{"id":21745,"date":"2020-09-30T19:38:46","date_gmt":"2020-09-30T16:38:46","guid":{"rendered":"http:\/\/candname.com\/tr\/?p=21745"},"modified":"2020-09-29T19:48:57","modified_gmt":"2020-09-29T16:48:57","slug":"kizil-kurdistan-hakkinda-bilinmeyen-bazi-meseleler","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=21745","title":{"rendered":"&#8216;K\u0131z\u0131l K\u00fcrdistan&#8217; hakk\u0131nda bilinmeyen baz\u0131 meseleler"},"content":{"rendered":"<h2>Genel anlamda K\u00fcrdistan denilen b\u00fct\u00fcnsel co\u011frafyay\u0131 yaln\u0131z Lozan\u2019la de\u011fil, biraz da Kurdistana Sor\u2019un la\u011fvedilmesi ile kaybettik. E\u011fer ya\u015fasayd\u0131, K\u0131z\u0131l K\u00fcrdistan olay\u0131n\u0131n K\u00fcrd halk\u0131n\u0131n kaderinde oynayabilece\u011fi muazzam rol\u00fcn muhasebesini yapar\u0131m hep\u2026 Kurdistana Sor\u2019un iptalinin en vahim sonucu ise en az yar\u0131m milyon etnik K\u00fcrd\u00fcn soy k\u00f6k\u00fcnden kopmas\u0131, kopar\u0131lmas\u0131 olmu\u015ftur.<\/h2>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>S\u0131n\u0131rlar\u0131n irademiz d\u0131\u015f\u0131nda biz K\u00fcrtleri ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131 co\u011frafyalardan biri de Ermenistan-Azerbaycan-T\u00fcrkiye\u2019dir. Serhat b\u00f6lgesi (Kars, I\u011fd\u0131r, A\u011fr\u0131, Ardahan) K\u00fcrtleri, s\u0131n\u0131r\u0131n \u00f6te yakas\u0131na yak\u0131ndan veya d\u00fcrb\u00fcnle bakman\u0131n bile yasak oldu\u011fu y\u0131llardaki dertlerini, hasret ve a\u011f\u0131t dolu t\u00fcrk\u00fclerle dillendirmi\u015flerdi. Sava\u015f d\u00f6neminde \u015fimdiki T\u00fcrkiye taraf\u0131ndan Ermenistan\u2019a gitmeye mecbur kalm\u0131\u015f bir Ermeni\u2019nin baba oca\u011f\u0131na duydu\u011fu hasret y\u00fcz\u00fcnden \u00f6l\u00fcm\u00fc g\u00f6ze alarak da\u011f bay\u0131r yoluyla eski k\u00f6y\u00fcne gitmesine dair bir macera okumu\u015ftum. Gariban Ermeni&#8217;nin onca zahmeti gidip y\u00fcz s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc baba oca\u011f\u0131nda biraz dinlendikten sonra tekrar ayn\u0131 tehlikeli yollar\u0131 izleyerek Yerivan\u2019a (T\u00fcrk\u00e7e Erivan, K\u00fcrt\u00e7e Revan) ula\u015fmas\u0131 hik\u00e2ye edilmi\u015fti. Benzer tarzda, Ermenistan veya Azerbaycan taraf\u0131nda kalan yahut tehcir nedeniyle g\u00f6\u00e7ertilen Ezd\u00ee K\u00fcrtler; e\u015flerini, dostlar\u0131n\u0131, karde\u015flerini veya a\u015firetlerini g\u00f6rmek i\u00e7in Musa Peygamber\u2019in K\u0131z\u0131ldeniz\u2019i yar\u0131p a\u015fmas\u0131 misali Aras Nehri&#8217;ni ka\u00e7ak-g\u00f6\u00e7ek ge\u00e7erek hasret gidermi\u015flerdi. Serhat K\u00fcrtleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan A\u011fr\u0131 Da\u011f\u0131&#8217;ndan sonra en kutsal y\u00fckselti \u00c7iyay\u00ea Elegez (T\u00fcrk\u00e7ede yanl\u0131\u015f bi\u00e7imde Alag\u00f6z Da\u011flar\u0131 diye an\u0131l\u0131r) olarak bilinir. \u00c7\u00fcnk\u00fc oras\u0131 benim de mensup oldu\u011fum a\u015firetin aralar\u0131nda bulundu\u011fu Digor, I\u011fd\u0131r ve Bayiz (Do\u011fu Bayaz\u0131t) y\u00f6re a\u015firetlerinin yaylas\u0131yd\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla Serhat K\u00fcrtleri, eskiden ba\u011fr\u0131na s\u0131\u011f\u0131nd\u0131klar\u0131 ve s\u00fcr\u00fclerine bol otlak ve bereket sunan bu da\u011fa bakarken, hep i\u00e7 ge\u00e7irir ve ge\u00e7mi\u015f zamanlara dair hik\u00e2yeler anlat\u0131rlar. Ve b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015fl\u00fck kar\u015f\u0131s\u0131ndaki \u00e7aresizliklerini \u015fu \u00f6zdeyi\u015fle a\u00e7\u0131klarlard\u0131: Teyroka \u015ferr\u00ea Uris \u00fb Roma Re\u015f mina teyroka \u00c7iyay\u00ea Elegez (Elegez Da\u011f\u0131) em bela belayikirin. (Rus-Osmanl\u0131 sava\u015f\u0131n\u0131n f\u0131rt\u0131nas\u0131, Elegez Da\u011f\u0131\u2019n\u0131n aniden vuran ya\u011fmurlu boran\u0131 gibi bizi b\u00f6l\u00fck b\u00f6l\u00fck b\u00f6ld\u00fc.) Elegez\u2019den sonra kar\u015f\u0131 taraftaki akraba veya ayn\u0131 soylu K\u00fcrtlerle aram\u0131zdaki en \u00f6nemli ikinci ba\u011f, Erivan Radyosu\u2019nun ikindi ve ak\u015fam saatlerinde K\u00fcrt\u00e7e yay\u0131nlanan b\u00fcltenleriydi. Haber, sanat, k\u00fclt\u00fcr, t\u00fcrk\u00fc, destan, hik\u00e2ye, masal, mesel ve g\u00fcncel yorumlar vard\u0131 K\u00fcrt\u00e7e yay\u0131nda. 1950\u2019li y\u0131llarda radyo yay\u0131nlar\u0131nda pek K\u00fcrdistan\u2019dan s\u00f6z edilmezdi. