2- K\u00fcrtler asimile edilmelidir. K\u00fcrt \u00e7ekim kuvvetine kar\u015f\u0131l\u0131k T\u00fcrk merkezleri olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n 3- K\u00fcrtlerin etkisini azaltmak i\u00e7in Karadeniz\u2019den buraya muhacirler getirilmelidir. \u00d6rne\u011fin Van\u2019a yerle\u015ftirilen Karadenizli T\u00fcrklerden s\u00f6z ederek onlar\u0131n memnun edilmelerinin sa\u011flanmas\u0131n\u0131 ister. B\u00f6ylece di\u011fer muhacirlerin K\u00fcrt b\u00f6lgelerine gelmeleri kolayla\u015ft\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n 4- Bitlis, Hizan ve Mutki aras\u0131nda suni olarak daima devlet kuvveti ile v\u00fccuda getirilmi\u015f bir T\u00fcrk Merkezidir. Bitlis olmasayd\u0131 bizim onu yaratmam\u0131z gerekecekti.<\/strong><\/p>\n \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc \u2013 T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Ba\u015fbakan\u0131 1930-35<\/strong><\/p>\n \u2018T\u00fcrkocaklar\u0131 M\u00fcfetti\u015fi ve Mu\u015f Milletvekili Hasan Re\u015fit ile 1. Umum M\u00fcfetti\u015fi\u2019nin Dersim ve Ovac\u0131k seyahatleri s\u0131ras\u0131nda bu b\u00f6lgedeki K\u00fcrtlerin durumlar\u0131 ve Zazalar hakk\u0131nda verilen rapor. \u2018<\/p>\n TAR\u0130H: 27.12.1931<\/strong> \u0130smet Pa\u015fa Hazretlerine;<\/p>\n \u201dDersim ve Ovac\u0131k\u2019a kadar yapt\u0131\u011f\u0131m tefti\u015f seyahat\u0131mda beraberimde bulunan T\u00fcrkocaklar\u0131 m\u00fcfetti\u015fi ve halen Mu\u015f mebusu Hasan Re\u015fit beyefendinin o ahali hakk\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 tedkikat neticesi yazd\u0131\u011f\u0131 rapordan Dersim\u2019e ait k\u0131sm\u0131 leffen arz ve takdim olunur efendim.\u201d<\/p>\n 1. Umum M\u00fcfetti\u015fi<\/p>\n B\u0130R\u0130NC\u0130 B\u00d6L\u00dcM;<\/strong><\/p>\n \u201dZazalar, \u0131rken Turani olmak gerektir. Ve hi\u00e7 \u015f\u00fcphe yok ki uzun m\u00fcddet T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fmu\u015flard\u0131r. \u00c7apak\u00e7ur\u2019da, Hozat\u2019ta, Ovac\u0131k\u2019ta,\u00c7emi\u015fgezek\u2019te hatta Palu\u2019da kar\u015f\u0131n\u0131za \u00e7\u0131kan \u015eafii ve Alevi her fert, yuvarlak kafas\u0131,geni\u015f aln\u0131,bas\u0131k y\u00fcz\u00fc ile g\u00f6zlerinin daima uzaklar\u0131n\u0131 arayan nazarlar\u0131 ile size sizden oldu\u011funu pek k\u0131sa bir zamanda telkin eder.Hele Zaza kad\u0131n\u0131, \u00e7ad\u0131r\u0131n\u0131n dire\u011fi dibinde yay\u0131n g\u00f6\u011fen T\u00fcrkmen kad\u0131n\u0131ndan hi\u00e7 farkl\u0131 de\u011fildir. Zaza kad\u0131n\u0131 \u2018K\u0131rman\u00e7\u2019 kad\u0131n\u0131 gibi erkekle\u015fmemi\u015ftir. Ka\u015flar\u0131 sahte bir vakar ile \u00e7at\u0131k de\u011fildir.T\u0131pk\u0131 seyyar T\u00fcrkler\u2019de oldu\u011fu gibi tec\u00fcmm\u00fcle meclup, ne\u015f\u2019eli ve \u015fendir. Evine \u00e7ok iyi bakar, bir dereceye kadar temizli\u011fi sever. Bu; iddiay\u0131 teyit i\u00e7in k\u00fcfi bir delilidir. Zazalar\u0131n \u0130ran\u2019dan geldi\u011fine m\u00fc\u015fahede tarikiyle h\u00fckmedilir. Kurunu vustada \u0130ran; T\u00fcrk a\u015firetlerinin, T\u00fcrkmenlerin olarak b\u00fct\u00fcn y\u00fcce Asya\u2019y\u0131 ihtiva ediyordu. Evelleri Roma\u2019ya sonralar\u0131 Sel\u00e7uklulara kar\u015f\u0131 bir \u00e7ok a\u015firetler y\u00fcce Asya\u2019n\u0131n, F\u0131rat ve Dicle nehirlerinin kollar\u0131 ile delik delik yar\u0131lm\u0131\u015f ovalar\u0131n\u0131n ve yekdire\u011fine arazi, vah\u015fi ge\u00e7itler ve bo\u011fazlar te\u015fkil eden da\u011fl\u0131klar\u0131na yerlemi\u015f idi. Tedafii ve askeri bir maksatla g\u00f6nderilen bu a\u015firetler, her m\u00fcstevli T\u00fcrk kabilesi gibi evvelce yurt kurdu\u011fu yerin mahalli lisan\u0131na birlikte getirdiler. \u0130lk dinleri elbetteki \u0130slam dini idi. Sonralar\u0131 istilan\u0131n tesiri ile evvel \u015eii Aliyullah\u0131 oldular. Yavuz Sultan Selim gazab\u0131 nerelere kadar vas\u0131l oldu ise oralarda Sunnilik, \u015eafii Arap misyonerleri eline iade edildi. Fakat Dersim, Ko\u00e7giri gibi, iri\u015fmek kabil olmayan meni da\u011f k\u00fcmelerinde Aliyy\u00fcllahilik baki kald\u0131. \u0130\u015fte k\u0131smen \u015eafii M\u00fcsl\u00fcman, k\u0131smen Aliyullah olarak ya\u015fayan Zazalar bu T\u00fcrklerdir.