Asya-yi Garbi\u2019de k\u0131sm-\u0131 azam\u0131 Memalik-i Osmaniyye\u2019de ve bir k\u0131sm\u0131 \u0130ran\u2019a tabi b\u00fcy\u00fck bir memleket olub, ekseriyet \u00fczere ahalisi bulunan K\u00fcrd kavminin ismiyle tesmiye olunmu\u015fdur.<\/p>\n
<\/p>\n
K\u00fcrdistan<\/strong><\/p>\n Asya-yi Garbi\u2019de k\u0131sm-\u0131 azam\u0131 Memalik-i Osmaniyye\u2019de ve bir k\u0131sm\u0131 \u0130ran\u2019a tabi b\u00fcy\u00fck bir memleket olub, ekseriyet \u00fczere ahalisi bulunan K\u00fcrd kavminin ismiyle tesmiye olunmu\u015fdur. Bu isim taksimat-\u0131 m\u00fclkiye ve siyasiyeye dahil olmay\u0131b, vaktiyle bizde K\u00fcrdistan Valili\u011fi ve \u015fimdi \u0130ran\u2019da K\u00fcrdistan Eyaleti bu isimle m\u00fcsemma memleketin b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc ihata etdi\u011fi gibi, K\u00fcrdler dahi da\u011f\u0131n\u0131k ve sair akvamla kar\u0131\u015f\u0131k bulunduklar\u0131ndan, K\u00fcrdistan\u2019\u0131n hududunu tamam\u0131yla tayin etmek m\u00fc\u015fk\u00fcld\u00fcr. Ancak takribi olarak diyebiliriz ki: K\u00fcrdistan Urmiye ve Van g\u00f6llerinin sevahilinden Kerha ve Diyala nehirlerinin menba\u0131na ve Dicle\u2019nin mecras\u0131na dek m\u00fcmted olub, garb-i \u015fimaliye do\u011fru hududu Dicle\u2019nin mecras\u0131n\u0131 takible F\u0131rat\u2019\u0131 terkib eden Karasu mecras\u0131na ve oradan \u015fimale do\u011fru (Aras) havzas\u0131n\u0131 F\u0131rat ve Dicle havzas\u0131ndan ay\u0131ran taksim-i miyah hatt\u0131na kadar vas\u0131l olur. Bu itibarla memalik-i Osmaniyyede Musul Vilayeti\u2019nin k\u0131sm-\u0131 azam\u0131 yani Dicle\u2019nin solunda bulunan yerleri ve Van ve Bitlis vilayetleriyle Diyarbekir ve Mamuret\u00fclaziz vilayetlerinin birer par\u00e7as\u0131 ve Dersim Sanca\u011f\u0131 K\u00fcrdsitan\u2019dan madud oldu\u011fu gibi, \u0130ran\u2019da dahi K\u00fcrdistan nam\u0131yla maruf olan eyaletle Azerbeycan Eyaleti\u2019nin n\u0131sf\u0131 yani cenub-i garbi k\u0131sm\u0131 K\u00fcrdistan\u2019d\u0131r.<\/strong>\u00a0Bu vechile K\u00fcrdistan \u015fimal-i \u015farki cihetinden Azerbeycan, \u015farken Irak-\u0131 Acemi, cenuben Loristan ve Irak-\u0131 Arabi, garb-i cenubi cihetinden Cezire, garb-i \u015fimali taraf\u0131ndan dahi Anadolu ile mahduddur. Bu hudud dahilinde 34\u00b0 ile 39\u00b0 arz-\u0131 \u015fimali ve 37\u00b0 ile 46\u00b0 tul-i \u015farki aralar\u0131nda m\u00fcmted olub, b\u00fcy\u00fck bir m\u00fcselles ve daha do\u011frusu sivri taraf\u0131 garb-i \u015fimaliye do\u011fru d\u00f6nm\u00fc\u015f bir armud \u015feklini ibraz ediyor. F\u0131rat\u2019\u0131 te\u015fkil etmek \u00fczere Karasu ile Murad \u00c7ay\u0131\u2019n\u0131n m\u00fcltekas\u0131nda olan en \u015fimal-i garbi noktas\u0131ndan Loristan\u2019\u0131n hududuna dek olan tul-i azam\u0131 takriben 900 