{"id":15456,"date":"2017-03-03T08:00:29","date_gmt":"2017-03-03T05:00:29","guid":{"rendered":"http:\/\/candname.com\/?p=15456"},"modified":"2018-10-15T10:42:57","modified_gmt":"2018-10-15T07:42:57","slug":"kirmanc-sozcugu-uzerine-bir-not","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/candname.com\/tr\/?p=15456","title":{"rendered":"&#8220;K\u0131rmanc&#8221; s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc \u00fczerine bir not"},"content":{"rendered":"<div class=\"author_article_detail\">\n<div id=\"author_article_content\" class=\"text_content\">\n<p>Daha \u00e7ok T\u00fcrklerin &#8220;Zazaca&#8221; diye adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 K\u00fcrt\u00e7eye, Dersimliler, &#8220;K\u0131rmanc\u00ee&#8221; veya &#8220;K\u0131rmanck\u00ee&#8221; diyor. Dersimdekilerin ve yine ba\u015fka y\u00f6relere g\u00f6\u00e7etmi\u015f olan Dersimlilerin kendilerine &#8220;K\u0131rmanc&#8221; dedi\u011fini de biliyoruz.<\/p>\n<p>&#8220;K\u0131rmanc&#8221; s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn &#8220;K\u00fcrdl\u00fck&#8221; anlam\u0131na geldi\u011fini, herkesten \u00f6nce Dersimlilerin kendileri vurguluyor. \u00d6rne\u011fin, daha sonralar\u0131 K\u00fcrdl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc inkar etmeye ba\u015flayan, sadece &#8220;Zaza&#8221; oldu\u011funu iddia eden Z\u00fclf\u00fc Selcan bile,\u00a0<em>H\u00eav\u00ee<\/em>\u00a0dergisinin 1. say\u0131s\u0131nda yay\u0131mlanan yaz\u0131s\u0131nda &#8220;<strong><em>Kirmanc\u00eeye K\u00fcrtl\u00fck anlam\u0131na geliyor<\/em><\/strong>&#8221; diyor. Dersim&#8217;in b\u00fct\u00fcn ozanlar\u0131, \u00e7o\u011fu yazar\u0131, daha do\u011frusu Dersimlilerin t\u00fcm\u00fc &#8220;K\u0131rmanc&#8221; s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc &#8220;K\u00fcrd&#8221; anlam\u0131nda kullan\u0131yor.<\/p>\n<p>Dersimliler &#8220;Zaza&#8221; s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcnden hazzetmez, ancak son y\u0131llarda K\u00fcrdl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc inkar eden kimi \u015fah\u0131slar, &#8220;K\u0131rmanc&#8221; s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn &#8220;K\u00fcrdl\u00fck&#8221; anlam\u0131na geldi\u011fini, ba\u015fka bir anlam y\u00fcklemenin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iyi bildiklerinden, bir a\u00e7\u0131dan da hep T\u00fcrk\u00e7e konu\u015ftuklar\u0131ndan dolay\u0131 &#8220;Zaza&#8221; ad\u0131n\u0131 kullanmaya ba\u015flad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n<p>K\u0131rmanc s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc sadece Dersim&#8217;de de\u011fil, Dersim&#8217;den \u00e7ok uzakta olan ve K\u00fcrt\u00e7enin Kurmanc\u00ee diyalektini konu\u015fan Hakkari b\u00f6lgesinde, yine G\u00fcney K\u00fcrdistan&#8217;\u0131n \u00e7ok geni\u015f bir alan\u0131n\u0131 kaplayan Behdinan b\u00f6lgesinde de ayn\u0131 \u015fekilde kullan\u0131l\u0131yor. B\u00fct\u00fcn s\u00f6zel ve yaz\u0131l\u0131 edebiyatlar\u0131nda, konu\u015fmalar\u0131nda, Diyarbak\u0131r ve Serhad b\u00f6lgesinin telaffuzu olan &#8220;Kurmanc&#8221; de\u011fil de, t\u0131pk\u0131 Dersimliler gibi &#8220;K\u0131rmanc&#8221; diyorlar. Bu ad\u0131 kendileri i\u00e7in, daha \u00e7ok k\u00f6yl\u00fcl\u00fck i\u00e7in kullan\u0131yorlar. Konu\u015ftuklar\u0131 K\u00fcrt\u00e7eye de &#8220;K\u0131rmanc\u00ee&#8221; diyorlar. Bu, sabit bir bilgidir.