{"id":21647,"date":"2020-05-11T16:47:15","date_gmt":"2020-05-11T13:47:15","guid":{"rendered":"http:\/\/candname.com\/tr\/?p=21647"},"modified":"2020-05-11T16:48:17","modified_gmt":"2020-05-11T13:48:17","slug":"seyid-riza-dersim-ve-iki-mektup","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=21647","title":{"rendered":"Seyid R\u0131za, Dersim ve iki mektup"},"content":{"rendered":"<p>Seyid R\u0131za\u2019n\u0131n Alevi K\u00fcrtler i\u00e7in bir inan\u00e7 \u00f6nderi ve sosyolojik kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan bir a\u015firet reisi oldu\u011fu su g\u00f6t\u00fcrmez bir ger\u00e7ek. Ayn\u0131 \u015fekilde mektuplara bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Seyid R\u0131za\u2019n\u0131n d\u00f6nemin K\u00fcrt siyasas\u0131n\u0131n da bir akt\u00f6r\u00fc olarak konu\u015ftu\u011fu anla\u015f\u0131labiliyor.<\/p>\n<p>Osmanl\u0131lar, merkezile\u015ftirme politikalar\u0131 kapsam\u0131nda K\u00fcrdistan\u2019daki mirlikleri birer birer ortadan kald\u0131r\u0131rken, y\u00fczy\u0131llard\u0131r K\u00fcrt mirleri nezdinde biriken mal\u00ee ve entelekt\u00fcel sermayeye de el koyup merkez \u0130stanbul\u2019a ta\u015f\u0131d\u0131lar. Ancak K\u00fcrt mirliklerinin y\u0131k\u0131lmas\u0131nda rol al\u0131p mirlik bakiyelerine konduktan sonra milli \u00f6zellikler edinen S\u00fcnni \u015feyh hareketleri, Osmanl\u0131lar i\u00e7in tehlikeli olmaya ba\u015flad\u0131lar. 1820\u2019den y\u00fcz y\u0131l sonras\u0131 ile g\u00fcn\u00fcm\u00fczden y\u00fcz y\u0131l \u00f6ncesine h\u0131zl\u0131ca ge\u00e7ti\u011fimizde, Tanzimat s\u00fcrecinden sonra ba\u015flayan S\u00fcnni \u015feyh ayaklanmalar\u0131n\u0131n sonuncusu ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r\u0131z: \u0130ttihat\u00e7\u0131lar ve Ta\u015fnaks\u00fctyun\u2019un birlikte bast\u0131rd\u0131klar\u0131 1914 Bitlis \u0130syan\u0131. Bu isyandan sonra modernist K\u00fcrt isyanlar\u0131 mayalanacakt\u0131r. Bu ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminde Osmanl\u0131lar, Birinci Cihan Harbine girdiklerinde K\u00fcrdistan\u2019daki Halidi tarikatlar\u0131 ile onlara paralel alanda serpilen modern K\u00fcrt ulusu tahayy\u00fcl\u00fcn\u00fc b\u00fcy\u00fck bir tehlike olarak not ederler.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Cephedeki devletin alandaki mahalle bek\u00e7ili\u011fini, \u201ccihat\u201d mefhumu \u00e7er\u00e7evesinde \u00f6rg\u00fctlendirilmi\u015f baz\u0131 a\u015firet \u015fefleri yap\u0131yordu ve sava\u015f s\u00fcresince K\u00fcrtleri Osmanl\u0131 taraf\u0131nda tutmay\u0131 ba\u015fard\u0131lar. Ancak Osmanl\u0131 devleti sava\u015ftan ma\u011flup \u00e7\u0131k\u0131p devletin sava\u015f \u00f6ncesi h\u00fckmetti\u011fi idar\u00ee co\u011frafyan\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 tekrar \u00e7izilirken K\u00fcrt siyasas\u0131 tekrar sahneye \u00e7\u0131kt\u0131. \u201cSevr Muahedesi\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan \u201cbar\u0131\u015f antla\u015fmas\u0131\u201d s\u00fcreci, \u015eubat 1920\u2019de \u0130talya\u2019n\u0131n San Remo kentinde haz\u0131rl\u0131k oturumlar\u0131 ile ba\u015flarken, Paris\u2019teki eski Osmanl\u0131 diplomat\u0131 Muhammed \u015eerif Pa\u015fa, \u201cK\u00fcrt ulusu ad\u0131na\u201d kat\u0131l\u0131m g\u00f6sterdi. K\u00fcrt ve Ermeni co\u011frafyas\u0131nda bulunan ittihat\u00e7\u0131 (yeni Kemalist) kadrolar baz\u0131 a\u015firet \u015fefleri ve Halidi \u015feyhlerini \u015eerif Pa\u015fa\u2019ya kar\u015f\u0131 \u00f6rg\u00fctlemeye ba\u015flad\u0131lar. Nitekim 19 \u015eubattan ba\u015flayarak Erzincan, Hasankale, Van, Elaziz gibi merkezlerden a\u015firet reisleri ad\u0131na telgraflar g\u00f6nderildi. \u00d6rne\u011fin 22 \u015eubat\u2019ta Balaban a\u015fireti reisi Pa\u015fa Bey ve arkada\u015flar\u0131 ad\u0131na g\u00f6nderilen m\u00fc\u015fterek telgrafta, \u201ckimsenin g\u00fcc\u00fcn\u00fcn K\u00fcrtleri din ve \u0131rk karde\u015fleri olan T\u00fcrklerden ay\u0131rmaya yetmeyece\u011fi\u201d belirtiliyordu. \u201cNubar Pa\u015fa ile i\u015fbirli\u011fi yapan \u015eerif Pa\u015fa\u2019n\u0131n \u015fahs\u00ee \u00e7\u0131karlar\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131\u201d iddia ediliyordu. Ayr\u0131ca \u201c\u015eerif Pa\u015fa, b\u00f6lgemizdeki (K\u00fcrtlerden olu\u015fan) M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n % 80\u2019inin Ermeniler taraf\u0131ndan katledildi\u011fini bilmiyor mu?\u201d diye soruluyordu. (<strong>1)<\/strong><\/p>\n<p>Bu telgraf\u0131 Van, Hasankale ve Elaz\u0131\u011f\u2019dan gelen ba\u015fka protesto telgraflar\u0131 izledi. Bunlar\u0131n i\u00e7inde en olumlusu, \u201cMardinizade Mehmed Arif Pa\u015fa\u201d imzas\u0131 ile Mart ay\u0131nda g\u00f6nderilen telgraft\u0131. Ancak o da ki\u015fisel olarak \u015eerif Pa\u015fa\u2019n\u0131n \u201centelekt\u00fcel birikimi ve yurtsever ki\u015fili\u011fi\u201dne sayg\u0131 duydu\u011funu ama K\u00fcrtlerin \u201c\u00fcmmet\u201dten ayr\u0131lmamas\u0131 ve Van ve Bitlis vilayetlerinin Ermenilere b\u0131rak\u0131lmamas\u0131 gerekti\u011fini belirtiyor, itilaf devletlerini ise \u201csizin sava\u015f gemileriniz K\u00fcrdistan da\u011flar\u0131na \u00e7\u0131kamaz, sizinle sava\u015f\u0131r\u0131z\u201d diye tehdit ediyordu. (<strong>2)<\/strong><\/p>\n<p>\u0130stanbul merkezli K\u00fcrdistan Teali Cemiyeti (Ligue Social Kurde) ise, Fransa\u2019n\u0131n \u00f6nc\u00fcl\u00fck etti\u011fi antla\u015fma komitesine g\u00f6nderdi\u011fi mektupta \u015eerif Pa\u015fa aleyhine g\u00f6nderilen protesto telgraflar\u0131n\u0131n \u201csahte\u201d olduklar\u0131n\u0131, \u00f6zellikle Kemalistler taraf\u0131ndan kaleme al\u0131n\u0131p a\u015firet reislerine zorla imzalatt\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyordu. (<strong>3)<\/strong><\/p>\n<p>S\u00f6z konusu g\u00fcnlerde Ko\u00e7giri ve Dersim\u2019den K\u00fcrdistan Teali Cemiyeti \u00fczerinden Paris\u2019teki Sevr komitesine hitaben \u015eerif Pa\u015fa\u2019ya g\u00f6nderilen iki mektupta son derece \u00e7arp\u0131c\u0131 ifadeler yer al\u0131yordu. (<strong>4)<\/strong><br \/>\nBu mektuplardan bir tanesi, bizzat \u201cKo\u00e7girili-zade Ali \u015eir\u201d imzas\u0131 ve \u201cSivas-Zara, \u0130mraniye K\u00fcrdistan Teali Cemiyeti \u015eube Reisi\u201d ibaresi ile Ali\u015f\u00ear taraf\u0131ndan g\u00f6nderilmi\u015fti. Bu mektupta \u201c\u015eerif Pa\u015fa, K\u00fcrtlerin me\u015fru temsilcisi olarak\u201d g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ve K\u00fcrdistan i\u00e7in \u201cba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k\u201d talep ediliyordu. Di\u011fer mektup ise m\u00fc\u015ftereken kaleme al\u0131n\u0131p Dersim\u2019den g\u00f6nderilmi\u015fti ve mektuptaki yeg\u00e2ne \u0131slak imza\u201c\u015eeyhasananl\u0131 a\u015firet reisi\u201d ibaresi ile Seyid R\u0131za\u2019ya aitti. Bu mektupta da \u015eerif Pa\u015fa\u2019n\u0131n \u201cK\u00fcrtlerin temsilcisi\u201d oldu\u011fu vurgulan\u0131yor ve K\u00fcrdistan\u2019\u0131n m\u00fcstakil\/ba\u011f\u0131ms\u0131z bir yap\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015fmesi talep ediliyordu.<\/p>\n<p>Seyid R\u0131za ve di\u011fer reislerin Dersim\u2019i K\u00fcrtl\u00fc\u011f\u00fcn merkezinde konumland\u0131r\u0131p, son derece milliyet\u00e7i bir s\u00f6ylem ile hitap ettikleri bu mektup, ilk defa 2010\u2019da say\u0131n Ali K\u0131l\u0131\u00e7 taraf\u0131ndan, ilerleyen y\u0131llarda ise Evin \u00c7i\u00e7ek, Dilek K\u0131z\u0131lda\u011f Soileau ve Munzur \u00c7em gibi de\u011ferli yazarlarca g\u00fcndeme getirildi. (<strong>5)<\/strong><br \/>\nFrans\u0131zca \u00e7evirisi \u00f6zet \u015feklinde yap\u0131lm\u0131\u015f mektubun orijinalini y\u00fcz y\u0131l sonra a\u00e7\u0131p okudu\u011fumuzda, Dersim ve Seyid R\u0131za\u2019ya ba\u015fka bir g\u00f6zle bakmam\u0131z gerekecek.<\/p>\n<p>Seyid R\u0131za\u2019n\u0131n imzas\u0131n\u0131 att\u0131\u011f\u0131 1920 tarihli mektubun geni\u015f \u00e7\u00f6z\u00fcmlemesine ge\u00e7meden \u00f6nce, onun 1937 (<strong>6)<\/strong>\u00a0tarihli mektubuna bakmakta fayda var. \u00c7\u00fcnk\u00fc devletle \u201cDersim\u2019in K\u00fcrts\u00fczle\u015ftirilmesi\u201d projesinde birle\u015fen kimi \u00e7evreler, 1937 tarihli mektubu \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131yorlar. Mektubun Seyid R\u0131za\u2019dan habersiz, bizzat Nuri Dersim\u00ee taraf\u0131ndan yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia ediyorlar. Oysa Habert\u00fcrk\u2019e g\u00f6re, d\u00f6nemin \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131 \u015e\u00fckr\u00fc Kaya\u2019n\u0131n \u201cGizli\u201d ibareli bir yaz\u0131\u015fmas\u0131nda s\u00f6z konusu mektup, Suriye\u2019de \u201cBedirhanilerin tertibi\u201d ile Yusuf isimli bir zat taraf\u0131ndan, \u201cBirle\u015fmi\u015f Milletler Cemiyeti\u201dne g\u00f6nderilmi\u015ftir. (<strong>7)<\/strong><br \/>\nDevletin en \u00fcst mercilerinden olan \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 dahi Nuri Dersim\u00ee\u2019den bahsetmezken, bu iddian\u0131n sahiplerinin mesnetsiz tav\u0131rlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcc\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p>\u00d6te yandan Nantes Diplomasi Ar\u015fivi\u2019nde buldu\u011fumuz belgelere g\u00f6re \u015e\u00fckr\u00fc Kaya\u2019n\u0131n iddias\u0131n\u0131n tersine mektubun g\u00f6nderildi\u011fi ilk yer \u201cBirle\u015fmi\u015f Milletler\u201d de\u011fil (s\u00f6z konusu d\u00f6nemde \u201cBirle\u015fmi\u015f Milletler\u201d diye bir olu\u015fum yoktu; BM, 24 Ekim 1945\u2019te kurulmu\u015ftur), Fransa D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019d\u0131r ve mektup Suriye\u2019den de\u011fil, Dersim\u2019den \u0130stanbul\u2019daki Fransa B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fi\u2019ne g\u00f6nderilmi\u015ftir. (<strong>8)<\/strong><br \/>\nFransa\u2019n\u0131n \u0130stanbul\u2019daki b\u00fcy\u00fckel\u00e7ilik kayd\u0131na g\u00f6re de s\u00f6z konusu mektup 30 Temmuzda Dersim\u2019den b\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fe g\u00f6nderilmi\u015f ve 2 Ekimde de el\u00e7ilik taraf\u0131ndan Fransa D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019na iletilmi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla 1937 tarihli mektup \u201cSuriye\u2019deki Nuri Dersim\u00ee\u201d taraf\u0131ndan g\u00f6nderilmemi\u015ftir!<\/p>\n<p>Seyid R\u0131za\u2019y\u0131, \u201cK\u00fcrt\u00e7\u00fc Baytar Nuri\u201d taraf\u0131ndan y\u00f6nlendirilen \u201cokuma yazma bilmeyen cahil bir a\u015firet reisi\u201d \u015feklinde lanse edenlerin m\u00fcnkir tutumlar\u0131n\u0131n hi\u00e7bir zaman bir \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc olmad\u0131. Nuri Dersim\u00ee\u2019ye \u201cK\u00fcrt\u00e7\u00fc\u201d demek kesmeyince, ona \u201cT\u00fcrk ajan\u0131\u201d demeye ba\u015flad\u0131lar. Seyid R\u0131za\u2019n\u0131n torununa hukuksal destek veren ve bir zamanlar Twitter biosuna \u201cCHP Dersim Milletvekili\u201d diye yazan H\u00fcseyin Ayg\u00fcn\u2018\u00fcn, Seyid R\u0131za\u2019n\u0131n mezar\u0131n\u0131n bulunmas\u0131 i\u00e7in 2005\u2019te TBMM\u2019ye ba\u015fvurusundan sonra\u201c1937-38 Dersim\u201d olgusu siyasal zeminden kopar\u0131larak \u201cadli vakalar\u201d \u015feklinde yans\u0131t\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. Ayn\u0131 \u015fekilde Seyid R\u0131za\u2019n\u0131n \u201c\u00fcmmi\u201d oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclerek s\u00f6z konusu mektuplar\u0131n kendisine ait olmad\u0131\u011f\u0131 propagandas\u0131 yap\u0131ld\u0131 ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fcld\u00fc. Peki Seyid R\u0131za ger\u00e7ekten de okuma yazma bilmeyen \u201ccahil bir a\u015firet \u015fefi\u201d miydi? Bunun cevab\u0131n\u0131 \u201cg\u00fcnah ke\u00e7isi\u201d se\u00e7ilen hatta \u201cdevlet ajan\u0131\u201d ilan edilen Nuri Dersim\u00ee veriyor. Dersim\u00ee, Seyid R\u0131za\u2019n\u0131n \u201calim ve bilge\u201d olan babas\u0131 M\u0131lla \u0130brahim\u2019den (Dersim\u00ee\u2019nin babas\u0131) e\u011fitim ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 yazmaktad\u0131r. (<strong>9<\/strong>)<br \/>\nBu hususu ailenin di\u011fer bireyleri de dile getiriyorlar. Yani Seyid R\u0131za iyi ya da k\u00f6t\u00fc, Osmanl\u0131caya vak\u0131ft\u0131. Kald\u0131 ki 1920\u2019de g\u00f6nderilen mektupta bizzat kendisinin imzas\u0131 da bulunuyor!