{"id":15667,"date":"2017-09-23T08:00:23","date_gmt":"2017-09-23T05:00:23","guid":{"rendered":"http:\/\/candname.com\/?p=15667"},"modified":"2017-09-22T09:04:12","modified_gmt":"2017-09-22T06:04:12","slug":"1914-bitlis-kurd-isyani-oncesi-ve-sonrasi-mektuplari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=15667","title":{"rendered":"1914 Bitlis K\u00fcrd \u0130syan\u0131 \u00f6ncesi ve sonras\u0131 mektuplar\u0131"},"content":{"rendered":"

Bu \u00e7eviriler, Bitlis \u0130syan\u0131 s\u0131ras\u0131nda, \u015fehirdeki Holyoke Amerikan Ermeni K\u0131z Koleji\u2019nde 1915\u2019e kadar g\u00f6rev yapm\u0131\u015f rahibe Mary D.Uline ve rahibe Charlotte E. Ely\u2019\u0131n, Holyoke\u2019nin Boston merkezindeki rahibe arkada\u015flar\u0131na yazd\u0131klar\u0131 mektuplard\u0131r.<\/em><\/p>\n

\u2018Bitlisli K\u00fcrdler, ba\u015fkald\u0131rarak ba\u015fkenti Bitlis olacak ba\u011f\u0131ms\u0131z bir K\u00fcrd Krall\u0131\u011f\u0131 kurmay\u0131 arzuluyorlard\u0131\u2019.<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

Birinci mektup<\/strong><\/p>\n

Bitlis, 11 Mart \u00c7ar\u015famba, 1914<\/p>\n

Bu sabah ortal\u0131kta dola\u015fan s\u00f6ylentilere g\u00f6re, Bitlis\u2019e bir ka\u00e7 saatlik uzakl\u0131ktaki bir k\u00f6y\u00fcn yak\u0131n\u0131nda, K\u00fcrdlerin epeyi kalabal\u0131k bir \u015fekilde topland\u0131klar\u0131 haberi gelmi\u015f. Erkek s\u0131n\u0131flar\u0131m\u0131z\u0131n oldu\u011fu okulumuzdan sorumlu bay Maynard, bu s\u00f6ylentiler hakk\u0131nda bilgi almak i\u00e7in gitti\u011fi d\u0131\u015far\u0131da, Bitlis Rus Konsoloslu\u011fu taraf\u0131ndan kendisine, duyduklar\u0131m\u0131z\u0131n do\u011fru oldu\u011fu ve o y\u00f6nde bir raporun onlara da ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylenmi\u015f. Konsolos ayr\u0131ca; bu K\u00fcrdlerin, lideri olan Seyyid Ali \u00f6nderli\u011finde bir tak\u0131m taleplerini h\u00fck\u00fcmete bildirmek i\u00e7in Bitlis\u2019e do\u011fru ilerledikleri de haber vermi\u015f. Bu taleplerin ise; d\u0131\u015f \u00fclkeler taraf\u0131ndan bu b\u00f6lgede uygulanmas\u0131 planlanan yeni reformlardan vazge\u00e7ilerek eski y\u00f6netime geri d\u00f6n\u00fclmesi, var olan devlet memuru say\u0131s\u0131n\u0131n ve maa\u015flar\u0131n\u0131n azalt\u0131lmas\u0131, vergilerin d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesi ve bir tak\u0131m ba\u015fka taleplerin oldu\u011fuymu\u015f.<\/p>\n