\u201dLenon Kahun\u201d Asya tarihine methal ismindeki kitab\u0131nda \u00c7inlile\u015fmi\u015f T\u00fcrklerden bahsetti\u011fi gibi \u0130ranl\u0131la\u015fm\u0131\u015f T\u00fcrklerden de s\u0131k s\u0131k malumat verir. Hindistan ve Orta Asya\u2019dan ba\u015flayarak y\u00fcce Asya\u2019y\u0131 da ihtiva eden Havaris me\u015fahiler bu c\u00fcmledendir. Cengiz Han\u2019\u0131n tarumar etti\u011fi bu \u015eii T\u00fcrk Devletinin son kahraman h\u00fck\u00fcmdar\u0131 baz\u0131 m\u00fcverrihlerin rivayetlerine nazaran bir ka\u00e7 defa at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u2018Sent\u2019 nehirinde bo\u011fulmaktan kurtulmu\u015f ve son mukavemetlerini yapmak \u00fczere garptaki da\u011fl\u0131k araziye \u00e7ekilmi\u015f idi. Dersim\u2019in ge\u00e7ilmez ge\u00e7itlerinden birinde Bahtiyar u\u015faklar\u0131 denilen bir a\u015firet nezdinde Havarizmi Celalettin \u015ean\u2019\u0131n kendilerinden oldu\u011funu ve mezar\u0131n\u0131n Dersim m\u00fclnakat\u0131ndan Kermil nahiyesinin A\u011fuat k\u00f6y\u00fc civar\u0131nda bir tepe de bulundu\u011funu fahri gururla anlatt\u0131lar. \u015eimdi bu mezar meftas\u0131 \u2018Sultan Baba\u2019 nam\u0131 alt\u0131nda ve a\u015firetlerin hat\u0131ras\u0131nda ya\u015famaktad\u0131r.\u201d<\/p>\n \u0130K\u0130NC\u0130 B\u00d6L\u00dcM;<\/strong><\/p>\n \u201dZazalar hakk\u0131ndaki tafsilat\u0131 m\u00fcfit k\u0131labilmek i\u00e7in onlar\u0131n evvala ikiye ay\u0131rmak, sonra tahlil eylemek daha faidal\u0131 olur. Zazalar iki k\u0131s\u0131md\u0131r; \u015eafii Zazalar, Aliyullah Zazalar.<\/p>\n \u015eafii Zazalar; K\u0131rman\u00e7lardan tamam\u0131yla ayr\u0131d\u0131r. Faris\u00e7eyi and\u0131r\u0131r bir lisanla tekellim ederler. Zaza ismini M\u00fcsl\u00fcman ve \u015eafi olanlarada tahsis ve te\u015fmi\u015f etmi\u015flerdir. Ahlak ve kavaidine kar\u015f\u0131 laubali fakat din amelinde fevkalede mutaas\u0131pt\u0131rlar. Bir gusul, bir abdest ile epeyce korkun\u00e7 g\u00fcnahlardan kurtulduklar\u0131n\u0131 zannettikleri halde bila maazeret \u00fc\u00e7 vakit namaz\u0131n\u0131 kazaya b\u0131rakanlar\u0131 kafir addederler. Bu itibarla din amelinde laubali olan Hanefi T\u00fcrk, nazarlar\u0131nda kafirdir. Bu noktaya bilhassa nazar\u0131 dikkati celt etmek isterim, M\u00fcr\u015fitler, m\u00fcfsit saileri, muhataplar\u0131n\u0131n zihniyetlerini en dakik ve en gizli noktalar\u0131na kadar bilmek gerekir. Bilhassa k\u00f6yl\u00fc ve lunat(?) insanlar ile u\u011fra\u015f\u0131rken bu hususun ehemmiyeti fevkalede artar. \u015eeyh Said\u2019i kar \u00e7\u0131\u011f\u0131 gibi birden bire b\u00fcy\u00fcten insanlar bunlard\u0131r.<\/p>\n Bug\u00fcnk\u00fc hakiki \u015eafiilerin bir zamanlar Dersimliler gibi \u015eii oldu\u011funa alttaki muhavere kafi bir delildir. Bu muhavere(konu\u015fma) Palu ile \u00c7apak\u00e7ur aras\u0131nda bir k\u00fc\u00e7\u00fck k\u00f6y\u00fcn iki gen\u00e7 \u00e7oban\u0131 ile ve Zaza lisan\u0131 ile cereyan etmi\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc k\u00f6yl\u00fc zazalar bir kelime bile T\u00fcrk\u00e7e bilmezler.<\/p>\n \u2013 Sen hangi millettensin?<\/strong> Bir di\u011feri de \u015f\u00f6yle anlat\u0131yordu; \u0130smim Abbas, babam\u0131nki \u015eah \u0130smail, anneminki Hatun.\u0130nsanlar evcad isimlerine ehemmiyet verirler. Madem ki \u015eah \u0130smail ecdattan birinin ismidir, K\u0131z\u0131lba\u015fl\u0131\u011f\u0131 bile ifade etse zarar\u0131 yoktur.<\/p>\n Ekseriyetle gayet vah\u015fi ve meni arazi \u00fczerlerinde ve \u00e7ok da\u011f\u0131n\u0131k olarak ya\u015fad\u0131klar\u0131ndan T\u00fcrk ocaklar\u0131n\u0131n mesaisi oralarda ahenk iktisadi kudretlerinin, hususi kanunlar\u0131n\u0131n yard\u0131m\u0131 ile muvaffakiyet elde edeceklerdir.