<\/p>\n<p>Dersim&#8217;den \u00e7ok daha uzaklarda olan ve K\u00fcrt\u00e7enin Mukr\u00ee (Soran\u00ee) diyalektini konu\u015fan Mahabad ve Senendej K\u00fcrtleri de, aynen Dersimlilerin telaffuz etti\u011fi \u015fekilde &#8220;K\u0131rmanc&#8221; diyorlar. Ayn\u0131 diyalekti konu\u015fan G\u00fcney K\u00fcrdistan&#8217;\u0131n Soran b\u00f6lgesi de bunu b\u00f6yle kullan\u0131yor.<\/p>\n<p>\u00d6rne\u011fin Mahabadl\u0131 \u00fcnl\u00fc K\u00fcrt \u015fair H\u00eam\u00een Mukr\u00eeyan\u00ee (1921-1986), hen\u00fcz gen\u00e7lik d\u00f6nemlerinde kaleme ald\u0131\u011f\u0131 ilk eserlerinden &#8220;Behar\u00ee Lad\u00ea&#8221; yani &#8220;K\u00f6y Bahar\u0131&#8221; adl\u0131 \u015fiirinde \u015f\u00f6yle diyor:<\/p>\n<p>&#8220;<em>Bahard\u0131r; i\u015f zaman\u0131 sevdi\u011fim, neden geleyim ki \u015fehre?<br \/>\nE\u011fer gelirsem \u015fehre, kim var \u00fcstlenecek bunca i\u015fi g\u00fcc\u00fc?<\/em><br \/>\n<strong><em>K\u0131rmanc\u0131m<\/em><\/strong>\u00a0<em>ben ve\u00a0<strong>K\u0131rmanc<\/strong>, gelince bahar mevsimi, kudururcas\u0131na<br \/>\nHareketlenmelidir yama\u00e7larda ve da\u011fda, tarlalarda ve ovada<br \/>\nTa ki \u00fcretene dek ekme\u011fi ve g\u00f6t\u00fcrmese \u015fehir halk\u0131na, imdat ederler<\/em>&#8221;<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" title=\"670-174.jpg\" src=\"http:\/\/www.ilkehaber.com\/d\/other\/670-174.jpg\" alt=\"670-174.jpg\" \/><\/p>\n<p>\u015eair H\u00eam\u00een, burada &#8220;K\u0131rmanc&#8221; ad\u0131n\u0131 &#8220;k\u00f6yl\u00fc&#8221; anlam\u0131nda kullan\u0131yor. Yani K\u00fcrt milleti i\u00e7erisinde, ayr\u0131 bir toplumsal tabaka i\u00e7in kullan\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc Mahabad ve Senendej&#8217;de \u015fehirli K\u00fcrtler, k\u00f6yl\u00fc K\u00fcrtleri biraz da k\u00fc\u00e7\u00fcmseme ile &#8220;K\u0131rmanc&#8221; olarak adland\u0131rmaktalar. \u015eair, &#8220;K\u00f6yl\u00fcden&#8221; yani &#8220;K\u0131rmancdan olmazsa \u015fehir halk\u0131 ne yer, a\u00e7l\u0131ktan imdat eder&#8221; diyerek &#8220;\u015fehirlilerin K\u0131rmanclara muhta\u00e7 oldu\u011funu&#8221; vurguluyor, K\u0131rmancl\u0131\u011f\u0131 avantaja \u00e7evirerek denge kurmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n<p>Sadece Dersim&#8217;de de\u011fil, K\u00fcrdistan&#8217;\u0131n her taraf\u0131nda, b\u00fct\u00fcn K\u00fcrtler aras\u0131nda, &#8220;K\u0131rmanc&#8221; s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc &#8220;K\u00fcrtl\u00fck&#8221; anlam\u0131ndad\u0131r elbette. Fakat sosyal bir s\u0131n\u0131f\u0131 i\u015faret etmektedir ayn\u0131 zamanda. K\u00fcrtl\u00fc\u011f\u00fcn k\u00f6yl\u00fcl\u00fck kesimi i\u00e7in kullan\u0131lmaktad\u0131r daha \u00e7ok. Bundan dolay\u0131, \u00f6zellikle son y\u0131llarda, bizim Kuzeyli Kurmanc K\u00fcrtleri kendileri i\u00e7in &#8220;Kurmanc&#8221; ad\u0131 yerine \u0131srarla &#8220;K\u00fcrd&#8221;, yine &#8220;Kurmanc\u00ee&#8221; yerine de &#8220;K\u00fcrt\u00e7e&#8221; diyorlar. Bu \u015fekilde, &#8220;k\u00f6yl\u00fcl\u00fckten&#8221; kurtularak daha \u00fcst bir kimli\u011fe ge\u00e7mi\u015f oluyorlar.