 <\/p>\n

S\u00f6ylenenler aras\u0131nda K\u00fcrdlerin \u015fehirdeki Hristiyanlara da bir mesaj g\u00f6nderdikleri ve bu mesaj\u0131n da, onlara hi\u00e7bir \u015feyin olmayaca\u011f\u0131ym\u0131\u015f. Ancak K\u00fcrdlerin bu taleplerine bak\u0131l\u0131rsa ve istedikleri gibi rejim eskiye d\u00f6nerse, onlar da \u00fcstelik ceza almadan Hristiyanlar\u0131n mal ve m\u00fclklerini istedikleri gibi ya\u011fmalayabilir ve katledebilirler. K\u00fcrdlerin verdikleri taahh\u00fctlere pek g\u00fcvenmeyen Hristiyanlar d\u00fckkanlar\u0131n\u0131 a\u00e7mad\u0131klar\u0131 gibi de\u011ferli mal ve e\u015fyalar\u0131n\u0131 da daha g\u00fcvenli yerlere ta\u015f\u0131d\u0131lar. Ermenilerin d\u00fckkanlar\u0131 a\u00e7\u0131k de\u011fil ve T\u00fcrklerin d\u00fckkanlar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fu da kapal\u0131. K\u0131\u015f boyunca K\u00fcrdlerin h\u00fck\u00fcmete kar\u015f\u0131 baharda b\u00fcy\u00fck ve genel bir isyan \u00e7\u0131karmak i\u00e7in silahland\u0131klar\u0131 s\u00f6ylentileri vard\u0131. Asl\u0131nda K\u00fcrdlerin bu giri\u015fimleri bu kadar erken beklenmiyordu, ancak h\u00fck\u00fcmete kar\u015f\u0131 bir ka\u00e7 defa kafa tuttu\u011fu i\u00e7in tutuklu bulunan Seyyid Ali Bey\u2019in sa\u011f kolu olan Hoca\u2019y\u0131 (Mele Selim) askerlerin elinden kurtarm\u0131\u015f olmalar\u0131, bu giri\u015fim kararlar\u0131n\u0131 h\u0131zland\u0131rm\u0131\u015f olmal\u0131. \u00ca tabi di\u011fer taraftan K\u00fcrdlerin Hoca\u2019y\u0131 askerlerin elinden kurtarm\u0131\u015f olmalar\u0131, h\u00fck\u00fcmete kar\u015f\u0131 ba\u015fkald\u0131rd\u0131klar\u0131n\u0131n zaten a\u00e7\u0131k g\u00f6stergesiydi. Belki de askerlerin Hoca\u2019y\u0131 geriye almak i\u00e7in tekrar harekete ge\u00e7eceklerini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerinden askerlere kar\u015f\u0131 haz\u0131r olmak i\u00e7in de toplanm\u0131\u015f olabilirler. Tam olarak ne i\u00e7in toplanm\u0131\u015f olurlarsa olsunlar (ki k\u0131\u015f boyu \u00e7ok kapsaml\u0131 ve genel bir isyan \u00e7\u0131kartacaklar\u0131n\u0131 duymu\u015ftuk, ancak \u015fuana kadar ba\u015fka bir yerden de b\u00f6yle bir toplanma haberi yok) bu yak\u0131n\u0131m\u0131zdaki K\u00fcrdler, taleplerini h\u00fck\u00fcmete iletmek \u00fczere, Bitlis\u2019e bir veya iki g\u00fcn i\u00e7inde gelecekleri haberini g\u00f6ndermi\u015fler.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Bay Maynard \u0130stanbul ve Erzurum\u2019a telgraf \u00e7ekti. Bulundu\u011fumuz ko\u015fullar i\u00e7erisinde, bizlerin tam olarak ne olup bitti\u011fini bilmemiz a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 \u00e7ok zor. Ger\u00e7eklerle alakas\u0131 olmayan o kadar \u00e7ok s\u00f6ylenti var ki. Burada bir \u015fey herkes i\u00e7in kesin, ki o da en k\u00f6t\u00fc senaryoya haz\u0131rl\u0131kl\u0131 olmak. Eski h\u00fck\u00fcmet d\u00f6neminde Ermenilerin silah bulundurmalar\u0131 yasakt\u0131, ki ev aramalar\u0131nda bir b\u0131\u00e7ak dahi bulunursa tutuklan\u0131yor, hatta \u00f6ld\u00fcr\u00fcle biliniyorlard\u0131. Ancak son bir ka\u00e7 senedir, hem T\u00fcrklerin ba\u015fka devletlerle cereyan eden sava\u015flarla me\u015fgul olmas\u0131, hem de yeni h\u00fck\u00fcmetin tam olarak b\u00f6lgede otoritesini sa\u011flayamam\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131 f\u0131rsat bilen Ermeni direni\u015f\u00e7iler, d\u0131\u015far\u0131dan \u00fclke i\u00e7ine silah getirdiler ve direni\u015f\u00e7i olsun olmas\u0131n t\u00fcm Ermeniler kendilerini savunabilmek i\u00e7in haz\u0131rl\u0131k yap\u0131yorlar. Ermeniler de \u015fimdiki h\u00fck\u00fcmete pek g\u00fcvenmemekteler. \u00c7\u00fcnk\u00fc ister devletin imkans\u0131zl\u0131\u011f\u0131ndan veya korumak istemedi\u011finden olsun, hem canlar\u0131n\u0131n hem de mallar\u0131n\u0131n garanti alt\u0131nda olmad\u0131klar\u0131n\u0131 biliyorlar. Yani burada h\u00fckumet yok k\u0131sacas\u0131. Yeni bir rejim ve h\u00fck\u00fcmetin olmas\u0131n\u0131 asl\u0131nda Ermeniler \u00e7ok istiyor, ancak ya\u015fam \u015fartlar\u0131 ve imkanlar\u0131n\u0131n yeni reformlarla daha iyi olaca\u011f\u0131 \u00fczerine o kadar ger\u00e7ekle\u015fmemi\u015f vaatler duymu\u015flar ki, art\u0131k hi\u00e7 