{"id":21684,"date":"2020-07-11T10:45:53","date_gmt":"2020-07-11T07:45:53","guid":{"rendered":"http:\/\/candname.com\/tr\/?p=21684"},"modified":"2020-07-11T10:46:52","modified_gmt":"2020-07-11T07:46:52","slug":"seyh-said-isyaninda-cermik-i-kiyam-mi-isyan-mi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=21684","title":{"rendered":"\u015eeyh Said \u0130syan\u0131&#8217;nda \u00c7ermik-I: K\u0131yam m\u0131 isyan m\u0131?"},"content":{"rendered":"<div>\n<div class=\"qbxu24ho bxzzcbxg lxuwth05 h2mp5456 ue3kfks5 pw54ja7n uo3d90p7 l82x9zwi goun2846 ccm00jje s44p3ltw mk2mc5f4 frvqaej8 ed0hlay0 afxsp9o4 jcgfde61 tvfksri0 ozuftl9m\">\n<div class=\"\" data-testid=\"Keycommand_wrapper_feed_attached_story\">\n<div class=\"hqeojc4l\">\n<div class=\"\" dir=\"auto\">\n<div class=\"\" dir=\"auto\">\n<div class=\"dati1w0a ihqw7lf3 hv4rvrfc ecm0bbzt\">\n<p class=\"gmql0nx0 l94mrbxd p1ri9a11 lzcic4wl n851cfcs\" dir=\"auto\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql o3w64lxj b2s5l15y knj5qynh oo9gr5id\">\u00a0<\/span><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Ge\u00e7en y\u0131l, \u00c7ermikli Dr. Fuad ile ilgili haz\u0131rlam\u0131\u015f oldu\u011fum kitap \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7in \u015eeyh Said \u0130syan\u0131&#8217;n\u0131 ya da \u015eeyh Said K\u0131yam\u0131&#8217;n\u0131 enine boyuna ara\u015ft\u0131rma imk\u00e2n\u0131 bulmu\u015f, ula\u015fabildi\u011fim b\u00fct\u00fcn kitaplar\u0131 okumu\u015ftum. Okudu\u011fum kitaplarda \u00c7ermik ile ilgili \u00e7ok az say\u0131da bilgi mevcuttu. Bu da \u00c7ermik&#8217;in isyanda aktif olarak rol almad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na geliyordu. \u00c7ermikli&#8217;lerde de keza bu olay ile ilgili \u00e7ok az bilgi bulunuyor.<\/span><\/p>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">\u0130ki b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fan bu yazi serimizin ilk b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde; y\u0131l d\u00f6n\u00fcm\u00fc vesilesi ile g\u00fcncel olan \u015eeyh Said Olay\u0131&#8217;na ikinci b\u00f6l\u00fcme haz\u0131rl\u0131k olmas\u0131 i\u00e7in k\u0131saca de\u011finece\u011fiz.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">\u0130kinci b\u00f6l\u00fcmdeyse \u00c7ermik&#8217;te ya\u015fananlar\u0131 yaz\u0131l\u0131 ve s\u00f6zl\u00fc anlat\u0131mlarla ele almaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Yaz\u0131da, resm\u00ee tabir olan ve literat\u00fcrde en \u00e7ok kullan\u0131lan &#8220;isyan&#8221; kelimesini kullanaca\u011f\u0131m. Bu bir k\u0131yam olmad\u0131\u011f\u0131 manas\u0131na gelmiyor. Olay devlet taraf\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131na nas\u0131l uygunsa o \u015fekilde lanse edilmi\u015ftir. \u0130rticai bir olay olarak lanse edildi\u011fi halde k\u0131yam de\u011filde isyan olarak de\u011ferlendirilmi\u015ftir. Bu iki adland\u0131rma d\u0131\u015f\u0131nda farkl\u0131 \u015fekilde de adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r; Gen\u00e7 Hadisesi, K\u00fcrt ayaklanmas\u0131, gerici ve irticai bir ayaklanma, \u015eeyh Said \u0130syan\u0131, \u015eeyh Said K\u0131yam\u0131 vs. gibi. Buna biraz sonra de\u011finece\u011fiz.