{"id":21566,"date":"2020-01-19T13:26:22","date_gmt":"2020-01-19T10:26:22","guid":{"rendered":"http:\/\/candname.com\/tr\/?p=21566"},"modified":"2020-01-19T13:26:22","modified_gmt":"2020-01-19T10:26:22","slug":"zazaki-ile-zaza-dili-ayri-seylerdir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=21566","title":{"rendered":"\u201dZazaki\u201d ile \u201dZaza Dili\u201d Ayr\u0131 \u015eeylerdir"},"content":{"rendered":"<p>Resmi dilde olu\u015fturulan tan\u0131m ve kavramlar, bir s\u00fcre sonra halk taraf\u0131ndan benimsenip i\u00e7selle\u015ftiriliyor. \u00d6rne\u011fin, hat\u0131rl\u0131yorum, \u201cAnadol\u201d dedi\u011fimizde, sadece \u015fimdiki \u0130\u00e7 Anadolu\u2019nun bat\u0131 k\u0131sm\u0131n\u0131 anl\u0131yorduk.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Konya, E\u015fki\u015fehir, \u00c7ank\u0131r\u0131, Ankara\u2019da askerlik yapan b\u00fcy\u00fcklerimiz \u201cBiz Anadol\u2019da askerlik yapt\u0131k\u201d diyordu. Yine, Anadol taraflar\u0131na s\u00fcrg\u00fcn edilenler olurdu. Ancak Cumhuriyet, Anadolu\u2019nun do\u011fu s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 lastik gibi \u00e7ekerek Hakk\u00e2ri\u2019ye, Ardahan\u2019a kadar uzatt\u0131. Her yer Anadolu oldu! T\u00fcrk\u00e7enin etkisiyle, biz K\u00fcrd\u00e7e konu\u015furken bile, art\u0131k \u00f6rne\u011fin Diyarbekir b\u00f6lgesine \u201cG\u00fcneydo\u011fu Anadolu\u201d diyoruz. \u015eimdiki nesile, Anadolu asl\u0131nda \u0130\u00e7 Anadolu\u2019nun bat\u0131 k\u0131sm\u0131d\u0131r dedi\u011fimizde tuhaf tuhaf surat\u0131m\u0131za bak\u0131yorlar.<\/p>\n<p>Ayn\u0131 \u015fekilde, T\u00fcrk\u00e7e \u00f6\u011frenme ve konu\u015fman\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131yla bir\u00e7ok yanl\u0131\u015f kavram gibi \u201cZaza\u201d adland\u0131rmas\u0131n\u0131 da benimsedik, kullan\u0131yoruz. Hatta yeni nesil, eskiden \u201cZaza\u201d ad\u0131n\u0131 bilmedi\u011fimize inanm\u0131yor.<\/p>\n<p>Asl\u0131nda \u201cZaza\u201d ad\u0131n\u0131n bizim i\u00e7in kullan\u0131lmas\u0131nda pek sorun yoktur. Ama baz\u0131lar\u0131 Zazak\u00eenin K\u00fcrd\u00e7e olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, dolay\u0131s\u0131yla Zazalar\u0131n da K\u00fcrd olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcr\u00fcnce sorun olmaya ba\u015flad\u0131!<\/p>\n<p>Malum oldu\u011fu \u00fczere, \u201cZaza\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcne tarihte ilk kez Evliya \u00c7elebi\u00a0(1611-1678)\u2019nin\u00a0<em>Seyahatname<\/em>\u2019sinde rastl\u0131yoruz.<em>\u00a0<\/em>Seyyah, bu kavram\u0131, kendi ba\u015f\u0131na\u00a0bir isim de\u011fil de bir lakap olarak\u00a0\u201c<strong><em>Ekr\u00e2d-\u0131 Zaza<\/em><\/strong>\u201d<em>\u00a0<\/em>ve<em>\u00a0<\/em>\u201c<strong><em>a\u015firet-i Zaza<\/em><\/strong>\u201d<em>\u00a0<\/em>\u015feklinde, tamlayan olarak kullanm\u0131\u015f.\u00a0Daha eski bir kaynak olan Yakut el-Hemavi (1179-1229)\u2019nin kitab\u0131\u00a0<em>Mucemu\u2019l-Buldan<\/em>\u2019da \u201cyaylaklar\u201d anlam\u0131ndaki \u00e7o\u011ful \u201c<strong>Zewazan<\/strong>\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc ge\u00e7iyor; \u201c<em>bu b\u00f6lge, Ermeniye da\u011flar\u0131, Azerbaycan, Diyarbak\u0131r ve Musul aras\u0131nda kal\u0131yor. Halk\u0131 Ermeni ve K\u00fcrtt\u00fcr<\/em>\u201d deniliyor. Sonra, Belazuri (\u00f6. 893)\u2019den aktararak \u201c<em>\u0130yad b. \u011eanem Cizre fethinden sonra, Hicretin 19. y\u0131l\u0131nda\u00a0<strong>Zewwazan<\/strong>\u00a0yoluyla Karda ile Bazadba\u2019ya gitmi\u015f<\/em>\u201d diyor. El-Hemavi, \u0130bnul Esir (1160-1234)\u2019den \u015fu bilgileri aktar\u0131yor: \u201c<strong><em>Z\u00fbzan<\/em><\/strong><em>, Dicle\u2019nin do\u011fusundan Cizre\u2019ye ula\u015f\u0131yor. Yine Musul\u2019un iki g\u00fcn mesafesi kuzeyinden ba\u015flayarak Ahlat s\u0131n\u0131r\u0131na kadar ve Salmas s\u0131n\u0131r\u0131na kadar giderek Azerbaycan\u2019da bitiyor. Bu b\u00f6lgede\u00a0Boht\u00a0ve Be\u015fnevi K\u00fcrtlerinin kaleleri vard\u0131r ve bu kaleler \u00e7ok sa\u011flam ve g\u00fczeldir.