bir kimse ve \u015feyden herhangi bir beklentileri olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, kimseye bellerini de ba\u011flamamakta kararl\u0131lar. A\u015fikar olan ba\u015fka bir \u015fey de, kar\u0131\u015f\u0131k durumdaki bir \u00fclkede K\u00fcrdleri durdurmak ve ba\u015fkald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7menin tek \u00e7aresi, d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lerin m\u00fcdahale ederek kontrol\u00fc ele almalar\u0131d\u0131r. T\u00fcrkiye sava\u015flar, hastal\u0131klar ve yetersiz ve hijyenik olmayan t\u0131bbi malzemelerden dolay\u0131 o kadar \u00e7ok askerini kaybetti ki. Daha ge\u00e7en k\u0131\u015f sadece Van\u2019da 1500 asker tifodan dolay\u0131 \u00f6ld\u00fc. Yani e\u011fer K\u00fcrdler taraf\u0131ndan bir isyan ger\u00e7ekle\u015firse, onlar\u0131 bast\u0131racak herhangi yeterli bir askeri g\u00fcc\u00fcn olmamas\u0131ndan \u00e7ekiniyoruz. Bunlar\u0131n yan\u0131nda ordudaki var olan askerlerin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 zaten K\u00fcrd ve herhangi bir K\u00fcrd isyan\u0131nda bu askerler de haliyle kendi insanlar\u0131 olan K\u00fcrdlere kat\u0131lacaklard\u0131r. Herhangi bir \u00e7at\u0131\u015fma durumunda Ermenilerin tek umudu ve g\u00fcvendikleri, sahip olduklar\u0131 sava\u015fma teknikleri. Ayr\u0131ca kendilerine \u00f6nceden ula\u015fan uyar\u0131lardan dolay\u0131 \u015fimdilik daha sakinler. Buradaki evleri y\u00fcksek kal\u0131n duvarlar ve demirli pencerelerle \u00e7evrili, ki bu mekanlar bir de silahlar ila i\u00e7eriden savunulursa, d\u0131\u015far\u0131dan buraya sald\u0131racaklar\u0131n durumu k\u00f6t\u00fc olur. Daha \u00f6nceki katliam ve sald\u0131r\u0131lar, hep \u00e7ar\u015f\u0131da ve hi\u00e7bir uyar\u0131 olmadan ger\u00e7ekle\u015ftiler. K\u00fcrdler bu sefer zahmet edipte Hristiyanlara herhangi bir \u015feyin olmayaca\u011f\u0131 ve bir zarar\u0131n verilmeyece\u011fini \u00f6nceden haber vermi\u015fler. Bu uyar\u0131y\u0131 yapan ayn\u0131 K\u00fcrdlerin, hi\u00e7 bir kanun tan\u0131mad\u0131klar\u0131, ya\u011fmalamaktan zevk ald\u0131klar\u0131 ve di\u015flerine kadar silahl\u0131 olduklar\u0131 bilinen bir durumdur. K\u00fcrdlerin genel bir isyan \u00e7\u0131kartmalar\u0131n\u0131n arkas\u0131nda olabilirlikler aras\u0131nda ya Sultan Abd\u00fclhamit yanl\u0131s\u0131 eski parti yada yabanc\u0131 g\u00fc\u00e7lerin T\u00fcrkiye\u2019de uygulamak istedikleri hegemonya politikalar\u0131n\u0131 bozup, kendisinin \u00e7oktand\u0131r istedi\u011fi m\u00fcdahale etmesine f\u0131rsat yaratmak isteyen Rusya. E\u011fer buradaki K\u00fcrdler planlad\u0131klar\u0131 gibi Bitlis\u2019e gelirlerse ve taleplerini de sunarlarsa, h\u00fck\u00fcmetin onlar\u0131 tatmin edebilece\u011fi tek \u015fey, istediklerini vermek olacakt\u0131r, ki bu da bir aldatmaca olacakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu karar \u0130stanbul h\u00fck\u00fcmeti taraf\u0131ndan onaylanmayacak, buradaki vali g\u00f6revden al\u0131n\u0131p yerine ba\u015fka biri atanacak ve bu b\u00f6yle devam edecek. Tabi bu zaman i\u00e7erisinde yabanc\u0131 h\u00fck\u00fcmetlerin alacaklar\u0131 yeni kararlar ve uygulamalar y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmezse, K\u00fcrdlerin talepleri daha zorlay\u0131c\u0131 bir hal alacakt\u0131r. \u015eehirdeki Rus konsolosu, gerginli\u011fin daha da tehlikeli bir hal almas\u0131 durumunda, bizim her iki okuldaki \u00f6\u011frencilerimizi de alarak konsoloslu\u011fa gelmemizi teklif etti. Biz misyonerler g\u00fcnde bir saat her g\u00fcn okulumuzun dam\u0131nda y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f yapar\u0131z. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00f6zellikle k\u0131\u015flar\u0131 kardan ve \u00e7amurdan dolay\u0131 sokak ve bah\u00e7elerde y\u00fcr\u00fcmek imkans\u0131z oldu\u011fundan, spor ama\u00e7l\u0131 y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015flerimizi damda ger\u00e7ekle\u015ftirmekteyiz. Ancak art\u0131k buna ara vermemiz gerekecek \u00e7\u00fcnk\u00fc K\u00fcrdlerin t\u00fcfeklerinden \u00e7\u0131kacak kur\u015funlara hedef olmak istemeyiz, ki yak\u0131nlardaki tepelerde olabilirler.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