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Mahkeme tutanaklar\u0131nda k\u0131yam kelimesi de, isyan kelimesi de ge\u00e7er. \u015eeyh Said bir k\u0131yamdan bahseder. Bu konu ile ilgili mahkeme reisi ve \u015eeyh Said aras\u0131nda ge\u00e7en diyalog \u015f\u00f6yledir:<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>-\u0130syan harekat\u0131n\u0131 nas\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcn\u00fcz, nas\u0131l buldunuz, sizi te\u015fvik edenler mi vard\u0131? Yoksa ilham m\u0131 vaki oldu?<\/i><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8211; Ha\u015fa ilham. \u0130lham vaki olmad\u0131. Kitaplarda g\u00f6rd\u00fck. \u0130mam ne vakit \u015feriat\u0131n ahkam\u0131n\u0131 icra etmezse \u00fczerine k\u0131yam vaciptir. H\u00fckumete \u015feriat meselesini anlatmak istedik. Hi\u00e7 olmazsa bir k\u0131sm\u0131n\u0131n icras\u0131n\u0131 talep edecektik. Allah&#8217;\u0131n kaderi beni bu i\u015fe d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. \u0130\u00e7ine bir d\u00fc\u015ft\u00fcm, bir daha \u00e7\u0131kamad\u0131m.<\/i><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8211; Bu k\u0131yam\u0131n hi\u00e7 \u015fartlar\u0131 yok mu?<\/i><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8211; Bunun \u015fartlar\u0131 nedir? \u015eartlar\u0131n\u0131 bilmiyorum. \u015eer&#8217;an vaciptir biliyorum.<\/i><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>Bu halin imamdan vukuunda bir M\u00fcsl\u00fcman k\u0131yam m\u0131 eder?.<\/i><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8211; Benim de niyetim b\u00f6yle de\u011fildi. Bilmecburiye oldu.<\/i><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>K\u0131yam\u0131n\u0131z\u0131n esbab\u0131 nedir, onu s\u00f6yleyiniz?.<\/i><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8211; \u015eeriat meselesi. Bir de Sebil\u00fcrre\u015fad&#8217;\u0131n yazd\u0131klar\u0131 hiddetimizi art\u0131r\u0131yordu, bizi te\u015fvik ediyordu. Biz bu fikri yaz\u0131 ile halletmek i\u00e7in gidip m\u00fcnaka\u015fai ilmiye yapay\u0131m dedim ve baz\u0131 r\u00fcfeka bulmak istiyordum. Fakat, kaderi il\u00e2hi beni Piran&#8217;a s\u00fcr\u00fckledi.<\/i><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8211; \u015eeyh efendi bunlar\u0131 b\u0131rak\u0131n k\u0131yam\u0131n\u0131z\u0131n sebeplerini muhtasaran s\u00f6yleyiniz.<\/i><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8211; K\u0131yam\u0131m\u0131z\u0131n esbab\u0131 Piran&#8217;da bir vak&#8217;a oldu, m\u00fcsademe oldu.<\/i><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>Taraflardan mecruhlar oldu. Bu da bana atfolundu. Halbuki ben, m\u00fclazim efendiye \u00fc\u00e7 kere rica ettim ve herifler telak\u0131 selase (\u00fc\u00e7 bo\u015fanma) ile yemin etmi\u015fler, \u0131srar etmeyiniz, diye rica ettim. Sonra sekiz tanesini b\u0131rakm\u0131\u015f iki tanesini tevkif etmi\u015f.<\/i><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8211; Piran &#8216;a gelmezden evvel de din meselesinden dolay\u0131 k\u0131yam\u0131 tasavvur ediyordunuz de\u011fil mi?<\/i><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8211; Kalbimde tasavvur ediyordum, l\u00e2kin muharebe suretiyle de\u011fil. Risale yaz\u0131p \u015feriat ahkam\u0131n\u0131 tasrih edip kanunlar\u0131 da \u015fer&#8217;a mutab\u0131k bir \u015fekilde talep etmek istedik. Meclis-i Mebusana g\u00f6ndermek istedim.