kilometre ve arz\u0131 100 ile 200 kilometre aralar\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n K\u00fcrdistan\u2019\u0131n medar-\u0131 tefriki ahalisinin cinsiyeti oldu\u011fu halde, K\u00fcrdler yaln\u0131z bu memlekete m\u00fcnhas\u0131r olmay\u0131b, Cezire\u2019nin k\u0131sm-\u0131 \u015fimalisinde, \u015eam ve Haleb cihetlerinde, Anadolu\u2019nun her taraf\u0131nda, Rusya\u2019ya tabi olan Mavera-i Kafkas eyaletlerinde ve \u0130ran\u2019\u0131n her taraf\u0131nda hatta Horasan\u2019da ve Afganistan\u2019da ve Belucistan\u2019da bile bir \u00e7ok K\u00fcrd a\u015firetleri bulunuyor. Bir tarafdan dahi hududu zikr olunan K\u00fcrdistan dahilinde Arab, \u0130rani, T\u00fcrk ve sair cinsiyetlere mensub ahali vard\u0131r. Yaln\u0131z ekseriyete itibarla hudud-u mezkure tayin olunabilir.<\/strong>\u00a0\u0130ran\u2019\u0131n Loristan Eyaleti ahalisi olan Lorilerin dahi K\u00fcrdlerle m\u00fcnasebet ve karabet-i cinsiyeleri oldu\u011fu halde, lisanlar\u0131nda bir dereceye kadar mugayeret ve beynlerinde m\u00fcnaferet bulundu\u011fundan, Loriler kendilerini Ekraddan saymak istemiyorlar; ve K\u00fcrdler dahi Lorileri kendi cinslerine kabul etmeye meyl g\u00f6stermiyorlar. Alelumum K\u00fcrdlerin mikdar\u0131 iki bu\u00e7uk milyona karib tahmin olunub, bir bu\u00e7uk milyonu memalik-i Osmaniyyede, 750000\u2019i \u0130ran\u2019da, 13000 Rusya\u2019n\u0131n Mavera-i Kafkas eyalat\u0131nda, k\u00fcsuru dahi Afganistan ve Belucistan\u2019da ve sair taraflarda da\u011f\u0131n\u0131k bir halde bulunuyorlar.<\/p>\n K\u00fcrdistan\u2019\u0131n her taraf\u0131 da\u011fl\u0131k ve m\u00fcrtefi olub, yaln\u0131z enhar\u0131n ve vadilerin baz\u0131 dar ovalar\u0131 vard\u0131r. En d\u00fcz ve al\u00e7ak hatt\u0131 cenub-i \u015farki k\u0131sm\u0131 yani \u015eehr-i Zor ve S\u00fcleymaniye sancaklar\u0131yla \u0130ran\u2019daki K\u00fcrdistan olub, o cihetde da\u011flar daha al\u00e7ak, vadiler daha geni\u015f ve ovalar daha \u00e7okdur.<\/strong>\u00a0En m\u00fcrtefi yerleri m\u00fcntah-yi \u015fimalinde Bahr-i Hazer ile Basra K\u00f6rfezi maileleri aras\u0131nda bir taksim-i miyah hatt\u0131 te\u015fkil eden da\u011flard\u0131r. Ancak bunlar\u0131n ormanlar ve meralarla mestur g\u00fczel yayla ve etekleri ve ziraate salih vadileri \u00e7okdur. Memalik-i Osmaniyye\u2019yle \u0130ran hududunu te\u015fkil eden ve \u015fimal-i garbiden cenub-i \u015farkiye do\u011fru bir ka\u00e7 s\u0131ra te\u015fkil ederek m\u00fcmted olan da\u011flar ise m\u00fcrtefi olmakla beraber, ekseri ta\u015fl\u0131k ve \u00e7\u0131plakd\u0131r. K\u0131ta-i mezkurenin o ciheti hakikaten kabil-i sekeni olamayacak derecede sert ve \u00e7etin bir yerdir.