12 Mart Per\u015fembe sabah\u0131<\/p>\n

K\u00fcrdlerin Cuma g\u00fcn\u00fcne kadar Bitlis\u2019e gelmeyecekleri haberini ald\u0131k. Ka\u00e7 ki\u015fi olduklar\u0131na dair de\u011fi\u015fik s\u00f6ylentiler var. Baz\u0131lar\u0131 16 bin ki\u015fi olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylerken, biz en fazla 1600 ki\u015fi olabileceklerine, hatta o kadar da olamayacaklar\u0131na inan\u0131yoruz. \u0130stanbul\u2019dan ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir telgrafa g\u00f6re; b\u00fcy\u00fck el\u00e7ilik durumdan haberdar olmu\u015f ve burada olup bitenler hakk\u0131nda h\u00fck\u00fcmetten g\u00fcnl\u00fck bilgi aktar\u0131lmas\u0131 ile, bizim g\u00fcvenli\u011fimizin sa\u011flanmas\u0131 konusunda talepte bulunmu\u015f. K\u00fcrdler daha da g\u00f6zlerini karart\u0131rlarsa, hi\u00e7 \u00e7ekinmeden kararl\u0131 bir \u015fekilde s\u0131rf \u0130stanbul ile olan irtibat\u0131 kesmek i\u00e7in, telgraf tellerini dahi keserler. \u015euan bir sessizlik hakim \u015fehirde. Sokakta devriye i\u00e7in kol gezen Ermenilerin d\u0131\u015f\u0131nda t\u00fcm Ermeniler evlerinden \u00e7\u0131kmad\u0131lar bug\u00fcn.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u00d6\u011fleden sonra: Seyyid Ali Bey\u2019in \u015fehre geldi\u011fine dair bir duyum ald\u0131k. 30 atl\u0131 ile beraber geldi\u011fi s\u00f6ylense de, ortak kan\u0131 iki-\u00fc\u00e7 atl\u0131 ile beraber geldi\u011fidir. B\u00fcy\u00fck M\u00fcft\u00fc\u2019n\u00fcn evinde kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylediler. Vali kendisi ile g\u00f6r\u00fc\u015fmesi i\u00e7in Valilik binas\u0131na gelmesi konusunda ona haber yollam\u0131\u015f, ancak Seyyid Ali Bey Vali g\u00f6r\u00fc\u015fmek istiyorsa o buraya gelsin diye geriye mesaj g\u00f6ndermi\u015f. Art\u0131k ge\u00e7 oldu\u011fundan, ertesi g\u00fcn\u00fcn de Cuma ve T\u00fcrkler i\u00e7in m\u00fcbarek ve bir tatil g\u00fcn\u00fc oldu\u011fundan, g\u00f6r\u00fc\u015fme Cumartesi\u2019ne kalm\u0131\u015f.<\/p>\n

 <\/p>\n

13 Mart Cuma sabah\u0131: K\u00fcrdlerin bug\u00fcn \u015fehre geleceklerini bildirmi\u015f olmalar\u0131na ra\u011fmen, sabah 07:30 olmu\u015f halen herhangi bir hareket yok. Ermeniler de dahil kimse cesaret edip de d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kmad\u0131. \u00c7ar\u015f\u0131 sessiz ve K\u00fcrdlerden ses seda yok. K\u00fcrdler ne yap\u0131yor diye \u00f6\u011frenmek i\u00e7in d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kmaya yava\u015f yava\u015f cesaret ediyor millet. S\u00f6ylenenlere g\u00f6re Seyyid Ali Bey\u2019in de talimat\u0131yla K\u00fcrdler geri \u00e7ekilmi\u015fler ve kendilerine taleplerinin yerine getirilece\u011fi ve 1 aya kadar da onlarla g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclece\u011fi iletilmi\u015f. Ermeniler bu geli\u015fmenin onlarda var olan g\u00fcvenlik endi\u015fesini daha da uzataca\u011f\u0131n\u0131 ve kendilerinin ne olursa olsun teyakkuzda olacaklar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyorlar. Hi\u00e7 kimse \u00e7ar\u015f\u0131ya gitmemeye kararl\u0131.<\/p>\n

 <\/p>\n

Cuma \u00f6\u011fleden sonra: Erzurum\u2019daki Britanya konsoloslu\u011fundan gelen bir telgrafa g\u00f6re, Bab\u0131 Ali\u2019den (Osmanl\u0131 H\u00fck\u00fcmeti) \u0130stanbul\u2019daki b\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fe g\u00f6nderilen bir telgrafta Bitlis\u2019teki K\u00fcrd liderlerinin kesinlikle tutukland\u0131\u011f\u0131 ve isyanc\u0131 K\u00fcrdlerin de da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bildirilmi\u015f. Bizler bunun kesinlikle ger\u00e7e\u011fi yans\u0131tmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildi\u011fimiz gibi, h\u00fck\u00fcmetin de ne kadar g\u00fcvenilmeyece\u011fini de g\u00f6rm\u00fc\u015f olduk.<\/p>\n

 <\/p>\n

Cuma ak\u015fam\u0131: Duydu\u011fumuza g\u00f6re Seyyid Ali Bey\u2019in Hocas\u0131n\u0131n kald\u0131\u011f\u0131 evi h\u00fck\u00fcmet g\u00fc\u00e7leri ku\u015fatm\u0131\u015flar ve s\u00f6ylenilen di\u011fer bir \u015fey de, valinin g\u00f6r\u00fc\u015fme talebini ret eden ki\u015fi Seyyid Ali bey de\u011fil bu Hoca imi\u015f. Kula\u011f\u0131m\u0131za gelen di\u011fer bir bilgi de, Vali Bey ile Seyyid Ali Bey\u2019in ayr\u0131 bir yerde ba\u015f ba\u015fa g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fckleri ve Vali\u2019nin zaman kazanmak amac\u0131 ve Bitlis\u2019e daha fazla asker getirmek i\u00e7in, Seyyid Ali Bey\u2019in taleplerini kabul etti\u011fi geli\u015fmesi. Yaln\u0131z Vali\u2019nin bu gayret ve \u00e7abalar\u0131 pek Seyyid Ali Bey\u2019i ikna etmemi\u015f olacak ki, Seyyid Ali Bey adamlar\u0131 olan K\u00fcrdlere yaveri ile haber g\u00f6nderip, ak\u015fama Bitlis merkezinde bulunan manast\u0131r yak\u0131nlar\u0131nda toplanmalar\u0131n\u0131 emretmi\u015f. Bu durum \u00fczerine K\u00fcrdlerin ak\u015fam toplanacaklar\u0131 yere hemen 60 asker g\u00f6nderilmi\u015f ki, onlar\u0131 orada durdursunlar diye. Ayr\u0131ca h\u00fck\u00fcmet Ermenilere de haber salarak, silah ta\u015f\u0131malar\u0131na, sokaklarda devriye gezmelerine ve kendilerini ta\u015f\u0131yacaklar\u0131 silahlarla korumalar\u0131na izin verildi\u011fi ve askerlerin kesinlikle onlara bu durumda m\u00fcdahale etmeyecekleri bildirmi\u015fler. Bitlis\u2019te var olan asker say\u0131s\u0131 120 ve bu say\u0131, olabilecek bir sald\u0131r\u0131da kesinlikle yetersiz kalacakt\u0131r. Bay Maynard, yan\u0131nda papaz ve iki \u00f6\u011fretmen olmadan Vali\u2019nin yan\u0131na giderek silah ve asker istedi. Vali silah yard\u0131m\u0131nda bulunamayaca\u011f\u0131n\u0131 ancak acil bir durumda bize 3 asker g\u00f6nderebilece\u011fini s\u00f6ylemi\u015f. \u015eehirdeki Rus konsoloslu\u011fu bize biraz uzakta oldu\u011fundan, acil bir durumda oraya gitmemiz imkans\u0131z olur.<\/p>\n