<\/em>\u201d \u0130bnul Esir, bu da\u011fl\u0131k b\u00f6lgeye \u201cZ\u00fbzan el-Ekrad\u201d yani \u201cK\u00fcrd Yayla\u011f\u0131\u201d demi\u015f.\u00a0\u0130\u015fte, Evliya \u00c7elebi\u2019nin kulland\u0131\u011f\u0131 \u201cEkrad-\u0131 Zaza\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn kayna\u011f\u0131 topografik bir ad olan bu\u00a0<strong>Zewazan\u00a0<\/strong>s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc\u00a0olmal\u0131. \u0130bnul Esir\u2019in \u201cK\u00fcrd Yayla\u011f\u0131\u201d ibaresini, Evliya \u00c7elebi \u201cYaylak K\u00fcrdleri\u201d \u015feklinde yazm\u0131\u015ft\u0131r. Ba\u015fkaca bir \u015feyle ili\u015fkili oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. Evliya \u00c7elebi\u2019den sonra, T\u00fcrk memurlar eliyle Osmanl\u0131 literat\u00fcr\u00fcnde \u201c<em>Kabilet-i Zaza<\/em>\u201d , \u201c<em>Zaza denilen K\u00fcrtler<\/em>\u201d vs. \u015feklinde ge\u00e7mi\u015f. Daha sonralar\u0131, yak\u0131n zamanlarda, t\u00fcm gruba te\u015fmil edilmi\u015ftir. Zaten T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn babas\u0131 Ziya G\u00f6kalp, Zazalar\u0131n\u00a0<em>kendilerine -Arab\u00ee k\u00e2fin kesriyle- \u2018<strong>K\u0131rd<\/strong>\u2019 dediklerini<\/em>\u00a0s\u00f6yl\u00fcyor. Kaynak g\u00f6stererek bu konuya daha \u00f6nce de\u011finmi\u015ftik.<\/p>\n<p>Zaza tart\u0131\u015fmas\u0131, 1985 y\u0131l\u0131nda \u0130sve\u00e7\u2019te Ebubekir Pamuk\u00e7u taraf\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131lan\u00a0<em>Ayre<\/em>\u00a0dergisiyle ba\u015flad\u0131. Ebubekir Pamuk\u00e7u\u00a0(1946-1991)\u2019nun soy k\u00f6kenini bilmiyorum ama \u00c7ermik\u2019in bir k\u00f6y\u00fcndendir. Bir s\u00fcre \u00f6\u011fretmenlik yapt\u0131ktan sonra \u0130stanbul Tevfik Fikret M\u00fczesi\u2019nde m\u00fcd\u00fcrl\u00fck yapar. Bu s\u00fcrede kat\u0131ks\u0131z T\u00fcrk\u00e7\u00fcd\u00fcr. \u00d6rne\u011fin, bir \u015fiiri \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n<p>\u201c<strong><em>BEN K\u0130M\u0130M?<\/em><\/strong><\/p>\n<p><em>Ben O\u011fuz\u2019um, ben Oruc\u2019um<\/em><\/p>\n<p><em>Mertlerin beyi, Osman\u2019\u0131m ben<\/em><\/p>\n<p><em>\u00c7ald\u0131ran\u2019da, Ridaniye\u2019de, Mekke\u2019de<\/em><\/p>\n<p><em>M\u00fcsl\u00fcmanlar\u2019\u0131n beyi Yavuz\u2019um ben<\/em><\/p>\n<p><em>At \u00fcst\u00fcnde Mustafa Kemal\u2019im ben<\/em><\/p>\n<p><em>Ad\u0131m\u0131z T\u00fcrk,<\/em><\/p>\n<p><em>Dilimiz T\u00fcrk\u00e7e,<\/em><\/p>\n<p><em>T\u00fcrk\u2019\u00fcm, T\u00fcrk\u2019\u00fcm ben.\u201d<\/em><\/p>\n<p><em>\u00a0<\/em><\/p>\n<p>Nedeni bilinmiyor ancak 1983 y\u0131l\u0131nda K\u00fcrd yurtseverlerin topland\u0131\u011f\u0131 \u0130sve\u00e7\u2019e gider. 1985\u2019de\u00a0\u201c<em>Art\u0131k karar\u0131m\u0131 vermi\u015ftim. Ben bir Zazay\u0131m.<\/em>\u201d diyerek, \u00f6nce Zazalar\u0131n K\u00fcrd olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler, sonra buna deliller aramaya ba\u015flar. \u0130\u015fte, hepsi bu! Kendisini takip eden di\u011ferleri ise, a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak Zazak\u00ee ve Kurmanc\u00ee s\u00f6zc\u00fcklerindeki ses de\u011fi\u015fimi \u00fczerinden m\u00fcbala\u011fa yorumlar yaparak,\u00a0<em>Zazacan\u0131n m\u00fcstakil bir dil<\/em>\u00a0oldu\u011funu temellendirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Fakat Zazalar\u0131n K\u00fcrd olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterecek hi\u00e7bir etnik, dilsel, tarihsel, sosyal, k\u00fclt\u00fcrel vs. kan\u0131t bulunamad\u0131. Ama \u201cZazaca m\u00fcstakil bir dildir\u201d iddias\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcrerek \u201cZaza dili\u201d diyerek, biz \u201cK\u00fcrd de\u011filiz\u201d demeyi s\u00fcrd\u00fcrd\u00fcler.