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00f6zerk K\u0131z\u0131l K\u00fcrdistan, 1923\u2019te kurulmu\u015f ve 1930\u2019da feshedilmi\u015fti. Bazen K\u00fcrt\u00e7e \u015fark\u0131 ve ko\u00e7aklamalarda K\u00fcrdistan s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc ge\u00e7erdi. Mesela \u201cwelat\u00ea me Kurdistan\u00ea\u201d ibaresinin i\u00e7inde ge\u00e7ti\u011fi mar\u015f, g\u00fczelleme yahut okul \u015fark\u0131s\u0131 t\u00fcr\u00fcnden yay\u0131nlar yap\u0131labiliyordu. Dolay\u0131s\u0131yla S\u00fcnni inan\u00e7l\u0131 Serhat K\u00fcrtleri, radyoyu \u015fevkle dinlemelerine ra\u011fmen radyo i\u00e7in ya \u201cRevan\u201d yahut \u201cradyoya Ezdiyan\u201d (Ezdi K\u00fcrtleri radyosu) deyimini kullan\u0131rlard\u0131. Kavel Alpaslan\u2019\u0131n yaz\u0131s\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131rken, ilk akl\u0131ma gelen bunlard\u0131.<\/p>\n<p>Kavel Alpaslan\u2019\u0131n \u201c<a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/dunya-forum\/2017\/09\/01\/leninin-kizil-kurdistani\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Lenin\u2019in K\u0131z\u0131l K\u00fcrdistan\u2019\u0131<\/a>\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131s\u0131, 1 Eyl\u00fcl 2017 tarihli Gazete Duvar\u2019da yay\u0131nlanm\u0131\u015f. \u00c7ok sonradan okuyabildim. Ho\u015f hat\u0131ralarla dolu bir an\u0131msatma oldu\u011fu kadar, sosyalist Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin ezilen halklara, kaderini tayin hakk\u0131 konusunda neler verdi\u011fine dair tarihi bir belgeydi. Ayn\u0131 zamanda sosyalist s\u0131fat\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131sa da, Kafkasya\u2019daki irili ufakl\u0131 milliyet yahut uluslar\u0131n iktidarlar\u0131\/y\u00f6neticileri, Ortado\u011fulu devletleri aratmayacak tarzda milliyet\u00e7i, tutucu ve ink\u00e2rc\u0131 siyasetler benimsemi\u015fler. B\u00f6lgesel \u00f6l\u00e7ekte Azerbaycan ve Ermenistan\u2019da \u201csosyalist cumhuriyet\u201d yahut \u201chalk cumhuriyeti\u201d ad\u0131n\u0131 almalar\u0131na ra\u011fmen milliyet\u00e7i d\u00fc\u015f\u00fcncelerle malul idiler. Bu y\u00fczden Ermenistan-Azerbaycan anlamazl\u0131\u011f\u0131 veya \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 alttan alta hep devam etmi\u015ftir. Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan sonra \u201cKaraba\u011f kimindir, kime aittir\u201d sorusu gayet kanl\u0131 bitti. Ermeni-T\u00fcrk etnik \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 \u015fekline b\u00fcr\u00fcnen sava\u015f sonucunda ba\u011fnaz Ermeni milliyet\u00e7ileri Karaba\u011f\u2019\u0131 ele ge\u00e7irdiler. Olay g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar devam ediyor. Karaba\u011f denilen b\u00f6lgenin belli bir k\u0131sm\u0131, esas\u0131nda Lenin \u00f6nderli\u011findeki Sovyet y\u00f6netiminin orada ya\u015fayan K\u00fcrtlere verilen \u00f6zerk co\u011frafyan\u0131n ta kendisidir. \u00d6teden beri Azerbaycan ile Ermenistan aras\u0131nda \u201cihtilafl\u0131 b\u00f6lge\u201d damgas\u0131n\u0131 yemi\u015ftir.<\/p>\n<p><strong>KIZIL K\u00dcRD\u0130STAN TAMPON B\u00d6LGE N\u0130YET\u0130NE KURULMU\u015e<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/2019\/09\/kizil.jpg\" alt=\"\" width=\"736\" height=\"414\" \/> K\u0131z\u0131l K\u00fcrdistan haritas\u0131<\/figure>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Kavel Alpaslan, an\u0131lan yaz\u0131s\u0131nda, K\u0131z\u0131l K\u00fcrdistan\u2019\u0131n idari \u00f6zerk b\u00f6lge olarak kurulu\u015f nedenini \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131klam\u0131\u015f: \u201cDevrimden sonra pek \u00e7ok halk sosyalist iktisadi hedefler do\u011frultusunda yan yana gelmi\u015f olsa da, \u00f6zellikle Kafkasya\u2019da halklar aras\u0131nda k\u0131r\u0131lgan dengeler bulunuyordu. Bu ayr\u0131l\u0131klar\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek ad\u0131na Kafkasya i\u00e7in Transkafkasya Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti ad\u0131 alt\u0131nda G\u00fcrcistan, Azerbaycan ve Ermenistan sosyalist cumhuriyetlerini birle\u015ftirecek bir proje ortaya at\u0131ld\u0131. Ancak G\u00fcrcistan Kom\u00fcnist Partisi (GKP) \u00f6neriye \u015fiddetle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131. Birli\u011fin \u00f6nemli bile\u015fenlerinden GKP\u2019nin bu itiraz\u0131 nedeniyle Kafkasya\u2019da \u00fc\u00e7 ayr\u0131 cumhuriyet olu\u015fturuldu. Elbette bu \u00fc\u00e7l\u00fcn\u00fcn -\u00f6zellikle de Azerbaycan ve Ermenistan\u2019\u0131n- aras\u0131ndaki sorunlar, g\u00fcn\u00fcm\u00fcze g\u00f6re daha sessiz bir \u015fekilde devam etmekteydi.<\/p>\n<div id=\"wp70KUyM\" class=\"inread\" data-google-query-id=\"CLuqhPbmjuwCFR7luwgdsxcHdQ\">\n<div id=\"google_ads_iframe_\/90851098\/inread_0__container__\"><\/div>\n<\/div>\n<p>\u2018K\u0131z\u0131l K\u00fcrdistan\u2019 b\u00f6lgesi ise Ermeniler ile Azeriler aras\u0131nda sorun yaratan Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f b\u00f6lgesinin hemen bat\u0131s\u0131nda, Ermenistan\u2019\u0131n do\u011fu s\u0131n\u0131r\u0131nda yer al\u0131yordu. 