<\/p>\n<p>1920\u2019de Sevr\u2019e g\u00f6nderilen s\u00f6z konusu mektupta Seyid R\u0131za ve di\u011fer a\u015firet reisleri, \u201c8 milyonluk K\u00fcrt milleti\u201d ad\u0131na \u201cK\u00fcrtlerin kendi kaderini tayin hakk\u0131\u201dn\u0131 talep ederek olas\u0131 K\u00fcrt devleti te\u015fkiline \u201cK\u00fcrdistan\u2019\u0131n merkezi\u201d olarak tan\u0131mlanan Dersim ve \u201ckuzeydeki s\u0131n\u0131r\u201d Erzincan ile Ko\u00e7giri\u2019nin de d\u00e2hil edilmesini \u00f6zellikle istirham ediyorlard\u0131. Ayr\u0131ca 1915\u2019teki katliamlar\u0131n Dersim\u2019deki aya\u011f\u0131na da de\u011finen Seyid R\u0131za ve s\u00f6z konusu r\u00fcesa, kendilerine s\u0131\u011f\u0131nan Ermeni ve Rumlar\u0131n Erzincan\u2019daki Rus birliklerine teslim edildi\u011fini belirtiyorlard\u0131. \u201cYine o s\u0131ralarda T\u00fcrkiye h\u00fck\u00fcmeti Harput civar\u0131nda Nazimiye ve Pa\u011f kazalar\u0131nda mazlum ve \u00e7ift\u00e7i K\u00fcrt halk\u0131m\u0131zdan on yedi bin insan\u0131 katlederek F\u0131rat nehrine att\u0131\u201d c\u00fcmlesi ile harp esnas\u0131nda Dersim\u2019de K\u00fcrtlere d\u00f6n\u00fck bir katliam\u0131n da ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 aktar\u0131l\u0131yordu ki y\u0131llar sonra, d\u00f6nemin \u00c7ank\u0131r\u0131 mebusu Mustafa Abd\u00fclhalik (Renda) Bey bu katliam\u0131n 1916 y\u0131l\u0131nda yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 itiraf edecekti. (<strong>10)<\/strong><\/p>\n<p>Mektubun \u00f6nemli bir \u00f6zelli\u011fi de \u015fu: mektupta \u00f6zellikle K\u00fcrtl\u00fc\u011fe vurgu yap\u0131l\u0131yor ve K\u00fcrtlerin Kemalistlerin ifade etti\u011fi aidiyeti kabul etmediklerini belirtiyor.Yani, Dersim\u2019deki d\u00f6nemin Alevili\u011finin K\u00fcrtl\u00fck bilincinin \u00f6n\u00fcnde engel olu\u015fturmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 net bir \u015fekilde anlayabiliyoruz. S\u00fcnni K\u00fcrt a\u015firetleri \u00fcmmet mefhumu ba\u011flam\u0131nda kendilerini bir nebze de olsa , Osmanl\u0131c\u0131l\u0131k maskesi takm\u0131\u015f olan d\u00f6nemin Kemalist hareketine ait hissederken, Seyit R\u0131za, Alevi K\u00fcrt a\u015firetleri \u00f6zelinde Dersim K\u00fcrtl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn \u00f6zg\u00fcn bir yap\u0131s\u0131n\u0131n oldu\u011fu ger\u00e7e\u011finin alt\u0131n\u0131 \u00e7iziyor. Dolay\u0131s\u0131yla \u00f6z\u00fcnde T\u00fcrk\u00e7\u00fc ve Turanc\u0131 olan bu projeye dahil olamayacaklar\u0131n\u0131 belirtiyor. O d\u00f6nemde Sevr Antla\u015fmas\u0131 gere\u011fi, Van ve Erzurum vilayetleri Ermenilere b\u0131rak\u0131lacakt\u0131. Sey\u00eed R\u0131za buna da itiraz ediyor, ki bu Dersim\u2019in s\u00f6z konusu d\u00f6nemde K\u00fcrt co\u011frafyas\u0131nda birle\u015ftirici bir mayaya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcne dair \u00f6nemli bir kan\u0131tt\u0131r. Yani Osmanl\u0131 sahas\u0131ndaki K\u00fcrt co\u011frafyas\u0131n\u0131n b\u00f6l\u00fcnmezli\u011fi misyonunu 1920 y\u0131l\u0131nda Dersim K\u00fcrtleri y\u00fckleniyor.<\/p>\n<p>Seyid R\u0131za\u2019n\u0131n Alevi K\u00fcrtler i\u00e7in bir inan\u00e7 \u00f6nderi ve sosyolojik kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan bir a\u015firet reisi oldu\u011fu su g\u00f6t\u00fcrmez bir ger\u00e7ek. Ayn\u0131 \u015fekilde mektuplara bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Seyid R\u0131za\u2019n\u0131n d\u00f6nemin K\u00fcrt siyasas\u0131n\u0131n da bir akt\u00f6r\u00fc olarak konu\u015ftu\u011fu anla\u015f\u0131labiliyor. Politika ile ilgilenen ve o k\u0131s\u0131tl\u0131 \u015fartlarda d\u00f6nemin g\u00fcncel geli\u015fmelerini takip eden bir lider. Nitekim Sevr s\u00fcrecinden haberdard\u0131r. Hakeza kendi deyimi ile \u201c\u0130ttihat-Terakki kal\u0131nt\u0131lar\u0131ndan olu\u015fan Kemalistler\u201din, T\u00fcrk\u00e7\u00fc ve Turanc\u0131 bir yordamla, ulus-devlet kurmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmektedir. D\u00f6nemin Kemalist kadrolar\u0131 o y\u0131llarda T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc pek dile getirmiyorlar ama Seyid R\u0131za ve Ali\u015f\u00ear\u2019in etkin oldu\u011fu Alevi K\u00fcrt cephesi Kemalistlerin \u201cOsmanl\u0131c\u0131l\u0131k\u201d \u00fczerinden y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc takiye siyasetinin nereye evirilece\u011fini daha 1920\u2019de kestirebiliyor ve temkinli yakla\u015f\u0131yorlar. Bu tavr\u0131n bir \u201clider tavr\u0131\u201d oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Bu lider tavr\u0131n\u0131 kendi bekas\u0131 i\u00e7in tehlike olarak kodlayan ve s\u00f6z konusu cephenin Cumhuriyet\u2019in kurulu\u015f s\u00fcrecindeki tavr\u0131n\u0131 unutmayan bir devlet akl\u0131 var ve bu ak\u0131l ne yaz\u0131k ki g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Ali\u015f\u00ear, Seyid R\u0131za ve r\u00fcesan\u0131n baz\u0131 torunlar\u0131 taraf\u0131ndan da payla\u015f\u0131l\u0131yor.<\/p>\n<p>(A\u015fa\u011f\u0131da s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz 20 mart 1920 tarihinde Sevr\u2019e g\u00f6nderilen mektubun taraf\u0131m\u0131zca yap\u0131lan Osmanl\u0131ca transkripsiyonu ve sadele\u015ftirilmi\u015f T\u00fcrk\u00e7e halini iletiyoruz)<\/p>\n<p><strong>Der Aliye\u2019de K\u00fcrdistan Teali Cemiyeti Muhteremesi Vas\u0131tasiyle Sulh-i Umumi Konferans\u0131\u2019nda K\u00fcrt Milleti Heyeti Murahasas\u0131 Reisi \u015eerif Pa\u015fa Hazretlerine<\/strong><\/p>\n<p>Akvam-\u0131 cihan\u0131n serbest-i inki\u015faf\u0131n\u0131 ve hakk-\u0131 hayat\u0131n\u0131 bah\u015f ve teslim hakk\u0131nda halik-i k\u00e2inat\u0131n hikmet- i manevisine inanarak k\u00fcre-i arzda kaffe-i hukuk-u be\u015feriyete m\u00fcsavat ve adaletle riayet etmelerinizden olmal\u0131d\u0131r ki sizin gibi zumre-i m\u00fc\u2019telifeye galibiyet tecelli etti. Ama ki bu galibiyetin \u015f\u00fckraniyetle ifas\u0131 ancak her milletin hakk\u0131n\u0131 teslim ile beka bulaca\u011f\u0131 heyet-i kar-\u00e2g\u00e2hilerinizce