{"id":21689,"date":"2020-07-15T12:17:08","date_gmt":"2020-07-15T09:17:08","guid":{"rendered":"http:\/\/candname.com\/tr\/?p=21689"},"modified":"2020-07-15T12:18:42","modified_gmt":"2020-07-15T09:18:42","slug":"seyh-said-isyaninda-cermik-ii-cermikte-ne-oldu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=21689","title":{"rendered":"\u015eeyh Said \u0130syan\u0131&#8217;nda \u00c7ermik &#8211; II: \u00c7ermik&#8217;te ne oldu?"},"content":{"rendered":"<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><b><i>Ara\u015ft\u0131rma yaz\u0131: Kenan Esmer<\/i><\/b><\/span><\/div>\n<div><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Piran&#8217;da patlak veren olaydan sonra \u015eeyh Said, b\u00fct\u00fcn b\u00f6lgelere haberciler ile mektup yollar. Mektubunda kendisine destek olmalar\u0131n\u0131 ister. Bu haberci yani mektup \u00c7ermik&#8217;e de gelir.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8220;\u015eeyh Said, \u00c7ermik&#8217;te s\u00f6z\u00fc ge\u00e7en ailelere, \u0130zoli A\u015fireti a\u011falar\u0131ndan H\u0131d\u0131r Efendi&#8217;ye ve g\u00fc\u00e7l\u00fc Seyfullah Bey&#8217;e &#8216;\u00c7ermik kaymakaml\u0131\u011f\u0131n\u0131 teslim al\u0131n biz geliyoruz&#8217; diye haberci g\u00f6ndermi\u015f. Ama a\u011falar\u0131n \u00f6nde gelenlerinden H\u0131d\u0131r Efendi ile Seyfullah Bey, gelen el\u00e7iye: &#8216;Git ve \u015eeyh Said&#8217;e; &#8216;Ergani&#8217;den bu tarafa do\u011fru ayak basarsan sonun olur&#8217; diye ilet, ve selamlar\u0131m\u0131z\u0131 da s\u00f6yle&#8221;\u00a0<\/i><b>Kaynak: \u00c7ermikli a\u011falardan H\u0131d\u0131r Efendi&#8217;nin k\u0131z\u0131 Methiye, aktaran: Hasan Ayd\u0131n \u00d6nal<\/b><\/span><\/div>\n<div><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>\u201cBayiza&#8217;lardan (\u00c7ermik&#8217;e ba\u011fl\u0131 Alako\u00e7 K\u00f6y\u00fcnden b\u00fcy\u00fck bir aile) dini hassasiyeti kuvvetli olan birinin \u015eeyh Said\u2019in m\u00fcridi ile ba\u011flant\u0131s\u0131 varm\u0131\u015f. Hareket ba\u015flay\u0131nca, \u015eeyh Said\u2019in m\u00fcridi buna \u015eeyh Said&#8217;in g\u00f6nderdi\u011fi ve destek istedi\u011fi bir mektup verir.<\/i><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>Mektubu ne yapaca\u011f\u0131n\u0131 bilmeyen adam, bir yak\u0131n\u0131na ne yapaca\u011f\u0131n\u0131 sorar. Mektubu okuma yazmas\u0131 olan birine okutmaya karar verirler. Bir ah\u0131rda gizliden okuttuklar\u0131 mektupta \u015funlar yazmaktad\u0131r:<\/i><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8216;Mustafa Kemal&#8217;in h\u00fck\u00fcmeti \u015eerri kanunlar\u0131n\u0131 kald\u0131rd\u0131, Muhammedi \u015eeriat\u0131 getirmek i\u00e7in k\u0131yam ba\u015flatt\u0131m. Allah i\u00e7in bize destek olun.&#8217;<\/i><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>Bu mektup kar\u015f\u0131s\u0131nda ne yapacaklar\u0131n\u0131 bilmezler. H\u00fck\u00fcmet \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc, ona kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kamay\u0131z. Ailemiz ve \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z var. Mektubu y\u0131rt\u0131p kimseye bir\u015fey s\u00f6ylememe karar\u0131 al\u0131rlar.&#8221;<\/i>\u00a0<b>Kaynak: Alako\u00e7 (Qerto) k\u00f6y\u00fcnden Mahm\u00ea Muxtar\u00ea Siloy\u00ea Heciya, aktaran: Yazar Pa\u015fa Amed\u00ee<\/b><\/span><\/div>\n<div><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8220;\u00c7ermik&#8217;e de bir atl\u0131 taraf\u0131ndan mektup getirilir. \u00c7ermik merkezdeki Beyler, A\u011falar ve s\u00f6z\u00fc ge\u00e7en kanaat \u00f6nderleri taraf\u0131ndan hararetli tart\u0131\u015fmalar yap\u0131l\u0131r. Sonunda isyana toplu olarak destek vermeme karar\u0131 \u00e7\u0131kar. Bireysel olarak gitmek isteyene de kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131lmaz. Fakat herhangi bir sorun ya\u015fanmas\u0131 durumunda arka \u00e7\u0131k\u0131lmayaca\u011f\u0131 da eklenir.&#8221;<\/i><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><b>Kaynak: Kako Polat (1908 du\u011fumlu), aktaran: Mehmet Bak\u0131r<\/b><\/span><\/div>\n<div><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">K\u00f6ylerde de bu toplant\u0131lar yap\u0131l\u0131r.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8220;G\u00fcr\u00fcz K\u00f6y\u00fcnde oturan Baw Haci&#8217;nin evinde m\u00fcritleri toplan\u0131r ve isyana kat\u0131lmak i\u00e7in destur isterler. Baw Haci, &#8220;ferman\u00ea ma d\u0131mliyo veto&#8221; devletin tehlikeli oldu\u011funu, ferman \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve devlet ile ba\u015f edemeyeceklerini s\u00f6yler. &#8220;Topumuz, t\u00fcfe\u011fimiz ve arka \u00e7\u0131kacak yani yard\u0131m edecek kimsemiz yoktur&#8221; der. Bir ka\u00e7 g\u00fcn s\u00fcren bu toplant\u0131da da yine, toplu olarak kat\u0131lmama fakat isteyenin bireysel olarak kat\u0131labilece\u011fi karar\u0131 al\u0131n\u0131r. Bu karar ile birlikte baz\u0131lar\u0131 \u015eeyh Said&#8217;e yard\u0131m etmek i\u00e7in yola \u00e7\u0131karlar. Bunlar\u0131 anlatan k\u00f6yl\u00fc, babas\u0131 ile G\u00fcr\u00fcz&#8217;deki toplant\u0131ya bizzat kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda 14 ya\u015f\u0131ndad\u0131r. Daha sonra Baw Haci&#8217;nin bu tutumundan haberdar olan devlet kendisini domuz avlamakla cezaland\u0131r\u0131r.&#8221;\u00a0<\/i><b>Kaynak: 1911 do\u011fumlu Dewa Diyarili bir k\u00f6yl\u00fc, aktaran: Yazar Ro\u015fan Hay\u0131g Pamuk\u00e7u<\/b><\/span><\/div>\n<div><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8220;\u00c7ermik&#8217;in Melay mezras\u0131ndan Hasib\u00ea Eywazan&#8217;\u0131n torununun anlat\u0131klar\u0131na g\u00f6re \u00c7ermik&#8217;te bir k\u00f6yde (muhtemelen Brut k\u00f6y\u00fc&#8217;d\u00fcr) kanaat \u00f6nderleri taraf\u0131ndan toplant\u0131 yap\u0131l\u0131r. Hasib\u00ea Eywazan bizzat toplant\u0131da yer al\u0131r. Toplanmalar\u0131n\u0131n nedeni Odaba\u015f\u0131z\u00e2de Mehmet Emin&#8217;nin yollad\u0131\u011f\u0131 haberdir. Odaba\u015f\u0131z\u00e2de, \u00c7ermik halk\u0131n\u0131n \u015eeyh Said&#8217;e destek vermemesini istemektedir. Toplant\u0131da destek vermeme karar\u0131 al\u0131n\u0131r. Bu karara Dervi\u015f A\u011fa (Dervi\u015f\u00ea M\u0131la Mehmudi) ve Mahmud\u00ea Heseni itiraz edip toplant\u0131y\u0131 terk ederler.&#8221;\u00a0<\/i><b>Kaynak: Melay mezras\u0131ndan Hasib\u00ea Eywazan&#8217;\u0131n torunu, aktaran: Yazar Ro\u015fan Hay\u0131g Pamuk\u00e7u<\/b><\/span><\/div>\n<div><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">\u015eeyh Said&#8217;in \u00c7ermik&#8217;ten kat\u0131l\u0131m bekledi\u011fini, karde\u015fi \u015eeyh Abdurrahim ve \u0130smail Efendi&#8217;ye yazm\u0131\u015f oldu\u011fu mektuptan \u00f6\u011freniyoruz. Bu mektup ayn\u0131 zamanda Siverek G\u00fcrp\u0131narl\u0131 \u015eeyh Ey\u00fcp&#8217;\u00fc idama g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. 15 Mart 1925 tarihinde yaz\u0131lm\u0131\u015f olan mektubun \u00c7ermik ad\u0131n\u0131n ge\u00e7ti\u011fi b\u00f6l\u00fcmde \u015funlar yaz\u0131l\u0131d\u0131r:<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8230;\u0130\u015fid\u00fcr\u00fcz\u00a0<b>Cem&#8217;an Kelek A\u011fa<\/b>\u00a0<b>\u00c7ermik<\/b>&#8216;ten gelmi\u015ftir acaba do\u011fru mudur veyahut esass\u0131zd\u0131r. Beyan edesiniz. Allah Teala hazretleri, Odaba\u015f\u0131 Mahmut Efendi&#8217;nin mahdumu Mehmet Emin&#8217;in keydini kendinin nahrina ast\u0131ra ve kalbini iman ve \u015fecaat\u0131 diniye ile memluk ede ve iradei ezeliyesinde hidayeti kabul etmek mukadder de\u011filse an karip kahru mahzul eyliye ve \u0130slam\u0131 \u015ferrinden emin eyliye e\u011fer m\u00fcmk\u00fcn ise ba \u015fure ve bilittifak Ali Bardak&#8217;da T\u00fcrk askerlerine geceleyin savt ve sedas\u0131z bask\u0131n vereydiniz ve e\u011fer m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil ise tehiri savapt\u0131r. Ve askerlerimiz Siverek yolunu muhasara etsinler.