<\/p>\n<p>T\u00fcrklerde de &#8220;T\u00fcrkmen&#8221; ad\u0131, asl\u0131nda sosyal bir kategorinin ad\u0131d\u0131r. T\u00fcrkmenler de T\u00fcrkt\u00fcr elbette ama T\u00fcrkl\u00fck i\u00e7inde daha farkl\u0131, biraz da a\u015fa\u011f\u0131 bir kategoridir. T\u00fcrklerde T\u00fcrkmenlik neyse, K\u00fcrtlerde de K\u0131rmancl\u0131k ona benzer bir \u015feydir. T\u00fcrkiye&#8217;deki T\u00fcrkmenler, biz T\u00fcrkmeniz demiyorlar art\u0131k, biz T\u00fcrk\u00fcz diyorlar.<\/p>\n<p>Tam burada, di\u011fer bir noktaya daha de\u011fineyim. Vate \u00c7al\u0131\u015fma Grubu, Zazaca K\u00fcrt\u00e7esi i\u00e7in, Dersim b\u00f6lgesinde kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u015fekliyle &#8220;K\u0131rmancca&#8221; ad\u0131n\u0131 kullanmay\u0131 kararla\u015ft\u0131rm\u0131\u015f. Ancak bunu dayatmalar\u0131n\u0131 do\u011fru bulmuyorum. \u015eahsen, kendim K\u00fcrt\u00e7e yazarken, atalar\u0131m\u0131z\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 ve &#8220;K\u00fcrd\u00e7e&#8221; anlam\u0131ndaki &#8220;K\u0131rd\u00ee&#8221; veya &#8220;K\u0131rdk\u00ee&#8221; ad\u0131n\u0131 kullan\u0131yorum. Kurmanclar\u0131n kendilerini Kurmancl\u0131ktan (K\u00f6yl\u00fcl\u00fckten) \u00fcst bir kimli\u011fe yani K\u00fcrtl\u00fc\u011fe atm\u0131\u015fken, biz K\u0131rdlerin kalk\u0131p K\u0131rmancl\u0131\u011fa inmemizi i\u00e7ime sindiremiyorum. Dersimililer, yine Dersimli yazarlar, \u00f6teden beri &#8220;K\u0131rmanc&#8221; ad\u0131n\u0131 kendileri i\u00e7in kulland\u0131klar\u0131ndan elbette \u015fimdi de kullanabilirler.<\/p>\n<p>K\u00fcrt milleti i\u00e7erisinde, \u015fehirli K\u00fcrtler, yine, maddi veya idari a\u00e7\u0131dan \u00fcst s\u0131n\u0131fa ait K\u00fcrtler, a\u015firet mensubu K\u00fcrtler, yani \u00fcst tabakadan olanlar, kendilerine &#8220;K\u0131rmanc&#8221; demez. Bunlar, konu\u015ftuklar\u0131 K\u00fcrt diyalekti, hangisi olursa olsun, kendilerine &#8220;K\u00fcrd&#8221; derler.<\/p>\n<p>K\u00fcrd s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn Zazak\u00ee telaffuzu ise &#8220;K\u0131rd&#8221;d\u0131r. Bundan dolay\u0131 Ehmed\u00ea Xas\u00ee, 1899 tarihinde yay\u0131mlanan kitab\u0131n\u0131 &#8220;<strong><em>Mewl\u00fbd\u00ea K\u0131rd\u00ee<\/em><\/strong>&#8221; yani &#8220;<strong><em>K\u00fcrt\u00e7e Mevlit<\/em><\/strong>&#8221; \u015feklinde adland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Diyarbak\u0131r&#8217;\u0131n kuzey kesiminde, Bing\u00f6l b\u00f6lgesinde, sadece Ehmed\u00ea Xas\u00ee de\u011fil, tarihten beri t\u00fcm atalar\u0131m\u0131z kendilerine &#8220;K\u0131rd&#8221; demi\u015f, ya\u015fad\u0131klar\u0131 