\u00a0K\u0131ta-i mezkurenin miyah-\u0131 cariyesi \u00e7ok olub, F\u0131rat\u2019\u0131n en b\u00fcy\u00fck kolu olan Murad \u00c7ay\u0131 ve Dicle k\u0131ta-i mezkure da\u011flar\u0131ndan nebean etdikleri gibi, Dicle\u2019ye munsab olmak \u00fczere dahi \u015fimalden ba\u015flayarak Batman Suyu, Bitlis ve Siird \u00e7aylar\u0131, Habur, Zab-\u0131 Ula, Zab-\u0131 Esfal, Edhem ve Diyala nehirleri cenub-i garbiye akarak mezkur \u0131rma\u011fa d\u00f6k\u00fcl\u00fcrler; ve k\u0131ta-i mezkure da\u011flar\u0131ndan inen bir \u00e7ok \u00e7aylar\u0131n sular\u0131n\u0131 cem ederler. \u0130ran\u2019daki k\u0131ta-i mezkurenin yaln\u0131z \u015fimal cihetindeki (Kotur) Nehri Gor vas\u0131tas\u0131yla Bahr-i Hazer\u2019e munsab olan Aras Nehri\u2019ne ve pek \u00e7ok olan enhar-\u0131 sairesi Urmiye G\u00f6l\u00fc\u2019ne d\u00f6k\u00fcl\u00fcr. Van G\u00f6l\u00fc\u2019ne munsab olur bir hayli enhar\u0131 dahi vard\u0131r.<\/strong><\/p>\n K\u0131ta-i mezkure arzen hayli s\u0131cak olacak bir derecede iken, mevkiinin irtifa\u0131ndan dolay\u0131, havas\u0131 umumiyet \u00fczere so\u011fuk olub, k\u0131\u015flar\u0131 uzun ve pek sertdir; ve kar aylarca da\u011flar\u0131n\u0131 \u00f6rter. Yaln\u0131z Dicle vadisine karib olan al\u00e7ak yerlerinde k\u0131\u015f\u0131n hava m\u00fclayim ve latif ve yaz\u0131n hayli s\u0131cakd\u0131r. Y\u00fcksek yerlerinin yaz\u0131n meralar\u0131 pek g\u00fczeldir, ve baz\u0131 da\u011flar\u0131 \u00e7am a\u011faclar\u0131n\u0131 havi ormanl\u0131kd\u0131r. Daha al\u00e7ak taraflar\u0131nda me\u015fe, kestane ve \u00e7\u0131nar a\u011faclar\u0131 ve daha a\u015fa\u011f\u0131da arpa, bu\u011fday, keten, kenevir, m\u0131s\u0131r, t\u00fct\u00fcn, \u00fcz\u00fcm ve meyvelerin enva\u0131 ve en al\u00e7ak yerlerinde, pamuk, pirin\u00e7 ve saire has\u0131l olur. Bir nevi bodur me\u015fe yapraklar\u0131ndan al\u0131nan kudret helvas\u0131 \u015feker yerine kullan\u0131l\u0131r. K\u00fcrd a\u015firetleri k\u00fclliyetli koyun, at, deve ve ke\u00e7i s\u00fcr\u00fcleri beslerler. Da\u011flarda ay\u0131, domuz, pars, va\u015fak, geyik, yabani ke\u00e7i, karaca, \u00e7akal, tilki ve sair hayvanat-\u0131 vah\u015fiye ve k\u00fc\u00e7\u00fck av hayvanlar\u0131 kesretle bulunur. \u015eimal cihetindeki da\u011flarda demir, bak\u0131r, kur\u015fun ve sair madenler bulundu\u011fu tahakkuk etmi\u015f ise de, ihrac olunanlar\u0131 yokdur. Cenub cihetlerinde neft ve ta\u015f ya\u011f\u0131 bulunuyor. K\u00fcrdler maz\u0131, f\u0131st\u0131k ve ya\u011f \u00e7\u0131karmaya yarar hububat-\u0131 m\u00fctenevvie ile yapa\u011f\u0131 ve tiftik gibi mahsulat ihrac ederler. K\u00fcrdler ekseriyet \u00fczere a\u015firet halinde ya\u015fay\u0131b, mevsime g\u00f6re mera talebiyle mahal de\u011fi\u015fdirdiklerinden, ziraatle pek de i\u015ftigal etmeyib, ba\u015fl\u0131ca medar-\u0131 taayy\u00fc\u015fleri hayvanat-\u0131 ehliyeleri ve sanatlar\u0131 \u00e7obanl\u0131kd\u0131r; koyun