&#8221;\u00a0<\/i><b>Kaynak: Ad\u0131m \u015eeyh Said, \u0130lhami Aras, Sayfa 64<\/b><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">T\u00fcrk\u00e7esi:<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">&#8220;Cem&#8217;an Kelek A\u011fa \u00c7ermik&#8217;ten gelmi\u015f, acaba do\u011fru mudur veya as\u0131ls\u0131zd\u0131r? Bizi bilgilendirin. Allahte\u00e2la, Mahmut Odaba\u015f\u0131 Efendi&#8217;nin o\u011flu Mehmed Emin&#8217;in etti\u011fi k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc\/hileyi, onun boynuna ast\u0131rs\u0131n. Kalbini iman ve cesarete k\u00f6le eylesin. \u015eayet iradesine hidayet kabul etmek nasip de\u011filse, en yak\u0131n zamanda kahretsin, peri\u015fan etsin. \u0130slam\u0131 onun k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerinden korusun. M\u00fcmk\u00fcnse birlikte ve dan\u0131\u015farak sessiz ve g\u00fcr\u00fclts\u00fcz bir \u015fekilde Alibardak&#8217;taki T\u00fcrk askerlerine geceleyin huc\u00fcm edin. E\u011fer m\u00fcmk\u00fcn de\u011filse, ertelenmesi daha yararl\u0131 olur. Askerimiz Siverek yolu \u00e7evresini tutsunlar&#8221; (Kenan Esmer)<\/span><\/div>\n<div><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Maalesef bu mektubun \u00c7ermik ile ilgili olan b\u00f6l\u00fcm\u00fc farkl\u0131 kitaplarda farkl\u0131 \u015fekilde terc\u00fcme edilmi\u015f ve yorumlanm\u0131\u015ft\u0131r:<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">&#8220;<i>\u0130\u015fid\u00fcr\u00fcz Cem&#8217;an Kelek A\u011fa \u00c7ermik&#8217;ten gelmi\u015ftir acaba do\u011fru mudur veyahut esass\u0131zd\u0131r. Beyan edesiniz.&#8221;\u00a0<\/i><b>Kaynak: Ad\u0131m \u015eeyh Said, \u0130lhami Aras, Sayfa 64<\/b><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8220;\u0130\u015fid\u00fcr\u00fcz Cem&#8217;an Kelek A\u011fa \u00c7ermik&#8217;ten gelmi\u015ftir acaba do\u011fru mudur veyahut esass\u0131zd\u0131r beyan edesiniz.&#8221;<\/i>\u00a0<b>Kaynak: Ahmet S\u00fcreyya \u00d6rgeevren, \u015eeyh Sait \u0130syan\u0131 ve \u015eark \u0130stikl\u00e2l Mahkemesi, Sayfa 105<\/b><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8220;\u00c7ermikten a\u011falar\u0131n birlikte geldiklerinin duyuduk. Acaba do\u011fru mu? Bize bildirin&#8221;\u00a0<\/i><b>\u00d6mer K\u0131l\u0131\u00e7, Uygarl\u0131k tarihinde \u00c7ermik, Sayfa 317<\/b><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8220;\u00c7ermikten a\u011falar\u0131n birlikte geldiklerinin duyuduk. Acaba do\u011fru mu? Bize bildirin&#8221; Kaynak:\u00a0<\/i><b>Naci Kutlay, 21. Y\u00fczy\u0131la girerken K\u00fcrtler, Sayfa 271<\/b><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">\u00d6mer K\u0131l\u0131\u00e7, mektubu aktar\u0131rken, Naci Kutlay&#8217;\u0131 kaynak g\u00f6sterir. Kutlay da, \u00c7\u0131ra Dergisi&#8217;ni daha do\u011frusu M. Malm\u00eesan\u0131j&#8217;\u0131 kaynak olarak g\u00f6sterir. Malm\u00eesan\u0131j, t\u00fcrk\u00e7e olan ve arap alfabesi ile yaz\u0131lan mektubun \u00c7ermik ile ilgili olan sat\u0131r\u0131n\u0131 k\u00fcrt\u00e7eye \u015f\u00f6yle \u00e7evirmi\u015ftir:<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8220;Li gor ku em dibihizin axay\u00ean ku bi hev re hatine, ji \u00c7\u00earm\u00fbg\u00ea hatine. Gelo rast e yan nerast e?&#8221;\u00a0<\/i><b>Kaynak: M. Malm\u00eesan\u0131j, \u00c7\u0131ra Dergisi, Say\u0131 1, Mart 1995, Sayfa 6<\/b><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Fakat mahkeme savc\u0131s\u0131 \u00d6rgeevren&#8217;in kitab\u0131ndaki mektubun bu c\u00fcmlesi farkl\u0131d\u0131r.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Mektubun bu sat\u0131r\u0131n\u0131, bir uzmana terc\u00fcme ettirdim. Onun terc\u00fcmesi \u015fu \u015fekilde:<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">&#8220;&#8230;<i>Cem&#8217;an\u00a0<b>K\u00fcl\u00fck<\/b>\u00a0A\u011fa \u00c7ermik&#8217;ten gelmi\u015ftir acaba do\u011fru mudur veyahut esass\u0131zd\u0131r&#8230;&#8221;<\/i><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Bana K\u00fcl\u00fck ve Kelek aras\u0131ndaki fark\u0131 da \u015f\u00f6yle izah etti:<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8220;Hereke olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in muhtemelen &#8220;K\u00fcl\u00fck&#8221; kelimesi &#8220;Kelek&#8221; olarak terc\u00fcme edilmi\u015f.&#8221;<\/i><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">\u0130\u015fin uzman\u0131 de\u011filim. Mektubun Arap\u00e7as\u0131 elimde var. Benim vard\u0131\u011f\u0131m sonu\u00e7 bir kelime hari\u00e7, mahkeme savc\u0131s\u0131n\u0131n aktard\u0131\u011f\u0131 ile \u00f6rt\u00fc\u015fmektedir. Yani burada bir ki\u015fiden bahsedilmektedir. Zira Cem&#8217;an kelimesi oldu\u011fu gibi b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcz T\u00fcrk\u00e7esine \u00e7evirilmemi\u015ftir.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Cem&#8217;an; toplanm\u0131\u015f olarak, toplu olarak, bir yere toplanmak sureti ile manas\u0131na gelmektedir fakat b\u00fct\u00fcn terc\u00fcme edenler (Malm\u00eesanij hari\u00e7) bu kelimeyi oldu\u011fu gibi b\u0131rak\u0131p, sonradan gelen Kelek\/K\u00fcl\u00fck lakab\u0131na ba\u011flam\u0131\u015flard\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla burada kimin beklendi\u011fi yani \u00c7ermik&#8217;ten kimin gitmek istedi\u011fi net de\u011fildir.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Acaba beklenen Cem&#8217;an K\u00fcl\u00fck A\u011fa kimdir?<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Mahkeme hakimi \u015eeyh Said&#8217;e, bu mektupla ilgili \u015funlar\u0131 sorar:<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8220;Hakim: Bak\u0131n\u0131z Siverek&#8217;ten bir heyet geldi\u011fini de s\u00f6yl\u00fcyorsunuz o heyet kimlerdi?<\/i><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>\u015eeyh Said: Bu mektubu ben, elimle yazmad\u0131m. Filhakika imza benimdir. Fakat; hangi heyettir bilmem .Ben, \u015eeyh Ey\u00fcp&#8217;\u00fc g\u00f6rmedim. Eyy\u00fcp A\u011fa nam\u0131nda bir adam vard\u0131 onu heyet sayarsan\u0131z bilmem.&#8221;<\/i><b>\u00a0Kaynak: Ahmet S\u00fcreyya \u00d6rgeevren, \u015eeyh Sait \u0130syan\u0131 ve \u015eark \u0130stikl\u00e2l Mahkemesi, Sayfa 192<\/b><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">\u015eeyh Said&#8217;in verdi\u011fi cevaptan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi, bir \u00e7ok mektupta oldu\u011fu gibi bu mektubu da kendisi yazmam\u0131\u015ft\u0131r. Katipleri yazm\u0131\u015f, o imzalam\u0131\u015ft\u0131r. Mektupta, Mehmet Emin Odaba\u015f\u0131&#8217;n\u0131n tenkit edilmesi, \u00c7ermik&#8217;te ya\u015fanan olay ve anlat\u0131lanlar ile birebir \u00f6rt\u00fc\u015fmektedir.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Davan\u0131n savc\u0131s\u0131 \u00d6rgeevren de, \u00c7ermik&#8217;liler tesir alt\u0131nda b\u0131rakmak isteyen Mehmet Emin Efendi&#8217;nin \u015eeyh Said g\u00fc\u00e7lerinin Siverek&#8217;e girmelerine engel oldu\u011funu tasdik etmektedir:<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8220;Ancak, gerek kendisinin duru\u015fmas\u0131 esnas\u0131nda ve gerekse ondan sonra g\u00f6r\u00fclen davalar ve yap\u0131lan soru\u015fturmalardan anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, Siverekli Odaba\u015f\u0131 Mahmut A\u011fa (Siverek Mebusu Mahmut Bey) in o\u011flu Mehmet Emin Efendi &#8216;nin, \u015eeyh Ey\u00fcp&#8217;e kar\u015f\u0131 g\u00f6sterdi\u011fi muhalefet bu adam\u0131n melanet ve ifsat fikirlerinin s\u00fcratle yay\u0131lmas\u0131na \u015feyhin b\u00fcy\u00fck kuvvetler tedarik ederek siverek \u015fehriyle vilayet \u00e7evresini b\u00fcy\u00fck ate\u015f ve fecaat i\u00e7ine sokmas\u0131na uzun m\u00fcddet mani olmu\u015ftur.&#8221;\u00a0<\/i><b>Kaynak: Ahmet S\u00fcreyya \u00d6rgeevren, \u015eeyh Sait \u0130syan\u0131 ve \u015eark \u0130stikl\u00e2l Mahkemesi, Sayfa 104<\/b><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Burada konunun daha iyi anla\u015f\u0131lamas\u0131 i\u00e7in bir parantez a\u00e7mak istiyorum.