 <\/p>\n

14 Mart Cumartesi sabah\u0131: \u015eehirdeki Ermeniler gece boyunca hi\u00e7 uyumad\u0131lar ve sabaha kadar sokaklardaki erkeklerin konu\u015fmalar\u0131 duyuluyordu. \u00c7ok heyecan vericiydi. Seyyid Ali Bey d\u00fcn gece \u015fehirden ayr\u0131lm\u0131\u015f diye haber geldi, ki b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131k adamlar\u0131n\u0131n bilgisi dahilinde bir \u015feyler yapacaklar. Bir g\u00fcn daha bu \u015fekilde ge\u00e7ti. \u015eehrin Ermenileri d\u00f6rt g\u00fcnd\u00fcr i\u015f yerlerine gidip d\u00fckkanlar\u0131n\u0131 a\u00e7amad\u0131klar\u0131 gibi, ileriye d\u00f6n\u00fck herhangi g\u00fcven verici bir geli\u015fme de yok. Bug\u00fcn bahar\u0131n ilk ya\u011fmuru ya\u011fd\u0131. Sokaklar ve caddeler yine berbat bir duruma d\u00f6n\u00fc\u015fecekler. G\u00fcn i\u00e7erisinde \u00f6\u011frendik ki, o Hoca da d\u00fcn gece \u015fehirden ayr\u0131lm\u0131\u015f ve beklenildi\u011finin aksine, k\u00fc\u00e7\u00fck bir grup gelmi\u015f manast\u0131r\u0131n oraya d\u00fcn gece ve o K\u00fcrdlerden d\u00f6rd\u00fc karakola g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fler bu sabah. Ya\u011fan ya\u011fmur \u015fiddetini art\u0131rarak karla kar\u0131\u015f\u0131k dolu halinde ya\u011fmaya ba\u015flad\u0131 ve bu durum sald\u0131r\u0131 yapmay\u0131 planlayanlar\u0131n i\u015flerini \u00e7ok zorla\u015ft\u0131racakt\u0131r. Vali\u2019nin K\u00fcrdlerin taleplerini bir ay i\u00e7erisinde yerine getirece\u011fi s\u00f6z\u00fc vermesi ancak bununla beraber \u015fehre alenen asker y\u0131\u011fma giri\u015fimine kalk\u0131\u015fmas\u0131, a\u00e7\u0131k\u00e7a bize g\u00f6re \u00e7ok tutars\u0131zca bir durum. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu durumu K\u00fcrdler fark ettikleri vakit, kesinlikle sald\u0131r\u0131ya ge\u00e7eceklerdir, tabii e\u011fer bizim bilmedi\u011fimiz ba\u015fka gizli bir anla\u015fma yoksa aralar\u0131nda.<\/p>\n