geni\u015f da\u011fl\u0131k b\u00f6lgeye de &#8220;K\u0131rdane&#8221; demi\u015flerdir. Beraber ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z Kurmanc K\u00fcrtleri ise, D\u0131mb\u0131li a\u015fireti ad\u0131n\u0131 bize te\u015fmil ederek, bu b\u00f6lgelerde, bize &#8220;D\u0131m\u0131li&#8221; diyorlar. B\u00f6lgemizi de &#8220;D\u0131m\u0131lya&#8221; ya da &#8220;D\u0131mb\u0131lya&#8221; \u015feklinde adland\u0131r\u0131yorlar. Bunu her kes biliyordur.<\/p>\n<p>\u015eehirlerde ise, T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fuldu\u011fundan, T\u00fcrklerin adland\u0131rmas\u0131 etkisinde kal\u0131narak, bizim i\u00e7in &#8220;Zaza&#8221; ad\u0131 kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin biz, Diyarbak\u0131r&#8217;a ta\u015f\u0131nmadan \u00f6nce, &#8220;Zaza&#8221; ad\u0131n\u0131 hi\u00e7 duymam\u0131\u015ft\u0131k, bilmiyorduk. Kendim bu s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc ilk duydu\u011fumda, \u015fa\u015f\u0131rm\u0131\u015ft\u0131m, hayret etmi\u015ftim.<\/p>\n<p>Ama daha sonra al\u0131\u015ft\u0131k, daha do\u011frusu kan\u0131ksad\u0131k diyebilirim. \u015eimdi T\u00fcrk\u00e7e konu\u015furken, konu\u015ftu\u011fumuz K\u00fcrt\u00e7e i\u00e7in hepimiz, Kurmanclar\u0131m\u0131z da art\u0131k Zazak\u00ee veya Zazaca ad\u0131n\u0131 kullan\u0131yor.<\/p>\n<p>Ben de T\u00fcrk\u00e7e konu\u015furken, yazarken Zazaca veya Zazak\u00ee diyorum. Yoksa, daha \u00f6nce &#8220;Zaza&#8221; imi\u015fiz de, \u015fimdi kalk\u0131p kendimize &#8220;K\u00fcrd&#8221; veya &#8220;K\u0131rd&#8221; diyoruz diye bir \u015fey yok! E\u011fer K\u0131rd yani K\u00fcrd olmasayd\u0131k, K\u00fcrtl\u00fck bu kadar zor bir \u015fey iken, niye kalk\u0131p kendimize illa K\u0131rd\/K\u00fcrd diyelim ki?<\/p>\n<p>\u00d6te yandan, asl\u0131nda kendilerine &#8220;K\u0131rd&#8221; veya &#8220;K\u0131rmanc&#8221; diyen ama T\u00fcrklerin &#8220;Zaza&#8221; diye adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 K\u00fcrdler, \u015fayet K\u00fcrd de\u011filse, neden birileri sabah ak\u015fam kalk\u0131p &#8220;Zazalar K\u00fcrd de\u011fil&#8221; diye nakarat tutuyor? \u00d6rne\u011fin niye &#8220;Zazalar Fars de\u011fil&#8221;, &#8220;Zazalar T\u00fcrk de\u011fil&#8221;, &#8220;Zazalar Ermeni de\u011fil&#8221; demiyor? Burda bir sorun yok mu? \u00d6rne\u011fin T\u00fcrkler &#8220;Zazalar T\u00fcrkt\u00fcr&#8221;, Farslar &#8220;Zazalar Farst\u0131r&#8221;, Ermeniler &#8220;Zazalar Ermenidir&#8221; demi\u015ftir. Ama K\u00fcrtlerde, sadece biz K\u0131rd\/K\u0131rmanc olanlar &#8220;Biz K\u00fcrd\u00fcz&#8221; diyoruz. Yoksa \u00f6rne\u011fin Kurmanc, Soran, Goran, Lur ve di\u011fer K\u00fcrt gruplar\u0131n\u0131n bu y\u00f6ndeki bir s\u00f6ylemi pek yoktur, biz kendimiz &#8220;Biz K\u00fcrd\u00fcz&#8221; diyoruz. K\u0131rd isek &#8220;K\u00fcrd\u00fcz biz&#8221; demiyelim mi? Buna k\u0131zman\u0131n, k\u00fcf\u00fcr etmenin anlam\u0131 yoktur. Biz kimseye gelin K\u00fcrd olun demiyoruz ki!