malumdur. \u0130\u015fte cihan-\u0131 be\u015feriyette bir medeniyet-i esasiye ve \u015fecaat ve mahiyet-i halikiye ile maruf olan ve yaln\u0131z bir merbutiyet-i diniye ile Osmanl\u0131 h\u00fck\u00fcmetiyle bil-ittihat hemcivar kalan sekiz milyon K\u00fcrt milleti bu hakk\u0131 sizin gibi b\u00fcy\u00fck bir mahkeme-i cihaneden talep etmi\u015f ve etmektedir. \u201c\u015e\u00f6yle ki\u201d Kurdistan-\u0131 vasati olan Harput ve Dersim eyaleti Sivas\u2019\u0131n Zara, Ko\u00e7giri a\u015fairinin K\u0131z\u0131l\u0131rmak nehrine kadarki muhit kahir bir k\u00fctle-i azim olup d\u00f6rt y\u00fcz seneden beri Osmanl\u0131 h\u00fck\u00fcmetiyle beher as\u0131rda belki on defa mevcudiyeti ve hukuk-i milliyesinin muhafazas\u0131 u\u011fruna muharebeler yapm\u0131\u015f ve muvazene-i umumiyeyi bozmamak fikirleriyle Avrupa d\u00fcvel-i m\u00fctehabbesine m\u00fcracaat edilmemi\u015f ise de Dersim \u00fczerine \u00e7ekilen toplar\u0131n sedalar\u0131 \u015f\u00fcphesiz Avrupa\u2019ya kadar akisle herkesi vicdanen rahats\u0131z eylemi\u015f kanaatindeyiz. Bu harb-i umumide muhitimize dehalet eden binlerce Ermeni ve Rum ailelerini hakk-\u0131 be\u015feriyet ve insaniyete tevfiken d\u00fcvel-i m\u00fc\u2019telif nam\u0131na Erzincan\u2019da Rusya ordular\u0131 ile Ermeni milli cemiyetlerine (inanm\u0131\u015f?) idi. Ol s\u0131ralarda T\u00fcrkiye h\u00fck\u00fcmeti Harput cihetinde Nazimiye ve Pa\u011f kazalar\u0131nda mazlum ve rencber K\u00fcrd ahalimizden on yedi bin n\u00fcfusunu telef ile F\u0131rat nehrine d\u00f6km\u00fc\u015f ve Sivas\u2019\u0131n K\u0131z\u0131l\u0131rmak nehrine kadar te\u015fkil eyleyen Ko\u00e7giri K\u00fcrdistan\u0131 ahalimizi de g\u00fcya Osmanl\u0131 ordular\u0131n\u0131n hatt-\u0131 ric\u2019atlar\u0131n\u0131 kesmek mes\u2019eleleriyle ihtam ederek Ko\u00e7giri a\u015fairi \u00fczerine ordular \u00e7ekerek, asakirle bir \u00e7ok muharebeler ve m\u00fcsademeler neticesinde 1332 Rum\u00ee ve 1916 efrenc\u00ee senesi tarihinde Ko\u00e7girilizade Ali\u015fir Efendi siyasi vakiyat me\u015fveresiyle Erzincan\u2019da Rusya muhitine ge\u00e7erek ol vakit Dersim ve umum K\u00fcrtler taraf\u0131ndan vekil tayin olunarak,muma-ileyhi sekiz milyon K\u00fcrdistaniyi temsil ederek kendi imzasiyle ve beraberinde on bir zat Dersim r\u00fcesas\u0131n\u0131n imzalar\u0131 muhtevi tanzim edilip \/11 Te\u015frin-i sani 1332 Rumi ve \/11 Te\u015frin-i sani 1916 efrenci tevarih ve (\u2026) Rusya \u0130mparatorlu\u011fu ile m\u00fcttefikleri d\u00fcvel-i m\u00fc\u2019telifeye hitaben takdim k\u0131l\u0131nan muht\u0131ram\u0131zda<\/p>\n<p>(2.sayfa)<\/p>\n<p>harpten sonra herhangi muhitde kal\u0131rsak ileride sulh-i umumi meclisinde milletimizin hakk-\u0131 mukadderat\u0131 ve istiklaliyet-i milliyesini tayin edecek ciheti ve cem\u2019-i hakaikin beyan\u0131 ile Erzincan\u2019da te\u015fkil eden bir heyet-i mahsusa marifetiyle bil-terceme ba\u015fkumandan emriyle Dersim ciheti kumandan\u0131 \u00c7erkez (Kinyaz Hac\u0131 Minkof) vas\u0131tas\u0131yla makam-\u0131 imparatoriyeye g\u00f6nderilerek gazetelerle ilan olunmu\u015f ve tabii m\u00fcttefiklerine de keyfiyet beyan edilmi\u015ftir. \u015eayet d\u00fcvel-i m\u00fc\u2019telifece kay\u0131t ve tespit edilmemi\u015f ise mahalinde tahkiki ve el-yevm suret-i musaddakalar\u0131 da yedimizde mevcuttur. Bilahare Rusya \u00e7arl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ihtilalden sukutuyla m\u00f6sy\u00f6 Lenin taraf\u0131ndan mevrut propagandalar \u00fczerine ordular d\u00fcvel-i m\u00fc\u2019telifeyle muhalefetle Erzincan\u2019daki Rus ordular\u0131n\u0131n dahi Bol\u015feviklik efkar\u0131yla hareket edip \u00e7ar ve m\u00fcttefiklerine kar\u015f\u0131 olan ittifaka riayet etmeyerek Dersim havalisine tecav\u00fcz ve taaruzla ahalilerimize hakaret eylemeleri y\u00fcz\u00fcnden bu bol\u015fevikler ordular\u0131n\u0131 muhitimize sokturmamak i\u00e7in zaruri m\u00fcdafaaya mecbur kalarak ma\u011fluben savu\u015fup gitmi\u015flerdi. Ahiren T\u00fcrkiye h\u00fck\u00fcmetiyle vaki\u2019 m\u00fctareke neticesinde vesaikimizle bu babdaki muhataralar\u0131m\u0131z\u0131 ve dava- \u0131 mahak\u0131m\u0131z\u0131 takib i\u00e7\u00fcn sulh meclisi adilanesine gitmek te\u015feb\u00fcs\u00fcnde oldu\u011fumuz halde K\u00fcrdistan \u00fcmeras\u0131ndan \u015eerif Pa\u015fa hazretlerinin umum taraf\u0131ndan tevkili ile sulh meclisi muhteremesince kabul buyurulmas\u0131 cihetiyle umum taraf\u0131ndan dahi gerek \u0130stanbul\u2019daki K\u00fcrdistan Teali Cemiyeti erkan\u0131 ve gerekse heyet-i murahhas reisi m\u00fc\u015far\u00fcnileyh \u015eerif Pa\u015fa\u2019y\u0131 kaffe-i mesalihin ve hak-\u0131 hayat ve mukadderat\u0131n\u0131n m\u00fctevakk\u0131f oldu\u011fu umur-\u0131 k\u00fclliyesine vekalet-i amme-yi sahiha ile nasb ve tayin ile heyet-i murahhas ile beraber kabul etmi\u015f oldu\u011fumuz halde biz umum millet\u00e7e muvaffakiyetlerine de duahan olmaktay\u0131z. \u015eimdi ise Anadolu\u2019da vilayet-i \u015farkiyede muhitimizde kalan T\u00fcrkiye h\u00fck\u00fcmetinin \u0130ttihat ve Terakki enkaz\u0131ndan metruk efendilerin \u0130stanbul\u2019daki cemiyetimiz ile vekil-i umumimiz \u015eerif Pa\u015fa aleyhlerine K\u00fcrt r\u00fcesas\u0131 nam\u0131yla gizli sahte telgraflar tasni\u2019 ve tertip ile makamata ve sulh konferans\u0131na vermekte olduklar\u0131n\u0131 evrak-\u0131 havadiste g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi menba\u2019\u0131n\u0131nca tertip edilip g\u00f6nderilen sahtekarl\u0131klar\u0131 da elde edilmi\u015ftir. \u015eu suretle mukaderat-\u0131 milliyemize mani\u2019 olmak isteyenlere kar\u015f\u0131 bi-avnnillah-\u0131 teala mevcudiyet-i milliyemizi g\u00f6sterecek ve seyf-i hakkaniyetle hukukumuzu istihsal edece\u011fimize emin isek de cihan-\u0131 medeniyet\u00e7e mezmum ve be\u015feriyete muz\u0131r olan muharebe ve mukateleyi caiz g\u00f6rmedi\u011fimiz i\u00e7in itidalimizi muhafaza ile T\u00fcrkiye\u2018nin intihab ve te\u015fkilat-\u0131 milliyesine kar\u0131\u015fmayarak ancak sulh-i umumi meclisi muhteremesinde zuhur edecek kararla her millet kendi mukadderat\u0131n ayadi-yi ihtiyarlar\u0131 ile tayin ve muhafazas\u0131 hakk\u0131ndaki m\u00fcteaddide ilanat-\u0131 muhakanelerinize binaen biz K\u00fcrt milleti dahi bi-iznillah-\u0131 teala kendi mukaderat ve istiklaliyet-i milliyemizi tayin etmi\u015f oldu\u011fumuzdan, i\u015fte cihanca malum K\u00fcrdistan\u2019\u0131n \u015fimali hududu bulunan Erzincan\u2019\u0131n \u015fimalindeki da\u011flarla K\u0131z\u0131l\u0131rmak menbas\u0131n\u0131 ve cenubi havzas\u0131n\u0131 te\u015fkil eyleyen Zara, Ko\u00e7giri vesair aksam\u0131 bir k\u00fctle-yi azim-i vatan-\u0131 kadimimizi K\u00fcrdistan tan\u0131lmas\u0131 hususlar\u0131nda kay\u0131t ve tespit ile taht-\u0131 karara al\u0131nmas\u0131 cihetine m\u00fcsaade buyurulmas\u0131 ile hak ve adalet kelamlar\u0131n\u0131n ke\u015fidesini umum K\u00fcrd ve K\u00fcrdistan milleti nam\u0131na arz-\u0131 mutalebatla kesb-i fahir eyleriz. Ol babda.