Ekim Devrimi’nden k\u0131sa bir s\u00fcre sonra kurulan sosyalist Soryetler Birli\u011fi’ndeki K\u00fcrtler konusu neden \u00f6nemlidir?\u00a0Lenin ve Stalin gibi iki b\u00fcy\u00fck kom\u00fcnistin \u00f6nderli\u011finde ya\u015fanan sosyalizmin kurulu\u015fu d\u00f6neminde K\u00fcrtler hakk\u0131ndaki ger\u00e7eklerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 daha fazla ertelenebilir mi?<\/p>\n
Ulusal sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in, sosyalizmin alternatif olmaya devam etti\u011fi g\u00fcn\u00fcm\u00fczde, ya\u015fanan sosyalizm deneyinde somut olarak K\u00fcrtlerin bu pratikten nas\u0131l ve ne \u015fekilde etkilendiklerini vb. ortaya koymak son derece \u00f6nemlidir.<\/p>\n
Ancak burada asla unutulmamas\u0131 gereken ilkesel \u00f6nemdeki \u015fey; b\u00fct\u00fcn bir Soryetler Birli\u011fi devleti d\u00f6nemini bir ve ayn\u0131 g\u00f6sterme\/g\u00f6rme hatas\u0131na d\u00fc\u015fmemektir. Tamam\u0131yla i\u00e7eriksel olan bu ayr\u0131mda, do\u011fru tutum 1917’de ba\u015flayan s\u00fcrecin l 956’daki 20. Parti Kongresi ile kesintiye u\u011frat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011finden hareket etmektir. Bu perspektif \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda soruna yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in de, Soryetlerdeki K\u00fcrtlerin durumu \u00fczerine belirtti\u011fim taril\u0131 dilimini esas ald\u0131m. Bu hi\u00e7bir \u015fekilde ikinci d\u00f6nem \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmayaca\u011f\u0131m\u0131z anlam\u0131na gelmiyor, gelmez.<\/p>\n
Ku\u015fku yok ki herhangi bir \u00fclkedeki K\u00fcrtler \u00fczerine yaz\u0131lanlar ile, Ekim Devrimi sonras\u0131 sosyalizmin kurulu\u015funa sahne olmu\u015f sosyalist bir \u00fclkedeki, Sovyetlerdeki K\u00fcrtlerin \u00fczerine yazmak ayn\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde – \u00f6nem arzetmez-dikkat \u00e7ekmez. K\u00fcrtlerin, yaln\u0131zca Sovyetlerde bulunanlar\u0131n\u0131n sosyalizm deneyini bizzat ya\u015fad\u0131klar\u0131 ve fakat bu ,bir pan;a 7 K\u00fcrd\u00fcn’ ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131n -neredeyse- b\u00fct\u00fcn K\u00fcrtleri ilgilendirdi\u011fi dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda bu konu \u00fczerine \u00f6zel olarak durulmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz hale geldi. Bu \u00e7al\u0131\u015fma 2000 y\u0131l\u0131nda bitirildi.<\/p>\n
Fakat de\u011fi\u015fik nedenlerle bug\u00fcne kadar kitap boyutunda \u00e7\u0131kar\u0131lamad\u0131. Yapt\u0131\u011f\u0131m ara\u015ft\u0131rman\u0131n bir kitap \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi, bu \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131mda tasarlad\u0131\u011f\u0131m bir hedef de\u011fildi. Konu hakk\u0131nda fazla belgenin bulunmad\u0131\u011f\u0131 olgusunu kavrad\u0131\u011f\u0131m andan itibaren \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n kitap \u015feklinde yay\u0131nlanmas\u0131 i\u00e7in u\u011fra\u015ft\u0131m; ne var ki imk\u00e2ns\u0131zl\u0131klar \u015fu ana kadar ba\u015far\u0131l\u0131 olmama olanak sunmad\u0131.<\/p>\n
Neticede, eksi\u011fi ve fazlas\u0131yla elinizdeki kitab \u015fimdi okura sunmu\u015f bulunmaktay\u0131m. Art\u0131k yap\u0131lmas\u0131 gereken, ele\u015ftirel bir tarzda yakla\u015f\u0131p eksiklikleri ve yanl\u0131\u015fl\u0131klar\u0131 bulup ortaya \u00e7\u0131kartmak ve giderilebilmesi i\u00e7in g\u00f6r\u00fc\u015flerinizi yaz\u0131l\u0131 olarak bildirmenizdir.<\/p>\n
Daha \u00f6nce bitirilen bu \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131, bas\u0131ma haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131m \u015fu s\u0131ralar yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irme ve bir bak\u0131ma kimi d\u00fczeltmeler vb yapma i\u015fine y\u00f6nelmedim. Ku\u015fku yok ki, d\u00f6n\u00fcp yeniden incelendi\u011finde bug\u00fcn itibar\u0131yla s\u00f6ylenmesi gereken baz\u0131 \u015feyler yok de\u011fil.<\/p>\n