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Odaba\u015f\u0131zade Mehmet Emin Efendi (1882- 1937), Siverek&#8217;teki kanaat \u00f6nderlerinden olup, 1920 -1926 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda belediye ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131r. Yani \u015eeyh Said \u0130syan\u0131 oldu\u011funda Siverek&#8217;te belediye ba\u015fkan\u0131d\u0131r ve \u015eeyh Said&#8217;e kar\u015f\u0131 tutum sergilemi\u015ftir. Babas\u0131 Odaba\u015f\u0131zade Mahmut Efendi, 23 Nisan 1920&#8217;de a\u00e7\u0131lan &#8220;ilk Meclis&#8217;te&#8221; ve 11 A\u011fustos 1923&#8217;te toplanan &#8220;ikinci Meclis&#8217;te&#8221; Siverek milletvekili\u011fi yapm\u0131\u015ft\u0131r. Parantezi kapatal\u0131m.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Mektupta \u015eeyh Said, \u00c7ermik&#8217;ten K\u00fcl\u00fck A\u011fa&#8217;n\u0131n gelip gelmedi\u011fini sormaktad\u0131r. Bu da bize, s\u0131n\u0131rl\u0131 da olsa \u00c7emik&#8217;ten kat\u0131lmak isteyenlerin oldu\u011funu ve \u015eeyh Said&#8217;in yada katiplerinin bundan haberdar oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Bu mektubun ele ge\u00e7mesi ile su\u00e7u sabit bulunan \u015eeyh Ey\u00fcp&#8217;\u00fcn idam\u0131na kara verilir.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">\u015eeyh Ey\u00fcp (G\u00fcrp\u0131nar), Terakkiperver Cumhuriyet F\u0131rkas\u0131 eski Siverek \u0130l Ba\u015fkan\u0131&#8217;d\u0131r ve etkin biridir. \u015eark \u0130stikl\u00e2l Mahkemesi taraf\u0131ndan ilk idam edilen de o dur. Mahkemenin verdi\u011fi ikinci idam karar\u0131 \u00c7ermikli Doktor Fuad&#8217;\u0131n d\u0131r ve ikisi de 17 Nisan 1925 tarihinde Diyarbak\u0131r Saray Kap\u0131&#8217;da infaz edilir.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Toplu kat\u0131lma karar\u0131 verilmedi\u011fi halde \u00c7ermik&#8217;ten gidenlerin oldu\u011funu g\u00f6renlerden biri de Kalecikli Cas\u0131m Yerlikaya&#8217;d\u0131r. Me\u015fhur Kalecikli Mahmut&#8217;un a\u011fabeyi olan Cas\u0131m amcaya ve babas\u0131 \u00c7avu\u015f amcaya bizzat ben kendim yeti\u015ftim. 1894 do\u011fumlu olan ak sakall\u0131 \u00c7avu\u015f amca, her gitti\u011fimizde bize birinci d\u00fcnya sava\u015f\u0131 an\u0131lar\u0131n\u0131 anlat\u0131rd\u0131. \u0130syan oldu\u011funda \u00c7avu\u015f amca 31 ya\u015f\u0131ndad\u0131r.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8220;Cas\u0131m, babas\u0131 \u00c7avu\u015f ile tarlada \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Pa\u00e7alar\u0131n\u0131 katlay\u0131p Ergani istikametine do\u011fru giden insanlar\u0131 g\u00f6r\u00fcr. Bu gidenlerin onu ve babas\u0131n\u0131 &#8220;ne \u00e7ift s\u00fcrmektir ne sizsiniz, \u015eeyh Said Efendi isyan ediyor siz burada \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorsunuz&#8221; diye azarlad\u0131klar\u0131n\u0131, hatta Bistinli birinin babas\u0131na &#8220;b\u0131rak\u0131p toplant\u0131ya gelip kat\u0131l\u0131n dedi\u011fini hayal meyal hat\u0131rlamaktad\u0131r.&#8221;\u00a0<\/i><b>Kaynak: Kalecikli Cas\u0131m, aktaran: Yazar Ro\u015fan Hay\u0131g Pamuk\u00e7u<\/b><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Bu anlat\u0131mdan yola \u00e7\u0131karsak, di\u011fer k\u00f6ylerde oldu\u011fu gibi Aynal\u0131 yani Bistin&#8217;de de toplant\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015f olabilir. Bistin&#8217;in hem siyasi hem de dini a\u00e7\u0131dan alimler yeti\u015ftiren bir k\u00f6y olmas\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurursak, kat\u0131l\u0131p kat\u0131lmama ile ilgili bir toplant\u0131n\u0131n yap\u0131lm\u0131\u015f olma ihtimali var. \u00c7\u00fcnk\u00fc Bistinli M\u0131la Mehmed&#8217;in devlet taraf\u0131ndan sakat b\u0131rk\u0131lmas\u0131, onun \u015eeyh Said&#8217;e destek ama\u00e7l\u0131 fetvalar verdi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesini akla getiriyor. Zira M\u0131la Mehmed, tornunun a\u015fa\u011f\u0131daki anlat\u0131m\u0131na g\u00f6re, en a\u011f\u0131r fetvalar\u0131 veren ki\u015fidir. Aynal\u0131 k\u00f6y\u00fc muhtarl\u0131\u011f\u0131&#8217;n\u0131n y\u00fczy\u0131la yak\u0131n bir s\u00fcre boyunca bu ailede olmas\u0131, M\u0131la Mehmed&#8217;in insanlar\u0131 mobileze edebilme g\u00fcc\u00fcn\u00fcn olmu\u015f olabilce\u011fini akla getiriyor.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8220;\u015eeyh Said haraketinde M\u00fcfetti\u015fi Umumiye taraf\u0131ndan, Aynal\u0131 k\u00f6y\u00fcne g\u00f6nderilen komutan Ali Barut&#8217;a \u015f\u00f6yle direktif verilir: &#8216;K\u00f6ye gitti\u011finde M\u0131la Mehmed&#8217;i konu\u015fturmadan d\u00f6veceksin. \u00d6yle ki onu fel\u00e7 edeceksin.&#8217; Komutan Ali Barut da ayn\u0131 talimat\u0131 uygular. \u00c7ok k\u00f6t\u00fc derecede d\u00f6v\u00fclen dedem M\u0131la Mehmed fel\u00e7 olur. Tam 14 y\u0131l yataktan kalkamaz. B\u00fct\u00fcn a\u011f\u0131r fetvalar\u0131 o zaman o verirdi. Siverek&#8217;te savc\u0131 olan kay\u0131nbiraderi Mehmet Ali Efendi bu olay\u0131 duyar duymaz hemen \u00c7ermik&#8217;e gelir. Fakat komutan bulamaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc komutan b\u00f6lgeden ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.&#8221;\u00a0<\/i><b>Kaynak: S\u00fcleyman Yavuz, aktaran: Yazar \u00d6mer K\u0131l\u0131\u00e7, Uygarl\u0131k tarihinde \u00c7ermik, Sayfa 314, dipnot<\/b><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Yukarda bahsi ge\u00e7en Hani&#8217;de konu\u015flanan alay\u0131n komutan\u0131 Albay Ali Barut&#8217;un kendisidir. \u0130syan bast\u0131r\u0131ld\u0131ktan sonra sorumlu bulundu\u011fu b\u00f6lgede insan av\u0131na \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Yukarda anlat\u0131lan Bistinli M\u0131la Mehmed olay\u0131 bunun a\u00e7\u0131k \u00f6rne\u011fidir. Di\u011fer b\u00f6lgelerdeki anlat\u0131mlarda da ismi s\u0131k s\u0131k ge\u00e7mektedir.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Yine konumuza d\u00f6necek olursak;<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Bir ba\u015fka anlat\u0131m da yine \u00c7ermik&#8217;teki kat\u0131l\u0131mlar\u0131 onaylamaktad\u0131r.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">1995 y\u0131l\u0131nda \u00c7ermik&#8217;teki cami sohbeti esnas\u0131nda Kereze \u015eevket ad\u0131nda ya\u015fl\u0131 bir \u00c7ermik&#8217;li:<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8220;G\u00fcr\u00fcz&#8217;den alt\u0131 ki\u015finin, \u015eeyhan&#8217;dan iki ki\u015finin, \u00c7ermik ve \u00c7\u00fcng\u00fc\u015f&#8217;ten ve k\u00f6ylerden toplam 40 ki\u015finin gitti\u011fini anlatm\u0131\u015ft\u0131r.&#8221;\u00a0<\/i><b>Kaynak: Kereze \u015eevket, 1900 do\u011fumlu, aktaran: \u00dcmit K\u0131l\u0131\u00e7aslan<\/b><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">G\u00fcr\u00fcz toplant\u0131s\u0131ndaki karar do\u011frultusunda gidenlerden biri de; Kemal Pamuk\u00e7u&#8217;nun babas\u0131d\u0131r.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8220;Baw Haci (Hac\u0131 Bezan)&#8217;nin m\u00fcridi olan Z\u00fclf\u00fckar Pamuk\u00e7u, Erganiye kadar gittiklerini ve birisinin onlar\u0131 kar\u015f\u0131lad\u0131\u011f\u0131n\u0131, isyan\u0131n bast\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, askerlerin onlar\u0131 g\u00f6rme durumunda askerler i\u00e7in yard\u0131ma geldiklerini s\u00f6ylemelerini aksi taktirde \u00f6ld\u00fcr\u00fclebileceklerini tambih eder. &#8221;\u00a0<\/i><b>Kaynak: Kemal Pamuk\u00e7u, aktaran: Yazar Ro\u015fan Hay\u0131g Pamuk\u00e7u<\/b><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">\u00c7ermik&#8217;teki bu hemfikir olmama durumu, devletin risk almay\u0131p, \u00c7ermik&#8217;te de bir askeri m\u00fcdahale etme d\u00fc\u015f\u00fcncesini do\u011furmu\u015f olabilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc resmi kurumlar\u0131n bo\u015falt\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dair anlat\u0131mlar da var. Fakat \u00c7ermik&#8217;te askeri bir m\u00fcdahale yap\u0131lm\u0131yor. Bunu da yine ba\u015fka bir anlat\u0131mdan \u00f6\u011freniyoruz.