\u201d<\/p>\n \u00dc\u00c7\u00dcNC\u00dc B\u00d6L\u00dcM;<\/strong><\/p>\n Bir k\u0131sm\u0131 ile Zazal\u0131k dahiline giren Palu kazas\u0131n\u0131n merkezindeki \u00e7ok zay\u0131f ve s\u00f6n\u00fck T\u00fcrk oca\u011f\u0131, bu maksad\u0131n uzaklar\u0131ndan fark edilebilen biricik me\u015falidir. Bununla beraber Palu ve \u00c7apak\u00e7ur ve Gen\u00e7 \u00fczerinden ge\u00e7en Hasr i\u015fcilerinin faaliyetle gidip gelmesi hayati bir meseledir. Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin do\u011fup \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc as\u0131rlar zarf\u0131nda bu yoldan y\u00fcksek r\u00fctbeli bir h\u00fck\u00fcmet m\u00fcessilinin gelip ge\u00e7t\u011fini hi\u00e7 zannetmiyorum. Ve yine kuvvetle zanediyorum ki, bu \u015feref ilk defa olarak medni Cumhuriyetin T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn ulular\u0131ndan birinci Umumi M\u00fcfettif \u0130brahim Tali beyefendiye nasip olmu\u015ftur. Biz m\u00fc\u015far\u00fcnileynin mahiyetinde olarak b\u00fcy\u00fck otomobillerimizle ve temam\u0131yla asr\u0131 ve medeni bir \u015feriati hayatiye i\u00e7inde Palu,\u00c7apak\u00e7ur,Gen\u00e7 hatt\u0131n\u0131 yararak ge\u00e7erken g\u00fczergah\u0131m\u0131z \u00fczerinden bir tav\u015fan korkakl\u0131\u011f\u0131 ile ka\u00e7anlar, avdette bir kuzu \u00fcnsiyeti ile etraf\u0131m\u0131z\u0131 al\u0131yor ve medeniyet, Cumhuriyet M\u00fcfetti\u015fi Umumisinin baba \u015fefkat ve nevazi\u015fi ile uzanan ellerini sert g\u00f6z ya\u015flar\u0131 ile \u0131slat\u0131yorlard\u0131. B\u00fct\u00fcn bu \u00fcmit verici haller dahi bizi ikaz ederek \u015eafii Zazal\u0131\u011f\u0131n kendi ba\u015f\u0131na terk edilmemesini emreylemektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc hali haz\u0131rda Zazal\u0131k Dersim Alevili\u011finden ve K\u0131rman\u00e7l\u0131ktan daha fazla ayr\u0131lm\u0131\u015f, yabanc\u0131la\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Aliyyullah Zazalar; Aliyullahilikte din ve tekke lisan\u0131 T\u00fcrk\u00e7e oldu\u011fu i\u00e7in niyaz ile m\u00fckelle\u015f ve aynen i\u015ftirak selahiyetini haiz kad\u0131n ve erkek herkes gibi T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fmaya mecburiyettir ki Aliyullahilik Zazal\u0131\u011f\u0131, \u015eafii Zazalar gibi tamamiyle T\u00fcrkl\u00fckten ayr\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Aliyullahili\u011fin neresinde bulunursan\u0131z bulunun on ya\u015f\u0131ndan yukar\u0131s\u0131 herkese, cevap vermemek \u015fart\u0131yla meram\u0131n\u0131z\u0131 anlatabilirsiniz. Ve yirmi ya\u015f\u0131ndan yukar\u0131 her fertle m\u00fctekabilen konu\u015fur anla\u015fabilirsiniz. Bu T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn lehine b\u00fcy\u00fck bir kazan\u00e7 ve T\u00fcrk\u00e7\u00fcler i\u00e7in bulunmaz f\u0131rsatt\u0131r. Buna m\u00fckabil Aliyullahi Zazal\u0131\u011f\u0131 T\u00fcrkl\u00fckten ay\u0131ran gayet derin ve tehlikeli bir u\u00e7urum vard\u0131r ki oda K\u0131z\u0131lba\u015f Aliyyullahiliktir.<\/p>\n Aliyullahi, dinen Sunni m\u00fcsl\u00fcmanlara ezeli bir nefret ve adavetle m\u00fctehass\u0131sd\u0131r. \u0130lahinin v\u00fccutlar\u0131nda tecellisine inand\u0131\u011f\u0131 \u0130mamlar\u0131n hepsi, ehli s\u00fcnnetin elinde azap ve \u0131zd\u0131rap ile terki hayat etti\u011finden her Aliyullah, her sunni m\u00fcsl\u00fcmana kar\u015f\u0131 zeval bulunmaz bir intikam besler. Aliyullah\u0131, kar\u015f\u0131s\u0131nda bazen zalimane fakat daima hakimane bir tavr\u0131ruhal ile dikilen m\u00fcsl\u00fcman Sunni, T\u00fcrk oldu\u011fu i\u00e7in hem kendisinden hemde isminden nefret etmi\u015ftir. Bir vakitler T\u00fcrklere Osmanl\u0131 denilmesi bu d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 alevlendirmi\u015f ve s\u00fcrmez bir hale getirmi\u015ftir. Ne Yavuz Selim\u2019in kula\u011f\u0131na k\u00fcpe takmas\u0131, nede mahiyet\u015finas ricalin \u2018Al Osman\u2019 \u00fcnvan\u0131n\u0131 \u2018Ali Osman\u2019 \u015feklinde teldine ve Alevilikle ayn\u0131 telekkiye telife \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 faide vermemi\u015ftir. \u0130\u015fte bu sebepten yani Osmanl\u0131\u2019dan, Osmanl\u0131 ifade eden T\u00fcrk isminden istikran etti\u011fi i\u00e7in Aliyullahi Zaza kendisini T\u00fcrkl\u00fc\u011fe vermemi\u015ftir.