<\/i><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8211; Ne i\u00e7in yapmad\u0131n\u0131z b\u00f6yle .. Bir risale yazmad\u0131n\u0131z?<\/i><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8211; Allah\u0131n kaderi b\u0131rakmad\u0131 Piran vak&#8217;as\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131 \u00f6n\u00fcn\u00fc alamad\u0131k.<\/i><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><b>Kaynak: Ahmet S\u00fcreyya \u00d6rgeevren, \u015eeyh Sait \u0130syan\u0131 ve \u015eark \u0130stikl\u00e2l Mahkemesi, Sayfa 188<br \/>\n<\/b><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Yukardaki diyalogdan anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi; \u015eeyh Said sava\u015farak de\u011fil risale yazarak k\u0131yam tasavvur etti\u011fini fakat Piran olay\u0131ndan sonra bir i\u015fin i\u00e7ine d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve i\u00e7inden bir daha \u00e7\u0131kamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatmaktad\u0131r. Bu resmi ifadesidir. Ger\u00e7ek b\u00f6yle midir, bilinmez. Ama olay patlak verdikten sonra i\u015fin rengi de\u011fi\u015fir. Art\u0131k sava\u015fmak zorunda kal\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc ba\u015fka se\u00e7ene\u011fi yoktur.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Resm\u00ee kay\u0131tlarda isyan olarak an\u0131lmas\u0131n\u0131n nedenini anlamak i\u00e7in bu olay patlak vermeden \u00f6nce geli\u015fen olaylara da g\u00f6z atmak gerekir. Zira \u015eeyh Said&#8217;in de ili\u015fki i\u00e7inde bulundu\u011fu K\u00fcrt ayd\u0131nlar\u0131 bir isyan planlamaktad\u0131rlar. Dolay\u0131s\u0131yla bu devlet taraf\u0131ndan bilindi\u011fi i\u00e7in, hadise isyan olarak ele al\u0131n\u0131p de\u011ferlendirilir.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Cumhuriyet kurulduktan sonra hem &#8220;ulusalc\u0131 K\u00fcrt ayd\u0131nlar\u0131&#8221; hem de &#8220;islamc\u0131 K\u00fcrtler&#8221; yani \u015feyhler getirilen yasalardan rahats\u0131z olurlar. K\u00fcrt \u00f6rg\u00fctleri\/cemiyetleri, salt milliyet\u00e7i bir s\u00f6ylem ile kitleleri mobilize etmenin zor oldu\u011funun fark\u0131ndad\u0131rlar. Bu y\u00fczden b\u00f6lgedeki din alimlerine ihtiya\u00e7lar\u0131 vard\u0131r. \u015eeyhleri de yanlar\u0131na alarak daha kapsaml\u0131 bir isyan yapma niyetindedirler. Yeni \u00e7\u0131kar\u0131lan din kar\u015f\u0131t\u0131 kanunlar da bir nevi din fakt\u00f6r\u00fcn\u00fc kullanmalar\u0131na ve \u015feyhleri yanlar\u0131na almalar\u0131na olanak sa\u011flar.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Dini \u00f6nderliklerinin yan\u0131s\u0131ra, \u015feyhlerin bilhassa \u015eeyh Said&#8217;in hayvan t\u00fcccarl\u0131\u011f\u0131 yapmas\u0131ndan dolay\u0131 b\u00fct\u00fcn b\u00f6lge halk\u0131 ile iyi ili\u015fkileri vard\u0131r. Halk\u0131 mobilize etmek i\u00e7in b\u00f6lgedeki \u015feyhler, isyan\u0131 y\u00f6netmek ve strateji geli\u015ftirmek i\u00e7in de y\u00fcksek mevkideki tecr\u00fcbeli subaylar d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Yusuf Ziya&#8217;n\u0131n karde\u015fi R\u0131za&#8217;ya \u00e7ekti\u011fi bir telgraf yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131l\u0131nca, \u0130hsan Nuri ve arkada\u015flar\u0131 da\u011flara \u00e7ekilerek Beyt\u00fcl\u015f\u015febap \u0130syan\u0131&#8217;n\u0131 ba\u015flat\u0131rlar. Zamans\u0131z patlak veren bu isyana, \u00f6rg\u00fct \u00fcyeleri haz\u0131rl\u0131ks\u0131z olduklar\u0131 i\u00e7in takviye gitmez. \u0130hsan Nuri ve arkada\u015flar\u0131 s\u0131n\u0131r\u0131n di\u011fer taraf\u0131na ka\u00e7arlar. Bu telgraftan dolay\u0131 Azadi \u00d6rg\u00fct\u00fc&#8217;n\u00fcn liderleri Yusuf Ziya Bey ve C\u0131branl\u0131 Miralay Halit Bey tutuklan\u0131rlar.