1926 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan n\u00fcfus say\u0131m\u0131na g\u00f6re bu b\u00f6lgede ya\u015fayan 51 bin ki\u015finin y\u00fczde 72\u2019sini K\u00fcrtler, y\u00fczde 26\u2019s\u0131n\u0131 Azeriler ve y\u00fczde 0.7\u2019sini Ermeniler olu\u015fturuyordu. Ancak \u00e7o\u011funluk (y\u00fczde 92) Azerice konu\u015fuyordu. Ge\u00e7mi\u015fi Safevilerle \u015fekillenmi\u015f ve \u00e7o\u011funlu\u011fu \u015eii olan Azerilerin etki alan\u0131nda bulunan bu b\u00f6lgede ya\u015fayan K\u00fcrtlerin \u00e7o\u011funlu\u011fu da, Nah\u00e7\u0131van K\u00fcrtleri gibi S\u00fcnni de\u011fil, \u015eii&#8217;ydi.<\/p>\n<p>Ermenilerin b\u00f6lgedeki h\u00e2kimiyet alan\u0131n\u0131 K\u00fcrtlerle kuracaklar\u0131 ittifak sayesinde daraltmak isteyen Azeriler, K\u00fcrtlere yerel y\u00f6netim verilmesi fikrini destekliyordu. Azerbaycan Kom\u00fcnist Partisi\u2019nin Birinci Sekreteri Sergey Kirov\u2019un \u00f6nerisi ve Lenin\u2019in onay\u0131yla, Temmuz 1923\u2019te \u2018K\u0131z\u0131l K\u00fcrdistan Uyezdi\u2019 kuruldu. Bu kararda, Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f\u2019\u0131n \u00f6zerk y\u00f6netim \u015feklinde Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti\u2019ne (ASSC) verilmesinin ard\u0131ndan olas\u0131 bir gerilimi \u00f6nlemek ad\u0131na, Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti (ESSC) s\u0131n\u0131r\u0131nda K\u00fcrtlerden olu\u015fan bir \u2018tampon b\u00f6lge\u2019 yaratma ve bunun iki halk aras\u0131ndaki bar\u0131\u015fa hizmet edebilece\u011fi temennisi de etkili oldu.<\/p>\n<p>Sovyetler\u2019de kimi b\u00f6lgelerde yer alan uyezdler, alt birim idareleri olan k\u00fc\u00e7\u00fck yerel y\u00f6netimlere verilen isimdi. \u00d6yle ki K\u0131z\u0131l K\u00fcrdistan\u2019\u0131n merkezi -her ne kadar daha b\u00fcy\u00fck yerle\u015fimler olsa da- 435 n\u00fcfuslu La\u00e7in olarak belirlendi. Y\u00f6netimin ba\u015f\u0131na, Azeri Bol\u015fevik H\u00fcsn\u00fc Hac\u0131yev getirildi. Bu karar ESSC (Ermenistan y\u00f6netimi) taraf\u0131nca ho\u015f kar\u015f\u0131lanmam\u0131\u015ft\u0131 elbette. Ancak Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f\u2019dan sonra bu b\u00f6lgedeki Azeri etkisinin bir \u015fekilde azalm\u0131\u015f olmas\u0131 da ESSC a\u00e7\u0131s\u0131ndan mutlu ediciydi. Uyezd y\u00f6netimi 1929\u2019da da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131, K\u0131z\u0131l K\u00fcrdistan, Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f\u2019\u0131n i\u00e7inde ASSC\u2019ye (Azerbaycan Sosyalist Cumhuriyeti) ba\u011fland\u0131. Daha sonra Stalin y\u00f6netimince Kafkasya\u2019da ya\u015fayan pek \u00e7ok K\u00fcrt Orta Asya\u2019ya -\u00f6zellikle g\u00fcney Kazakistan- g\u00f6nderildi. Ancak Stalin d\u00f6nemindeki di\u011fer n\u00fcfus de\u011fi\u015fimi politikalar\u0131ndan farkl\u0131 bir nokta vard\u0131 bu \u00f6rnekte: \u0130ddiaya g\u00f6re Stalin y\u00f6netimi, kom\u015fular\u0131 \u0130ran ve T\u00fcrkiye\u2019de ba\u015flamakta olan K\u00fcrt ulusal hareketlerini ba\u015flarda desteklemi\u015f olsa da, bu tutumu ilerleyen zamanlarda de\u011fi\u015ftirdi. Bu nedenle, buradaki n\u00fcfus de\u011fi\u015fiminin \u00f6zellikle T\u00fcrkiye\u2019yle diplomatik ili\u015fkilerin zedelenmemesi ad\u0131na yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n<p>Bu b\u00f6lgenin gelece\u011fi on y\u0131llar sonra, Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131 izleyen Ermenistan-Azerbaycan sava\u015f\u0131nda son bir kez ve ac\u0131 dolu bir bi\u00e7imde \u015fekillendi. Ermenistan 1992\u2019de Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f\u2019\u0131 i\u015fgal etti\u011finde \u2018K\u0131z\u0131l K\u00fcrdistan\u2019 da \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n aras\u0131nda kald\u0131. Kimi b\u00f6lgeleri i\u015fgal edildi. 1920\u2019lerden sonraki g\u00f6\u00e7lere ra\u011fmen, b\u00f6lgede h\u00e2l\u00e2 bir K\u00fcrt n\u00fcfusu vard\u0131. Bu \u00e7at\u0131\u015fmalar s\u0131ras\u0131nda b\u00f6lgede ya\u015fayan K\u00fcrtler ve Azeriler g\u00f6\u00e7 yollar\u0131n\u0131 tuttu. Bu nedenle bug\u00fcn\u00fcn demografisi K\u0131z\u0131l K\u00fcrdistan zaman\u0131na g\u00f6re epey de\u011fi\u015fmi\u015f durumda. Bu geli\u015fmeyle birlikte, \u2018K\u0131z\u0131l K\u00fcrdistan\u2019 deneyimi de tarih sayfalar\u0131 aras\u0131nda yerini ald\u0131\u2026\u201d<\/p>\n<p><strong>KIZIL K\u00dcRD\u0130STAN SONRASI K\u00dcRTLER\u0130N TRAJED\u0130S\u0130<\/strong><\/p>\n<p>K\u0131z\u0131l K\u00fcrdistan\u2019\u0131n feshedilmesi sonucu ya\u015fanan trajedinin \u00e7ok ge\u00e7 fark\u0131na varabildik. Ki\u015fisel deneyimlerimden birka\u00e7 \u00f6rnek vermek durumunday\u0131m. 1989 y\u0131l\u0131nda Helsinki Watch isimli insan haklar\u0131yla ilgilenen kurulu\u015fun d\u00fczenledi\u011fi bir etkinlik m\u00fcnasebetiyle \u0130stanbul\u2019a gelmi\u015f Azerbaycanl\u0131 biriyle tan\u0131\u015ft\u0131m. Moskova\u2019da Merkez Bankas\u0131 m\u00fcd\u00fcr yard\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 yap\u0131yormu\u015f. Azeri leh\u00e7esiyle konu\u015fuyordu; Karsl\u0131 oldu\u011fumdan bu leh\u00e7ede s\u00f6ylenenleri anl\u0131yordum. Ben onu Azeri san\u0131rken, \u015f\u00f6yle dedi: \u201c<strong>Ben, asl\u0131nda K\u00fcrt k\u00f6kenli bir Azerbaycanl\u0131y\u0131m.