\u201d<\/p>\n D\u00d6RD\u00dcNC\u00dc B\u00d6L\u00dcM;<\/strong><\/p>\n \u201dT\u00fcrk milletinin yak\u0131n vakite kadar asla unmam\u0131\u015f yaralarndan biri olan Dersim bu nevi insanlarla meskundur. Bunlarda t\u0131pk\u0131 Sivas,Tokat ve Canik da\u011flar\u0131nda ve ovalar\u0131nda ya\u015fayan K\u0131z\u0131lba\u015flar gibi; \u201dVARMA YEZ\u0130D\u0130N YANINA, KOKUSU S\u0130NE TEN\u0130NE\u201dderler. Ve yezit onlarca T\u00fcrkt\u00fcr; Bunlar\u0131 Bekta\u015filere benzetmek vahim bir hatad\u0131r. Bekta\u015filik, Selamilik hanefi birer tarikat oldu\u011fu halde Aliyullahl\u0131k bir dindir. \u00d6yle bir dinki birbirlerine kar\u015f\u0131 a\u015fk ve muhabbeti, hari\u00e7ler i\u00e7in nefret ve adaveti telkin eder. Aliyyullahili\u011fin bildi\u011fi bir tek harici vard\u0131r oda D\u00fcn Osmanl\u0131 idi bug\u00fcn T\u00fcrkl\u00fck\u2026<\/p>\n Halbuki bu zavall\u0131lar evlerinde Zazaca konu\u015fmalar\u0131na ra\u011fmen halis T\u00fcrklt\u00fcrler. Mesela; Bu havalinin T\u00fcrkl\u00fck ve T\u00fcrk Cumhuriyeti hesab\u0131na ilk fatihi olan \u0130brahim Tali Beyefendinin maiyettinde olarak dola\u015ft\u0131\u011f\u0131m Dersim k\u0131sm\u0131nda tesad\u00fcf etti\u011fim her sima, g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm her k\u00f6y, ismini sordu\u011fum her dere, her tepe T\u00fcrk ruhunu, T\u00fcrk damgas\u0131n\u0131 keskin ve bariz bir \u015fekilde ta\u015f\u0131makta idi.<\/p>\n Dersime, ilk \u00f6nce Abbas u\u015faklar\u0131n\u0131n aras\u0131na girdik. Bahtiyar u\u015faklar\u0131n\u0131 ge\u00e7tik, Arslan u\u015faklar\u0131n\u0131 garz\u0131m\u0131zda b\u0131rakarak \u2018Ovac\u0131k\u2019ta\u2019 da Ko\u00e7 u\u015faklar\u0131n\u0131n yaylar\u0131na yak\u0131n bir yerde konaklad\u0131k. Harput ovas\u0131ndaki k\u00f6ylerinin \u00e7o\u011fu Ermeni isimleri ile an\u0131l\u0131rken, Dersim c\u00fcmlei cibalinde \u2018Da\u011flar K\u00fcmesi\u2019 T\u00fcrk\u00e7e\u2019den ba\u015fka tek bir isme tesad\u00fcf etmedik. Dersim t\u00fcmlerine kadar T\u00fcrk olan a\u015firetlerle meskundur. yaln\u0131z nazar\u0131 dikkati calip cinet, Zaza lisan\u0131n\u0131n g\u00fcnden g\u00fcne terekki etmesiydi. Kad\u0131nlar\u0131n\u0131n yava\u015f yava\u015f T\u00fcrk\u00e7eyi unutmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 maalesef \u00f6\u011frendim. Mesela \u2018Kara o\u011flan\u2019 k\u00f6y\u00fcnde on ya\u015f\u0131nda G\u00fcll\u00fc k\u0131zla meaatecas\u00fcf bir kelime bile T\u00fcrk\u00e7e konu\u015famad\u0131k.<\/p>\n Din ve lisanlar\u0131 pek az farkla bir olan bu Aliyullahi Zazalar\u0131n bug\u00fcn i\u00e7in tespit etti\u011fim hududu \u015fudur; Merkeze do\u011fru \u2014okunamad\u0131\u2014 peyda etmek \u015fart\u0131yla cenupta Elaz\u0131\u011f\u2019\u0131n Pertek ve \u00c7emi\u015fgezek kazalar\u0131ndan ba\u015flayarak b\u00fct\u00fcn Dersim\u2019i, \u015eakrta ve \u015fimalde, Mazgirt ve Nazimiye kazalar\u0131n\u0131 kamilen intiva etmek \u015fart\u0131yla \u2014 okunamad\u0131\u2014 ve oradan garpta Ko\u00e7giri\u2019ye kadar imtidat eyler ki T\u00fcrk ocaklar\u0131 g\u00f6zetiminde bu m\u0131nt\u0131kay\u0131 kamilen bir an evvel idare etmek zaruriyeti vard\u0131r. Cumhuriyetin feyzi ile bunlar\u0131n v\u00fccdan\u0131na az \u00e7ok milliyet heyecan\u0131 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131na \u015f\u00fcphe yoktur. Gen\u00e7lerin bir az samimi, ya\u015fl\u0131lar\u0131 bir az sahtekar tav\u0131rla kendilerinin Horasanl\u0131 T\u00fcrk olduklar\u0131n\u0131, Cumhuriyet idaresi sayesinde bu hakikate erdiklerini s\u0131k s\u0131k tekrar ederler. \u2014\u2013 devam\u0131 okunamad\u0131 \u2014\u2013<\/p>\n BE\u015e\u0130NC\u0130 B\u00d6L\u00dcM;<\/strong><\/p>\n \u201dDersim\u2019in canl\u0131 hatta bir derece kadar candan ve s\u0131cak tezah\u00fcrlerine \u015fahit olduk. \u0130brahim Tali beyefendinin istikbaline gelenler