<\/p>\n<p>Elbette, fitne fesat ki\u015filerin, kimi odaklar\u0131n da bunda b\u00fcy\u00fck etkisi var! \u00d6rne\u011fin, fitnenin biri, yazd\u0131\u011f\u0131 d\u00fczmece tezde, hi\u00e7bir kan\u0131t g\u00f6stermeden \u201c<em>K\u00fcrt hareketinin in\u015fa etmek istedi\u011fi merkez, Zazalar\u0131 \u00e7evrenin \u00e7evresine iten bir olguya neden olmaktad\u0131r. (\u2026) Di\u011fer bir anlat\u0131mla Ankara merkezli sisteme meydan okuyan K\u00fcrt hareketi kendi merkezlerini in\u015fa ederken Zazalar\u0131n ikincille\u015fti\u011fi bir sistemi \u00f6nermektedir<\/em>\u201d diyor ve defalarca \u201c<em>K\u00fcrtlerin<\/em>,\u00a0<em>Zazalar\u0131 bir alt gruplar\u0131<\/em>\u00a0<em>olarak g\u00f6rd\u00fcklerini<\/em>\u201d, hatta \u201c<em>K\u00fcrt milliyet\u00e7isi tezleri sahiplenen Vate grubu<\/em>\u201dnun \u201c<em>Zazaki ve Zazaca adlar\u0131n\u0131 parantez i\u00e7inde veya k\u00fc\u00e7\u00fck harflerle kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131<\/em>\u201d s\u00f6yleyerek, Zazalar\u0131n K\u00fcrdler taraf\u0131ndan a\u015fa\u011f\u0131land\u0131\u011f\u0131n\u0131 manip\u00fcle ediyor.<\/p>\n<p>Onlarca yazar\u0131n, ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n ve grubun tarih, edebiyat, sosyoloji, antropoloji, etnografi, linguistik, filoloji, medya, bas\u0131n vb. bir\u00e7ok alanda b\u00fcy\u00fck emekler harcayarak bilimsel yol ve y\u00f6ntemlerle akademik bir \u00e7er\u00e7evede \u00fcrettikleri \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131\u00a0<em>\u201cK\u00fcrt\u00e7\u00fc\u201d<\/em>\u00a0veya \u201c<em>K\u00fcrt milliyet\u00e7isi tezler\u201d<\/em>\u00a0<em>\u00a0<\/em>\u015feklinde g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Kendi \u201cbilimsel\u201d \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 ise, twitter, facebook, instragam, youtube gibi ki\u015fisel sosyal medya hesaplar\u0131ndaki kan\u0131tlanmam\u0131\u015f, herhangi bir kayna\u011fa dayand\u0131r\u0131lmam\u0131\u015f, bilimsellikten ve objektiflikten uzak bir s\u00fcr\u00fc \u00e7er-\u00e7\u00f6p\u00fc doktora tezi, makale, tebli\u011f ve kitap olarak yay\u0131nlanmaktan geri durmuyorlar.<\/p>\n<p>Zaza K\u00fcrdlerinin yo\u011fun olarak i\u00e7inde bulundu\u011fu K\u00fcrd hareketleri, asla\u00a0<em>Zazalar\u0131 \u00e7evrenin \u00e7evresine iten bir olguya neden<\/em>\u00a0olmam\u0131\u015ft\u0131r. Bunu g\u00f6steren hi\u00e7bir \u015fey bulamay\u0131z. Dolay\u0131s\u0131yla temelsiz bir propagandadan \u00f6te bir \u015fey de\u011fildir. K\u00fcrd hareketleri, ba\u015f\u0131ndan beri Zazak\u00eenin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. K\u00fcrd siyasi hareketleri, b\u00fct\u00fcn yay\u0131n organlar\u0131nda Zazak\u00eeye yer vermi\u015ftir. Bunlar somut, kan\u0131tlanabilir olgulard\u0131r.<\/p>\n<p><em>K\u00fcrt hareketi, kendi merkezini in\u015fa ederken<\/em>\u00a0de asla Zazalar\u0131 ikincille\u015ftirmemi\u015ftir. Aksine, Zazalar \u00e7o\u011fu zaman liderlik seviyesinde merkezdedir. Zaza K\u00fcdlerin, kendilerini Zazak\u00ee olarak ifade edememeleri, Zazak\u00ee konu\u015famamalar\u0131, yazamamalar\u0131, K\u00fcrd hareketinin herhangi bir etkisinden kaynaklanmad\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok a\u00e7\u0131k. \u00d6rne\u011fin Selahattin Demirta\u015f uzun s\u00fcre bir K\u00fcrd partisinin ba\u015fkan\u0131yd\u0131. Ama Zazak\u00ee konu\u015fam\u0131yor, Kurmanc\u00ee de konu\u015fam\u0131yor, T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fuyor. Bunun, neden kaynakland\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok a\u00e7\u0131k de\u011fil mi? Doktora tezi yazan biri bunu g\u00f6rm\u00fcyorsa, yapt\u0131\u011f\u0131 \u015fey elbette ger\u00e7ekleri \u00e7arp\u0131tmaktan ba\u015fka bir \u015fey olamaz!