u00d6rne\u011fin Murad Celal\u00ee\u2019nin yaz\u0131lar\u0131n\u0131 da\u00a0<em>Newepel<\/em>&#8216;de yay\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131k.<\/p>\n<p>\u015eunu da ekleyeyim, Zazak\u00ee \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131mda en \u00e7ok Kurmanclardan destek ald\u0131\u011f\u0131m\u0131 rahatl\u0131kla s\u00f6yleyebilirim. \u00d6rne\u011fin\u00a0<em>\u015eew\u00e7ila<\/em>\u00a0dergisinin mizanpaj\u0131n\u0131\u00a0<em>Dema N\u00fb<\/em>\u00a0gazetesinden Kurmanc bir arkada\u015f \u00f6\u011fretmi\u015fti bana.\u00a0<em>Ro\u015fna Yay\u0131nevi<\/em>\u2019nden \u00e7\u0131kan 70 kadar kitab\u0131n kapak \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 Kurmanc ve Soran K\u00fcrd\u00fc arkada\u015flar yapt\u0131. Mesela Davut \u00d6zalp ve e\u015fi Aysel han\u0131m, Mahabad K\u00fcrdlerinden Seywan Sa\u00eed\u00eeyan&#8230; Yine \u0130brahim Halil Baran hem logomuzu tasarlad\u0131 hem de bir\u00e7ok kitab\u0131m\u0131z\u0131n kapa\u011f\u0131n\u0131 yap\u0131yor. Kendilerine \u00e7ok te\u015fekk\u00fcr ediyorum. Kuzey K\u00fcrdlerinin \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn yay\u0131nlarda Zazak\u00ee mutlaka vard\u0131r. K\u00fcrd siyasi parti ve kurumlar\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fc, yapt\u0131klar\u0131 etkinliklerde Zazak\u00eeye de yer vermek i\u00e7in her zaman benden metin istemi\u015f veya haz\u0131rlad\u0131klar\u0131 metinleri Zazak\u00eeye \u00e7evirmem talebinde bulunmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p>Sonu\u00e7 olarak bir dilin hem kendi mensuplar\u0131 hem de di\u011fer konu\u015fucular taraf\u0131ndan \u00f6\u011frenilmesinde siyasi konjonkt\u00fcr, demografik da\u011f\u0131l\u0131m, dilin siyasi, ticari, hukuki, dini, e\u011fitsel ve g\u00fcndelik hayattaki g\u00fcc\u00fc ile entelekt\u00fcel m\u00fcktesebat\u0131 g\u00f6z ard\u0131 edilmemelidir. K\u00fcrd\u00e7enin Zazak\u00ee ve Kurmanc\u00ee leh\u00e7elerinin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda, tart\u0131\u015fmay\u0131 s\u00f6z\u00fc edilen konular\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alarak y\u00fcr\u00fctmek gerekir. Mesela Kurmanc n\u00fcfusunun daha fazla olu\u015fu, tarihsel s\u00fcre\u00e7te Kurmanclar\u0131n Zazalara oranla daha fazla \u015fehirlile\u015fmesi, Kurmanc\u00eenin medreselerde e\u011fitim dili olmas\u0131, K\u00fcrt matbuat\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck oranda Kurmanc\u00ee a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olmas\u0131 vb. \u00e7ok say\u0131da etmen bug\u00fcnk\u00fc durumun ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131nda etkili olmu\u015ftur. Dolay\u0131s\u0131yla t\u00fcm bu tarihsel ve sosyolojik ger\u00e7ekleri g\u00f6z ard\u0131 ederek bu tart\u0131\u015fmay\u0131 basit mevzular, n\u00fcanslar \u00fczerinden y\u00fcr\u00fctmenin ne Zazak\u00ee&#8217;ye, ne de Zazalara herhangi bir \u015fey kazand\u0131rmayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtmeliyim. Ve as\u0131l &#8216;Zaza tart\u0131\u015fmas\u0131\u2019nda ergen tepkileri vermenin hi\u00e7 bir fayda sa\u011flamayaca\u011f\u0131n\u0131 vurgulayarak bitireyim.<\/p>\n<p><strong>Ro\u015fan Lezgin-\u0130lkehaber<\/strong><\/p>\n<hr \/>\n<div>\n<div id=\"ftn1\">\n[1]T\u00fcrkiye \u00dcniversitelerinde K\u00fcrt \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 Alan\u0131nda Ya\u015fanan Akademik Hak \u0130hlalleri Raporu, \u0130BV, \u0130stanbul, 2020, s. 52-53<\/p>\n<\/div>\n<div id=\"ftn2\">\n[2]Ziya G\u00f6kalp, K\u00fcrt A\u015firetleri \u00dczerine Sosoyolojik Tetkikler, Sosyal Yay\u0131nlar, \u0130stanbul, 1992, s. 27<\/p>\n<\/div>\n<div id=\"ftn3\">\n[3]Mustafa Kemal, Nutuk, Cilt I (1919-1920), Devlet Matbaas\u0131, \u0130stanbul, 1934<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Rivayet olunur ki Bizans&#8217;\u0131n son g\u00fcnlerinde, \u0130stanbul\u2019un etraf\u0131 sar\u0131lm\u0131\u015f, \u015fehir d\u00fc\u015fmek \u00fczereyken, ileri gelenler\u00a0&#8216;bir i\u011fneye ka\u00e7 melek konabilir&#8217;i\u00a0\u00a0tart\u0131\u015f\u0131yormu\u015f. Bu durum, topluluklar\u0131n kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu ama g\u00fc\u00e7 yetiremedi\u011fi, \u00fcstesinden gelemedi\u011fi sorunlardan ka\u00e7mak, problemleri d\u00fc\u015f\u00fcnmemek i\u00e7in kendilerini me\u015fgul edecek, oyalayacak beyhude u\u011fra\u015flar\u0131 imledi\u011finden bir\u00e7ok dile deyim olarak ge\u00e7mi\u015ftir. Bu rivayet veya deyim \u00e7er\u00e7evesinden kendimize, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz K\u00fcrd toplumuna &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":32,"featured_media":21870,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5371],"tags":[5764,5763,245,4369,5609,137,117,1616,5742,140,5762,5563,244,5538],"class_list":["post-21869","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-alinti-yazilar","tag-bisutun-kitabesi","tag-deylem","tag-dimilki","tag-kirdasi","tag-kurmanc","tag-kurt","tag-kurtler","tag-manset","tag-sasani","tag-zaza","tag-zaza-dili","tag-zazacilik","tag-zazaki","tag-zazana"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21869","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=21869"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21869\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/21870"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=21869"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=21869"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=21869"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}