meyan\u0131nda gen\u00e7 \u00e7ocuklar el ele vererek deniz havas\u0131na uydurulmu\u015f \u015fark\u0131lar okudular. Bir \u00e7ok ihtiyar bir k\u00f6yl\u00fc kemali \u015feyk ile tekke edebiyat\u0131ndan bir par\u00e7a telavet etti. Ve sonra ba\u015ftan ba\u015fa iyi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f ve d\u00fc\u015f\u00fcnelerek yaz\u0131lm\u0131\u015f bir tutuk icat ettiler. B\u00fct\u00fcn bunlar \u00e7ok fesih, \u00e7ok sahih bir T\u00fcrk\u00e7e ile s\u00f6ylenmi\u015f ve yaz\u0131lm\u0131\u015f idiler. \u2018Kemah\u2019 ve \u2018G\u00fcm\u00fc\u015fhane\u2019 kat\u0131rc\u0131lar\u0131 ile Karadeniz yal\u0131lar\u0131ndan u\u00e7up gelen uynak T\u00fcrk musikisi Ovac\u0131k T\u00fcrklerinin vicdan\u0131na yabanc\u0131 gelmedi\u011fi i\u00e7in orada mahallile\u015fmi\u015f,yerle\u015fmi\u015f fakat ne kadar da canla\u015fm\u0131\u015f idi\u2026<\/p>\n Burada g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck tezah\u00fcrlerinin i\u00e7inde en \u00e7ok ehemmiyet verdi\u011fim bu k\u0131s\u0131md\u0131r. Ege(?) K\u0131z\u0131lba\u015flar\u0131n\u0131n sahte T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fckleri arkas\u0131nda, kudurmu\u015f bir K\u0131z\u0131lba\u015fl\u0131k vard\u0131r. Mamafi bu k\u0131ymesizde olsa tekerr\u00fcr ede ede bir g\u00fcn samimi olacakt\u0131r. Buna \u015f\u00fcphe yoktur. Gen\u00e7 ruhlar\u0131n\u0131n f\u0131\u015fk\u0131rd\u0131\u011f\u0131 T\u00fcrk\u00e7e \u015fark\u0131lar i\u00e7ine muhtelif noktai nazaran m\u00fchim g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm bir ka\u00e7 beyiti buraya ilaveten meni nefsedemedim. E\u011fer bu \u015fark\u0131lar havalar\u0131 ve makamlar\u0131 gibi Karadeniz yal\u0131lar\u0131ndan gelmemi\u015fte Ovac\u0131k\u2019ta nazmedilmi\u015f ise T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck i\u00e7in bir muzaferriyettir.<\/p>\n Mesela;<\/p>\n \u201dVard\u0131m odas\u0131na kahve pi\u015firir. Kenal\u0131 parmaklar fincan dev\u015firir\u2026\u201d<\/strong><\/p>\n Beyiti ne kadar berrak bir naz\u0131md\u0131r. Sonra K\u0131z\u0131lba\u015fl\u0131\u011f\u0131n kad\u0131n H\u00fcrriyetini verdi\u011fi ehemmiyeti dereceyi g\u00f6sterir; Bir beyitti adeta h\u0131rs\u0131zlayarak ald\u0131m. O beyitte g\u00fcnd\u00fczl\u00fc veya g\u00fcnd\u00fczl\u00fck dosttan bahsedilmektedir ki beyitin tamam\u0131yla mahalli oldu\u011funa \u015f\u00fcphe kalmaz Aliyullah\u0131 a\u015f\u0131k sevdi\u011fini uzun niyazlarla davet ettikten sonra;<\/p>\n \u201dGel beri, gel beri g\u00fcnd\u00fczl\u00fc dostum. Uydun el s\u00f6z\u00fcne selam\u0131 kestin.\u201d<\/p>\n Diyor ki, a\u015f\u0131\u011f\u0131n bu beyit ile hitap etti\u011fi kad\u0131n oyna\u015f\u0131d\u0131r. Oyna\u015f tutmak; Haftan\u0131n bir g\u00fcnd\u00fcn\u00fcz\u00fc \u201dGece olmaz\u201d sevdi\u011fi bir erkekle ge\u00e7irmek K\u0131z\u0131lba\u015f kad\u0131n\u0131n hakk\u0131d\u0131r. Kad\u0131n bu hakk\u0131n\u0131 istimal ederken erkekle g\u00fcnah addedilen fili irtikap etmez. \u00c7\u00fcnk\u00fc ziya g\u00fcne\u015f hay\u0131r i\u015flemeyi emreder. Raporun bu vadide tafsili kelama m\u00fcsait olmad\u0131\u011f\u0131ndan bu bahsi kesiyorum.<\/p>\n Sonra gen\u00e7 \u00e7ocuklar K\u00fcrtl\u00fck telekkilerini g\u00f6sterir. Bir \u015fark\u0131 da okudular. Gen\u00e7 bir K\u0131z\u0131lba\u015f k\u0131z\u0131 a\u011fz\u0131ndan b\u00f6ylenen bu \u015fark\u0131n\u0131n beyti \u015f\u00f6yledir;<\/p>\n \u201dBen o K\u00fcrd\u00fc almanam \u2018Almam\u2019<\/strong> ALTINCI B\u00d6L\u00dcM;<\/strong><\/p>\n \u201dK\u00fcrtl\u00fck terekkisindeki esbab\u0131n\u0131da bir az sonra arz ve izaha \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m. Sonra ya\u015fl\u0131ca bir k\u0131z\u0131lba\u015f dedesi ki Seyyit idi, Gazi Hazretlerinin methinde altaki menzumeyi saz ile a\u015f\u0131k makam\u0131 ile okudu.