 <\/p>\n

Cumartesi \u00f6\u011fleden sonra: B\u00fct\u00fcn sabah boyunca esen \u015fiddetli f\u0131rt\u0131na, ba\u015fka hi\u00e7 bir \u015fekilde sakinle\u015fmeyecek \u015fehir ahalisinin imdad\u0131na H\u0131z\u0131r gibi yeti\u015fti. \u00c7\u00fcnk\u00fc k\u0131sa bir zaman i\u00e7in de olsa, bu zaman zaaf\u0131nda kendilerini g\u00fcvende hissettiler. Okulumuz erkek \u00f6\u011frencilerinin bir \u00f6\u011fretmeni, \u015fehrin bu yakas\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fik yerlerine \u2018 ak\u015fam saat 7\u2019den sonra kesinlikle d\u0131\u015far\u0131da toplan\u0131lmamas\u0131\u2019 yasa\u011f\u0131 i\u00e7eren levhalar\u0131n as\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 bize s\u00f6yledi. E\u011fer belirtilen bu saatten sonra herhangi birisi sokaklarda g\u00f6r\u00fcl\u00fcrse, yetkililere kim oldu\u011funu ve ne ama\u00e7la d\u0131\u015far\u0131da bulundu\u011funu belirtmesi gerekli. E\u011fer bunu yapmazsa tutuklan\u0131r hatta oldu\u011fu yerde vurularak \u00f6ld\u00fcr\u00fcle bilinir. Herhangi bir silah bulundurmak kesinlikle yasak. Asl\u0131nda levhalarda daha \u00e7ok maddeler varm\u0131\u015f, ancak okulun kar\u015f\u0131s\u0131na as\u0131lan o levhan\u0131n biri taraf\u0131ndan tahrip edilmesi sonucu sadece bu \u00fc\u00e7 madde okunabilmi\u015f \u00f6\u011fretmen taraf\u0131ndan. Biz b\u00fct\u00fcn bu gerilim ve heyecan\u0131 ya\u015farken, me\u011ferse t\u00fcm \u015fehir vuku bulan durumdan haberdar de\u011filmi\u015f. Bu arada bu \u015fehrin n\u00fcfusu 40 bin ki\u015fidir ve da\u011f yama\u00e7lar\u0131na serpilmi\u015f k\u00fc\u00e7\u00fck vadiler \u00fczerinde, be\u015f ayr\u0131 mahalle ve b\u00f6lgeden olu\u015fur.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Bizim bulundu\u011fumuz k\u0131s\u0131mda b\u00fcy\u00fck oranda Ermeni n\u00fcfusu var ve e\u011fer K\u00fcrdler h\u00fck\u00fcmet binalar\u0131na sald\u0131r\u0131rsa, buradan ge\u00e7meleri gerekmekte. Silahl\u0131 K\u00fcrdlerin bu g\u00fczergahtan ge\u00e7me ihtimali, buradaki Ermenileri huzursuz etmekte, ki e\u011fer bir \u00f6nceki h\u00fck\u00fcmetin yapt\u0131\u011f\u0131 gibi \u015fimdiki h\u00fck\u00fcmet de evlerini silahlardan ar\u0131nd\u0131rmak i\u00e7in bask\u0131nlar ve aramalar yaparlarsa, Ermeniler ile birlikte ba\u015fkalar\u0131n\u0131n da can\u0131 yanacakt\u0131r kesin. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu sefer Ermeniler tam te\u00e7hizatl\u0131 silahlanm\u0131\u015f durumdalar. Vali, bir sald\u0131r\u0131 ihtimalinin art\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, tehlike durumunun arz etmedi\u011fini ve art\u0131k herkesin \u00e7ar\u015f\u0131ya ve i\u015flerinin ba\u015f\u0131na d\u00f6nebileceklerinin garantisini verdi\u011fini haber vermekte.<\/p>\n

 <\/p>\n

15 Mart Pazar: Sessizlik hakim. Gerilim ve heyecan atmosferi kaybolmakta. \u015eehir ahalisi \u015fimdilik bir tehlikenin kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar.<\/p>\n

 <\/p>\n

16 Mart Pazartesi sabah\u0131: Gelen bir habere g\u00f6re Seyyid Ali Bey tekrardan \u015fehre d\u00f6nm\u00fc\u015f. D\u00fcn s\u00f6ylenilenlere g\u00f6re Ermeniler i\u015flerinin ba\u015f\u0131na bug\u00fcn d\u00f6nebileceklerdi. Baz\u0131lar\u0131 sabah gitmi\u015flerdi de d\u00fckkanlar\u0131na, ancak ald\u0131klar\u0131 bu haberden sonra, g\u00fcvenli\u011fin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnerek tekrardan hepsi evlerine geri d\u00f6nd\u00fcler. Seyyid Ali Bey tekrardan hi\u00e7bir Hristiyan\u2019\u0131n endi\u015felenmemesini ve onlara herhangi bir zarar gelmeyece\u011fi garantisini yinelemi\u015f. Ne yaz\u0131k, 18 sene \u00f6nceki ger\u00e7ekle\u015fen katliam\u0131n bir g\u00fcn \u00f6ncesinde de kendilerine b\u00f6yle bir garanti verildi\u011finden, Ermeniler \u015fimdi daha da bir endi\u015feye kap\u0131ld\u0131lar. Ne kadar do\u011fru bilemiyoruz ancak K\u00fcrdlerin Van\u2019da da s\u0131k\u0131nt\u0131 yaratt\u0131klar\u0131 haberleri gelmekte. \u00d6te yandan K\u00fcrdler tutuklu bulunan o d\u00f6rt K\u00fcrd\u00fcn serbest b\u0131rak\u0131lmalar\u0131 i\u00e7in haber g\u00f6ndermi\u015fler ve \u2018 e\u011fer sal\u0131verilmezlerse \u00e7ok k\u00f6t\u00fc \u015feyler olur\u2019 diye de eklemi\u015fler. \u015eimdilik buradaki Britanya Konsolosu konumunda gibi hareket eden bizim ahbab\u0131m\u0131z bay Maynard, kendisine gelen bir mesaj\u0131 bizlere iletti. Mesajda \u00e7ar\u015f\u0131da hi\u00e7bir Ermeni\u2019nin bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ancak \u00e7ok az say\u0131da baz\u0131 K\u00fcrdlerin oldu\u011funu aktard\u0131. Ayr\u0131ca o al\u0131koyulan d\u00f6rt K\u00fcrd\u00fcn k\u00f6yl\u00fcleri olan baz\u0131 K\u00fcrdlerin, d\u00f6rt zaptiyeyi al\u0131koyup silahlar\u0131n\u0131 ald\u0131klar\u0131 da bildirildi. K\u00f6yl\u00fcler karakoldaki K\u00fcrdlerin serbest b\u0131rak\u0131lmas\u0131 halinde onlar\u0131n da bu zaptiyeleri serbest b\u0131rakacaklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015fler, ki zaptiyelerden ikisini silahlar\u0131n\u0131 ald\u0131ktan sonra bu mesajlar\u0131n\u0131 Vali\u2019ye duyurmak i\u00e7in zaten serbest b\u0131rakm\u0131\u015flar. Ancak bay Maynard\u2019a g\u00f6re Vali K\u00fcrdlerin sal\u0131verilmesini reddetmi\u015f. Ge\u00e7en gece bir Ermeni genci her zaman oldu\u011fu gibi sabaha pi\u015firece\u011fi ekmeklerinin mayalar\u0131n\u0131 yapmak i\u00e7in f\u0131r\u0131n\u0131na giderken tutulup hapse at\u0131lm\u0131\u015f. Gerek\u00e7e ise o saatte izinsiz olarak neden d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015f.<\/p>\n