<\/p>\n<p>&#8220;Zazalar sadece Zazad\u0131r&#8221; diyen ki\u015filere gelince, niye hi\u00e7 Zazaca konu\u015fmuyor, Zazaca bir \u015fey \u00fcretmiyor bunlar? Hep T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fuyorlar. &#8220;Bizim Zazacam\u0131z orijinal olan\u0131d\u0131r&#8221; diyerek, biz K\u0131rdlerin Zazacalar\u0131n\u0131 bozdu\u011fumuzu iddia ediyorlar. Ama bunu T\u00fcrk\u00e7e s\u00f6yl\u00fcyorlar! Bizim kendi K\u0131rdk\u00eemiz, K\u0131rmanck\u00eemiz yan\u00ee Zazacam\u0131z b\u00f6yle, i\u015fte yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131z olan\u0131d\u0131r; y\u00fczlerce kitapla, dergilerle, gazetelerle, internet siteleriyle ortadad\u0131r. \u015eahsen kendi k\u00f6ylerinin &#8220;Orijinal Zazacas\u0131n\u0131&#8221; merak etmi\u015fimdir hep. Dili konu\u015fan, ya\u015fatan, emek veren, kaydeden, gelecek ku\u015faklara aktaran biz. Ama Zazac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapan siz! Olur mu \u015fimdi \u00f6yle?<\/p>\n<p><strong>Ro\u015fan Lezgin<\/strong><br \/>\n<sub><em>Bu yaz\u0131 ilk olarak\u00a0<a href=\"http:\/\/www.zazaki.net\/\" target=\"_blank\" rel=\"nofollow noopener\">zazaki.net<\/a>&#8216;te yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/em><\/sub><\/p>\n<\/div>\n<div class=\"clear\"><\/div>\n<\/div>\n<div><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Daha \u00e7ok T\u00fcrklerin &#8220;Zazaca&#8221; diye adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 K\u00fcrt\u00e7eye, Dersimliler, &#8220;K\u0131rmanc\u00ee&#8221; veya &#8220;K\u0131rmanck\u00ee&#8221; diyor. Dersimdekilerin ve yine ba\u015fka y\u00f6relere g\u00f6\u00e7etmi\u015f olan Dersimlilerin kendilerine &#8220;K\u0131rmanc&#8221; dedi\u011fini de biliyoruz. &#8220;K\u0131rmanc&#8221; s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn &#8220;K\u00fcrdl\u00fck&#8221; anlam\u0131na geldi\u011fini, herkesten \u00f6nce Dersimlilerin kendileri vurguluyor. \u00d6rne\u011fin, daha sonralar\u0131 K\u00fcrdl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc inkar etmeye ba\u015flayan, sadece &#8220;Zaza&#8221; oldu\u011funu iddia eden Z\u00fclf\u00fc Selcan bile,\u00a0H\u00eav\u00ee\u00a0dergisinin 1. say\u0131s\u0131nda yay\u0131mlanan yaz\u0131s\u0131nda &#8220;Kirmanc\u00eeye &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":32,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5371,299],"tags":[849,925,2816,17,140,559,2488],"class_list":["post-15456","post","type-post","status-publish","format-standard","","category-alinti-yazilar","category-turkce","tag-dimili","tag-kirmanc","tag-rosan-lezgin","tag-slide","tag-zaza","tag-zazaca","tag-zazalar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15456","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=15456"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15456\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=15456"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=15456"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/candname.com\/tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=15456"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}