<\/p>\n<p>Vate Grubunun, Zazak\u00ee ad\u0131n\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck harflerle yazmas\u0131 ise, tamamen imla karar\u0131ndan dolay\u0131d\u0131r. C\u00fcmle i\u00e7inde \u201c<em>topluluk, millet ve dil adlar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck harflerle yaz\u0131l\u0131r<\/em>\u201d \u015feklinde imla kurallar\u0131 vard\u0131r.\u00a0Doktora tezi yazarken, \u201czazak\u00ee\u201d ad\u0131n\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck harflerle yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek fakat \u201ckurmanc\u00ee, farisk\u00ee, \u00eengl\u00eezk\u00ee, tirk\u00ee\u201d vs. adlar\u0131n da k\u00fc\u00e7\u00fck harflerle yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmemek kasti bir tutumdur! \u0130\u015fte bundan dolay\u0131, doktora tezleri tamamen \u00e7arp\u0131tma \u00fczerine kuruldu\u011funun ispat\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Ziya G\u00f6kalp\u2019\u0131n da tespit etti\u011fi gibi Zazalar kendine K\u0131rd diyor, dillerinin ad\u0131 da \u201cK\u0131rd\u00ee\u201ddir. Bunlar \u201cK\u00fcrd\u201d ve \u201cK\u00fcrd\u00e7e\u201d demektir. Ama T\u00fcrkler \u201cZaza\u201d ad\u0131n\u0131 K\u0131rdlere te\u015fmil edince, art\u0131k onlar da Zazak\u00ee demeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p>Son y\u0131llarda \u201cBen K\u00fcrd de\u011filim\u201d diyenler, t\u0131pk\u0131 Ebubekir Pamuk\u00e7u gibi, bir tercih olarak bunu s\u00f6yl\u00fcyor. Hi\u00e7bir\u00a0<em>bilimsel<\/em>\u00a0neden ortada yoktur, yeni ke\u015ffedilmi\u015f bir \u015fey de yok. Diyelim ki bir M\u00fcsl\u00fcman\u0131n\u00a0\u201c<em>Art\u0131k karar\u0131m\u0131 vermi\u015fim. Ben bir Budistim<\/em>.\u201d demesi gibi. Ne diyebiliriz ki? Ne anlatsan\u0131z, ne etseniz fayda etmez. Ama kalk\u0131p Kuran ayetlerini kasten farkl\u0131 yorumlamas\u0131, tahrif etmesi, bu y\u00f6nde sahtek\u00e2rl\u0131k yapmas\u0131, yalan s\u00f6ylemesi, sa\u011fa sola k\u00fcf\u00fcr etmesi sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir davran\u0131\u015f olamaz. \u00d6te yandan, birileri yalanlarla, fesat\u00e7\u0131l\u0131kla, fitnecilikle ortam\u0131 k\u0131z\u0131\u015ft\u0131rarak akademik olarak unvan almaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, formel olarak doktora tezi olabilir ama bilimsel olamaz, ahlak\u00ee hi\u00e7 de\u011fildir!<\/p>\n<p>Budistli\u011fi tercih etmi\u015f, buna karar vermi\u015f ki\u015finin Buda\u2019y\u0131 ve Budizm\u2019i sahiplenmesi normaldir. Ama bir yandan da sinsice hesab\u0131na geldi\u011fi gibi \u0130slam\u2019\u0131 Budizm\u2019e mal etmesi, i\u015fine gelen \u0130slami \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 kendine saymas\u0131 \u00e7irkince bir hiledir. Buna m\u00fcsaade edilmemeli!<\/p>\n<p>Do\u011fruyu savunmak, yanl\u0131\u015flara kar\u015f\u0131 durmak elbette ahlak\u00ee bir tutumdur ama diyelim ki birileri bir tercih olarak \u201cK\u00fcrd de\u011filim, Zazay\u0131m\u201d diyorsa, bu da so\u011fukkanl\u0131l\u0131kla kar\u015f\u0131lanmal\u0131. Fakat Zazak\u00ee konu\u015fan K\u00fcrdler ile \u201cZazac\u0131lar\u201d\u0131n ayr\u0131 oldu\u011fu, yine \u201cZazak\u00ee\u201d ile \u201cZaza Dili\u201dnin de ayr\u0131 \u015feyler oldu\u011funun alt\u0131 \u00e7izilmelidir.<\/p>\n<p>Zazak\u00ee konu\u015fan K\u00fcrdler, edebiyatlar\u0131n\u0131 anlat\u0131rken, \u00f6rne\u011fin roman, \u015fiir ve \u00f6yk\u00fc kitaplar\u0131n\u0131 listelerken, envanterini \u00e7\u0131kar\u0131rken \u201cZaza Dili\u201dne ait olan hi\u00e7bir \u015feyi dahil etmiyordur. Ama di\u011fer b\u00fct\u00fcn \u015feyleri de ay\u0131rmak gerek!<\/p>\n<p>En \u00f6nce isimlerden ba\u015flanmal\u0131.\u00a0<strong>K\u0131rd<\/strong>\u00a0ve\u00a0<strong>K\u0131rmanc<\/strong>\u00a0adlar\u0131, K\u00fcrd\u00ee oldu\u011fundan zaten tart\u0131\u015fmas\u0131z K\u00fcrdlerindir.