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Bitlis askeri mahkemesi bu konu ile ilgili \u015eeyh Said&#8217;in de ifadesini almak i\u00e7in davet eder. Art\u0131k devlet isyandan haberdard\u0131r. Ku\u015fkulanan \u015eeyh Said, ne yapaca\u011f\u0131n\u0131 bilmez ve Doktor Fuad&#8217;a nas\u0131l hareket etmesi gerekti\u011fini sorar. Dr. Fuad tavsiyelerde bulunur. \u015eeyh uygular fakat etraf\u0131na toplanan insanlar dikkat \u00e7eker ve olay Piran&#8217;da patlak verir.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">K\u00fcrt ayd\u0131nlar\u0131 yine haz\u0131rl\u0131ks\u0131z olduklar\u0131 i\u00e7in bu karga\u015fada da aktif olarak rol almazlar. Bunu bizzat Azadi \u00d6rg\u00fct\u00fc&#8217;n\u00fcn Diyarbak\u0131r \u00fcyesi olan Doktor Fuad ele ge\u00e7en mektubunda anlat\u0131r.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Keza Azadi \u00d6rg\u00fct\u00fc&#8217;n\u00fcn Diyarbak\u0131r \u00fcyesi Kadri Cemil Pa\u015fa (Zinar Silopi) de neden m\u00fcdahil olmad\u0131klar\u0131n\u0131 kitab\u0131nda \u015f\u00f6yle yazar:<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8220;8 \u015fubat 1925 Tarihinde T\u00fcrk karakol efrad\u0131ndan baz\u0131lar\u0131n\u0131n Piran&#8217;da \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn habereni Diyarbekirde i\u015fitti\u011fimizde bu hususta bir \u015feyden haberi olmayan AZADI te\u015fkiline merbut Diyarbekir \u015fubesi efrad\u0131 bizler vukuatin mahiyetini ve ne maksatla yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlayamad\u0131k. Cemiyetin reisi Halit Bey Cibri ve nufuslu azala\u0131 mahpus, cemiyet te\u015fkilat\u0131n\u0131n tamamlanmam\u0131\u015f olmas\u0131ndan cemiyet karar\u0131 ile bu k\u0131yam hareketinin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7ok uzak g\u00f6r\u00fcyorduk. Hayret ve teredd\u00fct i\u00e7inde idik. Hakikati hali \u00f6\u011frenmek i\u00e7in vukuat mahalline g\u00f6nderdi\u011fimiz adam\u0131n getirece\u011fi do\u011fru haberi beklerken k\u00fcrt\u00e7\u00fc olarak tan\u0131nm\u0131\u015f arkada\u015flarla beraber tevkif edildim. &#8221;\u00a0<\/i><b>Kaynak: Zinar Silopi,<\/b><i>\u00a0<\/i><b>Doza Kurdistan, Sayfa 92<br \/>\n<\/b><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Kadri Cemil Pa\u015fa ve di\u011fer \u00f6rg\u00fct \u00fcyeleri, Azadi \u00f6rg\u00fct\u00fc&#8217;n\u00fcn yap\u0131lanmas\u0131 tamalanmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ve \u00f6nde gelen lider kadrolar tutuklu bulundu\u011fu i\u00e7in, bu &#8220;k\u0131yam&#8221; hareketinin \u00f6rg\u00fct karar\u0131 ile yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp, harekete ge\u00e7mezler. Daha sonra ise tutuklan\u0131rlar. Dolay\u0131s\u0131yla \u015eeyh Said ve m\u00fcritleri yaln\u0131z kal\u0131rlar. B\u00fct\u00fcn y\u00fck, askeri hi\u00e7 bir tecr\u00fcbesi bulunmayan \u015eeyh Said&#8217;in ve k\u00fcrt beylerinin s\u0131rt\u0131na biner. Bu y\u00fczden her iki rol\u00fc de \u015eeyh Said \u00fcstlenmek zorunda kal\u0131r.