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8220;\u00c7ermik&#8217;teki resmi dailereler bo\u015falt\u0131lm\u0131\u015ft\u0131, ben \u00e7ocuktum. Sabah kalkt\u0131\u011f\u0131mda askerler toplar\u0131 ta\u015f\u0131yan atlar ile \u00e7ar\u015f\u0131dan ge\u00e7iyorlard\u0131. Sonradan duyduk ki, az kals\u0131n \u00c7ermik&#8217;e de m\u00fcdahale edip bombalayacaklarm\u0131\u015f. Bunu \u00f6nleyen \u00c7ermik&#8217;te oturan bir emekli binba\u015f\u0131ym\u0131\u015f. Bunu duyan binba\u015f\u0131, devletin yetkili kurumlar\u0131na haber verip, \u00c7ermik&#8217;te isyana deste\u011fin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve m\u00fcdahaleye gerek olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirerek bir m\u00fcdahale edilmesini \u00f6nlemi\u015f.&#8221;\u00a0<\/i><b>Kaynak: \u00c7ulcu \u011eeni, aktaran: Yazar Ro\u015fan Hay\u0131g Pamuk\u00e7u)<\/b><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">As\u0131l \u00c7ermik&#8217;lileri ku\u015fkuland\u0131ran ve \u015eeyh Said g\u00fc\u00e7lerinin \u00c7ermik&#8217;e gelmesini engelleyen, Elaz\u0131\u011f&#8217;da yani Harput&#8217;da ya\u015fanan ya\u011fmalama olaylar\u0131 olur. Piran&#8217;da patlak veren olay \u00e7ok h\u0131zl\u0131 geli\u015fir. Harput da \u00e7ok ciddi bir direni\u015f olmadan \u015eeyh Said&#8217;in adamlar\u0131n\u0131n eline ge\u00e7er. Her kesimden insan \u015feyhin birliklerinin aras\u0131na kat\u0131l\u0131r. Bu da talan ve ya\u011fmalama olaylar\u0131n\u0131n meydana gelmesine neden olur. \u00c7\u00fcnk\u00fc soyguncusunda, ka\u00e7a\u011f\u0131na, aranan herkes f\u0131rsat bu f\u0131rsat deyip \u015eeyh Said kuvettlerine kat\u0131l\u0131r. Her nekadar Harput&#8217;a giren kuvvetlerin ba\u015f\u0131nda bulunan \u015eeyh \u015eerif\u00a0<i>&#8220;Her kim bu k\u00e2bil harek\u00e2ta c\u00fcret ederse, idam edilece\u011fi&#8230;&#8221;<\/i>\u00a0emri verse de, olaylar\u0131n gidi\u015fat\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftiremez ve bu t\u00fcr olaylar\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc almaya engel olamaz.\u00a0<b>Kaynak: Tahsin Sever, 1925 Hareketi, Sayfa 212<\/b><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Ya\u011fma ve talan olay\u0131, \u015eeyh Said \u0130syan\u0131&#8217;n\u0131n k\u0131r\u0131lma noktas\u0131d\u0131r. Bu ya\u011fmalama olaylar\u0131n\u0131n \u00c7ermik halk\u0131 i\u00e7in de k\u0131r\u0131lma noktas\u0131 oldu\u011funun s\u00f6yleyebiliriz.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8220;Ayaklanma ba\u015flay\u0131nca ilk a\u015famada \u00c7ermik tarafs\u0131z kald\u0131 ve desteklemedi. Devletin m\u00fcdahalesini bekledi. Ba\u015fka b\u00f6lgelerdeki ya\u011fmalama olaylar\u0131 duyulunca, \u00c7ermik Beyleri ve A\u011falar\u0131 \u00c7ermik&#8217;i korumak i\u00e7in tedbirler ald\u0131lar ve silahl\u0131 bir g\u00fc\u00e7 olu\u015fturarak, Gisgis&#8217;den \u00f6teye gelmelerine engel oldular.&#8221;\u00a0<\/i><b>Kaynak: Berber Muharrem (Aktan, 1905 do\u011fumlu), aktaran: Ne\u015fet Aktan<\/b><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>\u00c7ermik beyleri ve a\u011falar\u0131, \u015eeyh Said&#8217;e \u00c7ermik&#8217;e gelmemesini ve gelme durumunda izin vermeceklerini, Hatta Gisgis&#8217;den ge\u00e7mesi durumunda kar\u015f\u0131 koyacaklar\u0131n\u0131 iletirler.\u00a0<\/i><b>Kaynak: Kako Polat (1908 du\u011fumlu), aktaran: Mehmet Bak\u0131r<\/b><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">En \u00e7ok merak edilen konulardan biri de; \u015eeyh Said&#8217;in \u00c7ermik&#8217;i teslim al\u0131p almad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bunu yaz\u0131l\u0131 kaynaklardan takip etmek durumunday\u0131z.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8220;Hini bo\u011faz\u0131ndan \u015eeyh Sait&#8217;ten ayr\u0131lan karde\u015fi Abdurrahim, 29.02.1925 g\u00fcn\u00fc Maden il\u00e7esini i\u015fgal ederek Siverek \u00fczerine y\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f, bu s\u0131rada Siverek b\u00f6lgesinde \u015eeyh Eyy\u00fcb adl\u0131 bir \u015eafi\u00ee \u015eeyhi ba\u015f\u0131na toplad\u0131\u011f\u0131 be\u015f y\u00fcz ki\u015filik bir kuvvetle Siverek&#8217;i i\u015fgal edip, \u00c7ermik&#8217;te \u015eeyh Abdurrahim &#8216;le beraber Ergani \u00fczerine y\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015flerdi.&#8221;\u00a0<\/i><b>Mehmet \u015eerif F\u0131rat, Varto Tarihi, Sayfa 175<\/b><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">O g\u00fcn ya\u015fanan olaylar\u0131 Dr. Nuri Dersimi olay\u0131 \u015f\u00f6yle anlat\u0131r:<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i><b>&#8220;&#8230;<\/b>M\u0131stan ve Botan Zaza a\u015firetleri Lice merkezini i\u015fgal etmi\u015f ve Hani bo\u011faz\u0131nda T\u00fcrk taburlar\u0131n\u0131 tepeleyerek \u015eeyh Abd\u00fclrahim komutas\u0131ndaki kuvvetlerle 29.02.1925&#8217;te Ergani&#8217;yi, Maden&#8217;i ve Siverek kazalar\u0131n\u0131 i\u015fgal etmi\u015flerdi&#8221;<\/i><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8220;Siverek \u00fczerinde g\u00fc\u00e7l\u00fc T\u00fcrk ordular\u0131 harekete ge\u00e7mi\u015f ve \u00e7ok \u015fidetli \u00e7arp\u0131\u015fmalar neticesinde 27.03.1925&#8217;te K\u00fcrtler geri \u00e7ekilmek zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131.&#8221;<\/i>\u00a0<b>Kaynak: Dr. Nuri Dersimi, K\u00fcrdistan Tarihinde D\u00earsim, Sayfa 184 -185<\/b><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Z\u0131nar Silopi yani Kadri Cemilpa\u015fa olay\u0131 \u015f\u00f6yle yazar:<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8220;\u015eeyh Abdurrahim kumandas\u0131nda hareket eden bir kuvvet Ergani Madenini i\u015fgal ile Siverek kazas\u0131 istikametinde hareketine devam ediyordu&#8230;&#8221;<\/i><b>Zinar Silopi,<\/b><i>\u00a0<\/i><b>Doza Kurdistan, Sayfa 87<\/b><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">\u00dc\u00e7 kaynak da \u00c7ermik&#8217;in al\u0131nmas\u0131ndan bahsetmez. \u0130ki g\u00fcc\u00fcn \u00c7ermik&#8217;te birle\u015fti\u011fi anlat\u0131lmaktad\u0131r. Bu birle\u015fme kesinlikle merkezde olmam\u0131\u015ft\u0131r. Zira bunu anlat\u0131mlarda g\u00f6rm\u00fcyoruz. Bu birle\u015fme muhtemelen Ergani ile Siverek aras\u0131nda ama \u00c7ermik topra\u011f\u0131 say\u0131lan bir b\u00f6lgede veya k\u00f6yde olmu\u015f olabilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc buna benzer bir bulu\u015fma mesela Xezin de olmu\u015ftur.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8220;Z\u00fclfo Odaba\u015f\u0131, yan\u0131nda bir ka\u00e7 ki\u015fiyle \u015eeyh Said&#8217;in bir grup taraftar\u0131yla g\u00f6r\u00fc\u015fmek \u00fczere Xezin&#8217;de bulu\u015furlar. \u015eeyhin g\u00fc\u00e7lerini ba\u015f\u0131bo\u015f bir grup olarak g\u00f6ren Z\u00fclfo Odaba\u015f\u0131, bunlara itibar etmez ve Alos&#8217;a geri d\u00f6ner. Sonra Ali Barut, \u00c7ermik y\u00f6resinden \u015feyh ve a\u011falardan olu\u015fan bir 15 ki\u015filik bir grupla Alos&#8217;a gelir. Askerler Alos k\u00f6y\u00fcn\u00fcn camisinde kal\u0131rlar. Ali Barut ve 15 ki\u015fi, Z\u00fclfo Odaba\u015f\u0131&#8217;n\u0131n evinde kal\u0131rlar.&#8221;<\/i>\u00a0<b>Kaynak: Z\u00fclf\u00fc Odaba\u015f\u0131, Aktaran: Sabri Odaba\u015f\u0131, Uygarl\u0131k tarihinde \u00c7ermik, Sayfa 315<\/b><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Baz\u0131 kaynaklar daha ileri gider ve \u00c7ermik&#8217;in ele ge\u00e7irildi\u011fi yazarlar:<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8220;29 \u015eubat\u2019ta \u015eeyh Said\u2019in karde\u015fi Abdurrahim, Maden\u2019i ve \u00c7ermik\u2019i ele ge\u00e7irdi. \u00c7ermik\u2019te Abdurrahim\u2019in kuvvetleri Siverekli \u015eeyh Ey\u00fcb ile be\u015f y\u00fcz silahl\u0131 adam\u0131ndan takviye ald\u0131. \u015eeyh Ey\u00fcb Siverek\u2019i ele ge\u00e7irdikten sonra onlara kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Birlikte \u00f6nemli bir kent olan Ergani\u2019ye do\u011fru ilerlediler ve kenti denetimlerini ald\u0131lar. Daha sonra en \u00f6nemli hedefleri olan Diyarbak\u0131r\u2019\u0131n ku\u015fatmas\u0131n\u0131 desteklemek \u00fczere g\u00fcneye y\u00f6neldiler.