\u00a0<strong>D\u0131m\u0131l\u00ee<\/strong>\u00a0ad\u0131, bir K\u00fcrd a\u015firetinin ad\u0131 oldu\u011fu, hatta \u00e7o\u011funun Kurmanc K\u00fcrdleri oldu\u011fu da ispatl\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla bu ad da K\u00fcrdlerindir. Ama\u00a0yukar\u0131da de\u011findi\u011fim nedenlerden dolay\u0131\u00a0<strong>Zazak\u00ee<\/strong>\u00a0ad\u0131n\u0131 da kullan\u0131yorlar. O zaman bu ad\u0131 da iki ayr\u0131 form \u015fekilde ay\u0131rmal\u0131; \u201cZazak\u00ee\u201d ad\u0131 K\u00fcrdlerin, \u201cZaza Dili\u201d Zazac\u0131lar\u0131n olsun.<\/p>\n<p>Dilin kendisine gelirsek, zaten ciddi bir \u015fekilde ayr\u0131\u015fma olmu\u015ftur. Alfabeleri, gramer ve imla kurallar\u0131 olduk\u00e7a farkl\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin, Zazak\u00ee yazan K\u00fcrdler edat gruplar\u0131n\u0131, ek fiil ve birle\u015fik fiillerin her bir par\u00e7as\u0131n\u0131 ayr\u0131 yaz\u0131yor. Zazac\u0131lar\u0131n ise, standart bir kural\u0131 yok, daha \u00e7ok eklemeli bir dil olan T\u00fcrk\u00e7e gibi her \u015feyi biti\u015fik yaz\u0131yorlar.<\/p>\n<p>K\u00fcrdler, Zazak\u00eeyi yaz\u0131ya ta\u015f\u0131rken, do\u011fal olarak di\u011fer K\u00fcrd\u00ee leh\u00e7elerin tecr\u00fcbesinden yararlan\u0131yor. Zazak\u00ee\u2019de olmayan ama gerekli olan s\u00f6zc\u00fckleri di\u011fer leh\u00e7elerden al\u0131p kullan\u0131yor. Zaten ayn\u0131 sisteme sahip olan K\u00fcrd\u00ee leh\u00e7elerin birbirini besleyen, tamamlayan, g\u00fc\u00e7lendiren bir durumu s\u00f6zkonusudur. Bu, son derece do\u011fal, olmas\u0131 gereken bir s\u00fcre\u00e7tir. Osmanl\u0131 T\u00fcrk\u00e7esinden bug\u00fcnk\u00fc T\u00fcrk\u00e7eye ge\u00e7ilirken, T\u00fcrkler de ayn\u0131 y\u00f6ntemi kulland\u0131. Di\u011fer T\u00fcrk leh\u00e7elerindeki imkanlardan olduk\u00e7a yararland\u0131lar. \u00d6te yandan, K\u00fcrdlerin dillerini nas\u0131l i\u015flevselle\u015ftirecekleri konusu onlar\u0131 ilgilendirir, netice kendi anadilleridir. Bunun i\u00e7in kimseden icaze alacak de\u011filler.<\/p>\n<p>Kimse Zazac\u0131lara, \u00f6rne\u011fin \u201cpeserok\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, \u201cqal\u00e7\u0131k\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc nereden \u00e7\u0131kard\u0131n\u0131z, nas\u0131l kullan\u0131rs\u0131n\u0131z,\u00a0<em>Zazak\u00eemizi bozuyorsunuz<\/em>\u00a0\u015feklinde bir \u015fey dememi\u015ftir, \u00f6rne\u011fin neden bizim \u201ckalik\u201d dedi\u011fimize siz \u201ckhal\u0131k\u201d diyorsunuz da demedi\u011fine g\u00f6re, Zazac\u0131lar\u0131n da kimseye sata\u015fmaya, k\u00fcfretmeye hakk\u0131 yoktur. K\u00fcrdl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz\u00fc inkar ediyorsunuz, milliyetinizden istifa ediyorsunuz, K\u00fcrdlere\u00a0<em>h\u0131yanet<\/em>\u00a0ediyorsunuz da denmemi\u015ftir. \u00dcniversitede, hi\u00e7bir y\u00fcksek lisans \u00f6\u011frencisine bask\u0131yla, zorla \u201c\u0130lla beni dan\u0131\u015fman yap\u201d, \u201calfabemizi kullanmasan s\u0131n\u0131fta b\u0131rak\u0131r\u0131m\u201d diyen bir Zaza K\u00fcrd\u00fc de olmam\u0131\u015ft\u0131r!<\/p>\n<p>K\u00fcrdlerin Zazak\u00ee \u00fczerine yapt\u0131klar\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalarda, tart\u0131\u015fmalarda, \u015fimdiye kadar temelsiz ifadelere, tahrifat veya sahtekarl\u0131\u011fa rastlanmam\u0131\u015f. Kimseye sata\u015fm\u0131\u015f veya k\u00fcf\u00fcr etmi\u015f de de\u011filler. Olduk\u00e7a sakin bir \u015fekilde Zazak\u00eelerini geli\u015ftirmeye, edebiyatlar\u0131n\u0131 olu\u015fturmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. \u00d6zellikle son yirmi y\u0131lda \u00e7ok b\u00fcy\u00fck mesafe katettikleri, okuma ve yazma gelene\u011fi olu\u015fturduklar\u0131, kadrolar yeti\u015ftirdikleri ortadad\u0131r.