ve tay sat\u0131\u015f\u0131ndan kazand\u0131klar\u0131 ak\u00e7a ile ge\u00e7inirler. Bunun i\u00e7in k\u0131\u015f\u0131n k\u00f6ylerinde kal\u0131b, haneleri ve tarlalar\u0131 var ise de, yaz\u0131n ziraate \u00e7ok ehemmiyet vermeyib, ekseri \u00e7ad\u0131rlarla s\u00fcr\u00fcleri arkas\u0131ndan yaylalara \u00e7\u0131karlar. K\u0131ta-i mezkurede sanayi-i mahalliye kilim ve hal\u0131 ile kaba bez ve ke\u00e7e kabilinden \u00e7ul ve saire imalinden ve ticaret-i mahalliye zehair ve hayvanat ahz ve itas\u0131ndan ibaretdir. Vesait-i nakliye-i dahiliye i\u015fletdirilen kelekden ibaret olub, bu da pek k\u00fclfetlidir, ve k\u0131\u015f\u0131n \u00fc\u00e7 ay muvaredat b\u00fcsb\u00fct\u00fcn m\u00fcnkati bulunur.<\/p>\n K\u00fcrdlerin asl ve men\u015fei ve ne vakitden beri oralarda sakin bulunduklar\u0131 tarihce mechul ise de, ezmine-i kadimede k\u0131ta-i mezkurenin k\u0131sm-\u0131 cenubisi (Asuriye) ismiyle maruf idi, ve \u015fimal-i \u015farki ciheti (Midya)\u2019dan madud idi. Eski Midyal\u0131lar\u0131n cinsiyetleri mechul olub, akvam-\u0131 Turaniyeden yani T\u00fcrk cinsinden olduklar\u0131 maznun, ve Asurilerin ise akvam-\u0131 Samiyeden bulunmu\u015f olduklar\u0131 ve Keldanilerle karabetleri malum ve muhakkakd\u0131r. Halbuki K\u00fcrdler akvam-\u0131 Aryaniyeden olub, \u0130ranilerle pek yak\u0131n karabetleri oldu\u011fu lisanlar\u0131ndan ve sair ahvallerinden anla\u015f\u0131l\u0131yor.<\/strong>\u00a0Binaenaleyh, K\u00fcrdlere ne Midyal\u0131lar\u0131n ve ne de Asurilerin ahfad\u0131 nazar\u0131yla bak\u0131l\u0131b, \u015fark cihetinden yani Horasan ve Herat taraflar\u0131ndan oralara gelmi\u015f bir kavim olduklar\u0131nda \u015f\u00fcbhe yokdur. Ancak \u015fimdi bulunduklar\u0131 yerlere ne vakit hicret etdikleri malum de\u011fildir. Milad-i \u0130sa\u2019dan 401 sene evvel yani bundan iki bin \u00fc\u00e7 y\u00fcz sene mukaddem askerle o tarafa azimet ve badelma\u011flubiye peri\u015fan bir halde avdet etmi\u015f, ve sefernamesini yazm\u0131\u015f olan Yunan-\u0131 kadim me\u015fahir-i muharririnden (\u0130ksenefon) elyevm k\u0131ta-\u0131 mezkure Diyarbekir ve Mamuret\u00fclaziz ve emsali yerlerin her taraf\u0131nda (Kurduh) tesmiye tdi\u011fi kavme mensub ahaliye rast geldi\u011fini beyan ediyor. (Kurduh) isminin ise (K\u00fcrd) isminin bir Yunanl\u0131 a\u011fz\u0131nda ald\u0131\u011f\u0131 tebedd\u00fclden has\u0131l olmu\u015f galat\u0131 oldu\u011funda \u015f\u00fcbhe yokdur. Binaenaleyh iki bin \u00fc\u00e7 y\u00fcz sene evvel dahi oralar\u0131 Ekradla meskun idi. Bu halde diyebiliriz ki Ninovi\u2019de ve Dicle vadisinde \u015f\u00fcbhesiz Babil cihetlerinden gelmi\u015f olan Asuriler ve Midya\u2019da yani Azerbeycan ve Irak-\u0131 Acemi cihetlerinde belki Ceyhun ve Seyhun vadilerinden gelmi\u015f olan