<\/strong> Orada eskiden onlarca belki de y\u00fczlerce K\u00fcrt k\u00f6y\u00fc vard\u0131; fakat gizli Turanc\u0131l\u0131k yapan Azerbaycanl\u0131 y\u00f6neticiler, sosyalist s\u00f6ylemlerle hepsini asimile edip T\u00fcrkle\u015ftirdiler. \u00dcstelik T\u00fcrkle\u015fen bu K\u00fcrtler, \u015fimdiki zamanda en fazla K\u00fcrt d\u00fc\u015fman\u0131 kesilmi\u015fler. Turanc\u0131lardan daha Turanc\u0131 olmu\u015flar. Mesela \u015fu T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc kimseye b\u0131rakmayan Ebulfez El\u00e7ibey\u2019in annesi K\u00fcrt\u2019t\u00fcr. Haydar Aliyev ailesi, aslen K\u00fcrt\u2019t\u00fcr. O aileden biri, K\u00fcrt meselesine s\u0131cak bak\u0131yor. Eskiden sosyalist g\u00f6r\u00fcn\u00fcml\u00fc olan T\u00fcrk\u00e7\u00fc Azeri y\u00f6neticiler, \u2018M\u00fcsl\u00fcman din karde\u015fli\u011fi\u2019 slogan\u0131 \u00fczerinden K\u00fcrtleri hem asimile ettiler hem de Ermenistan\u2019a kar\u015f\u0131 sava\u015f\u00e7\u0131 olarak kulland\u0131lar. \u015eimdi toplasan 20 kadar K\u00fcrt k\u00f6y\u00fc ya var ya yoktur.\u201d<\/p>\n<p>\u0130ran\u2019daki Mahabad K\u00fcrt Cumhuriyeti\u2019nin \u015eah ordusu taraf\u0131ndan y\u0131k\u0131l\u0131p \u00f6nderlerinin idam edilmesi \u00fczerine, o d\u00f6nem ayn\u0131 cumhuriyette savunma bakanl\u0131\u011f\u0131 yapm\u0131\u015f olan G\u00fcney K\u00fcrdistanl\u0131 tarihi lider Molla Mustafa Barzani de, zorlu ve zahmetli uzun bir y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f sonras\u0131 19 Haziran\u2019da 1946\u2019da Sovyetler Birli\u011fi topraklar\u0131na 2 bin kadar pe\u015fmergesiyle birlikte s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. Hem Ermenistan hem de Azerbaycan\u2019daki K\u00fcrtleri ziyaret etmi\u015f; her iki devleti y\u00f6neten kom\u00fcnist parti y\u00f6neticileriyle g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fckten sonra tercihini Azerbaycan\u2019da kalmaktan yana kullanm\u0131\u015ft\u0131. Konuya ili\u015fkin an\u0131s\u0131n\u0131 anlat\u0131rken; \u201cM\u00fcsl\u00fcman din karde\u015fi diye Azerbaycan\u2019da m\u00fclteci olarak kalmak istedim ama aleyhimde olumsuz raporlar d\u00fczenleyerek rahat ettirmediler; beni ve pe\u015fmergelerimi farkl\u0131 \u00fclke ve diyarlara \u00e7il yavrusu gibi da\u011f\u0131tt\u0131lar, s\u00fcrg\u00fcn ettiler. Me\u011fer din karde\u015fi demekle yan\u0131lm\u0131\u015f\u0131m!\u201d<\/p>\n<p>Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f topra\u011f\u0131 y\u00fcz\u00fcnden Azerbaycan ile Ermenistan aras\u0131nda \u00e7\u0131kan sava\u015f\u0131n (1988-1994) yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 katliam, s\u00fcrg\u00fcn, tehcir t\u00fcr\u00fc musibetlerden Ezd\u00ee ve M\u00fcsl\u00fcman K\u00fcrtler de nasiplerini ald\u0131lar. K\u00fcrt ayd\u0131n\u0131 ve halkbilimci (Ermenistan Ezd\u00ee toplumuna mensup) Celil\u00ea Celil ile 1990\u2019lar\u0131n ba\u015flar\u0131nda \u0130stanbul\u2019da bulu\u015ftuk. Karaba\u011f sava\u015f\u0131n\u0131 ve K\u00fcrtlerin durumunu sormu\u015ftum. K\u0131saca \u015funu s\u00f6ylemi\u015fti. \u201cBu sava\u015f\u0131 f\u0131rsat bilen Azeri Turanc\u0131lar\u0131 ile koyu Ermeni milliyet\u00e7ileri, iki tarafta ya\u015fayan K\u00fcrtleri sindirip kendilerine boyun e\u011fdiriyorlar; ba\u015faramay\u0131nca de katliam yap\u0131p s\u00fcrg\u00fcne zorluyorlar. Mesela 1988\u2019de, Ermeni milliyet\u00e7i militanlar 80 bin kadar M\u00fcsl\u00fcman K\u00fcrd\u2019e zulmedince, onlar da mecburen Azerbaycan\u2019\u0131n ba\u015fkenti Bak\u00fb\u2019ya s\u0131\u011f\u0131nd\u0131lar. Orada da T\u00fcrk\u00e7\u00fclerin propagandas\u0131na maruz kald\u0131lar ve as\u0131llar\u0131n\u0131 yitirdiler, asimile oldular. Azerbaycan T\u00fcrk\u00e7\u00fcleri de, Ezd\u00ee inan\u00e7l\u0131 K\u00fcrtleri s\u00fcrg\u00fcn ettiler; onlar da ya yurt d\u0131\u015f\u0131na ka\u00e7t\u0131lar yahut gidip s\u0131\u011f\u0131nd\u0131klar\u0131 Ermenistan\u2019da b\u00f6l-y\u00f6net politikas\u0131na maruz b\u0131rak\u0131ld\u0131lar. Ermenistan milliyet\u00e7ileri, \u2018Siz K\u00fcrt de\u011filsiniz, ayr\u0131 bir milletsiniz\u2019 diyerek Ezd\u00eeleri kendi yanlar\u0131na \u00e7ektiler; onlar\u0131n ayakta kalmalar\u0131 i\u00e7in parasal destek verdiler. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k M\u00fcsl\u00fcman K\u00fcrtlere hem bask\u0131 yap\u0131yorlar hem de Ezd\u00eelere sunduklar\u0131 yard\u0131mlardan mahrum b\u0131rak\u0131yorlar M\u00fcsl\u00fcman K\u00fcrtleri.