\u201d<\/p>\n \u2018Bir sard\u0131 d\u00fcnyay\u0131 \u2018Alk\u0131\u015fla T\u00fcrkiyay\u0131 \u2018Padi\u015fahlar bir zaman \u2018A\u00e7t\u0131 isiklal harbi \u2018Cumhuriyet kurdular \u2018Kahramanl\u0131k haliniz \u2018Kurdular yeni devlet \u201dBu tekinin duas\u0131 Ali\u015fer ismindeki bu k\u0131z\u0131lba\u015f T\u00fcrk \u015fairi bu methiyesini bir kefaret olarak yazmam\u0131\u015f olsa idi ne iyi olacakt\u0131. Mamafi velev ki Ko\u00e7giri isyan\u0131ndaki g\u00fcnahlar\u0131n\u0131n verdi\u011fi vicdan azab\u0131 ile olsun bu r\u00fcc\u00fc mukaddes bir c\u00fccudur. Vaziyeti tamam\u0131yla anlad\u0131klar\u0131n\u0131n bir delilidir.<\/p>\n K\u00fcrtl\u00fck nereden \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve nas\u0131l terekki etmi\u015ftir. \u015eimdi de bunu arz ve izaha hayret edece\u011fim;<\/p>\n K\u00fcrtl\u00fck amiyane bir te\u015fbin olmakla beraber tamam\u0131yla \u201dKortluk\u201dluktur.<\/strong>\u00a0Medeniyetin kovalad\u0131\u011f\u0131, cemaatlerin hari\u00e7 ez kanun itibar etti\u011fi bedbaht mahlukat\u0131n vah\u015fet ve abat i\u00e7inde da\u011f\u0131lmas\u0131; Hi\u00e7 durmadan hi\u00e7 bir yerde diki\u015f tutturamadan da\u011fdan da\u011fa, dereden dereye m\u00fctemediyen gidip gelmesi ile te\u015fekk\u00fcl veya tevekk\u00fcn etmi\u015f bir cemaattir. K\u00fcrtl\u00fck i\u00e7inde; \u0130rani,S\u00fcryani,Asuri,Ermeni,Arap her cinsten insan vard\u0131r. Ve bu insanlar\u0131n be\u015fer onar kelime kar\u0131\u015ft\u0131rmas\u0131yla K\u00fcrt\u00e7e v\u00fccuda gelmi\u015ftir. Doktor \u201dokumamad\u0131\u201d K\u00fcrtler ismindeki kitab\u0131n T\u00fcrk\u00e7e\u2019ye terc\u00fcmesinde \u201dK\u00fcrtler Zengenelerdi\u201d diyor. O zengeneler ki Hindistan \u015farkinden Avrupayi garbiye kadar daima kanun harici addedilir.<\/p>\n Bu denli, bu hukuksuz, bu iptidai kalabal\u0131\u011f\u0131n isim ve lisan\u0131 nas\u0131l olmu\u015fta bu r\u00fctbe y\u00fckselmi\u015f ve tarihte devlet kurmu\u015f, m\u00fchim roller oynam\u0131\u015f, Kara ve Akkoyunlular gibi cesim T\u00fcrk a\u015firetlerini, Zazalar gibi \u0130ran T\u00fcrklerini temsile muvafakkak olmu\u015ftur.<\/strong><\/p>\n Bunun birinci sebebi;<\/strong>\u00a0\u0130lk K\u00fcrtlerin hukuksuz,binaenaleyh ser azat ve gayri m\u00fckelle\u015f olmas\u0131d\u0131r. Tevaifi melik ve yahut Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin gayri T\u00fcrk eyalet beyleri zaman\u0131nda ezilen kahirane a\u015firetlerin efrad\u0131 m\u00fctemadi ve m\u00fcteakip zul\u00fcmlerden, intikamlardan kurtulmak i\u00e7in K\u00fcrt hayat\u0131na intikal eder ve K\u00fcrtler gibi ya\u015famaya mecbur idi. Bu mecburiyet seciyeyi harapedecek kadar uzun devam edince bu kimselerin K\u00fcrtl\u00fc\u011fe temess\u00fclleri gayet tabi idi. Bunun tarihimizde pek \u00e7ok misalleri vard\u0131r.<\/p>\n \u0130kinci sebep;<\/strong>\u00a0Derebeylerinin ecirlerini ikinci derece insan addeylemesi ve binaenaleyh kendilerine s\u0131\u011f\u0131nan yurtsuzlara K\u00fcrt muamelesi yapmalar\u0131 ve onlarla yaln\u0131zca K\u00fcrt\u00e7e konu\u015fmalar\u0131 olmu\u015ftur.<\/p>\n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc sebep;<\/strong>\u00a0Bu z\u00fcmre i\u00e7ine kesif a\u015firetler haline \u0130ranile\u015fmi\u015f T\u00fcrklerin gelip yerle\u015fmemesi<\/p>\n D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc sebep;<\/strong>\u00a0Yukar\u0131da arz etti\u011fim gibi T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn S\u00fcnnilik ifade etmesi.<\/p>\n Be\u015fin\u00e7i sebep;<\/strong>\u00a0T\u00fcrk olan m\u00fctesellimlerden, Celalilerden hatta jandarmalardan gizli konu\u015fa bilmek, mahrem hususat\u0131 \u2014okunamad\u0131\u2013 kayg\u0131s\u0131.