<br \/>\n7 Mart 336 Rum\u00ee<br \/>\n(20 Mart 1920)<br \/>\nAsl\u0131na mutab\u0131kd\u0131r.\u00a0 (K\u00fcrd Teali Cemiyeti\u2019nin m\u00fchr\u00fc)<\/p>\n<p>R\u00fcesadan<\/p>\n<p>Tuzlucuzade Mehmet Ferid bin \u0130brahim<br \/>\nR\u00fcesadan Muhammet Muzafer Mehmet Emin<br \/>\nDersim Seyyidan A\u015fireti Reis-i idare \u0130brahim<br \/>\nDersim \u015eeyh Hasan A\u015fireti Reisi Seyid R\u0131za (imzas\u0131)<br \/>\nDersim havalisi Erzincan ve Ko\u00e7giri ve Kangal ve Darende-yi Ak\u00e7ada\u011f K\u00fcrdistan\u0131n\u2019da mukim umum K\u00fcrt milletini temsil eden Ko\u00e7girilizade Ali\u015fir<br \/>\nKo\u00e7girili r\u00fcesas\u0131ndan Mehmed Kamil<br \/>\nKo\u00e7girili a\u015fair r\u00fcesas\u0131nden Mahmud<br \/>\nErzincan\u2019da mukim umum a\u015fairinden<br \/>\nMustafazade H\u00fcseyin<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u0130stanbul\u2019daki Muhterem \u201cK\u00fcrdistan Teali Cemiyeti\u201d Arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile Genel Bar\u0131\u015f Konferans\u0131\u2019nda K\u00fcrt Milleti Heyeti\u2019nin Ba\u015f Temsilcisi \u015eerif Pa\u015fa Hazretleri\u2019ne<\/strong><\/p>\n<p>Cihandaki kavimlere \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve ya\u015fam hakk\u0131 tan\u0131yan k\u00e2inat\u0131n yarat\u0131c\u0131s\u0131na inanarak, d\u00fcnyadaki insanl\u0131\u011fa e\u015fitlik ve adaletle yakla\u015fman\u0131zdan olmal\u0131d\u0131r ki, sizin gibi kalem erbab\u0131, ayd\u0131n kimselere ba\u015far\u0131 nasip oldu. Fakat bu ba\u015far\u0131n\u0131n \u015f\u00fckran ile yerine getirilmesi, deneyim sahibi heyetinizin de kabul edece\u011fi gibi, ancak her milletin hakk\u0131n\u0131 vermekle ger\u00e7ekle\u015febilir. \u0130\u015fte medeni insanl\u0131\u011fa, sa\u011flam bir karakter ve mert bir yarat\u0131l\u0131\u015f ile, Osmanl\u0131 devletine ise din ba\u011f\u0131 ile ba\u011fl\u0131 olan sekiz milyonluk K\u00fcrt milleti bu hakk\u0131 sizin gibi b\u00fcy\u00fck bir d\u00fcnya mahkemesinden talep etmi\u015f ve etmektedir. K\u00fcrdistan\u2019\u0131n merkezini (ortas\u0131n\u0131) olu\u015fturan Harput ve Dersim eyaleti, Sivas\u2019\u0131n Zara ve Ko\u00e7giri a\u015firetlerinin K\u0131z\u0131l\u0131rmak nehrine kadarki b\u00f6lgelerini de i\u00e7eren b\u00fcy\u00fck bir co\u011frafyad\u0131r ki, kendi varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ve milli hukukumuzu korumak i\u00e7in d\u00f6rt y\u00fcz y\u0131ld\u0131r Osmanl\u0131 devleti ile hemen hemen her as\u0131rda en az on defa sava\u015fm\u0131\u015f\u0131zd\u0131r. Her ne kadar politik dengeleri bozmamak ad\u0131na Avrupa\u2019n\u0131n b\u00fcy\u00fck devletlerine bug\u00fcne kadar ba\u015fvurmam\u0131\u015fsak da, Dersim\u2019e at\u0131lan toplar\u0131n sesleri \u015f\u00fcphesiz Avrupa\u2019ya da ula\u015fm\u0131\u015f ve vicdanlar\u0131 yaralam\u0131\u015ft\u0131r. Bu b\u00fcy\u00fck sava\u015fta (Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 kastediliyor, S.U.) b\u00f6lgemize s\u0131\u011f\u0131nan binlerce Ermeni ve Rum aile, medeniyet ve insanl\u0131k i\u00e7in ad\u0131 ge\u00e7en devletlerin temsilcisi Erzincan\u2019daki Rus ordusuna ve Ermeni ulusal cemiyetlerine g\u00fcveniyorlard\u0131. Yine o s\u0131ralarda T\u00fcrkiye h\u00fck\u00fcmeti Harput civar\u0131nda Nazimiye ve Pa\u011f kazalar\u0131nda mazlum ve \u00e7ift\u00e7i K\u00fcrt halk\u0131m\u0131zdan on yedi bin insan\u0131 katlederek F\u0131rat nehrine att\u0131 (Deli Halit Pa\u015fa\u2019n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 katliamdan bahsediliyor, S.U.). Ayn\u0131 \u015fekilde K\u00fcrdistan\u2019\u0131n Sivas dolaylar\u0131ndaki K\u0131z\u0131l\u0131rmak m\u0131nt\u0131kas\u0131ndaki Ko\u00e7giri a\u015firetlerimizi de su\u00e7lay\u0131p, oralara da asker g\u00f6nderen Osmanl\u0131 devleti askerleri ile bir\u00e7ok \u00e7at\u0131\u015fma ya\u015fand\u0131 ve Rumi takvimle 1332, milladi takvimle 1916 y\u0131l\u0131nda Ko\u00e7girilizade Ali \u015e\u00ear Efendi politik insiyatif ile Dersim ve b\u00fct\u00fcn K\u00fcrtlerin vekili olarak ve sekiz milyon K\u00fcrdistanl\u0131y\u0131 temsil ederek Erzincan\u2019daki Rus b\u00f6lgesine ge\u00e7erek, kendi imzas\u0131 da dahil on bir Dersimli a\u015firet reisinin imzas\u0131n\u0131n oldu\u011fu bir muht\u0131ray\u0131 11 te\u015frin-i Sani 1332 Rumi ve 11 te\u015frin-i sani 1916 miladi (24 Kas\u0131m 1916, S. U.) tarihinde Rusya \u0130mparatorlu\u011fu\u2019na ve onunla m\u00fcttefik devletlere takdim etti.