<\/p>\n<p>Adlar ve dil konusu k\u0131saca b\u00f6yle. Tarihi \u015fahsiyetler ve m\u00fcktesebat a\u00e7\u0131s\u0131ndan da Zazak\u00ee Konu\u015fan K\u00fcrdler ile Zazac\u0131lar a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde ayr\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin, Bitlis kalk\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n lideri Zaza Mela Sel\u00eem Efendi ba\u011f\u0131ms\u0131z K\u00fcrdistan i\u00e7in m\u00fccadele etti. Ko\u00e7giri kalk\u0131\u015fmas\u0131na kat\u0131lanlar\u0131n t\u00fcm\u00fc K\u00fcrdl\u00fck i\u00e7in m\u00fccadele verdi. Siverekli Mehmed Ali Avni, Mutkili Halil Hayali, Liceli Kurdizade Ahmed Ramiz de K\u00fcrdl\u00fck i\u00e7in m\u00fccadele etti, K\u00fcrdd\u00fcrler. \u015eeyh Sait ve beraberindekiler, \u00f6rne\u011fin Salih Beg\u00ea H\u00ean\u00ea, Dr. Fuad Berxo, Yad\u00een Beg ve di\u011ferlerinin t\u00fcm\u00fc ba\u011f\u0131ms\u0131z K\u00fcrdistan ve K\u00fcrdl\u00fck m\u00fccadelesi verdi. Seyid R\u0131za ve Dersimliler de K\u00fcrdl\u00fck m\u00fccadelesi verdi. Dr. Nafiz ve Nured\u00een Zaza, Faik Bucak, Said El\u00e7i, Said K\u0131rm\u0131z\u0131toprak, Necmedin B\u00fcy\u00fckkaya vs. K\u00fcrd hareketleri i\u00e7erisindeki Zazalar\u0131n t\u00fcm\u00fc K\u00fcrdd\u00fcr. Zazac\u0131l\u0131kla hi\u00e7bir ilgileri olamaz. Zazac\u0131lar\u0131n bunlara sahip \u00e7\u0131kmas\u0131 do\u011fru de\u011fildir. Fakat Ebubekir Pamuk\u00e7u Zazac\u0131lar\u0131n \u00f6nderidir. K\u00fcrdlerin kendisiyle hi\u00e7bir ilgisi olamaz. Zaten b\u00f6yle bir \u015fey s\u00f6zkonusu de\u011fildir.<\/p>\n<p>Zazac\u0131l\u0131\u011f\u0131n ba\u015flang\u0131\u00e7 tarihi 1985 y\u0131l\u0131 oldu\u011funa g\u00f6re, bu tarihten \u00f6nce ortaya konulmu\u015f b\u00fct\u00fcn eserler Zaza K\u00fcrdlerinindir. Zazac\u0131larla hi\u00e7bir ilgileri yoktur. \u00d6rne\u011fin, ilk Zazak\u00ee kitap olan ve 1899 y\u0131l\u0131nda Diyarbek\u0131r\u2019de bas\u0131lan Ehmed\u00ea Xas\u00ee\u2019nin kitab\u0131n\u0131n ad\u0131\u00a0<strong><em>Mewlid\u00ea Kird\u00ee<\/em><\/strong>\u2019dir. Kitab\u0131n ad\u0131 K\u00fcrdl\u00fc\u011f\u00fcn m\u00fchr\u00fcd\u00fcr! Zazac\u0131lar, \u201cZaza Dilinde ilk kitap\u201d budur derse, kendilerine\u00a0<em>h\u0131yanet<\/em>\u00a0etmi\u015f olurlar!<\/p>\n<p>Hatta Peter Lerch\u2019in derledi\u011fi ve yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 ilk metinlerin de\u00a0<em>m\u00fcstakil Zaza Dili<\/em>\u00a0ile hi\u00e7bir ilgisi yoktur. \u00c7\u00fcnk\u00fc a\u00e7\u0131k\u00e7a \u201c\u2026\u00a0<em>ma p\u00ear\u00fb canmird\u00ea\u00a0<strong>Kirdan\u00a0<\/strong>\u00ee<\/em>\u201d, yani \u201c<em>\u2026 hepimiz K\u00fcrd erkekleriyiz<\/em>\u201d demi\u015fler. Bu da K\u00fcrdl\u00fc\u011f\u00fcn m\u00fchr\u00fcd\u00fcr!<\/p>\n<p>Celadet Bedirxan\u2019\u0131n yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 Usman Efend\u00eey\u00ea Babij\u2019\u0131n mevlidi de ayn\u0131 \u015fekilde K\u00fcrd\u00ee bir metindir. K\u00fcrd milletperveri Do\u011fan K\u0131l\u0131\u00e7 \u015e\u0131hhasananl\u0131 taraf\u0131ndan 1963 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanan\u00a0<em>Roja Newe<\/em>\u00a0gazetesindeki Zazak\u00ee ve Kurmanc\u00ee metinler kendisi taraf\u0131ndan kaleme al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bu gazete ve metinler K\u00fcrd\u00eedir. Zaza Diliyle hi\u00e7bir ilgisi yoktur.<\/p>\n<p><strong>K\u00fcrd hareketlerinin yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131\u00a0<em>\u00d6zg\u00fcrl\u00fck Yolu<\/em>,\u00a0\u00a0<em>Roja Welat<\/em>,\u00a0<em>Devrimci Demokrat Gen\u00e7lik<\/em>,\u00a0\u00a0<em>Medya G\u00fcne\u015fi<\/em>,\u00a0\u00a0<em>T\u00eer\u00eaj<\/em>,\u00a0\u00a0<em>Deng\u00ea Komkar<\/em>,\u00a0\u00a0<em>Armanc<\/em>,\u00a0\u00a0<em>Berbang<\/em>,\u00a0\u00a0<em>H\u00eav\u00ee<\/em>\u00a0ve\u00a0<em>Berhem<\/em>\u00a0 gibi dergi ve gazeteler zaten K\u00fcrdlerindir. Bu yay\u0131nlarda \u00e7\u0131kan b\u00fct\u00fcn metinler de Zaza K\u00fcrdlerindir, Zazak\u00eedir yani K\u00fcrd\u00e7edir.