<\/p>\n Alt\u0131nc\u0131 ve en m\u00fcessir sebepte;<\/strong>\u00a0Osmanl\u0131 h\u00fck\u00fcmetinin son iki as\u0131r zarf\u0131nda gayri T\u00fcrklere m\u00fcma\u015faat ederek vasi imtiyazlar vermesi. K\u00fcrt\u00e7e konu\u015fanlar i\u00e7inde bilhassa \u015fehirli ve g\u00f6rg\u00fcl\u00fc olanlarda K\u00fcrtl\u00fc\u011f\u00fc gurur ve iftihar ile kabul edenler varsada bir \u00e7ok k\u00f6yl\u00fcler kendisinin K\u00fcrt oldu\u011funu i\u00e7ini \u00e7ekerek, boynunu b\u00fckerek itiraf eder. Ve hemen hepsi g\u00f6zdeli\u011fin iptidailik, k\u00f6yl\u00fcl\u00fck, yar\u0131c\u0131l\u0131k ve \u2013okunamad\u0131\u2013 vah\u015filik ve zavall\u0131l\u0131k oldu\u011funa kan\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u00c7emi\u015fgezek ile Elaz\u0131\u011f aras\u0131ndaki yolda rastlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z be\u015f on k\u00f6yl\u00fc i\u00e7inde bir ka\u00e7\u0131 giydikleri pamuk bezi, cepken ve \u015farvarlar\u0131n\u0131, sard\u0131klar\u0131 hafif ku\u015faklar\u0131 ve a\u00e7\u0131k, m\u00fctebessim \u00e7ehreleri ile cerubi Toros y\u00f6r\u00fcklerini and\u0131r\u0131yorlard\u0131. S\u00f6z aras\u0131nda saf ve g\u00fcnahs\u0131z varl\u0131klar\u0131n\u0131 tenzih i\u00e7in kendilerinin T\u00fcrk ve yan\u0131ndakilerin K\u00fcrt oldu\u011funa izahata mahal b\u0131rakmadan s\u00f6yleyeverirler. Fakat \u00f6tekiler K\u00fcrtl\u00fck \u2014Okunamad\u0131\u2014 dolay\u0131 tess\u00fcr izhar ettiler. Filhakika biz K\u00fcrt\u00e7e konu\u015furuz ama \u2018Ehli \u2014-\u2018 itaat ederiz. Asi de\u011filiz demek istediler. Hem yak\u0131nda g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz biz de medeni oluruz demeyi unutmad\u0131lar. Bu muhavere K\u00fcrtl\u00fck telekkisine olduk\u00e7a vazin bir delildir.<\/p>\n H\u00fclasa, K\u00fcrt lisan\u0131 da\u011f lisan\u0131d\u0131r. K\u00fcrtl\u00fck k\u00fc\u00e7\u00fck k\u00fc\u00e7\u00fck k\u00f6yler halinde ve hatta da\u011flar i\u00e7inde ya\u015fad\u0131k\u00e7a T\u00fcrk olamayacakt\u0131r.<\/p>\n T\u00fcrkocaklar\u0131 M\u00fcfetti\u015fi ve Mu\u015f Milletvekili Hasan Re\u015fit TAR\u0130H: 27.12.1931<\/strong><\/p>\n Rapor\u2019a d\u00f6necek olursak, Hasan Re\u015fit Tankut taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan bu rapor bilimsel olmamakla beraber yapm\u0131\u015f oldu\u011fu g\u00f6zlemler vermi\u015f oldu\u011fu rapor i\u00e7erisinde \u00e7eli\u015fen noktalar olduk\u00e7a fazlad\u0131r. Tankut, Zazalar\u0131 K\u00fcrt kimli\u011finden koparmak isteyen d\u00fc\u015f\u00fcncenin ana ak\u0131mc\u0131lar\u0131 aras\u0131ndad\u0131r. Kendisine ait \u201dZazalar \u00dczerinden Sosyolojik Tetkitler\u201d kitab\u0131 bulunmaktad\u0131r. Bilimsel verilere dayanmadan insanlar\u0131n y\u00fczlerine bakarak \u0131rklar\u0131n\u0131 belirlemi\u015ftir. Bilinen en \u2018\u00fcnl\u00fc\u2019 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 G\u00fcne\u015f Dil Teorisi\u2019ne G\u00f6re Dil Tetkikleri kitab\u0131d\u0131r.<\/p>\n Raporun hem \u00e7arp\u0131t\u0131larak hemde abart\u0131larak sunuldu\u011fu apa\u00e7\u0131k ortadad\u0131r. \u00d6rne\u011fin\u00a0\u2018ALTINCI B\u00d6L\u00dcMDE\u2019<\/strong>\u00a0yer alan \u015fiir Ali\u015fer Ko\u00e7giri\u2019ye ait bir \u015fiir olmamakla beraber muhtemeldir ki d\u00f6nemin \u015fartlar\u0131yla beraber \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019ye \u201dAli\u015fer\u2019i de yola getirdik.\u201d mesaj\u0131n\u0131 vermektir. Raporun yay\u0131mland\u0131\u011f\u0131 y\u0131llarda Ali\u015fer\u2019in faaliyetler y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc Ali\u015fer ad\u0131na daha \u00f6nce a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131m\u0131z belgelerde g\u00f6rmekteyiz. Bu mar\u015f \u015feklindeki \u015fiirin Bitlis ve bir \u00e7ok \u015fehir de benzerleri olan propaganda ama\u00e7l\u0131 halk aras\u0131nda dola\u015ft\u0131r\u0131lan mar\u015flardan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir.<\/p>\n \u2018BE\u015e\u0130NC\u0130 B\u00d6L\u00dcMDE<\/strong>\u2018 yer alan beyitlerle ilgili \u2018T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fc\u011fe\u2019 dair derin umutlar ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmekteyiz. \u2018Temenni\u2019 etti\u011fi gibi bu beyitler Dersim\u2019e gelenler taraf\u0131ndan \u00f6\u011fretilmi\u015f,beyitlerin \u00e7\u0131k\u0131\u015f yeri Dersim de\u011fildir. Nitekim son c\u00fcmlesinde \u201dE\u011fer bu \u015fark\u0131lar havalar\u0131 ve makamlar\u0131 gibi Karadeniz yal\u0131lar\u0131ndan gelmemi\u015fte Ovac\u0131k\u2019ta nazmedilmi\u015f ise T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck i\u00e7in bir muzaferriyettir.