 <\/p>\n

Bu olup bitenler ve gerginlikler umursamamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lsa da, net bir \u015fekilde insanlar\u0131n talihsizce i\u015f g\u00fc\u00e7lerinden olmalar\u0131 ve ma\u011fduriyetleri g\u00f6r\u00fclmekte. Bu \u015fekilde \u00e7aresizce sadece bekleniliyor. Ne i\u00e7in?.<\/p>\n

D\u00fcn gelmesi gereken ancak gelmeyen postan\u0131n da niye gelmedi\u011fine dair bir fikrimiz yok. Posta ile g\u00f6nderilen ve gelmesi gereken mektuplar\u0131n, \u00f6nceden a\u00e7\u0131ld\u0131klar\u0131 yada imha edildikleri zamanlar oluyor ve e\u011fer bu postaya da ayn\u0131 \u015fekilde m\u00fcdahale ederlerse, bu mektup da sizlere ula\u015fmayabilir.<\/p>\n

 <\/p>\n

Mary D. Uline,\u00a011 Mart 1914 \u2013 Bitlis<\/p>\n

 <\/p>\n

\u0130kinci mektup \u2013\u00a0<\/strong>Bitlis \u0130syan\u0131 sonras\u0131 1 May\u0131s 1914<\/p>\n

 <\/p>\n

Sevgili dost,<\/p>\n

\u2018Bu bahar Bitlis \u015fehri, buradaki K\u00fcrd kesiminin ve \u015fehrin d\u0131\u015f\u0131ndaki K\u00fcrdlerin birle\u015ferek h\u00fck\u00fcmete kar\u015f\u0131 ayaklanmalar\u0131na sahne oldu. Hem bu yeni h\u00fck\u00fcmetten ho\u015fnut de\u011fillerdi, hem de yeni reformlar\u0131 uygulamak \u00fczere buraya gelmeleri planlanan yabanc\u0131 m\u00fcfetti\u015fleri istememekteler. Ba\u015fkald\u0131rarak ba\u015fkenti Bitlis olacak ba\u011f\u0131ms\u0131z bir K\u00fcrd Krall\u0131\u011f\u0131 kurmay\u0131 arzuluyorlard\u0131.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

31 Mart g\u00fcn\u00fc \u00e7evre k\u00f6ylerden, K\u00fcrdlerin \u015fehir merkezine bir sald\u0131r\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in da\u011f yama\u00e7lar\u0131nda topland\u0131klar\u0131na dair bir bilgi geldi. Bu durumu kontrol etmek i\u00e7in hemen askerler g\u00f6nderildi. 2 Nisan sabah\u0131 saat 5\u2019te, \u015fehrin K\u00fcrdleri ile birlikte, civar k\u00f6y ve kasabalardan \u015fehre gelen K\u00fcrdler, tepelerde ve mezarl\u0131klarda toplanmaya ba\u015flad\u0131lar.<\/p>\n