\u201d<\/p>\n<p>Ayn\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, bizi Tiflis\u2019ten Ermenistan\u2019a g\u00f6t\u00fcren Ezd\u00ee inan\u00e7l\u0131 bir K\u00fcrt rehberin a\u011fz\u0131ndan dinledim. \u0130ki y\u0131l \u00f6nce Erivan\u2019a gidip dedemin 1. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 karma\u015fas\u0131nda (kavimler g\u00f6\u00e7\u00fc, Serhat y\u00f6resindeki halk dilinde ka\u00e7 ha ka\u00e7 diye bilinir.) kaybolan karde\u015fi Yusuf\u2019un ailesi veya torunlar\u0131n\u0131 bulma umuduyla yola \u00e7\u0131kt\u0131m. Erivan\u2019daki K\u00fcrt derneklerini ziyaret etmek istedim. Rehberimiz, olmazland\u0131; \u201cG\u00f6t\u00fcr\u00fcr\u00fcm ama sizi ho\u015f kar\u015f\u0131lamazlar, biz K\u00fcrt milletinden ayr\u0131y\u0131z, zaten Ezd\u00eeyiz diye size y\u00fcz vermezler, \u00fcstelik K\u00fcrtlere de K\u00fcrt\u00e7e hakaret ederler, \u00fcz\u00fcl\u00fcrs\u00fcn\u00fcz\u201d demi\u015fti. Sonra i\u015fin ayr\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 anlat\u0131nca, Celil\u00ea Celil\u2019in anlatt\u0131klar\u0131 akl\u0131ma geldi.<\/p>\n<p>Hejar\u00ea \u015eamil, 1966 Azerbaycan\u2019a ba\u011fl\u0131 Kelbecer y\u00f6resinde 1966 y\u0131l\u0131nda do\u011fmu\u015f bir K\u00fcrt ayd\u0131n ve yazar\u0131d\u0131r. 1992\u2019de ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u00fclkede Azerbaycan-K\u00fcrd Beraberlik Partiyas\u0131&#8217;n\u0131 (Azerbaycan-K\u00fcrt E\u015fitlik Partisi) kurdu. 1992\u2019de sempati duyup saflar\u0131na kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve \u00fcyesi oldu\u011fu PKK \u00f6rg\u00fct\u00fcnden 2004\u2019te ayr\u0131lm\u0131\u015f. (Bu noktada k\u0131sa bir g\u00f6zlemim: PKK hareketi, Sovyetlerin \u00e7\u00f6z\u00fclme d\u00f6neminde Kafkasya\u2019daki K\u00fcrtler aras\u0131nda Kurtar\u0131c\u0131 Mehdi gibi kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131. Ancak \u00f6rg\u00fct\u00fcn dar anlay\u0131\u015f\u0131 ve yerli yersiz m\u00fcdahalecili\u011fi, oradaki toplumu rahats\u0131z etmi\u015f, bir\u00e7o\u011fu hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011frayarak kendisiyle \u00f6rg\u00fct aras\u0131nda mesafe koymu\u015ftu.) Ayn\u0131 yazar, Kafkas K\u00fcrtleri \u00fczerine bir\u00e7ok kitab\u0131 yay\u0131nlanm\u0131\u015f. H. \u015eamil, K\u00fcrdistan Post sitesinden H\u00fclya Yeti\u015fen ile ger\u00e7ekle\u015fen 22 May\u0131s 2014 tarihli s\u00f6yle\u015fisinde, K\u0131z\u0131l K\u00fcrdistan K\u00fcrtleri konusunda \u00f6zet bir tespit yapm\u0131\u015f: \u201c\u00c7o\u011fu zaman tarihe, ge\u00e7mi\u015fte kalan olaylar\u0131n stati\u011fi olarak bakar\u0131z: Filan tarihte filan olay oldu, filan tarihte sonu\u00e7land\u0131&#8230; S\u00f6z konusu olaylar\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fcze, \u015fu anki ya\u015fant\u0131m\u0131za etkilerini statik tarihin d\u0131\u015f\u0131na iteriz. Ne var ki, daha \u00e7ok \u00fczerinde durmam\u0131z gerekenler tarihin kendisi de\u011fil, etkileridir.<\/p>\n<p>1923 y\u0131l\u0131n\u0131n 16 Temmuz\u2019unda Azerbaycan H\u00fck\u00fcmeti\u2019nin ve Azerbaycan SSCB Kom\u00fcnist Partisi\u2019nin \u2018K\u00fcrdlerin yerle\u015fik oldu\u011fu topraklarda \u00d6zerk K\u00fcrdistan\/K\u00fcrdistan kazas\u0131 olu\u015fturulmas\u0131\u2019 karar\u0131yla ba\u015flayan K\u0131z\u0131l K\u00fcrdistan\u2019\u0131n resmi tarihi 1930\u2019da sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r. 1929\u2019da K\u00fcrdistan kazas\u0131 iptal edilerek, yerine 25 May\u0131s 1930\u2019da K\u00fcrdistan dairesi olu\u015fturulmu\u015f, bu inzibati (idari) birim de \u00e7ok ya\u015famam\u0131\u015f, 23 Temmuz 1930\u2019da varl\u0131\u011f\u0131na son verilmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Genel anlamda K\u00fcrdistan denilen b\u00fct\u00fcnsel co\u011frafyay\u0131 yaln\u0131z Lozan\u2019la de\u011fil, biraz da Kurdistana Sor\u2019un la\u011fvedilmesi ile kaybettik. E\u011fer ya\u015fasayd\u0131, K\u0131z\u0131l K\u00fcrdistan olay\u0131n\u0131n K\u00fcrd halk\u0131n\u0131n kaderinde oynayabilece\u011fi muazzam rol\u00fcn muhasebesini yapar\u0131m hep\u2026 Kurdistana Sor\u2019un iptalinin en vahim sonucu ise en az yar\u0131m milyon etnik K\u00fcrd\u00fcn soy k\u00f6k\u00fcnden kopmas\u0131, kopar\u0131lmas\u0131 olmu\u015ftur. D\u00fcnyan\u0131n neresinde ya\u015f\u0131yorsak ya\u015fayal\u0131m, kaderimiz ayn\u0131d\u0131r. Nusaybinliye, \u015e\u0131rnakl\u0131ya ne olduysa, Kurdistana Sorluya da o oldu. \u00d6l\u00fcm, i\u015fkence, kimliksizlik. Kurdistana Sor halk\u0131n\u0131n tarihini bu \u00fc\u00e7 kelime ile \u00f6zetleyebiliriz. K\u0131z\u0131l K\u00fcrdistan K\u00fcrdleri. 