Midyal\u0131lar h\u00fckm s\u00fcrmekde iken, yine da\u011flarda K\u00fcrd a\u015firetleri cevelan ederek, nim m\u00fcstakil bir halde bulunuyorlard\u0131. Nitekim bu g\u00fcn dahi Musul ve Diyarbekir\u2019de Arablar Tebriz ve Hamedan\u2019da \u0130raniler bulundu\u011fu halde, i\u00e7 taraflar\u0131 hemen s\u0131rf K\u00fcrdlerle meskundur. K\u00fcrdler, akvam-\u0131 Aryaniyeden olduklar\u0131 halde, ne Asurilerin ve ne Midyal\u0131lar\u0131n ahfad\u0131 olabilirler. Bu hususda \u015fahid-i adil addolunmaya \u015fayan olan lisanlar\u0131na bakd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, vak\u0131a Asuri ve Keldani lisanlar\u0131ndan mehuz olduklar\u0131 anla\u015f\u0131lan bir \u00e7ok kelimeler g\u00f6r\u00fcyorsak da, lisan-\u0131 Pehlevide dahi bulunan bu kelimeler Asurilerle Keldanilerin h\u00fckumetleri zaman\u0131nda ve bunlar\u0131n medeniyeti tesiriyle kabul olunub, badel \u0130slam K\u00fcrdce ve Farsinin ahz eyledikleri kelimat-\u0131 Arabiye m\u00fcmasildir; esasen lisan ise Farsiye m\u00fc\u015fabihdir. Bu kelimelerin v\u00fccudu K\u00fcrdlerin Asurilerin neslinden olduklar\u0131na de\u011fil, belki o vakitden beri oralarda sakin bulunmu\u015f ve Asurilerle birlikde ya\u015fam\u0131\u015f olduklar\u0131na delalet ediyor.<\/p>\n K\u00fcrd lisan\u0131 Farsiye ve belki ondan ziyade eski Pehleviye m\u00fc\u015fabihdir; ancak telaffuzu Farsininki gibi latif olmay\u0131b, da\u011f adamlar\u0131na ve \u00f6yle bir hal-i bedeviyetde ya\u015fayan a\u015faire yak\u0131\u015facak suretde sert ve d\u00fcr\u00fc\u015ftd\u00fcr, ve bo\u011fazdan telaffuz olunur harfleri \u00e7okdur. Her ne kadar K\u00fcrdlerin ulemas\u0131 \u00f6teden beri Arabi ve Farsi ile i\u015ftigal edib, kendi lisanlar\u0131na ehemmiyet vermediklerinden, K\u00fcrdcenin edebiyat\u0131 bulundu\u011fu iddia olunamazsa da, eskiden beri bu lisanda dahi bir hayli e\u015far s\u00f6ylenmi\u015fdir; ve bu lisan\u0131n dahi Farsi gibi huruf-u Arabiye ile tahriri kolay oldu\u011fundan, baz\u0131 divanlar\u0131yla sair k\u00fctb-\u00fc edebileri vard\u0131r.<\/strong>\u00a0Avrupal\u0131lar K\u00fcrdcenin kavaid-i sarfiyesini ve lugatini dahi muhimuh imkan zabt etmi\u015f; ve kendi lisanlar\u0131na m\u00fctercim kavaid ve lugat kitablar\u0131 ne\u015fr eylemi\u015flerse de, elsine-i \u0130slamiyemizde hen\u00fcz bu lisan\u0131n kavaid ve lugat ve edebiyat\u0131na dair hi\u00e7 bir \u015fey yaz\u0131lmam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n K\u00fcrdler umumiyetle cesur ve cengaver ve s\u00fcvarilikde pek mahir adamlar olduklar\u0131 gibi, ilim ve terbiye ve medeniyetde fevkalade isitidadlar\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n (K\u00fcrd) isminin Farside\u00a0\u00abyi\u011fit, kahraman, bahad\u0131r\u00bb<\/strong>\u00a0manas\u0131yla kullan\u0131l\u0131r bir s\u0131fat olub, \u015eahname\u2019de bu mana ile pek s\u0131k istimal olundu\u011fu malumdur.