&#8221;\u00a0<\/i><b>Kaynak: Martin Van Bruinessen, A\u011fa, \u015eeyh, Devlet, Sayfa 424<\/b><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Bruinessen kitab\u0131nda bu bilgiyi Mehmet \u015eerif F\u0131rat&#8217;\u0131 kaynak g\u00f6sterek verir. Oysa yukarda Mehmet \u015eerif F\u0131rat&#8217;\u0131n orjinal kitab\u0131ndaki al\u0131nt\u0131da \u00c7ermik&#8217;in ele ge\u00e7irildi\u011fi yoktur. Bilindi\u011fi gibi Hormek A\u015fireti&#8217;nden olan Mehmet \u015eerif F\u0131rat, \u015eeyh Said \u0130syan\u0131 s\u0131ras\u0131nda \u00c7apak\u00e7ur&#8217;da \u00f6\u011fretmenlik yap\u0131yordu ve ayn\u0131 zamanda devlete istihbaratc\u0131 s\u0131fat\u0131 ile bilgi topluyordu. Konumu itibari ile bir \u00e7ok kimsenin bilmedi\u011fi bilgiye sahip birisiydi. Yani nerenin kimin elinde oldu\u011funu gayet iyi biliyordu. Keza Dr. Nuri Dersimi de o g\u00fcn\u00fc anlat\u0131rken \u00c7ermik&#8217;ten bahsetmez. F\u0131rat&#8217;\u0131n kitab\u0131 1949&#8217;da, Dersimi&#8217;nin kitab\u0131 1952&#8217;de, Z\u0131nar Silopi&#8217;nin kitab\u0131 da 1969&#8217;da bas\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Bruinessen&#8217;in bu bilgiyi nereden ald\u0131\u011f\u0131 maalesef belli de\u011fil. Terc\u00fcme hatas\u0131 da de\u011fildir \u00e7\u00fcnk\u00fc \u0130ngilizce olan orjinal metinde de yine bu tabir mevcuttur:<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8220;Shaikh Said&#8217;s brother Abdurrahim took Maden (February 29) and Chermik. &#8221;\u00a0<\/i><b>Kaynak: Martin Van Bruinessen, Agha, Shaikh and State, Sayfa 288<\/b><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Baz\u0131 kaynaklar \u00c7ermik&#8217;in \u015eeyh Said kuvvetlerinden geri al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 aktar\u0131r. Fakat bu kaynaklarda \u00c7ermik&#8217;in ne zaman \u015eeyh Said&#8217;in kontrol\u00fc alt\u0131na al\u0131nd\u0131\u011f\u0131na dair bilgi yoktur. Burada da yine bir \u00e7eli\u015fki vard\u0131r:<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8220;Harek\u00e2t kumandan\u0131 arka arkaya yeti\u015fen takviye kuvvetlerinden istifade ederek \u015eeyh Said&#8217;in bir cephe kurmas\u0131na mani olmak maksadiyle 14 Marta\u00a0<b>\u00c7ermik<\/b>\u00a0istikametinde bir k\u0131s\u0131m kuvvet sevk etmi\u015f ve buras\u0131n\u0131, mahalli halk\u0131n da yard\u0131miyle geri al\u0131p i\u015fgal etmi\u015ftir.&#8221;\u00a0<\/i><b>Kaynak: \u015eevket Beysano\u011flu, Diyarbak\u0131r tarihi ve abideler k\u0131salt\u0131lm\u0131\u015f, Sayfa 108<\/b><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8220;Diyarbak\u0131r&#8217;daki birlikler kuvvetlendik\u00e7e tesir sahalar\u0131 tabii geni\u015fliyordu. 14 Mart&#8217;ta \u00c7ermik istikametine asker sevk edildi. Bunlar, mahalli halk\u0131n da yard\u0131m\u0131yla buray\u0131 geri ald\u0131lar.&#8221;\u00a0<\/i><b>Kaynak: Metin Toker, \u015eeyh Sait ve \u0130syan\u0131, Sayfa 103<\/b><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8220;Ayaklanma b\u00f6lgesindeki Harek\u00e2t Komutanl\u0131\u011f\u0131, arka arkaya yeti\u015fen takviye kuvvetlerinden faydalanarak \u015eeyh Sait&#8217;in muntazam bir cephe kurmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek istedi\u011fi i\u00e7in, 14 Martta\u00a0<b>\u00c7ermik<\/b>\u00a0do\u011frultusunda bir k\u0131s\u0131m kuvvet g\u00f6nderdi ve buras\u0131n\u0131 yerli halk\u0131n da yard\u0131m\u0131 ile geri ald\u0131&#8230;&#8221;\u00a0<\/i><b>Kaynak:<\/b><i>\u00a0<\/i><b>Genel Kurmay Belgelerinde K\u00fcrt \u0130syanlar\u0131 , Sayfa 171<\/b><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8220;Ayaklanma b\u00f6lgesindeki Harek\u00e2t Komutanl\u0131\u011f\u0131, arka arkaya yeti\u015fen takviye kuvvetlerinden faydalanarak \u015eeyh Said&#8217;in muntazam bir cephe kurmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek istedi\u011fi i\u00e7in, 14 Mart&#8217;ta \u00c7ermik do\u011frultusuna bir k\u0131s\u0131m kuvvet g\u00f6nderdi ve buras\u0131n\u0131 yerli halk\u0131n da yard\u0131m\u0131yla geri ald\u0131. B\u00f6ylece Diyarbak\u0131r&#8217;\u0131n kuzeyinde ordu birlikleri taraf\u0131ndan bir cephe kurulmu\u015f oldu.&#8221;\u00a0<\/i><b>Mehmet Aydo\u011fan, i\u00e7 isyanlar \u015eeyh Said \u0130syan\u0131, Sayfa 398<\/b><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Bu d\u00f6rt anlat\u0131m birebir ayn\u0131d\u0131r ve muhtemelen ayn\u0131 kaynaktan al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eevket Beysano\u011flu&#8217;nun kitab\u0131 1963&#8217;de Metin Toker&#8217;in kitab\u0131 1968&#8217;de, Genel Kurmay&#8217;\u0131n kitab\u0131 1992&#8217;de, Mehmet Aydo\u011fan&#8217;\u0131n kitab\u0131 ise 2012 y\u0131l\u0131nda bas\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Metin Toker, \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc&#8217;n\u00fcn damad\u0131d\u0131r ve \u00e7ok az ki\u015finin hatta \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc ile olan yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndan dolay\u0131 belki de hi\u00e7 kimsenin ula\u015famad\u0131\u011f\u0131 kaynaklara ula\u015fma imkan\u0131 olan biridir. Zaten kitab\u0131nda devlet taraf\u0131nda yani Ankara&#8217;da ya\u015fananlar\u0131 en ince ayr\u0131nt\u0131s\u0131na kadar yazm\u0131\u015ft\u0131r. Hatta bildi\u011fim kadar\u0131yla kitap zaman\u0131nda Genel Kurmay taraf\u0131ndan toplat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Zira Toker, resmi tarihin aksine, &#8220;<i>\u015eeyh Said, Hilafet ve \u0130slam i\u00e7in ayaklanm\u0131\u015ft\u0131r&#8221;<\/i>\u00a0g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndedir.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Beysano\u011flu&#8217;da yine avukatl\u0131k ve hakimlik yapm\u0131\u015f bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131d\u0131r. Keza o da, devletin ar\u015fivlerinden yararlanabilen birisidir. Yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131 tarih itibari ile bu bilgiyi veren en eski kaynak Beysano\u011flu&#8217;nun kitab\u0131d\u0131r. Bundan dolay\u0131 di\u011ferleri ondan al\u0131nt\u0131 yapm\u0131\u015f olabilirler.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Yinede de bu bilginin do\u011frulu\u011fu bana g\u00f6re tart\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc literat\u00fcre 1963&#8217;de Beysano\u011flu&#8217;nun kitab\u0131 ile girmi\u015ftir. En eski kaynak olan ve iki u\u00e7 noktan\u0131n yazarlar\u0131 olan Dersimi ve F\u0131rat \u00c7ermik&#8217;in al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 yazmam\u0131\u015flard\u0131r.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Yeri gelmi\u015fken burada bir parantez de Siverek i\u00e7in a\u00e7mam\u0131z gerekiyor.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Yukarda yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z tesbit Siverek i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Sahada kimse Siverek&#8217;in al\u0131nd\u0131\u011f\u0131na dair bir bilgiye sahip de\u011fil. Hatta \u015eeyh Ey\u00fcp&#8217;\u00fcn be\u015f y\u00fcz ki\u015fi toplamas\u0131n\u0131 bile imkans\u0131z g\u00f6renler var. Anlat\u0131mlara g\u00f6re \u015eeyh Said&#8217;in adamlar\u0131 Karabah\u00e7eye kadar gelebilmi\u015flerdir\u00a0<b>Kaynak: D\u0130TAM Ba\u015fkan\u0131 Mehmet Vural (1890 do\u011fumlu dedesinin anlat\u0131m\u0131) ve Bekir Karahanl\u0131 (kay\u0131npederinin anlat\u0131m\u0131 \u0130zzet G\u00fcr\u00fcz 1910 do\u011fumlu) aktaran: Mehmet Bak\u0131r<\/b><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Yukarda Dr. Nuri Dersimi Siverek&#8217;in 29.02.1925&#8217;te \u015eeyh Said g\u00fc\u00e7leri taraf\u0131ndan al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve 27.03.1925 tarihinde tekrar devletin eline ge\u00e7ti\u011fini aktarm\u0131\u015ft\u0131. Mahkeme savc\u0131s\u0131 Siverek ile ilgili \u015funlar\u0131 yazar:<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8220;&#8230;Siverek ancak bu s\u00fcratle kurtuldu. Siverek hududuna gelen asiler bizim Sivere\u011fe yeti\u015fen k\u0131taat\u0131m\u0131zla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 i\u00e7in fesatlar\u0131n\u0131 tevsi edemediler.