1992-93 y\u0131llar\u0131nda Azeri-Ermeni sava\u015f\u0131 sonucunda Azerilerle birlikte bu topraklardan s\u00fcr\u00fcld\u00fcler. Ancak bu s\u00fcrece kadar y\u00fczde doksan\u0131 asimilasyon y\u00f6ntemiyle kendi soy ba\u011flar\u0131ndan kopar\u0131lm\u0131\u015flard\u0131, kendilerini Azeri saymaktayd\u0131lar. S\u00f6z konusu n\u00fcfus \u015fu anda Azerbaycan\u2019\u0131n \u00e7e\u015fitli b\u00f6lgelerinde m\u00fclteci ya\u015fam\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir. Yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131 ise kendi soyuna d\u00fc\u015fman.\u201d<\/p>\n<p>Ayn\u0131 yazar, Diaspora K\u00fcrtleri isimli kitab\u0131nda, K\u0131z\u0131l K\u00fcrdistan\u2019\u0131n \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f ve \u00e7\u00f6kt\u00fcr\u00fcl\u00fc\u015f nedenini \u015fu \u015fekilde \u00f6zetliyor: \u201c\u2026K\u00fcrdistan kazas\u0131n\u0131n kurulmas\u0131yla birlikte K\u00fcrtler aras\u0131nda e\u011fitimsizli\u011fin, sosyal geriliklerin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131, K\u00fcrt dili ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn geli\u015ftirilmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli ad\u0131mlar at\u0131lm\u0131\u015f; \u00e7ok s\u0131n\u0131rl\u0131 da olsa ana dilde okullar a\u00e7\u0131lmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131\u2026 1 Ocak 1931 tarihinde Erivan\u2019da faaliyete ge\u00e7en K\u00fcrt \u00d6\u011fretmen Okulu\u2019ndan (Teknikum) bir y\u0131l sonra 1932 Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f\u2019da kurulan \u015eu\u015fa Pedagoji Okulu\u2019na ba\u011fl\u0131 K\u00fcrt Fak\u00fcltesi a\u00e7\u0131ld\u0131. Okulun ilk m\u00fcd\u00fcr\u00fc ve Azerbaycanl\u0131 me\u015fhur halk yazar\u0131\/romanc\u0131 K\u00fcrt S\u00fcleyman Rehimov ile e\u015fi Kalem Han\u0131m\u2019\u0131n bu alanda b\u00fcy\u00fck emekleri ge\u00e7mi\u015fti. Her ikisi sayesinde K\u00fcrt tiyatrosu ve K\u00fcrt\u00e7e radyo programlar\u0131 ba\u015flat\u0131ld\u0131; 1932\u2019de \u015e\u00fbra Kurdistan (Sovyet K\u00fcrtistan\u0131) isminde Azerice-K\u00fcrt\u00e7e gazete \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131. Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f b\u00f6lgesindeki bu faaliyet ve kurumlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 bir yana b\u0131rak\u0131l\u0131rsa, Azerbaycan\u2019daki K\u00fcrtlerin geneli a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00f6nem arz eden bu geli\u015fmeler sadece alt\u0131 y\u0131l s\u00fcrebildi. 1929\u2019da K\u0131z\u0131l K\u00fcrdistan\u2019\u0131n \u00f6zerk b\u00f6lgelerinin idari birimleri iptal edilerek Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f \u00d6zerk B\u00f6lgesi&#8217;ne ba\u011fland\u0131. K\u0131sa bir s\u00fcre sonra yani 25 May\u0131s 1930 tarihli Azerbaycan (sosyalist\/kom\u00fcnist) H\u00fck\u00fcmeti\u2019nin karar\u0131yla, \u00f6zerk b\u00f6lgeye d\u00e2hil olmu\u015f b\u00fct\u00fcn K\u00fcrt illeri hepten feshedildi. Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f b\u00f6lgesinin egemenli\u011finin elinden al\u0131narak K\u00fcrdistan Dairesi y\u00f6netimi alt\u0131na sokuldu. Bu daire bile sadece 75 g\u00fcn ya\u015fayabildi: 23 Temmuz 1930\u2019da Sovyet y\u00f6netimi (SSCB) ile Azerbaycan h\u00fck\u00fcmetlerinin ortak karar\u0131yla toptan ortadan kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f oldu. \u0130kna edici olmayan biricik gerek\u00e7e \u015fuydu: \u0130dari bak\u0131mdan daireler (m\u0131nt\u0131ka, y\u00f6re) sisteminden il (vilayet) sistemine\/d\u00fczenine ge\u00e7i\u015f \u00fclke \u00f6l\u00e7e\u011finde yap\u0131lmaktad\u0131r! 1936 y\u0131l\u0131nda ise Azerbaycan K\u00fcrtlerinin kimliklerinin milliyet\/etnik k\u00f6ken b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde K\u00fcrt kelimesi kald\u0131r\u0131l\u0131p, bunun yerine Azerbaycanl\u0131 yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\u201d<\/p>\n<p><strong>KIZIL K\u00dcRD\u0130STAN SONRASI AS\u0130M\u0130LASYON VE S\u00dcRG\u00dcNLER<\/strong><\/p>\n<p>K\u0131z\u0131l K\u00fcrdistan\u2019\u0131n ni\u00e7in feshedildi\u011fine dair belgeler, Azerbaycan Devlet Ar\u015fivi\u2019nde yoktur. En az\u0131ndan tatmin edici ve yeterli malzeme bulunmamaktad\u0131r\u2026 K\u0131z\u0131l K\u00fcrdistan\u2019\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n i\u00e7 ve d\u0131\u015f etkenlere ba\u011fl\u0131 nedenleri vard\u0131r. Sovyet K\u00fcrdologlar\u0131, meseleyi, \u015f\u00f6yle \u00f6zetlemi\u015fler: \u201c1920\u2019li y\u0131llar\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru Azerbaycan y\u00f6netiminde ve d\u0131\u015f politik ortamda Sovyet (SSCB) ile T\u00fcrkiye aras\u0131nda dostluk anla\u015fmalar\u0131 imzalanm\u0131\u015ft\u0131. Bu ortam, (ad\u0131 sosyalist olan-F.B.) Azerbaycan\u2019da zaten varolan milliyet\u00e7i (T\u00fcrk\u00e7\u00fc-Turanc\u0131-F.B.) e\u011filimlerin g\u00fc\u00e7lenmesine yol a\u00e7t\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla Azerbaycan K\u00fcrt toplumuna y\u00f6nelik yararl\u0131 (sosyalist bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla-F.B.) faaliyetler