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Doktor Fuad&#8217;\u0131n yakalanan mektubuna g\u00f6re; \u015eeyh Said Suriye&#8217;deki K\u00fcrt \u0130stikl\u00e2l Komitelerinin emri ile hareket etmi\u015ftir. Burada bir tutars\u0131zl\u0131k oldu\u011fu kesin. \u00c7\u00fcnk\u00fc madem \u00f6yle, neden Azadi \u00fcyeleri bundan haberdar de\u011filler? Yoksa bu, Doktor Fuad&#8217;\u0131n bir tahmini mi?<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8220;Havadisi mahalliye: Aylardan beri ciddiyetle faaliyete ge\u00e7en Ba\u011fdat ve Musul&#8217;daki K\u00fcrt istiklal komitalar\u0131n\u0131n emir ve i\u015faretiyle H\u0131n\u0131s \u015fey\u00adhi \u015eeyh Efendi ref&#8217;i livay\u0131 isyanla Hani, Lice&#8217;ye kadar geldi. \u015eimdi vilayetinin sekiz dokuz saatlik \u015fimalinde harp oluyor. Allah encam\u0131n\u0131 hayretsin.&#8221;<\/i><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><b>Kaynak: Ahmet S\u00fcreyya \u00d6rgeevren, \u015eeyh Sait \u0130syan\u0131 ve \u015eark \u0130stikl\u00e2l Mahkemesi, Sayfa 107<\/b><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">En \u00e7ok dile getirilen savlardan biri de; \u0130syan\u0131n haz\u0131rl\u0131ks\u0131z patlak verdi\u011fidir. Zira anlat\u0131lanlara g\u00f6re K\u00fcrt ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n 1925 y\u0131l\u0131n\u0131n bahar aylar\u0131nda bir isyan yapma niyetleri vard\u0131r. Yani Nisan-May\u0131s aylar\u0131nda yap\u0131lmas\u0131 planlanan isyan, \u015eubat ay\u0131nda patlak verir. Bu iki-\u00fc\u00e7 ay, s\u00f6ylenildi\u011fi gibi aylar hatta y\u0131llard\u0131r haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 yap\u0131lan bir isyan\u0131n haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131na ne kadar katk\u0131 sa\u011flayabilirdi acaba diye sormadan edemiyor insan.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Bana g\u00f6re isyan\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131z olmas\u0131n\u0131n nedeni haz\u0131rl\u0131klar de\u011fil, liderlik edecek olan Yusuf Ziya Bey ve C\u0131branl\u0131 Miralay Halit Bey gibi subaylar\u0131n tutuklu olmas\u0131yd\u0131. Bunu, hadiseden sonra yurt d\u0131\u015f\u0131na ka\u00e7may\u0131 ba\u015faran ve olayda aktif olarak rol alanlar ile bizzat sohbet etme imkan\u0131 bulan K\u00fcrt \u015eair Cegerxw\u00een \u015f\u00f6yle yazar:<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8220;\u00d6te yandan kanaatimce \u015eeyh Said de, bu i\u015fin erbab\u0131 de\u011fildi ve bu a\u011f\u0131r y\u00fck\u00fc kald\u0131racak \u00f6zellikleri yoktu. \u015eeyh Said ve arkada\u015flar\u0131, sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131na askeri taktikleri kavratmaktan yoksundular. Bu nedenle stratejik yerleri ele ge\u00e7irememi\u015f, ele ge\u00e7irdiklerini de koruyamam\u0131\u015flard\u0131.&#8221;<\/i><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8220;Hareketin i\u00e7inde askeri taktik ve stratejileri bilen ki\u015fi yoktu. \u0130syana \u00f6nderlik edenlerin t\u00fcm\u00fc a\u011fa, bey veya \u015feyhti. Siyaset ve taktik bilgilerinden yoksundular, Emere Faro, Cibranl\u0131 Kas\u0131m Bey, Hanili Salih Bey, Liceli Hakk\u0131 Bey, Yado, Sadun, Cemile \u015eeyda, \u015eeyh Abdurrahim, Harputlu \u015eeyh \u015eerif ve \u00c7an \u015feyhleri gibi K\u00fcrdistan hanedanlar\u0131n\u0131n isyana kat\u0131ld\u0131klar\u0131 ve kendi b\u00f6lgelerinde isyana \u00f6nderlik ettikleri do\u011frudur. Ama bunlar, siyasi ve askeri stratejiler ile taktiklerden habersizdiler.