<\/strong><\/p>\n<p>Z\u00fclf\u00fc Selcan daha sonra milliyetinden ayr\u0131larak Zazac\u0131 olsa bile,\u00a0<em>H\u00eav\u00ee<\/em>\u00a0dergisindeki yaz\u0131lar\u0131 K\u00fcrd\u00eedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc yaz\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 \u201c<em>Folklor\u00ea\u00a0<strong>Kurd\u00ee<\/strong>\u00a0ebe zarava dimilk\u00ee<\/em>\u201d, yani \u201c<em>D\u0131m\u0131li Leh\u00e7esiyle K\u00fcrd Folkloru<\/em>\u201d \u015feklindedir. \u0130\u015fte bu, K\u00fcrdl\u00fc\u011f\u00fcn m\u00fchr\u00fcd\u00fcr. \u201cZaza Dili\u201dnin geli\u015fimi anlat\u0131l\u0131rken, bunlardan s\u00f6z edilmemeli. E\u011fer Zazac\u0131lar bunlara sahip \u00e7\u0131karsa, Zaza Dili i\u00e7erisinde de\u011ferlendirirse, a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde kendi varolu\u015flar\u0131na ihanet etmi\u015f olurlar!<\/p>\n<p>K\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 fitneler de, yazd\u0131klar\u0131 d\u00fczmece tezlerinde \u201c<em>Bilinen ilk Zazaca s\u00f6zl\u00fck Malm\u0131sanij taraf\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131lan\u00a0<\/em>\u2018<em>Zazaca-T\u00fcrk\u00e7e (Ferheng\u00ea D\u0131m\u0131lki-T\u0131rki)\u2019dir. Sonras\u0131nda; (1987)Munzur \u00c7em\u2019in \u2018Ferheng Kurd\u00ee-T\u0131rk\u00ee (Zazak\u00ee)\u2019 (1994), Malm\u0131sanij\u2019in \u2018Ferhengek\u00ea Kirdk\u00ee-Pehlevk\u00ee-Kurmanck\u00ee\u2019<\/em>\u201d diyerek, Kurd\u00ee \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 Zaza Dili i\u00e7ine almamal\u0131d\u0131r!<\/p>\n<p>Tekrarlayal\u0131m. \u201cZaza Dili\u201d 1985 y\u0131l\u0131nda \u00e7\u0131kan\u00a0<em>Ayre<\/em>\u00a0dergisiyle ba\u015flat\u0131lmal\u0131.\u00a0<em>Ayre<\/em>\u2019de sonra\u00a0<em>Piya<\/em>\u00a0dergisi vs. var. Bunlar, ve ba\u015fkaca varsa bir \u015fey, elbette Zazac\u0131lar\u0131n literat\u00fcr\u00fcd\u00fcr. K\u00fcrdleri ilgilendirmez, zaten ilgilendikleri de hi\u00e7 g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor.<\/p>\n<p><strong><em>Vate, \u015eew\u00e7ila ve Ewro dergisi, Newepel, Verroj ve Zazak\u00ee<\/em>\u00a0gibi gazeteler, yine Kurmanc\u00ee ve Zazak\u00ee olarak K\u00fcrd\u00e7e yay\u0131mlanan b\u00fct\u00fcn yay\u0131nlar a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde K\u00fcrd\u00eedir.\u00a0<em>Vate Yay\u0131nevi, Ro\u015fna Yay\u0131nevi<\/em>\u00a0ve di\u011fer b\u00fct\u00fcn K\u00fcrd\u00ee yay\u0131nevlerinden \u00e7\u0131kan kitaplar da Zazak\u00eedir, K\u00fcrd\u00eedir. Zaza Diliye hi\u00e7bir ilgileri yoktur, olamaz. Zazac\u0131lar, bunlarla asla ilgilenmemelidir.<\/strong><\/p>\n<p>M\u00fczik de dahil, ba\u015fkaca ne varsa,\u00a0onlara da \u00f6nce alfabe, gramer ve imla a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131lmal\u0131, sonra yazarlar\u0131n kendi ifadeleri esas al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Zazak\u00ee olanlar, zaten K\u00fcrd\u00eedir. Diyelim ki, \u201cben K\u00fcrd de\u011filim\u201d \u015feklinde net bir ifade \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131 yap\u0131l\u0131rsa, o eser Zaza Diline, Zazac\u0131lara ait demektir.<\/p>\n<p>\u015eahsen K\u00fcrdlerle, K\u00fcrd tarihiyle yo\u011fun bir \u015fekilde ilgileniyorum, izliyorum. Hi\u00e7bir K\u00fcrd grubunun Zazak\u00ee konu\u015fan K\u00fcrdlere, yani K\u0131rdlere \u201csiz K\u00fcrds\u00fcn\u00fcz\u201d dememi\u015ftir. Bu y\u00f6nde, a\u00e7\u0131k veya gizli hi\u00e7bir faaliyetleri olmam\u0131\u015ft\u0131r. Zazalar, tarihin en bilinmeyen d\u00f6neminden bu yana K\u00fcrdd\u00fcr, tarihleri K\u00fcrdl\u00fck i\u00e7indedir. Son y\u00fczy\u0131lda \u00e7ok \u00f6nemli bir edebi birikim, literat\u00fcr olu\u015fturdular. \u015eu an tespit edebildi\u011fim kadar\u0131yla onbir roman, k\u0131rka yak\u0131n \u00f6yk\u00fc kitab\u0131, y\u00fcze yak\u0131n \u015fiir kitab\u0131, \u00e7ocuk edebiyat\u0131nda onlarca kitap, elli kadar halk edebiyat\u0131 kitab\u0131, s\u00f6zl\u00fckler, gramer kitaplar\u0131, dini eserler, dergi ve gazeteleri mevcuttur. Bunlar\u0131, Zazak\u00ee konu\u015fan K\u00fcrdler \u00fcretmi\u015f, onlar\u0131n m\u00fclk\u00fcd\u00fcr. Zazac\u0131larla hi\u00e7bir ilgileri yoktur, olamaz! Kurmanc\u00ee, Soran\u00ee, Hewram\u00ee ve Lur\u00ee leh\u00e7elerinde \u00fcretilen edebiyat ve sanat da onlar\u0131nd\u0131r.