&#8221;\u00a0<\/i><b>Kaynak: Ahmet S\u00fcreyya \u00d6rgeevren, \u015eeyh Sait \u0130syan\u0131 ve \u015eark \u0130stikl\u00e2l Mahkemesi, Sayfa 192<\/b><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Burada Siverek kurtuldu ifadesi ge\u00e7iyor fakat Siverek \u015eeyh Said g\u00fc\u00e7leri taraf\u0131ndan al\u0131nmaktan kurtar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Yani \u015eeyh Said&#8217;in elinden al\u0131nmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Konumuz Siverek olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in burada bu konunun ayr\u0131nt\u0131s\u0131na girmiyoruz. Sadece \u00c7ermik gibi tart\u0131\u015fmal\u0131 oldu\u011fununun bilinmesi k\u00e2fi olacakt\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla bu da yine detayl\u0131ca ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gereken bir konu.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">\u00c7ermik konusuna d\u00f6necek olursak. \u00c7ermik&#8217;te de di\u011fer b\u00f6lgelerde oldu\u011fu gibi, devlete sorun yaratacak ya da ba\u015fka bir isyana kat\u0131labilecek a\u011falar\u0131n ve kanaat \u00f6nderlerin toplat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 hatta s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderildiklerini g\u00f6r\u00fcyoruz. B\u0131rak\u0131n tarafs\u0131z kal\u0131p olaya kat\u0131lmayanlar\u0131, devlete yard\u0131m edenler bile s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderilmi\u015f ve cezaland\u0131r\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8220;Do\u011fu&#8217;daki b\u00fct\u00fcn a\u015firetler, boylar, \u015feyhler. \u015eeyh Sait ile beraber de\u011fildi. Daha \u00e7ok Atat\u00fcrk ile beraber olup, ba\u011fl\u0131l\u0131k telgraflar\u0131 \u00e7ektiler. T\u00fcrkiye Cumhuriyeti, \u015eeyh Sait ile beraber devlete kar\u015f\u0131 k\u0131yam edenleri yarg\u0131lay\u0131p cezaland\u0131rsayd\u0131, tepki bu kadar b\u00fcy\u00fck olmazd\u0131, derlerdi ki:<\/i><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>\u2014 Cumhuriyete kar\u015f\u0131 geldiler, K\u00fcrt devleti kurmak istediler. Biz de beraber ya\u015famak istedik, Atat\u00fcrk ile beraberdik, biz de beraber ya\u015f\u0131yoruz.<\/i><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>Bu fikri bug\u00fcn bizzat devleti kuranlar y\u0131kt\u0131lar. Tabii. \u015eeyh Sait ile beraber yarg\u0131lan\u0131p cezaland\u0131nlanlar tepki g\u00f6sterecekler. Bu onlar\u0131n en tabii haklar\u0131d\u0131r.<\/i><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>Ama \u015eeyh Sait ile de\u011fil Atat\u00fcrk ile beraber olanlar da beraberce horlan\u0131nca tepki b\u00fcy\u00fcd\u00fc.&#8221;\u00a0<\/i><b>Kaynak: U\u011fur Mumcu, K\u00fcrt \u0130slam Ayaklanmas\u0131, Sayfa 182<\/b><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Yani d\u00f6nem itibari ile \u00c7ermik&#8217;in de devlet i\u00e7in risk ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Bu y\u00fczden isyan bast\u0131r\u0131ld\u0131ktan sonra \u00e7\u0131kar\u0131lan yasalarda herhangi bir s\u0131cak olay ya\u015fanmamas\u0131na ra\u011fmen, \u00c7ermik de yasaklara dahil edilmi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla \u00c7ermik&#8217;i de \u0130slahat Plan\u0131&#8217;nda belirtilen b\u00f6lgelere dahil etmek i\u00e7in yani yap\u0131lan\u0131 me\u015fru k\u0131lmak i\u00e7in, \u00c7ermik&#8217;in \u015eeyh Said&#8217;in adamlar\u0131 taraf\u0131ndan al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 yani isyana kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bilin\u00e7li olarak yaz\u0131lm\u0131\u015f olabilir. Bu bir ihtimal.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Oysa olaylar patlak verdi\u011finde ilan edilen s\u0131k\u0131 y\u00f6netime \u00c7ermik dahil edilmemi\u015ftir. En az\u0131ndan meclise g\u00f6nderilen tezkerede \u00c7ermik ismi ge\u00e7memektedir:<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Ankara<i>, 21 \u015eubat 1925<\/i><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>B\u00fcy\u00fck millet Meclisi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na,<\/i><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>Ergani ilinin bir k\u0131sm\u0131nda devletin silahl\u0131 kuvvetlerine kar\u015f olan ayaklanma Diyarbak\u0131r, Elaz\u0131\u011f, Gen\u00e7 illerine dege\u00e7mi\u015f ve geni\u015flemeye m\u00fcsait g\u00f6r\u00fcnm\u00fc\u015f oldu\u011fundan Mu\u015f,Ergan,i Dersim, Diyarbak\u0131r, Mardin, Urfa, Siverek, Siirt, Bitlis, Van, Hakk\u00e2ri illeri ile Erzurum ilinin Ki\u011fi ve H\u0131n\u0131s il\u00e7elerinde bir ay s\u00fcre ile s\u0131k\u0131y\u00f6netim il\u00e2n edilmi\u015ftir. Anayasan\u0131n 86&#8217;nc\u0131 maddesi gere\u011fince keyfiyet y\u00fcksek meclisin onay\u0131na arz ederim.<\/i><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>Ba\u015fbakan<\/i><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>Fethi Okyar&#8221;<\/i><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><b>Kaynak: Cevher Kara, Hangi \u015eeyh Said?, Sayfa 46<\/b><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><b>Metin Toker, \u015eeyh Sait ve \u0130syan\u0131, Sayfa 25<\/b><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">\u00c7ermik&#8217;in \u015eeyh Said kuvvetleri taraf\u0131ndan ele ge\u00e7ip ge\u00e7medi\u011fi \u00e7ok net de\u011fildir. Benim edindi\u011fim genel kan\u0131; \u00c7ermik&#8217;in \u015eeyh Said kuvvetlerinin eline ge\u00e7medi\u011fi y\u00f6n\u00fcndedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc okudu\u011fum b\u00fct\u00fcn kitaplarda \u00c7ermik&#8217;te s\u0131cak bir \u00e7at\u0131\u015fma meydana gelmedi\u011fi gibi \u00c7ermik&#8217;ten kapsaml\u0131 bir kat\u0131l\u0131m da olmam\u0131\u015ft\u0131r. Buna ra\u011fmen 24 Eyl\u00fcl 1925 tarihinde yani \u0130syan bast\u0131r\u0131ld\u0131ktan sonra \u00e7\u0131kar\u0131lan \u015eark Islahat Plan\u0131&#8217;n\u0131n 41. maddesine g\u00f6re \u00c7ermik&#8217;te de dil ile ilgili yasak getirilmi\u015ftir.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8220;Malatya, Elaz\u0131\u011f, Diyarbak\u0131r, Bidis, Van, Mu\u015f, Urfa, Ergani, Hozat, Erci\u015f, Ahlat, Palu, \u00c7arsancak, \u00c7emi\u015fgezek, Ovac\u0131k, Ad\u0131yaman, Besni, Arga, Hekimhan, Birecik, \u00c7ermik vilayet ve kaza merkezlerinde, h\u00fck\u00fcmet ve belediye dairelerinde ve di\u011fer kurulu\u015flarda, okullarda, \u00e7ar\u015f\u0131 ve pazarlarda, T\u00fcrk\u00e7eden ba\u015fka dil kullananlar, h\u00fck\u00fcmet ve belediyenin emrine ayk\u0131r\u0131 davranmakla su\u00e7lanacak ve cezaland\u0131r\u0131lacakt\u0131r.&#8221;\u00a0<\/i><b>Kaynak: Ahmet Kahraman, K\u00fcrt \u0130syanlar\u0131, Sayfa 116<\/b><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Yukarda U\u011fur Mumcu&#8217;nun da tespit etti\u011fi gibi; \u0130syan bast\u0131r\u0131ld\u0131ktan sonra \u015eeyh Said taraftarl\u0131\u011f\u0131 yapanlar da yapmayanlarda, devlet taraf\u0131ndan tutuklan\u0131p yarg\u0131lan\u0131rlar. \u00c7ermik&#8217;te de \u015eeyh Said&#8217;e destek vermeyenlerin bile tutukland\u0131klar\u0131n\u0131 yine anlat\u0131mlardan \u00f6\u011freniyoruz.