durmakla kalmad\u0131; tersi y\u00f6nde (K\u00fcrtler aleyhine) geli\u015fmeler de ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Mesela 1920 Sevr Anla\u015fmas\u0131&#8217;yla g\u00f6reli ve k\u0131smi haklar\u0131n tan\u0131nmas\u0131na istinaden T\u00fcrk y\u00f6neticiler, ara s\u0131ra K\u00fcrtlerin milli-k\u00fclt\u00fcrel haklar\u0131na sayg\u0131 duyduklar\u0131n\u0131 dile getirmi\u015fler. Ancak Lozan ile birlikte Kemalistler, aniden taktik de\u011fi\u015ftirerek K\u00fcrtlere y\u00f6nelik bask\u0131 ve ink\u00e2r politikalar\u0131n\u0131 uygulad\u0131lar. \u0130syanlar\u0131, kanla bast\u0131rd\u0131lar. \u2018\u00dclkede K\u00fcrt ve K\u00fcrt meselesi yoktur\u2019 s\u00f6ylemleri \u00f6n plana \u00e7\u0131kt\u0131. Bu hem Azerbaycan T\u00fcrk y\u00f6netimini hem de oral\u0131 K\u00fcrtleri derinden etkiledi. Bu noktada iki \u00f6nemli fakt\u00f6r belirleyici oldu: 1) \u2018Emperyalizme kar\u015f\u0131 m\u00fccadele\u2019 zemininde T\u00fcrkiye-Sovyet y\u00f6netimleri aras\u0131nda ortak yard\u0131mla\u015fma ve dostluk anla\u015fmalar\u0131 imzaland\u0131. Bu \u00e7er\u00e7evede (Bat\u0131l\u0131 devletlerin i\u015fgaline kar\u015f\u0131) \u0130stanbul savunmas\u0131 i\u00e7in Sovyet askeri g\u00f6nderilmesi ve 1926-30 A\u011fr\u0131 K\u00fcrt isyan\u0131n\u0131n bast\u0131r\u0131lmas\u0131 maksad\u0131yla Rus helikopterlerinin bombalamaya kat\u0131lmas\u0131 sa\u011fland\u0131. 2) Keza T\u00fcrkiye, Sovyet y\u00f6netimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan Ortado\u011fu\u2019ya a\u00e7\u0131lan \u00f6nemli bir kap\u0131yd\u0131. An\u0131lan iki nedenle Sovyet y\u00f6netimi, Kemalist T\u00fcrk y\u00f6netimini k\u0131zd\u0131racak\/k\u00fcst\u00fcrecek \u201cK\u00fcrdistan\u201d ibaresini kullanmamaya \u00f6zen g\u00f6sterdi. Hele hele K\u00fcrdistan \u00d6zerk B\u00f6lgesi yani K\u0131z\u0131l K\u00fcrdistan ismi, iyice dikkat \u00e7ekici ve T\u00fcrkiye K\u00fcrtleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan yeterince cezbedici, hatta k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131yd\u0131. Bu y\u00fczden Moskova\u2019n\u0131n bu tavr\u0131ndan cesaret alan Azerbaycan H\u00fck\u00fcmeti, K\u00fcrdistan adl\u0131 b\u00f6lgeyi feshetmi\u015f oldu.\u201d (Hejar\u00ea \u015eamil, Diaspora K\u00fcrtleri, s. 53-54., Per\u00ee yay\u0131nlar\u0131)<\/p>\n<p>Tek sebep, bu de\u011fil. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u0130stanbul\u2019a gelmi\u015f G\u00fcrcistanl\u0131 Ezd\u00ee inan\u00e7l\u0131 birka\u00e7 K\u00fcrtle y\u0131llar \u00f6nce kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015ft\u0131m. Sordum: \u201cSizce, K\u0131z\u0131l K\u00fcrdistan\u2019\u0131n y\u0131k\u0131lmas\u0131n\u0131n ba\u015f m\u00fcsebbibi kimlerdi? Cevaplar\u0131 haz\u0131rd\u0131: Azerbaycan Kom\u00fcnist Partisi ve h\u00fck\u00fcmetinin ba\u015fkan\u0131 Mir Cafer Bak\u0131rov ile Sovyet istihbarat\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc adam\u0131 olan Beria idiler. Her ikisi e\u015fg\u00fcd\u00fcml\u00fc i\u015fbirli\u011fi halinde, Moskova\u2019daki y\u00f6netime ve \u00f6zellikle \u00fclkenin tek lideri konumundaki Stalin\u2019e, hem K\u00fcrtler hem de K\u0131z\u0131l K\u00fcrdistan (Kurdistana Sor) \u00f6zerk b\u00f6lgesi hakk\u0131nda devaml\u0131 olumsuz raporlar sunuyorlard\u0131. Merkezden gelen m\u00fcfetti\u015f ve yetkilileri de istedikleri yerlere g\u00f6t\u00fcr\u00fcp tefti\u015f ettiriyor ve ikna \u00e7abalar\u0131yla da onlar\u0131 y\u00f6nlendiriyorlard\u0131. Stalin\u2019in b\u00f6lgeyi feshetme karar\u0131nda onlar\u0131n yan\u0131lt\u0131c\u0131 rapor ve y\u00f6nlendirmelerinin pay\u0131 b\u00fcy\u00fckt\u00fcr.<\/p>\n<p>Bir di\u011fer konu ise, 1930\u2019lar\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131ndan itibaren y\u00fckselen Nazi hareketinin giderek tehlikeli bir hal almas\u0131 ve Hitler\u2019in Kafkasya halklar\u0131na y\u00f6nelik gizli\/a\u00e7\u0131k propaganda faaliyetleriydi. D\u00f6nemin Moskova y\u00f6netimi ve dolay\u0131s\u0131yla Stalin\u2019in, o b\u00f6lgedeki halklar\u0131n (\u00c7o\u011fu K\u00fcrt olmak \u00fczere M\u00fcsl\u00fcman inan\u00e7l\u0131 di\u011fer milletler veya etnik topluluklar) belli b\u00f6l\u00fcklerini Orta Asya cumhuriyetlerine s\u00fcrg\u00fcn etmeleri meselesiydi ki, bu toplumsal felaket b\u00fcy\u00fck ac\u0131lara, vahim sonu\u00e7lara (\u00f6zellikle asimilasyon ve bask\u0131) yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>K\u00fcrdistan\u2019a Sor\u2019un yeniden diriltilip kurulmas\u0131 fikri Sovyet sonras\u0131 d\u00f6neme denk d\u00fc\u015ft\u00fc. Kafkasya K\u00fcrdistan \u00d6zg\u00fcrl\u00fck Hareketi, Wekil Mustafayev arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla 1992 y\u0131l\u0131nda K\u0131z\u0131l K\u00fcrdistan\u2019\u0131n kurulu\u015funu ilan etti ancak ayn\u0131 y\u0131l y\u00f6netim da\u011f\u0131ld\u0131. Mustafayev, 20 Nisan 2019\u2019da \u00f6ld\u00fc ve Erbil\u2019de defnedildi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/2019\/09\/wekil.jpg\" alt=\"\" width=\"736\" height=\"414\" \/> Wekil Mustafayev<\/figure>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Ba\u015fka bir yaz\u0131da Sovyet Azerbaycan y\u00f6netiminin, Sosyalist\/Marksist laflarla s\u00fcsledikleri Turanc\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fleri ve uygulamalar\u0131 sonucunda K\u00fcrtleri nas\u0131l asimile ettiklerine dair bir yaz\u0131 kaleme almaya niyetleniyoruz. \u0130bretlik bir konudur. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u015fimdilerdeki kimi ulusal sol \u00e7evreler, Marksist ve sosyalist s\u00f6ylemlerle gizledikleri \u00f6rt\u00fcl\u00fc milliyet\u00e7iliklerini, sol maske alt\u0131nda s\u00fcrd\u00fcrebiliyorlar. Oysa bu K\u00fcrt sevmezlikleri, K\u00fcrtlerin haklar\u0131n\u0131 elde etme yolunda verdikleri m\u00fccadeleye kar\u015f\u0131 egemen milli iktidarlar\u0131n arkas\u0131nda durma noktas\u0131na kadar varabiliyor. \u0130bretlik tecr\u00fcbeden nas\u0131l bir ders \u00e7\u0131kar\u0131rlar, bilemeyiz ama biz yine K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n yaln\u0131z b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ezilmi\u015fli\u011fini Hejar\u00ea \u015eamil\u2019in dizeleriyle bitirelim: Yaln\u0131z\u0131m, tekim, tenhay\u0131m\/\u00d6yle yak\u0131n\u0131m kendime\/Kendimden nereye gitsem\/Gelip \u00e7\u0131kar\u0131m kendime&#8230;Yaln\u0131zl\u0131\u011f\u0131n \u00f6b\u00fcr yan\u0131\/S\u00fck\u00fbtun \u00f6tesi\/Yans\u0131zl\u0131\u011f\u0131n \u00f6b\u00fcr yan\u0131nda\/Yer kay\u0131p, zaman kay\u0131p&#8230;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Faik Bulut-Gazete Duvar\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>04 Eyl\u00fcl \u00c7ar\u015famba 2019<\/p>\n<p><em>\u00d6NEML\u0130 NOT: Bu gazetede<\/em><\/p>\n<p><em> \u201c<a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/forum\/2019\/08\/22\/malazgirt-savasi-ve-kurtlerin-tartismali-rolu\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Malazgirt Sava\u015f\u0131 ve K\u00fcrtlerin Tart\u0131\u015fmal\u0131 Rol\u00fc<\/a>\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131mda dalg\u0131nl\u0131kla \u015f\u00f6yle bir ibare kullanm\u0131\u015f\u0131m: \u201cAlparslan\u2019\u0131n o\u011flu Sultan Melik\u015fah ise, elinde bulundu\u011fu \u00fclkelerde idari taksimat yaparken K\u00fcrtlerin bulunduklar\u0131 b\u00f6lgeye de K\u00fcrdistan ad\u0131n\u0131 vermi\u015fti.\u201d Bu yanl\u0131\u015ft\u0131r. Do\u011frusunu yazal\u0131m: K\u00fcrdistan ad\u0131, olduk\u00e7a ge\u00e7 bir d\u00f6nemde, 12&#8217;nci y\u00fczy\u0131lda, Sel\u00e7uklu Sultan\u0131 Sencer (1118-1157) d\u00f6nemde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Merkezi, Hemedan b\u00f6lgesinin kuzeydo\u011fusundaki Bahar olan eyalet ismi, Sultan Sencer taraf\u0131ndan K\u00fcrdistan diye adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\u201d Bir okuyucumun belgeli ve nazik uyar\u0131s\u0131 \u00fczerine d\u00fczeltip, t\u00fcm okuyanlardan \u00f6z\u00fcr dilerim.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Genel anlamda K\u00fcrdistan denilen b\u00fct\u00fcnsel co\u011frafyay\u0131 yaln\u0131z Lozan\u2019la de\u011fil, biraz da Kurdistana Sor\u2019un la\u011fvedilmesi ile kaybettik. E\u011fer ya\u015fasayd\u0131, K\u0131z\u0131l K\u00fcrdistan olay\u0131n\u0131n K\u00fcrd halk\u0131n\u0131n kaderinde oynayabilece\u011fi muazzam rol\u00fcn muhasebesini yapar\u0131m hep\u2026 Kurdistana Sor\u2019un iptalinin en vahim sonucu ise en az yar\u0131m milyon etnik K\u00fcrd\u00fcn soy k\u00f6k\u00fcnden kopmas\u0131, kopar\u0131lmas\u0131 olmu\u015ftur. &nbsp; S\u0131n\u0131rlar\u0131n irademiz d\u0131\u015f\u0131nda biz K\u00fcrtleri ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131 &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":32,"featured_media":21747,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5371],"tags":[5657,5666,5546,5668,3072,5663,3073,5665,3074,1616,5667,5664],"class_list":["post-21745","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-alinti-yazilar","tag-azeriler","tag-cebrail","tag-ermeni","tag-faik-bulut","tag-karabag","tag-kelbecer","tag-kizilkurdistan","tag-kubatli","tag-lacin","tag-manset","tag-zengezur","tag-zengilan"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21745","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=21745"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21745\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/21747"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=21745"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=21745"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=21745"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}