<\/p>\n<p>S\u00f6z konusu muht\u0131rada, sava\u015ftan sonra herhangi bir m\u0131nt\u0131kada varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 devam ettirmeyi ba\u015far\u0131rsak \u015fayet, ileriki g\u00fcnlerde bar\u0131\u015f konferans\u0131nda milletimizin gelece\u011fini ve milli ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 garanti eden haklar\u0131m\u0131z\u0131 savunaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 beyan ettik ve bu muht\u0131ra Erzincan\u2019daki \u00f6zel bir heyet vas\u0131tas\u0131 ile terc\u00fcme edilerek Rusya\u2019n\u0131n Dersim m\u0131nt\u0131kas\u0131n\u0131n komutan\u0131 olan \u00c7erkez Kinyaz Hac\u0131 Minkof arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile Rusya imparatoruna g\u00f6nderilmi\u015f ve gazetelerde de yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. Elbette bu muht\u0131ran\u0131n i\u00e7eri\u011fi hakk\u0131nda s\u00f6z konusu m\u00fcttefik devletlere de bilgi verilmi\u015ftir. \u015eayet m\u00fcttefik devletler bu muht\u0131ran\u0131n kayd\u0131na sahip de\u011filler ise, s\u00f6z konusu muht\u0131ran\u0131n as\u0131l sureti bizde mevcuttur. Daha sonra Rusya \u00c7arl\u0131\u011f\u0131nda devrim ger\u00e7ekle\u015fince, M\u00f6sy\u00f6 Lenin\u2019in propagandalar\u0131 \u00fczerine Rus ordusu, m\u00fcttefik devletlere muhalefet ederek ve Erzincan\u2019daki Rus birlikleri Bol\u015feviklerin propagandalar\u0131n\u0131n etkisinde kalarak Dersim b\u00f6lgesine sald\u0131r\u0131p, halk\u0131m\u0131za hakaret edince, bu Bol\u015fevik ordular\u0131n\u0131 kendi b\u00f6lgemize sokmamak i\u00e7in kendimizi savunma mecburiyetinde kald\u0131k. Ve onlar\u0131 ma\u011flup ettik, b\u00f6ylece b\u00f6lgemizden ka\u00e7\u0131p gittiler. Sonu\u00e7 olarak, bu asli davam\u0131z\u0131 savunmak ve bu y\u00f6nde g\u00f6ndermi\u015f oldu\u011fumuz muht\u0131ralar\u0131 takip etmek i\u00e7in (Sevr) Bar\u0131\u015f Konferans\u0131\u2019na gitmeye karar verdik. Lakin K\u00fcrdistan\u2019\u0131n ileri gelenlerinden \u015eerif Pa\u015fa hazretlerinin (K\u00fcrtlerin) geneli taraf\u0131ndan vekil se\u00e7ildi\u011fini ve kendisine yetki verildi\u011fini ve merhamet sahibi Bar\u0131\u015f Konferans\u0131 taraf\u0131ndan temsilci olarak kabul edildi\u011fini ve hem \u0130stanbul\u2019daki K\u00fcrdistan Teali Cemiyeti erk\u00e2n\u0131 ve hem de temsilci heyetin reisi \u015eerif Pa\u015fa b\u00fct\u00fcn sorunlara ve (milletimizin) ya\u015fam hakk\u0131 ve gelece\u011finin garanti alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 gibi konulara h\u00e2kim oldu\u011fu i\u00e7in ve bu ba\u011flamda kendileri ile hemfikir oldu\u011fumuz i\u00e7in millet olarak onun ba\u015far\u0131l\u0131 olmas\u0131 i\u00e7in duac\u0131y\u0131z.<\/p>\n<p>\u015eimdilerde ise \u0130ttihat ve Terakki\u2019nin enkaz\u0131ndan olu\u015fan T\u00fcrkiye H\u00fck\u00fcmeti\u2019nden baz\u0131 efendiler, \u0130stanbul\u2019daki cemiyetimiz ve genel temsilcimiz \u015eerif Pa\u015fa aleyhine K\u00fcrt a\u015firet reisleri ad\u0131na, gizli bir \u015fekilde baz\u0131 sahte telgraflar haz\u0131rlayarak Bar\u0131\u015f Konferans\u0131\u2019na ve baz\u0131 makamlara g\u00f6nderdiklerini, s\u00f6z konusu kaynaklar\u0131ndan tespit ettik ve bu sahte belgeleri elde ettik. Ayn\u0131 \u015fekilde milletimizin gelece\u011fine mani olmak isteyenlere kar\u015f\u0131 Allah\u2019\u0131n inayeti ile milli varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 kan\u0131tlayarak ve hakl\u0131 bir \u015fekilde hukukumuzu koruyarak m\u00fccadele edece\u011fimizden emin isek de, medeni d\u00fcnya ve insanl\u0131\u011f\u0131n mahk\u00fbm etti\u011fi sava\u015f kavram\u0131n\u0131 pek sevmedi\u011fimizden ve \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 da uygun g\u00f6rmedi\u011fimizden dolay\u0131 itidalli davranarak ve T\u00fcrkiye\u2019nin d\u00fczen ve milli te\u015fkilatlar\u0131na kar\u0131\u015fmayarak ancak muhterem Bar\u0131\u015f Konferans\u0131\u2019n\u0131n alaca\u011f\u0131 kararlarla, her ulusun kendi kaderini tayin etme hakk\u0131 ba\u011flam\u0131nda, Allah\u2019\u0131n izni ile biz K\u00fcrt milleti, kendi kaderimizi tayin edip ulusal ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 kazanaca\u011f\u0131z. \u0130\u015fte d\u00fcnyaca malum olan, K\u00fcrdistan\u2019\u0131n kuzey s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 olu\u015fturan Erzincan\u2019\u0131n kuzeyindeki da\u011flar ile K\u0131z\u0131l\u0131rmak\u2019\u0131n kayna\u011f\u0131n\u0131 ve g\u00fcney havzas\u0131nda yer alan Zara ve Ko\u00e7giri gibi b\u00fcy\u00fck bir co\u011frafik k\u00fctlenin, kadim vatan\u0131m\u0131z olan K\u00fcrdistan\u2019a d\u00e2hil edilmesini ve bunlar\u0131n tespit edilmesini ve bu hususlar\u0131n karara ba\u011flanmas\u0131n\u0131 hak ve adaletin yerini bulmas\u0131n\u0131 b\u00fct\u00fcn K\u00fcrt ve K\u00fcrdistan milleti ad\u0131na rica ediyoruz.<\/p>\n<p>7 Mart 336 Rum\u00ee (20 Mart 1920)<br \/>\nAsl\u0131 ile ayn\u0131d\u0131r (K\u00fcrdistan Teali Cemiyeti\u2019nin m\u00fchr\u00fc)<\/p>\n<p>A\u015firet reislerinden<\/p>\n<p>Dersim \u015eeyh Hasan A\u015fireti Reisi Seyid R\u0131za (imzas\u0131)<br \/>\nTuzlucuzade Mehmet Ferid bin \u0130brahim<br \/>\nMuhammet Muzafer Mehmet Emin<br \/>\nDersim Seyyidan A\u015fireti Reisi idare \u0130brahim<br \/>\nDersim b\u00f6lgesi, Erzincan ve Ko\u00e7giri ve Kangal ve Darende Ak\u00e7ada\u011f\u2019\u0131 K\u00fcrdistan\u2019\u0131nda yerle\u015fik olan b\u00fct\u00fcn K\u00fcrt milletini temsil eden Ko\u00e7girilizade Ali\u015f\u00ear<br \/>\nKo\u00e7giri a\u015firet reislerinden Mehmed Kamil<br \/>\nKo\u00e7giri a\u015firet reislerinden Mahmud<br \/>\nErzincan\u2019daki b\u00fct\u00fcn a\u015firetler ad\u0131na Mustafazade H\u00fcseyin<\/p>\n<p><strong>Sedat UlUGANA<\/strong>&#8211;\u00a0 Bu yaz\u0131 &#8220;gazeteduvar.com.tr&#8221; sites\u0131nden al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>D\u0130PNOTLAR<\/p>\n<p><strong>(1)<\/strong>\u00a0MAE (le minist\u00e8re des\u00a0Affaires \u00e9trang\u00e8res, Centre des Archives diplomatiques de Nantes), dossier: Kurdistan 1-XVI (1919-1937), \u201ct\u00e9l\u00e9grame d\u2019Erzindjan ( Erzincan\u2019dan gelen telgraf)\u201d, 22 \u015eubat 1920.<\/p>\n<p><strong>(2)<\/strong>\u00a0MAE (le minist\u00e8re des\u00a0Affaires \u00e9trang\u00e8res ,Centre des Archives diplomatiques de Nantes), dossier: Kurdistan 1-XVI (1919-1937), \u201ct\u00e9l\u00e9grame du Mardini pour G\u00e9n\u00e9ral Cherif Pacha (Mardini\u2019den \u015eerif Pa\u015fa\u2019ya gelen telgraf \u201d, 26 Mart 1919.<\/p>\n<p><strong>(3)\u00a0<\/strong>MAE (le minist\u00e8re des\u00a0Affaires \u00e9trang\u00e8res ), Centre des Archives diplomatiques de Nantes, dossier: Kurdistan 1-XVI (1919-1937), \u201cde vice pr\u00e9sident du comit\u00e9 central de la ligue kurde \u00e0 son excellence le haut commissaire de la re R\u00e9publique Fran\u00e7aise (K\u00fcrt Teali Cemiyeti Ba\u015fkan yard\u0131mc\u0131s\u0131ndan Fransa Cumhuriyeti\u2019nin y\u00fcksek komiserli\u011fine), 8 Nisan 1920.