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8220;H\u0131d\u0131r Efendi ve Seyfullah Bey, Elaz\u0131\u011f&#8217;da kurulan mahkemede yarg\u0131lan\u0131rlar. D\u00f6nemin \u00c7ermik kaymakam\u0131n\u0131n gir\u015fimi ile berat ederler&#8221;<\/i>\u00a0<b>Kaynak: \u00c7ermikli a\u011falardan H\u0131d\u0131r Efendi&#8217;nin k\u0131z\u0131 Methiye, aktaran: Hasan Ayd\u0131n \u00d6nal<\/b><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8220;Olaylar patlak verdikten sonra \u00c7ermik ve civar il\u00e7elerden toplam 30 m\u00fclki amir, 40 g\u00fcn boyunca dedemin yan\u0131nda yani G\u00fcr\u00fcz&#8217;de korunup saklan\u0131rlar. \u0130syan bast\u0131r\u0131ld\u0131ktan sonra \u00c7ermik&#8217;te incelmeden bulunan bir m\u00fcfetti\u015f:<\/i><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8216;Bu a\u011fa e\u011fer bu kadar insan\u0131 saklay\u0131p koruyabilmi\u015fse, ilerde devlete kar\u015f\u0131 sorun te\u015fkil edebilir&#8217; diye bir rapor tutar. Babam\u0131n dedesi (Kola\u011fas\u0131) Mustafa A\u011fa da bu sebepten dolay\u0131 tutuklan\u0131p Yass\u0131adaya s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderilir. \u0130ki bu\u00e7uk y\u0131l s\u00fcrg\u00fcnde kalan dedem, daha sonra \u00c7ermik&#8217;teki m\u00fclki amirlerin te\u015febb\u00fcs\u00fc sayesinde ve Mustafa Kemal&#8217;in izniyle serbest b\u0131rak\u0131l\u0131r. Hatta orada kalmas\u0131n\u0131 isterler. Burad kal sana mal verelim aileni de getir derler ama o kabul etmez&#8221;\u00a0<\/i><b>Kaynak: Ethem \u0130pek<\/b><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Burada bahsedilen\u00a0<i>&#8220;Mustafa Kemal&#8217;in izniyle<\/i>&#8221; tabiri daha \u00e7ok isyandan \u00fc\u00e7 y\u0131l sonra yani 1928 y\u0131l\u0131nda \u00e7\u0131kar\u0131lan genel af ile d\u00f6nm\u00fc\u015f olma ihtimalini akla getiriyor. Zira;\u00a0<i>&#8220;burada kal\u0131n size mal verelim ve buraya yerle\u015fin&#8221;<\/i>\u00f6nerisi o d\u00f6nem s\u00fcrg\u00fcn edilip af edilenlerin bir \u00e7o\u011funa yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8220;Bizimkilere diyorlarki: &#8216;Size burada, K\u00fctahya&#8217;da mal ve tarla verelim, k\u00f6ylere yerle\u015ftirelim.&#8217; Babam ve amcam kabul etmiyorlar. &#8216;Hay\u0131r, ne devlet bize bir yard\u0131mda bulunsun. Ne de mal\u0131m\u0131za kar\u0131\u015fs\u0131n&#8217;&#8230;&#8221;\u00a0<\/i><b>Kaynak: Silvanl\u0131 Mehdiye \u00c7etin, aktaran: \u015eehmus Diken, \u0130syan S\u00fcrg\u00fcnleri<\/b><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">\u00c7ermik&#8217;te tutuklamalar\u0131n oldu\u011funu ispatlayan ba\u015fka bir anlat\u0131m, Derezereli Yusuf Andi\u00e7&#8217;e aittir:<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8220;Hatta \u00c7ermik&#8217;te benim ailem Hac\u0131 Mehmedan ailesinden (Derezereli) dedem Hac\u0131 Mustafa A\u011fa ile bacana\u011f\u0131 Fevzi Bey ( Fevzi Akk\u0131l\u0131\u00e7), \u015eeyh Said&#8217;in ate\u015fli taraftarlar\u0131 ve savunucular\u0131ndand\u0131lar. Yine Derezereli Ahmet A\u011fa ( Hac\u0131 Mustafa&#8217;n\u0131n karde\u015fi) Bu ikisine kar\u015f\u0131 tav\u0131r alarak, onlara &#8216;ak\u0131ll\u0131 olun&#8217; diyormu\u015f.<\/i><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>\u015eeyh Said direnmesinin bast\u0131r\u0131lmas\u0131ndan sonra Diyarbak\u0131r&#8217;da b\u00fct\u00fcn \u00f6nderleri ve ilgili ilgisiz pek \u00e7ok insan\u0131 asan \u0130stiklal Mahkemesi, daha sonra Elaz\u0131\u011f&#8217;a ta\u015f\u0131nd\u0131 ve infazlar\u0131na orada devam etti. Bu arada T.C Devleti, K\u00fcrdistan&#8217;da b\u00fct\u00fcn a\u011fa, \u015feyh ve ileri gelen kim varsa temizliyordu.Bu ba\u011flamda Elaz\u0131\u011f \u0130stiklal Mahkemesi&#8217;ne &#8216;zincir gezdirmek&#8217; &#8216;aranan mahkumlar\u0131 saklamak&#8217; gibi nedenlerle \u015fikayet edilen Derezereli Ahmet A\u011fa ve karde\u015fi Hac\u0131 Mustafa A\u011fa (H. Mustafa A\u011fa benim dedem, Ahmet A\u011fa da onun a\u011fabeyi) kaymakama aralar\u0131 iyi oldu\u011fu i\u00e7\u0131n dosyay\u0131 elden al\u0131p Elaz\u0131\u011f&#8217;a giderler ve arac\u0131lar\u0131 bulup ba\u015fta mahkeme ba\u015fkan\u0131na 300 lira olmak \u00fczere di\u011fer mahkeme \u00fcyelerine de de\u011fi\u015fik miktarda \u00f6deme yaparlar ve g\u00f6rmedikleri bir \u00fcye y\u00fcz\u00fcnden az kals\u0131n idam edilecek olan Ahmet ve Mustafa karde\u015fler, k\u0131l pay\u0131 idamdan kurtulurlar ve \u00c7ermik&#8217;e d\u00f6nerler. &#8221;\u00a0<\/i><b>Kaynak: Yusuf Andi\u00e7, aktaran: Yazar \u00d6mer K\u0131l\u0131\u00e7, Uygarl\u0131k Tarihinde \u00c7ermik kitab\u0131, Sayfa 316, dipnot<\/b><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Di\u011fer b\u00f6lgelerde oldu\u011fu gibi, \u00c7ermik&#8217;te de bir &#8220;cad\u0131 av\u0131&#8221; ba\u015flat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Yukardaki anlat\u0131mda da g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi, imkan\u0131 olanlar tutuklamalardan, yarg\u0131lanmalardan hatta idam edilmekten kurtulmak i\u00e7in elinden geleni yaparlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc isyan bast\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve \u015eeyh Said tutuklanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu saatten sonra herkes can\u0131n\u0131 kurtarmak derdindedir.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">\u00d6yle ki;<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8220;\u00c7ermik&#8217;lilerin baz\u0131lar\u0131, d\u00f6nemin Siverek&#8217;te s\u00f6z\u00fc ge\u00e7en bir a\u011fas\u0131n\u0131n askerleri aras\u0131nda olduklar\u0131n\u0131 ve isyanc\u0131lara kar\u015f\u0131 sava\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 ispatlamak i\u00e7in, kayd\u0131n\u0131 Siverek&#8217;e bile ald\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r.&#8221;\u00a0<\/i><b>Kaynak: Z\u00fclf\u00fckar Ba\u015f\u0131b\u00fcy\u00fck (1901 do\u011fumlu) aktaran: Ahmet Karako\u00e7<\/b><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Konuyu toparlayacak olursak;<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">\u015eeyh Said hareketi, hem ulusal, hem de dini unsurlar\u0131 bar\u0131nd\u0131ran bir hareketti. Dolay\u0131s\u0131yla hem isyan hem de k\u0131yam\u0131 tabiri kullan\u0131labilir&#8230;<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">\u00c7ermik merkezdeki a\u011falar\u0131n ve beylerin ilk ba\u015fta tarafs\u0131z kald\u0131klar\u0131n\u0131 k\u0131rsaldaki dini \u00f6nderlerin de keza beklemede olduklar\u0131n\u0131, olaylar\u0131n geli\u015fimine g\u00f6re saflar\u0131n\u0131 belirmek istediklerini g\u00f6r\u00fcyoruz. Buna ra\u011fmen \u00c7ermik&#8217;ten kat\u0131lmak isteyenler hatta kat\u0131lanlar olmu\u015f. \u015eeyh Said&#8217;in bu konu hakk\u0131nda malumat istedi\u011fi bir mektup bile var. Fakat \u00e7apulcular\u0131n \u015eeyh Said kuvvetlerine kar\u0131\u015fmas\u0131 ile i\u015fin rengi de\u011fi\u015fmi\u015f ve kat\u0131lmak isteyenler kat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 gibi, \u00c7ermik e\u015fraf\u0131 da \u015eeyh Said&#8217;e kar\u015f\u0131 tav\u0131r alm\u0131\u015f.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">\u0130nceledi\u011fim yaz\u0131l\u0131 kaynaklar\u0131n baz\u0131lar\u0131nda; &#8220;<i>29 \u015eubat\u2019ta \u015eeyh Said\u2019in karde\u015fi Abdurrahim, Maden\u2019i ve \u00c7ermik\u2019i ele ge\u00e7irdi.&#8221;\u00a0<\/i>c\u00fcmlesi ge\u00e7iyor. Fakat bu c\u00fcmlenin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00c7ermik&#8217;lilerin anlat\u0131m\u0131nda bulam\u0131yoruz. Oysa 1925 o kadar da uzak bir tarih de\u011fil ve 60-80 ya\u015flar\u0131nda olanlar\u0131n babas\u0131 veya dedesinden \u00f6\u011frenebildi\u011fi bir d\u00f6nem.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Maalesef birincil kaynaklar yani mahkeme tutanaklar\u0131na eri\u015fim halen m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Yukarda incelenen kitaplar ikincil kaynaklard\u0131rlar. Bu ikincil kaynaklar\u0131n baz\u0131lar\u0131 (\u015eerif F\u0131rat, Toker, Mumcu ve Beysano\u011flu) resm\u00ee ideoloji mensuplar\u0131 taraf\u0131ndan yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla abart\u0131l\u0131 ve tarafl\u0131 olabilmektedirler. Mahkeme zab\u0131tlar\u0131 ile ilgili tek kaynak mahkeme Savc\u0131s\u0131 Ahmet S\u00fcreyya \u00d6regevren&#8217;in 1957 y\u0131l\u0131nda D\u00fcnya Gazetesi&#8217;nde yazm\u0131\u015f oldu\u011fu ve daha sonra kitap olarak \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 hat\u0131rat\u0131d\u0131r. Yani bu da yine resm\u00ee ideolojiye aittir. Neyaz\u0131k ki, zab\u0131tlar yani ifadeler konusunda \u00d6rgeevren&#8217;den ba\u015fka kaynak yoktur. Di\u011fer kaynaklar ise o d\u00f6nemin \u015fahitleri taraf\u0131ndan yaz\u0131lan hat\u0131ratlard\u0131rlar. Bu hat\u0131ratlar da yine resmi ideoloji yazarlar\u0131 gibi bazen tarafl\u0131 olabilmektedir. Bu her iki yazar z\u00fcmresinin, abart\u0131l\u0131 hatta bazen ger\u00e7ek olmayan olaylar\u0131 eklemeleri gibi bir durumu beraberinde getirebiliyor.