<\/p>\n<p><strong>K\u00fcrdler elbette homojen bir toplum de\u011fildir. Farkl\u0131 toplumsal gruplardan olu\u015fan do\u011fal bir millet g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcndeler. Farkl\u0131 gruplar, K\u00fcrd\u00e7enin hangi leh\u00e7esini konu\u015fursa konu\u015fsun, ba\u015fka milletlere kar\u015f\u0131, \u201cBiz K\u00fcrd\u00e7e konu\u015fuyoruz.\u201d derler. Ama kendi aralar\u0131nda konu\u015furken Zazak\u00ee, Kurmanc\u00ee, Soran\u00ee, Hewram\u00ee veya Lur\u00ee konu\u015fuyoruz derler. Hatta kendi aralar\u0131nda D\u0131m\u0131l\u00ee, Kurmanc, Soran, Hewram\u00ee veya Lur ay\u0131r\u0131m\u0131 da yaparlar. Yani, Zazak\u00ee konu\u015fanlar elbette Kurmanc grubundan de\u011filler ama hepsi K\u00fcrdd\u00fcr. D\u00fcnya da onlar\u0131 b\u00f6yle tan\u0131ml\u0131yor, \u00f6rne\u011fin Avrupa m\u00fcktesebat\u0131nda K\u00fcrd\u00e7e \u201cKurdish (Zazaki), Kurdish (Kurmanji), Kurdish (Sorani)\u201d \u015feklinde ge\u00e7iyor.<\/strong><\/p>\n<p>Hangi grup kendi kadrosunu yeti\u015ftirebiliyorsa zaten kendili\u011finden g\u00f6r\u00fcn\u00fcr oluyordur. Zazak\u00eenin ya\u015famas\u0131, korunmas\u0131 ve geli\u015ftirilmesinden \u00f6ncelikle Zazak\u00ee konu\u015fan K\u00fcrdlerin kendileri sorumludur. Bunun bilincindeler. Ama onlar Zazak\u00eelerini ya\u015fatmaya, korumaya ve geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, Zazak\u00ee olarak k\u00fct\u00fcphaneler dolusu eser ortaya koymu\u015fken, Zazak\u00ee yazan kadrolar yeti\u015ftiriyorken, Zazac\u0131lar\u0131n onlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 etraf\u0131nda \u00e7eli\u015fkili davran\u0131\u015flarla siyaset yapmas\u0131 ahlak\u00ee bir davran\u0131\u015f ve tutum de\u011fildir. Elbette \u201cZaza Dili\u201d diyebilirler. \u201cKurmanc de\u011filiz\u201d diyecekleri yerde, kasten \u201cK\u00fcrd de\u011filiz\u201d de diyebilirler. Kendilerini nas\u0131l hissediyorsa, nas\u0131l g\u00f6r\u00fcyorsa \u00f6yledirler. Ama nelerin onlara ait olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 bilmeleri gerek.<\/p>\n<p>Ro\u015fan Lezgin-zazaki.net<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Resmi dilde olu\u015fturulan tan\u0131m ve kavramlar, bir s\u00fcre sonra halk taraf\u0131ndan benimsenip i\u00e7selle\u015ftiriliyor. \u00d6rne\u011fin, hat\u0131rl\u0131yorum, \u201cAnadol\u201d dedi\u011fimizde, sadece \u015fimdiki \u0130\u00e7 Anadolu\u2019nun bat\u0131 k\u0131sm\u0131n\u0131 anl\u0131yorduk. &nbsp; Konya, E\u015fki\u015fehir, \u00c7ank\u0131r\u0131, Ankara\u2019da askerlik yapan b\u00fcy\u00fcklerimiz \u201cBiz Anadol\u2019da askerlik yapt\u0131k\u201d diyordu. Yine, Anadol taraflar\u0131na s\u00fcrg\u00fcn edilenler olurdu. Ancak Cumhuriyet, Anadolu\u2019nun do\u011fu s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 lastik gibi \u00e7ekerek Hakk\u00e2ri\u2019ye, Ardahan\u2019a kadar uzatt\u0131. &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":32,"featured_media":21567,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1084],"tags":[1616],"class_list":["post-21566","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-arastirma","tag-manset"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21566","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=21566"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21566\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/21567"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=21566"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=21566"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=21566"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}