<strong><br \/>\n<\/strong><\/p>\n<p><strong>(4)<\/strong>\u00a0MAE (le minist\u00e8re des\u00a0Affaires \u00e9trang\u00e8res), Centre des Archives diplomatiques de Nantes, dossier: Kurdistan 1-XVI (1919-1937), \u201cde vice pr\u00e9sident du comit\u00e9 central de la ligue kurde \u00e0 son excellence le haut commissaire de la re R\u00e9publique Fran\u00e7aise \u2013Lettres envoy\u00e9es de Dersim (K\u00fcrt Teali Cemiyeti Ba\u015fkan yard\u0131mc\u0131s\u0131ndan Fransa Cumhuriyeti\u2019nin y\u00fcksek komiserli\u011fine- Dersim\u2019den g\u00f6nderilen Mektuplar)\u201d 8 Nisan 1920.<\/p>\n<p><strong>(5)<\/strong>\u00a0<a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/forum\/2019\/05\/10\/yakin-tarihimize-ait-iki-tarihi-belge-aliser-efendinin-mektuplari\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/forum\/2019\/05\/10\/yakin-tarihimize-ait-iki-tarihi-belge-aliser-efendinin-mektuplari\/<\/a>\u00a0ve Evin \u00c7i\u00e7ek, Kemalizm ve K\u00fcrd Ulusal Sorunu-1, Sitav, 2020. Ayr\u0131ca Vate Dergisinin 59. say\u0131s\u0131nda M. Selim Uzun\u2019un transkripsiyonu ve Kirmanck\u00ee\/Zazaca \u00e7evirisi var.<\/p>\n<p><strong>(6)<\/strong>\u00a0(30 Temmuz 1937\u2019de \u0130stanbul\u2019daki Fransa B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fi\u2018ne g\u00f6nderilen mektubun Frans\u0131zca \u00e7evirisinin bize ait T\u00fcrk\u00e7esi. Muhtemelen bu mektup da \u00f6zetlenerek \u00e7evrilmi\u015ftir. Bu mektubun orijinalini bulma \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131z devam etmektedir.)<\/p>\n<p>Dersim \u2013 K\u00fcrdistan<br \/>\n30 Temmuz 1937<br \/>\nFransa D\u0131\u015fili\u015fkiler Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019na<br \/>\nSay\u0131n Bakan,<br \/>\nSenelerden beri T\u00fcrk H\u00fck\u00fcmeti, K\u00fcrt halk\u0131n\u0131 asimile etmeye \u00e7al\u0131\u015fmakta, gazete ve yay\u0131n organlar\u0131n\u0131 yasaklamakta, anadillerini konu\u015fanlara zul\u00fcm ederek, halk\u0131m\u0131z\u0131 K\u00fcrdistan\u2019\u0131n verimli topraklar\u0131ndan kopar\u0131lanlar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc Anadolu\u2019nun verimsiz topraklar\u0131na sistematik bir \u015fekilde g\u00f6\u00e7ertilerek bu halka zulmetmektedir.<\/p>\n<p>Son zamanlarda T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmeti kendisiyle yap\u0131lan bir antla\u015fma ba\u011flam\u0131nda bu bask\u0131lardan ar\u0131nd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f Dersim b\u00f6lgesine de girmeye kalk\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu i\u015fgal olay\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda K\u00fcrtler s\u00fcrg\u00fcn yollar\u0131nda can vermek yerine kendilerini savunmak i\u00e7in 1930\u2032da Ararat Da\u011f\u0131\u2019nda, Zilan Vadisi\u2019nde ve Beyazid\u2019da oldu\u011fu gibi silahlara sar\u0131ld\u0131lar.<\/p>\n<p>\u00dc\u00e7 aydan beri \u00fclkemde ac\u0131mas\u0131z bir sava\u015f s\u00fcr\u00fcyor. Sava\u015f olanaklar\u0131n\u0131n e\u015fitsizli\u011fine, u\u00e7ak bombard\u0131manlar\u0131, yang\u0131n bombalar\u0131 ve bo\u011fucu gazlar\u0131n kullan\u0131lmas\u0131na ra\u011fmen ben ve arkada\u015flar\u0131m T\u00fcrkiye ordusunu ma\u011flup ettik.<\/p>\n<p>Direni\u015fimiz kar\u015f\u0131s\u0131nda T\u00fcrk u\u00e7aklar\u0131 k\u00f6yleri bombal\u0131yor, yak\u0131p y\u0131k\u0131yor, savunmas\u0131z kad\u0131n ve \u00e7ocuklar\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcyor. B\u00f6ylece T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmeti b\u00fct\u00fcn K\u00fcrdistan halk\u0131na zulmederek ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n intikam\u0131n\u0131 al\u0131yor. Zindanlar bar\u0131\u015fsever K\u00fcrt halk\u0131yla dolup ta\u015f\u0131yor, ayd\u0131nlar kur\u015funa diziliyor, as\u0131l\u0131yor ya da T\u00fcrkiye\u2019nin tecrit edilmi\u015f b\u00f6lgelerine s\u00fcr\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n<p>Kendi \u00fclkesinde bar\u0131\u015f ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck i\u00e7inde mevcudiyetini, dilini, gelenek g\u00f6reneklerini, k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc ve medeniyetini korumak isteyen \u00fc\u00e7 milyon K\u00fcrt, bu zulm\u00fcn bitmesi i\u00e7in a\u011fz\u0131mdan ekselanslar\u0131na sesleniyor ve h\u00fck\u00fcmetinizin y\u00fcksek manevi g\u00fcc\u00fcnden K\u00fcrt halk\u0131n\u0131 yararland\u0131rman\u0131z\u0131 sizden rica ediyor.<\/p>\n<p>Say\u0131n Bakan size derin sayg\u0131lar\u0131m\u0131 sunmaktan onur duyuyorum<\/p>\n<p>Dersim Generali<br \/>\nSeyid R\u0131za<\/p>\n<p><strong>(7)<\/strong>\u00a0https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=Q-KO6K3wvwY<\/p>\n<p><strong>(8)<\/strong>\u00a0MAE (le minist\u00e8re des\u00a0Affaires \u00e9trang\u00e8res ) ,Centre des Archives diplomatiques de Nantes, dossier: Kurdistan 1-XVI (1919-1937), \u201cde Monsieur Ponsot Ambassadeur de France an Turquie (Stamboul) pour le ministre des Afaires Etrang\u00e8res- a. s . Troubles du Kurdistan \/ Copie d\u2019une ettre de Dersim-Kurdistan, du 30 juillet dernier (2 october 1937) (Fransa B\u00fcy\u00fckel\u00e7isi (\u0130stanbul) Bay Ponsot\u2019tan Fransa D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019na , K\u00fcrdistan\u2019daki \u00e7alkant\u0131lar \/ Dersim-K\u00fcrdistan\u2019dan ge\u00e7en 30 Temmuz\u2019da g\u00f6nderilen mektubun kopyas\u0131, 2 Ekim 1937.<\/p>\n<p><strong>(9)<\/strong>\u00a0Vet. Dr. M. Nuri Dersim\u00ee, Dersim ve K\u00fcrt Milli M\u00fccadelesine Dair Hat\u0131ralar\u0131m, (haz. Mehmet Bayrak), \u00d6zge, 1992, s. 21.<\/p>\n<p><strong>(10)<\/strong>\u00a0M. Kalman, \u0130ngiliz ve T\u00fcrk Belgelerinde Botan Direni\u015fleri (1925-1938), Med Yay\u0131nlar\u0131 , 1996, s. 20.