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">S\u00f6zl\u00fc anlat\u0131mlarda da yine ilk a\u011f\u0131zdan anlat\u0131m bulunmamaktad\u0131r. Anlat\u0131lanlar, o d\u00f6nem ya\u015fayanlar\u0131n aktard\u0131klar\u0131 olup, ikinci ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc a\u011f\u0131zlara aittirler.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">B\u00fct\u00fcn bu etkenler, \u015eeyh Said \u0130syan\u0131&#8217;n\u0131, k\u0131yam\u0131n\u0131 ya da hadisesini ara\u015ft\u0131r\u0131rken ne kadar titiz \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in yeterli olsa gerek.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Yukarda yaz\u0131lanlar\u0131 ve anlat\u0131lanlar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak \u015fu tespiti yapabiliriz;<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">\u015eeyh Said \u0130syan\u0131 b\u00fct\u00fcn y\u00f6n\u00fc ile \u00c7ermik&#8217;i te\u011fet ge\u00e7mi\u015ftir.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><b>TE\u015eEKK\u00dcR:<\/b><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\">\n<p><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Bu yaz\u0131da adeta b\u00fct\u00fcn dostlar\u0131n\u0131 benim i\u00e7in seferber eden, her t\u00fcrl\u00fc yard\u0131m\u0131 benden esirgemeyen ve ara\u015ft\u0131rma boyunca s\u00fcrekli ileti\u015fim i\u00e7inde bulundu\u011fum;<\/span><\/p>\n<p><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"> say\u0131n\u00a0<\/span>Mehmet Bak\u0131r <span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">ba\u015fta olamak \u00fczere,<\/span><\/p>\n<\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\">\n<p><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Yazar <\/span>Rosan Hayig&#8217;a,<\/p>\n<p>Ahmet Karako\u00e7&#8217;a, Hasan Aydin \u00d6nal&#8217;a<\/p>\n<div class=\"nc684nl6\">Yazar\u00a0Pa\u015fa Amed\u00ee&#8217;ye,<\/div>\n<div class=\"nc684nl6\">Yazar\u00a0Kamil S\u00fcmb\u00fcl&#8217;e,<\/div>\n<div class=\"nc684nl6\">Yazar\u00a0Hamdullah I\u015f\u0131k&#8217;a, D\u0130TAM Ba\u015fkan\u0131 Mehmet Vural&#8217;a,<\/div>\n<div class=\"nc684nl6\">Ne\u015fat Aktan&#8217;a, Ethem \u0130pek&#8217;e,<\/div>\n<div class=\"nc684nl6\">Ozan Sefo&#8217;ya, \u00dcmit K\u0131l\u0131\u00e7aslan&#8217;a,<\/div>\n<div class=\"nc684nl6\">Ey\u00fcp G\u00f6ktas&#8217;a,<\/div>\n<div class=\"nc684nl6\">Sabri Avci&#8217;ya, ve<\/div>\n<div class=\"nc684nl6\">Mahmut K\u0131l\u0131caslan&#8217;a,<\/div>\n<div class=\"nc684nl6\">Mustafa Karabulut&#8217;a ve<\/div>\n<div class=\"nc684nl6\">Ibrahim Tali Usal&#8217;a sonsuz te\u015fekk\u00fcrlerimi sunar\u0131m.<\/div>\n<div><\/div>\n<\/div>\n<div><strong><span style=\"color: #800000;\">(Bu yaz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131 yazar Kenan esmer&#8217;\u0131n facebook sayfas\u0131ndan al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r)<\/span><\/strong><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><b>KAYNAKCA:<\/b><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">1) AHMET S\u00dcREYYA \u00d6ZGEEVREN, \u015eeyh Sait \u0130syan\u0131, Temel Yay\u0131nlar\u0131, 2001 \u0130stanbul<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">2) MART\u0130N VAN BRUINNESEN, A\u011fa \u015eey ve Devlet,\u0130leti\u015fim Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul 2013<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">3) MART\u0130N VAN BRUINNESEN, Agha, Shaikh and State, Zed Books Ltd, 1992<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">4) CEVHER KARA, Hangi \u015eeyh Said?, Bilgi Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, 2011<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">5) MET\u0130N TOKER, \u015eeyh Sait ve \u0130syan\u0131, Nisan 1998<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">6) \u00d6MER KILI\u00c7, Uygarl\u0131k Tarihinde \u00c7ermik, Kent Yay\u0131nlar\u0131, 2018<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">7) Genel Kurmay Belgelerinde K\u00fcrt \u0130syanlar\u0131 &#8211; I , Mart 1992<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">8) Genel Kurmay Belgelerinde K\u00fcrt \u0130syanlar\u0131 &#8211; I I, \u015eubat 1992<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">9) AHMED TIGRIS &amp; BAKI KAYMAK, Katib\u00ea \u015eex Seid Fehmiy\u00ea B\u00eelal, apec F\u00f6rlag 2019<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">10) U\u011eUR MUMCU: K\u00fcrt \u0130slam Ayaklanmas\u0131 1919 -1925, Tekin Yay\u0131nevi, \u0130stanbul 1993<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">11) ALTAN TAN, K\u00fcrt Sorunu-Ya Tam Karde\u015flik Ya Hep Birlikte K\u00f6lelik<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">12) \u015eevket Beysano\u011flu, K\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fczde Diyarbak\u0131r, San Matbaas\u0131, Ankara-1992<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">13) AHMET KAHRAMAN, K\u00fcrt \u0130syanlar\u0131, Evrensel Bas\u0131m Yay\u0131n, \u0130stanbul 2004<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">14) MEHMET \u015eER\u0130F FIRAT, Varto tarihi, T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc ara\u015ft\u0131rma Enstit\u00fcs\u00fc, Ankara 1983<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">15) \u0130SMET \u0130N\u00d6N\u00dc, Hat\u0131ralar 2. Kitap; Bilgi Yay\u0131nevi 1987<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">16) ZINAR SILOP\u0130, Doza Kurdistan, Stewr Bas\u0131mevi, Nisan 1969<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">17) Dr. NUR\u0130 DERS\u0130M\u0130, K\u00fcrdistan tarihinde Dersim, Ani Matbaas\u0131, Halep 1952<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">18) NACI KUTLAY, 21. Y\u00fczy\u0131la girerken K\u00fcrtler, Peri Yay\u0131nlar\u0131, 2011<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">19) TAHS\u0130N SEVER, 1925 Hareketi Azadi Cemiyeti, N\u00fcbihar Yay\u0131nlar\u0131,2018<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">20) M. MALM\u00ceSANIJ, \u00c7\u0131ra Dergisi, Say\u0131 1, Mart 1995<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">21) \u015eEHMUS D\u0130KEN, \u0130syan S\u00fcrg\u00fcnleri, \u0130leti\u015fim Yay\u0131nlar\u0131, 2019<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">22) CEGERXW\u00ceN, Hayat Hikayem, Evrensel Bas\u0131m Yay\u0131n, 2003<\/span><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ara\u015ft\u0131rma yaz\u0131: Kenan Esmer Piran&#8217;da patlak veren olaydan sonra \u015eeyh Said, b\u00fct\u00fcn b\u00f6lgelere haberciler ile mektup yollar. Mektubunda kendisine destek olmalar\u0131n\u0131 ister. Bu haberci yani mektup \u00c7ermik&#8217;e de gelir. &#8220;\u015eeyh Said, \u00c7ermik&#8217;te s\u00f6z\u00fc ge\u00e7en ailelere, \u0130zoli A\u015fireti a\u011falar\u0131ndan H\u0131d\u0131r Efendi&#8217;ye ve g\u00fc\u00e7l\u00fc Seyfullah Bey&#8217;e &#8216;\u00c7ermik kaymakaml\u0131\u011f\u0131n\u0131 teslim al\u0131n biz geliyoruz&#8217; diye haberci g\u00f6ndermi\u015f. Ama a\u011falar\u0131n &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":32,"featured_media":21691,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5371],"tags":[5564,5618,1616,520],"class_list":["post-21689","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-alinti-yazilar","tag-cermik","tag-cermik-kaplica","tag-manset","tag-pasa-amedi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21689","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=21689"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21689\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/21691"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=21689"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=21689"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=21689"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}