\u00a0Bu ismin K\u00fcrdlere, cesaret-i tabiyelerine binaen, ibtida bu mana ile verilib, badehu alem oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131yor.<\/strong><\/p>\n K\u00fcrdler hemen umumiyet \u00fczere M\u00fcslim ve S\u00fcnni olub, ekseri \u015eafi-\u00fcl mezhebdirler. \u0130\u00e7lerinde yaln\u0131z 50000 Yezidi vard\u0131r. Pek az mikdarda K\u0131z\u0131lba\u015f bulunuyor. O mevkilerde Nasturi ve Keldani cemaatlerine mensub bir mikdar ahali dahi bulunuyorsa da, bunlar eski Keldanilerin ve S\u00fcryanilerin ahfad\u0131ndan olub, K\u00fcrd cinsiyetine mensub de\u011fillerdir. O cihetde bulunan b\u00fcy\u00fck \u015fehirler mesela Diyarbekir, Musul, Ba\u011fdad, Hamedan, Tebriz K\u00fcrdistan\u2019\u0131n kenarlar\u0131nda ve haricinde tesad\u00fcf edib, as\u0131l mevki-i mezkurenin dahilinde olan ve K\u00fcrdlerle meskun mamurelerin ba\u015fl\u0131calar\u0131: S\u00fcleymaniye, Kerk\u00fck, Revandiz, Erbil, Siird, Bitlis, Van, Urmiye, Kirman\u015fah ve sairedir.<\/strong><\/p>\n Tarihin zabt edebildi\u011fi zamanlar\u0131n en eskisinde Ninovi\u2019deki Asurilerin taht-\u0131 h\u00fckm\u00fcnde g\u00f6r\u00fcl\u00fcb, Asurilerin hitam\u0131nda Ninovi ile beraber Midya h\u00fckumdarlar\u0131n\u0131n ve badehu Keyh\u00fcsrev\u2019in zabt\u0131na ge\u00e7mi\u015flerdir. Hatta Keyh\u00fcsrev\u2019e yard\u0131m edib, sair memaliki zabt\u0131nda askerin meyan\u0131nda hizmet etmi\u015f olduklar\u0131 mervidir. Kiyaniyan Devleti\u2019nin s\u00fckutunda \u0130skender\u2019e ve halefleri olan Makedonyal\u0131 tavaif-i m\u00fcluka, badehu E\u015fkaniyan\u2019a ve nihayet Sasaniyan\u2019a tabi olub, Kadisiye muzafferiyetinden sonra, hilafet-i \u0130slamiyyenin taht-\u0131 itaatine gitmi\u015f; ve din-i \u0130slam\u2019\u0131 kabul etmi\u015fler idi. Hilafet-i Abbasiyenin zaafa du\u00e7ar olmas\u0131yla, memalik-i \u0130slamiyyenin her taraf\u0131nda bir tak\u0131m \u00fcmera ve m\u00fcluk zuhur etmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada, K\u00fcrd r\u00fcesas\u0131ndan bir \u00e7ok adamlar dahi Musul ve Diyarbekir ve Cezire cihetlerinde birer kale veya memleket ele ge\u00e7irib, bir \u00e7ok h\u00fckumat-\u0131 sagire te\u015fkil etmi\u015flerdiyse de, umum k\u0131ta-i mezkureyi idareye alarak, cinsiyet esas\u0131na m\u00fcstenid bir h\u00fckumet te\u015fkilini d\u00fc\u015f\u00fcnmemi\u015flerdi.