&#8221;\u00a0<\/i><b>Kaynak: Cegerxw\u00een, Hayat Hikayem, Sayfa 155 -160<br \/>\n<\/b><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Patlak veren olay f\u0131rsat bilinir ve K\u00fcrt ayd\u0131nlar\u0131 tutuklan\u0131rlar. Gen\u00e7 Hadisesi olarak an\u0131lan isyan, Genelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131&#8217;n\u0131n 30 Nisan 1925 tarihinde h\u00fck\u00fcmete g\u00f6nderdi\u011fi bir teskere (No: 1835-2270) ile art\u0131k \u015eeyh Said \u0130syan\u0131 yani \u201cgerici ve irticai bir ayaklanma\u201d olarak lanse edilir.<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">H\u00fck\u00fcmet gere\u011fini yapar ve o g\u00fcnlerde me\u015fgul oldu\u011fu Musul ve Kerk\u00fck meselelerine, yani Sevr anla\u015fmas\u0131na bir g\u00f6nderme yap\u0131lmamas\u0131 ve s\u0131k\u0131nt\u0131 yaratmamas\u0131 i\u00e7in, bakanlar kurulunu acilen toplar. D\u00f6nemin Ba\u015fbakan\u0131, \u0130n\u00f6n\u00fc&#8217;n\u00fcn, Bakanlar Kurulu karar\u0131yla bas\u0131na &#8220;gizli&#8221; kayd\u0131yla g\u00f6nderdi\u011fi genelgede \u015f\u00f6yle yazar:<\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>&#8220;Y\u00fcce Genelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131&#8217;ndan gelen 30 Nisan 1341 (1925) tarih ve 1835-2270 numaral\u0131 teskerede son isyan ve irtica olay\u0131n\u0131n bas\u0131n\u0131m\u0131zda ve \u00f6zellikle \u0130stanbul bas\u0131n\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131nda bir K\u00fcrt ayaklanmas\u0131 \u015feklinde g\u00f6sterilmesi, i\u00e7 ve d\u0131\u015f d\u00fc\u015fmanlara propaganda zemini te\u015fkil etmekte oldu\u011fundan ve esasen s\u0131n\u0131rl\u0131 bir sahada, \u00e7e\u015fidi ama\u00e7lar ve aldatmalar neticesi olu\u015fan olay\u0131n b\u00fcy\u00fct\u00fclmesi uygun olmad\u0131\u011f\u0131ndan; isyan\u0131n ayr\u0131mc\u0131l\u0131ktan ziyade, irticai cehalet ve aldatma neticesi oldu\u011fu zemininde yay\u0131n yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in gere\u011finin yerine getirilmesi teklif olunmu\u015ftur.<\/i><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><i>Keyfiyet, Bakanlar Kurulu&#8217;nun 3 May\u0131s 1341 (1925) tarihli toptant\u0131s\u0131nda g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmesi esnas\u0131nda genel ve tertip olunmu\u015f bir irtican\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc oldu\u011fu tespit ve malum olan hadisenin, bas\u0131nda K\u00fcrt sorunu \u015feklinde yans\u0131mas\u0131n\u0131n ger\u00e7ekte mutab\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131 kadar siyaseten de sak\u0131ncal\u0131 oldu\u011fundan, keyfiyetin bu a\u00e7\u0131dan yay\u0131lmas\u0131 i\u00e7in D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131&#8217;na tevdii m\u00fcnasip g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.&#8221;<\/i><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><b>Kaynak: Ahmet Kahraman, K\u00fcrt \u0130syanlar\u0131, Sayfa 75-76<br \/>\n<\/b><\/span><\/div>\n<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Devletin K\u00fcrt \u0130syan\u0131 olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 olay bas\u0131nda art\u0131k irticai bir olay olarak yaz\u0131l\u0131r.