Yakla\u015f\u0131k bir saat boyunca meydan okuyup, mar\u015flar s\u00f6ylediler. H\u00fck\u00fcmet g\u00fc\u00e7lerinin a\u011f\u0131r silahlarla ate\u015f a\u00e7mas\u0131 sonucu K\u00fcrdler sa\u011fa sola ka\u00e7\u0131\u015ft\u0131lar. Yakla\u015f\u0131k iki y\u00fcze yak\u0131n\u0131, Ermeni kilisesinin arkas\u0131na ka\u00e7arak, oradan alm\u0131\u015f olduklar\u0131 siper ile a\u015fa\u011f\u0131daki askeri barakalara ate\u015f ettiler. H\u00fck\u00fcmet g\u00fc\u00e7leri taraf\u0131ndan t\u00fcm g\u00fcn boyunca s\u00fcrekli ate\u015f a\u00e7\u0131ld\u0131 onlara. B\u00fct\u00fcn bu \u00e7at\u0131\u015fmalar bizim \u00e7ok yak\u0131n\u0131m\u0131zda cereyan etti\u011finden, bizim binalar da kur\u015funlara hedef oldu. On \u00fc\u00e7 kur\u015fun bizim \u015fapelimize (k\u00fc\u00e7\u00fck kilise) isabet ederken, \u00fc\u00e7 tane de bay Maynard\u2019\u0131n evine isabet etmi\u015f. Pencereden giren bir ba\u015fka kur\u015fun ise, ah\u015fap oymalar\u0131 delerek kar\u015f\u0131 duvara saplanm\u0131\u015f. \u00d6nceden barikatla kapat\u0131lm\u0131\u015f pencereler, ba\u015fka kur\u015funlar\u0131n neden olabilece\u011fi tahribatlar\u0131 engellediler. \u00dc\u00e7 Nisan sabah\u0131, askerlerin \u015fehirdeki t\u00fcm tepeleri ele ge\u00e7irmesi sonucu, K\u00fcrdler geriye \u00e7ekilmek zorunda kalarak \u015fehirden ka\u00e7\u0131p da\u011flara s\u0131\u011f\u0131nd\u0131lar. Bayan Uline bu ba\u015fkald\u0131r\u0131 ile ilgili \u00e7ok daha detayl\u0131 ve kapsaml\u0131 bir yaz\u0131 22 Nisan tarihli \u2018Orient\u2019te kaleme ald\u0131, ki zaten ben de oradan al\u0131nt\u0131 yaparak bu olanlar\u0131 aktar\u0131yorum. K\u00fcrdlerin liderlerini ve bir \u00e7ok \u00f6nde gelenlerini, h\u00fck\u00fcmet yak\u0131n zaman \u00f6nce idam etti. H\u00fck\u00fcmetin beklenilmeyen d\u00fczey ve tahmin edilemeyecek \u00f6l\u00e7\u00fcdeki bu tedbiri, bize K\u00fcrdlerin en az bir nesil boyunca, tekrardan b\u00f6yle bir kalk\u0131\u015fmaya giri\u015fmeyeceklerini garanti ediyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc olduk\u00e7a gururlar\u0131 k\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve itaat etmek zorunda b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f durumdalar. Asl\u0131nda \u0130sa\u2019n\u0131n \u00f6\u011fretisi olan Hristiyanl\u0131\u011f\u0131 onlara anlatmak ve onlar\u0131 ikna edebilmenin \u015fu an tam zaman\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u015feyhleri ve dini adamlar\u0131na olan g\u00fcvenlerini yitirdikleri gibi kendi dinlerine kar\u015f\u0131 olan inan\u00e7lar\u0131 da k\u0131r\u0131lm\u0131\u015f durumda. O y\u00fczden f\u0131rsat\u0131 de\u011ferlendirmek i\u00e7in, bu g\u00f6revin neferlerine b\u00fcy\u00fck i\u015f d\u00fc\u015f\u00fcyor. Bu u\u011furda \u00e7aba harcayacak g\u00f6revlilerin o f\u0131rsat\u0131 yakalayabilmeleri i\u00e7in sizlerden dua etmenizi talep ediyorum, ki ba\u015far\u0131ya ula\u015fabilsinler.<\/p>\n

 <\/p>\n

Bu aralar \u00fc\u00e7 \u00f6\u011frencimizin mezuniyet t\u00f6reni haz\u0131rl\u0131klar\u0131ndan dolay\u0131 \u00e7ok yo\u011funuz. Ayr\u0131ca bay ve bayan Maynard, bizim g\u00f6revimize istinaden, y\u0131ll\u0131k toplant\u0131da bizleri temsil etmek i\u00e7in Harput\u2019a gidecekler. D\u00f6n\u00fc\u015flerinde bay Knapp\u2019\u0131 da beraberlerinde getirecekler, ki e\u015fi de zaten sonbahar da buraya gelecek. Bu \u015fekilde ge\u00e7en y\u0131llara g\u00f6re daha da kalabal\u0131k bir kitle olaca\u011f\u0131z.<\/p>\n

\u00d6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131l\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7in ihtiyac\u0131m\u0131z olan fiziki ve ilahi g\u00fcc\u00fc, Tanr\u0131\u2019dan \u00f6zel olarak kutsamas\u0131 i\u00e7in dua etmeni senden rica edebilir miyim?<\/p>\n

Rahibe Charlotte E. Ely ,\u00a01 May\u0131s 1914 \u2013 Bitlis<\/p>\n

Ara\u015ft\u0131rma ve \u00e7eviri:\u00a0Baran Zeydanl\u0131o\u011flu<\/strong>\u00a0\u2013 18 Eyl\u00fcl 2017<\/p>\n

Al\u0131nt\u0131: Bitlisname.com\u00a0<\/strong><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bu \u00e7eviriler, Bitlis \u0130syan\u0131 s\u0131ras\u0131nda, \u015fehirdeki Holyoke Amerikan Ermeni K\u0131z Koleji\u2019nde 1915\u2019e kadar g\u00f6rev yapm\u0131\u015f rahibe Mary D.Uline ve rahibe Charlotte E. Ely\u2019\u0131n, Holyoke\u2019nin Boston merkezindeki rahibe arkada\u015flar\u0131na yazd\u0131klar\u0131 mektuplard\u0131r. \u2018Bitlisli K\u00fcrdler, ba\u015fkald\u0131rarak ba\u015fkenti Bitlis olacak ba\u011f\u0131ms\u0131z bir K\u00fcrd Krall\u0131\u011f\u0131 kurmay\u0131 arzuluyorlard\u0131\u2019.   Birinci mektup Bitlis, 11 Mart \u00c7ar\u015famba, 1914 Bu sabah ortal\u0131kta dola\u015fan s\u00f6ylentilere …<\/p>\n","protected":false},"author":32,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[25,299],"tags":[4676,4675,4677,17],"class_list":["post-15667","post","type-post","status-publish","format-standard","","category-tarih","category-turkce","tag-4676","tag-bitlis-kurd-isyani","tag-mele-selim","tag-slide"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15667","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=15667"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15667\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=15667"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=15667"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=15667"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}