\u00a0Nihayet bu cinsiyete mensub olan me\u015fhur Selahaddin Eyyubi M\u0131s\u0131r\u2019da devlete nail olub, kendisi ve evlad\u0131 \u015eam ve Haleb ve Hicaz ve Yemen\u2019de h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fckleri ve evlad-\u0131 vakr-\u0131 bakiyelerinin taht-\u0131 idaresinde bir \u00e7ok h\u00fckumat-\u0131 m\u00fcmtaze te\u015fkil etdikleri vakit dahi h\u00fckm ve n\u00fcfuzlar\u0131 haricinde kalm\u0131\u015f idi. \u00c7engiz h\u00fcrucunda dahi sair memalik-i \u0130slamiyye gibi Mo\u011follar\u0131n paymal-\u0131 zulm ve tadisi olmu\u015f; ve badehu bir \u00e7ok T\u00fcrk ve T\u00fcrkman a\u015firetleri gelerek, baz\u0131 taraflar\u0131na sokulmu\u015f; ve Akkoyun ve Karakoyunlar herc-\u00fc merc\u00fcnden hepsine kapak koyan Timur\u2019un h\u00fcrucundan sonra k\u0131sm-\u0131 azam\u0131 \u015eah \u0130smail Safavi\u2019nin eline ge\u00e7mi\u015f iken, Yavuz Sultan Selim Han\u2019\u0131n \u015fah-\u0131 m\u00fc\u015far\u00fcnileyhin \u00fczerine vaki olan seferinde K\u00fcrd r\u00fcesas\u0131, S\u00fcnni-\u00fcl mezheb olmak saikiyle, ve me\u015fhur \u0130dris-i Bitlisi\u2019nin say ve himmetiyle, dava-yi taraf-\u0131 Devlet-i Osmaniyye\u2019ye d\u00f6n\u00fcb, o vakitden beri k\u0131sm-\u0131 azam\u0131 devlet-i m\u00fc\u015far\u00fcnileyhin idaresinde bulunmakda, ve yaln\u0131z k\u0131sm-\u0131 \u015farkisi muahharen tayin olunan hatt-\u0131 hududun \u00f6tesinde kal\u0131b, mugayeret-i mezhebiyeden dolay\u0131, \u0130ranilerle beynlerinde bulunan m\u00fcnaferetle beraber, \u0130ran\u2019\u0131n taht-\u0131 h\u00fckm\u00fcnde bulunmakdad\u0131rlar. (5 \u2013 3840)<\/strong><\/p>\n <\/p>\n \u00c7eviri : Kostas Nouros<\/strong><\/p>\n Bitlisname<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Asya-yi Garbi\u2019de k\u0131sm-\u0131 azam\u0131 Memalik-i Osmaniyye\u2019de ve bir k\u0131sm\u0131 \u0130ran\u2019a tabi b\u00fcy\u00fck bir memleket olub, ekseriyet \u00fczere ahalisi bulunan K\u00fcrd kavminin ismiyle tesmiye olunmu\u015fdur. K\u00fcrdistan Asya-yi Garbi\u2019de k\u0131sm-\u0131 azam\u0131 Memalik-i Osmaniyye\u2019de ve bir k\u0131sm\u0131 \u0130ran\u2019a tabi b\u00fcy\u00fck bir memleket olub, ekseriyet \u00fczere ahalisi bulunan K\u00fcrd kavminin ismiyle tesmiye olunmu\u015fdur. Bu isim taksimat-\u0131 m\u00fclkiye ve …<\/p>\n","protected":false},"author":32,"featured_media":21446,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[25],"tags":[5498,4707,108,137,1616,17],"class_list":["post-16654","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-tarih","tag-dunyalar-sozlugu","tag-kamusul-alam","tag-kurdistan","tag-kurt","tag-manset","tag-slide"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16654","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=16654"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16654\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/21446"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=16654"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=16654"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=16654"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}