<\/span><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div>\n<div class=\"stjgntxs ni8dbmo4 l82x9zwi uo3d90p7 h905i5nu monazrh9\" data-visualcompletion=\"ignore-dynamic\">\n<div class=\"l9j0dhe7\">\n<div class=\"bp9cbjyn m9osqain j83agx80 jq4qci2q bkfpd7mw a3bd9o3v kvgmc6g5 wkznzc2l oygrvhab dhix69tm jktsbyx5 rz4wbd8a osnr6wyh a8nywdso s1tcr66n\">\n<div tabindex=\"0\" role=\"button\" aria-label=\"Be\u011fen: 5 ki\u015fi\"><\/div>\n<div class=\"oajrlxb2 g5ia77u1 qu0x051f esr5mh6w e9989ue4 r7d6kgcz rq0escxv nhd2j8a9 nc684nl6 p7hjln8o kvgmc6g5 cxmmr5t8 oygrvhab hcukyx3x jb3vyjys rz4wbd8a qt6c0cv9 a8nywdso i1ao9s8h esuyzwwr f1sip0of lzcic4wl l9j0dhe7 abiwlrkh p8dawk7l\" tabindex=\"0\" role=\"button\" aria-label=\"Be\u011fen: 5 ki\u015fi\"><span style=\"color: #800000;\"><strong><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">Kenan Esmer<\/span><\/strong><\/span><\/div>\n<div class=\"oajrlxb2 g5ia77u1 qu0x051f esr5mh6w e9989ue4 r7d6kgcz rq0escxv nhd2j8a9 nc684nl6 p7hjln8o kvgmc6g5 cxmmr5t8 oygrvhab hcukyx3x jb3vyjys rz4wbd8a qt6c0cv9 a8nywdso i1ao9s8h esuyzwwr f1sip0of lzcic4wl l9j0dhe7 abiwlrkh p8dawk7l\" tabindex=\"0\" role=\"button\" aria-label=\"Be\u011fen: 5 ki\u015fi\"><em><span class=\"oi732d6d ik7dh3pa d2edcug0 qv66sw1b c1et5uql jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\"><b>(Bu ara\u015ft\u0131rma yaz\u0131s\u0131 Kenan Esmerin facebook sayfas\u0131ndan al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.)<\/b><\/span><\/em><\/div>\n<div tabindex=\"0\" role=\"button\" aria-label=\"Be\u011fen: 5 ki\u015fi\"><\/div>\n<div class=\"kb5gq1qc pfnyh3mw c0wkt4kp\"><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00a0Ge\u00e7en y\u0131l, \u00c7ermikli Dr. Fuad ile ilgili haz\u0131rlam\u0131\u015f oldu\u011fum kitap \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7in \u015eeyh Said \u0130syan\u0131&#8217;n\u0131 ya da \u015eeyh Said K\u0131yam\u0131&#8217;n\u0131 enine boyuna ara\u015ft\u0131rma imk\u00e2n\u0131 bulmu\u015f, ula\u015fabildi\u011fim b\u00fct\u00fcn kitaplar\u0131 okumu\u015ftum. Okudu\u011fum kitaplarda \u00c7ermik ile ilgili \u00e7ok az say\u0131da bilgi mevcuttu. Bu da \u00c7ermik&#8217;in isyanda aktif olarak rol almad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na geliyordu. \u00c7ermikli&#8217;lerde de keza bu olay ile &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":32,"featured_media":21686,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1084],"tags":[5616,5615,5617,1616,5574],"class_list":["post-21684","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-arastirma","tag-cermikli-dr-fuaat","tag-dr-fuat","tag-kenan-esmer","tag-manset","tag-seyh-sait"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21684","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=21684"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21684\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/21686"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=21684"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=21684"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=21684"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}