<\/p>\n<div id=\"attachment_927196\" class=\"wp-caption alignnone\">\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-927196\" src=\"https:\/\/cdn.media.gazeteduvar.com\/2020\/05\/1mgdozel.jpg\" sizes=\"auto, (max-width: 736px) 100vw, 736px\" srcset=\"\/\/cdn.media.gazeteduvar.com\/2020\/05\/1mgdozel.jpg 736w, \/\/cdn.media.gazeteduvar.com\/2020\/05\/1mgdozel-113x150.jpg 113w, \/\/cdn.media.gazeteduvar.com\/2020\/05\/1mgdozel-311x414.jpg 311w\" alt=\"\" width=\"736\" height=\"981\" \/><\/p>\n<p class=\"wp-caption-text\">1937\u2019de Seyit R\u0131za\u2019n\u0131n Fransa D\u0131\u015fili\u015fkiler Bakan\u0131\u2019na yazm\u0131\u015f oldu\u011fu mektubun Frans\u0131zca kopyas\u0131 1. Sayfa<\/p>\n<\/div>\n<div id=\"attachment_927197\" class=\"wp-caption alignnone\">\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-927197\" src=\"https:\/\/cdn.media.gazeteduvar.com\/2020\/05\/2mgdozel.jpg\" sizes=\"auto, (max-width: 736px) 100vw, 736px\" srcset=\"\/\/cdn.media.gazeteduvar.com\/2020\/05\/2mgdozel.jpg 736w, \/\/cdn.media.gazeteduvar.com\/2020\/05\/2mgdozel-113x150.jpg 113w, \/\/cdn.media.gazeteduvar.com\/2020\/05\/2mgdozel-311x414.jpg 311w\" alt=\"\" width=\"736\" height=\"981\" \/><\/p>\n<p class=\"wp-caption-text\">1937\u2019de Seyit R\u0131za\u2019n\u0131n Fransa D\u0131\u015fili\u015fkiler Bakan\u0131\u2019na yazm\u0131\u015f oldu\u011fu mektubun Frans\u0131zca kopyas\u0131 2. Sayfa<\/p>\n<\/div>\n<div id=\"attachment_927198\" class=\"wp-caption alignnone\">\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-927198\" src=\"https:\/\/cdn.media.gazeteduvar.com\/2020\/05\/31mgdozel.jpg\" sizes=\"auto, (max-width: 736px) 100vw, 736px\" srcset=\"\/\/cdn.media.gazeteduvar.com\/2020\/05\/31mgdozel.jpg 736w, \/\/cdn.media.gazeteduvar.com\/2020\/05\/31mgdozel-113x150.jpg 113w, \/\/cdn.media.gazeteduvar.com\/2020\/05\/31mgdozel-311x414.jpg 311w\" alt=\"\" width=\"736\" height=\"981\" \/><\/p>\n<p class=\"wp-caption-text\">Seyyid R\u0131za\u2019n\u0131n 1937\u2019de Fransa D\u0131\u015fili\u015fkiler Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019na hitaben yazm\u0131\u015f oldu\u011fu mektubun \u0130stanbul\u2019daki Fransa Konsoloslu\u011funa teslim edildi\u011fini g\u00f6steren istihbarat belgesi<\/p>\n<\/div>\n<div id=\"attachment_927199\" class=\"wp-caption alignnone\">\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-927199\" src=\"https:\/\/cdn.media.gazeteduvar.com\/2020\/05\/41mgdozel.jpg\" sizes=\"auto, (max-width: 736px) 100vw, 736px\" srcset=\"\/\/cdn.media.gazeteduvar.com\/2020\/05\/41mgdozel.jpg 736w, \/\/cdn.media.gazeteduvar.com\/2020\/05\/41mgdozel-113x150.jpg 113w, \/\/cdn.media.gazeteduvar.com\/2020\/05\/41mgdozel-311x414.jpg 311w\" alt=\"\" width=\"736\" height=\"981\" \/><\/p>\n<p class=\"wp-caption-text\">1920\u2019de Seyyid R\u0131za\u2019n\u0131n Sevr komitesine g\u00f6ndermi\u015f oldu\u011fu Osmanl\u0131ca mektup<\/p>\n<\/div>\n<div id=\"attachment_927200\" class=\"wp-caption alignnone\">\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-927200\" src=\"https:\/\/cdn.media.gazeteduvar.com\/2020\/05\/51mgdozel.jpg\" sizes=\"auto, (max-width: 736px) 100vw, 736px\" srcset=\"\/\/cdn.media.gazeteduvar.com\/2020\/05\/51mgdozel.jpg 736w, \/\/cdn.media.gazeteduvar.com\/2020\/05\/51mgdozel-113x150.jpg 113w, \/\/cdn.media.gazeteduvar.com\/2020\/05\/51mgdozel-311x414.jpg 311w\" alt=\"\" width=\"736\" height=\"981\" \/><\/p>\n<p class=\"wp-caption-text\">Seyyid R\u0131za\u2019n\u0131n g\u00f6ndermi\u015f oldu\u011fu Osmanl\u0131ca mektubun Frans\u0131zca terc\u00fcmesi 1. sayfa<\/p>\n<\/div>\n<div id=\"attachment_927201\" class=\"wp-caption alignnone\">\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-927201\" src=\"https:\/\/cdn.media.gazeteduvar.com\/2020\/05\/61mgdozel.jpg\" sizes=\"auto, (max-width: 736px) 100vw, 736px\" srcset=\"\/\/cdn.media.gazeteduvar.com\/2020\/05\/61mgdozel.jpg 736w, \/\/cdn.media.gazeteduvar.com\/2020\/05\/61mgdozel-113x150.jpg 113w, \/\/cdn.media.gazeteduvar.com\/2020\/05\/61mgdozel-311x414.jpg 311w\" alt=\"\" width=\"736\" height=\"981\" \/><\/p>\n<p class=\"wp-caption-text\">Seyyid R\u0131za\u2019n\u0131n g\u00f6ndermi\u015f oldu\u011fu Osmanl\u0131ca mektubun Frans\u0131zca terc\u00fcmesi 2. sayfa<\/p>\n<\/div>\n<div><\/div>\n<hr \/>\n<p><em>*\u00a0Forum kategorimiz \u00e7ok \u00e7e\u015fitli t\u00fcrde i\u00e7eri\u011fe a\u00e7\u0131kt\u0131r. Gazete Duvar&#8217;\u0131n editoryal politikas\u0131yla uyumlu olmak zorunda de\u011fildir.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Seyid R\u0131za\u2019n\u0131n Alevi K\u00fcrtler i\u00e7in bir inan\u00e7 \u00f6nderi ve sosyolojik kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan bir a\u015firet reisi oldu\u011fu su g\u00f6t\u00fcrmez bir ger\u00e7ek. Ayn\u0131 \u015fekilde mektuplara bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Seyid R\u0131za\u2019n\u0131n d\u00f6nemin K\u00fcrt siyasas\u0131n\u0131n da bir akt\u00f6r\u00fc olarak konu\u015ftu\u011fu anla\u015f\u0131labiliyor. Osmanl\u0131lar, merkezile\u015ftirme politikalar\u0131 kapsam\u0131nda K\u00fcrdistan\u2019daki mirlikleri birer birer ortadan kald\u0131r\u0131rken, y\u00fczy\u0131llard\u0131r K\u00fcrt mirleri nezdinde biriken mal\u00ee ve entelekt\u00fcel sermayeye de &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":32,"featured_media":21648,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5371,25],"tags":[5599,5601,950,849,5600,5607,5609,117,1616,734,5598,5608,5604,5603,5605,5606,4397,5602,140,244,2488],"class_list":["post-21647","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-alinti-yazilar","category-tarih","tag-alevi","tag-alevi-kurtler","tag-dersim","tag-dimili","tag-hz-ali","tag-kizilbas","tag-kurmanc","tag-kurtler","tag-manset","tag-osmanli","tag-seyit-riza","tag-seyyit","tag-sia","tag-sii","tag-solcu","tag-solcular","tag-tunceli","tag-turk-alevileri","tag-zaza","tag-zazaki","tag-zazalar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21647","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=21647"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21647\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/21648"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=21647"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=21647"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=21647"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}