\u201d demektedir. Yine ayn\u0131 b\u00f6l\u00fcmde (Rapor genelinde) kad\u0131n tipolojisi \u00fczerinden K\u00fcrtlerle-Zazalar\u0131n ayr\u0131 oldu\u011funu \u201dAya\u011f\u0131 \u00e7ar\u0131kl\u0131 K\u00fcrd\u2019\u00fc almam\u201d beyitine ba\u011fl\u0131yor. Fakat ayn\u0131 rapor i\u00e7erisinde \u015eafii K\u00fcrtlerle \u2013 Alevi K\u00fcrtler aras\u0131nda ufak bir soruna da denk gelmiyor. Ufak bir k\u0131v\u0131lc\u0131mdan b\u00fcy\u00fck bir ate\u015f yaratma derdinde olan Tankut, buradan \u201dT\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck\u201d i\u00e7in bir umut \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 yakalayam\u0131yor. Kendi ifadesiyle, Alevilerin T\u00fcrklere \u2018kafir\u2019 dedi\u011fini de ekliyor.<\/p>\n Raporun son b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde \u2018K\u00fcrtlerle\u2019 ilgili k\u0131s\u0131mda hem hakarete varan yorumlar yapm\u0131\u015f hemde kendisiyle b\u00fcy\u00fck \u00e7eli\u015fkiler ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. K\u00f6yl\u00fc K\u00fcrtleri \u201dzavall\u0131\u201d olarak nitelendirirken yine ayn\u0131 K\u00fcrtlerin tarihte nas\u0131l \u2018devletler\u2019 kurdu\u011funa \u015fa\u015f\u0131r\u0131p kalm\u0131\u015ft\u0131r. Muhtemelen K\u00fcrtleri tarif ederken \u201dKortluk\u201d diye ifade etmesi, \u201dKart-Kurt\u201d tezlerinin T\u00fcrk Tarih Kurumunda kendisine ait oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Zengan derken \u0130ran\u2019da ya\u015fam\u0131\u015f Zend K\u00fcrd Hanedanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kastetmemekle beraber K\u00fcrtlerin Hindistan\u2019dan gelen \u00e7ingeneler oldu\u011funu ifade etmi\u015ftir. K\u00fcrtlerle alakal\u0131 \u2018Alt\u0131nc\u0131 sebep\u2019in izah\u0131n\u0131 giri\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde yapm\u0131\u015ft\u0131m..<\/p>\n Dersim b\u00f6lgesi i\u00e7in y\u00fcr\u00fct\u00fclen asimilasyon politikalar\u0131 toplumsal kar\u015f\u0131l\u0131k bulmay\u0131nca 1937 y\u0131l\u0131nda \u2018tun\u00e7 el\u2019 b\u00fcy\u00fck bir soyk\u0131r\u0131m ger\u00e7ekle\u015ftirerek tarihte e\u015fine az rastlan\u0131lan bir katliama imza atm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Palu ve \u00c7apak\u00e7ur aras\u0131nda kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u00e7ocu\u011fun s\u00f6zleriyle bitirelim;<\/p>\n
\nKAYIT NO: 30-10-0-0 \/ 115 \u2013 797 \u2013 16 \u2013 Cumhuriyet Ar\u015fivi<\/strong><\/p>\n
\n+ M\u00fcsl\u00fcman<\/strong>
\n-T\u00fcrkm\u00fcs\u00fcn?<\/strong>
\n+Hay\u0131r, K\u00fcrd\u00fcm, Zazay\u0131m.<\/strong>
\n-Ad\u0131n ne?<\/strong>
\n+A\u011fa<\/strong>
\n-Baban\u0131n ad\u0131?<\/strong>
\n+ okunamad\u0131\u2026<\/strong>
\n\u2013 Anan\u0131n ad\u0131?<\/strong>
\n+ G\u00fcl Sima<\/strong><\/p>\n
\naya\u011f\u0131 \u00e7ar\u0131kl\u0131d\u0131r.\u201d<\/strong><\/p>\n
\nb\u00fct\u00fcn arz ve semay\u0131
\nT\u00fcrk halaskar\u0131
\nyadet Gazi Pa\u015fay\u0131\u2019<\/p>\n
\ntitretti Avrupay\u0131
\nmuhakkak kurtaracak
\nb\u00fct\u00fcn bu asyay\u0131.\u2019<\/p>\n
\nzulmederdi bi aman
\nistilaya u\u011frarken
\nyeti\u015fti \u00e7ok kahraman\u2019<\/p>\n
\nd\u00fc\u015fmana vurdu darbi
\nhak m\u00fcyesser eyledi
\nkurtard\u0131 \u015fark\u0131 garbi.\u2019<\/p>\n
\ntekemm\u00fcl\u00fc hak g\u00f6rd\u00fcler
\nkudretini g\u00f6r\u00fcnce
\nd\u00fc\u015fmanlar hep durdular
\nne zannettin\u2026\u2019<\/p>\n
\nmedeniyet yolunuz
\nbirlikte feyzal\u0131r\u0131z
\nT\u00fcrk\u00e7e s\u00f6yler diliriz\u2026 Alk\u0131\u015fla\u2019<\/p>\n
\nmezhepler idi hep illet
\ntaassubu att\u0131lar
\nvahdet buldu bu millet. Alk\u0131\u015fla\u2019<\/p>\n
\nBu idi asl\u0131 esas\u0131
\naffu adalet oldu
\nSildi g\u00f6n\u00fcllerde pas\u0131..
\nNe zannettin\u2026\u201d<\/p>\n
![\"\"](\"http:\/\/www.bitlisname.com\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/alevizaza1.jpg\")
<\/a><\/p>\n