Tespit etti\u011fim kimi noktalar\u0131 hemen d\u00fczeltmektense, kitap olarak yay\u0131nlanmas\u0131 ve gelen ele\u015ftiri ve \u00f6nerileri toplay\u0131p ondan sonra \u00f6zel bir yaz\u0131\/\u00e7al\u0131\u015fmaya y\u00f6nelmeyi do\u011fru buldu\u011fum i\u00e7in “beklemeyi” tercih ediyorum. Kitap \u00fczerine derli-toplu bir yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irmeyi bu anlamda bas\u0131m\u0131ndan sonraya ve olabilirse ikinci bas\u0131m\u0131 ile birlikte okura vermeyi do\u011fru bulmaktay\u0131m.<\/p>\n
Sovyetlerdeki K\u00fcrtler \u00fczerine ara\u015ft\u0131rma yaparken, konu \u00fczerine yazanlar\u0131n -neredeyse- ezici \u00e7o\u011funlu\u011funun proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 ve \u00f6zel olarak Stalin d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 temelinde hareket ettiklerini; vard\u0131klar\u0131 sonu\u00e7larda bu iki \u00f6genin \u00e7ok \u00f6nemli bir rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ncelikle tespit etmek gerekiyor.<\/p>\n
San\u0131na \u00f6nyarg\u0131sal 8 zemin \u00fczerinden-haz\u0131r re\u00e7etelerle yakla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in objektif davranmaktan uzak bu kesimin olgular\u0131 \u00e7arp\u0131tmas\u0131 ile yo\u011fun kar\u015f\u0131la\u015fmam\u0131z nedeniyle \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n bir bak\u0131ma polemik tarz\u0131nda ele al\u0131nmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oldu.<\/p>\n
Amac\u0131m\u0131n, yaln\u0131zca polemik yapmak; ayn\u0131 d\u00fc\u00a7\u00fcnceleri payla\u00a7\u00ad mad\u0131klar\u0131m\u0131 ele\u00a7tir\u0131nek ve ‘ne pahas\u0131na olursa olsun Sovyetleri savunmak’ olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6zellikle belirtmek istiyorum. Hay\u0131r, bizzatihi Sovyetlerdeki K\u00fcrtler \u00f6zg\u00fcl\u00fcnde olan-bitenin objektif bir temelde a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 ve bu yap\u0131labildi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde do\u011frudan buna ba\u011fl\u0131 olarak ele\u00a7tirinin yap\u0131lmas\u0131n\u0131n do\u011fru olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u00a7\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n
Hatalar\u0131n yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131, yanl\u0131\u00a7lardan azade olundu\u011fu ve her \u00a7eyin eksiksiz \u00a7ekilde geli\u00a7ti\u011fini, herhangi bir yetersizli\u011fin ya\u00a7anmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vs s\u00f6yleyebilmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Bilhassa, ilk sosyalist deney a\u00e7\u0131s\u0131ndan bilakis hatalar\u0131n-eksikliklerin-olumsuzluklar\u0131n ya\u00a7anmas\u0131 belli bir \u00e7er\u00e7evede bir \u00f6l\u00e7\u00fcde gayet anla\u00a7\u0131l\u0131rd\u0131r.<\/p>\n
Hele hele Sovyetler Birli\u011fi’nin \u00fczerinde y\u00fckseldi\u011fi onlarca \u00fclke ve y\u00fczlerce ulus\/milliyet olgusu dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, “ulusal sorun gibi son derece kar\u0131na\u00a7\u0131k bir mesele”de i\u00a7lerin sorunsuz \u00e7\u00f6z\u00fcmlenebilmesini beklemek ve iddia etmek olacak \u00a7ey de\u011fil.<\/p>\n
Devrimi ba\u00a7aranlar\u0131n ve sosyalizmin kurulu\u00a7una \u00f6nderlik edenlerin b\u00f6yle bir iddias\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, onlardan \u00f6\u011frenme \u00e7abas\u0131 i\u00e7inde olan bizlerin bu t\u00fcr bir y\u00f6nelim i\u00e7ine girmemiz beklenmemelidir. Sovyetler Birli\u011fi’ndeki K\u00fcrtler \u00fczerine yaz\u0131lan \u00e7ok az say\u0131da kitap belge-yaz\u0131 bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
Daha \u00e7ok son y\u0131llarda bir nebze ‘yayg\u0131nla\u00a7an’ bu materyalin konunun \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc ele al\u0131nmas\u0131nda belli bir katk\u0131s\u0131 olsa da, esas\u0131nda olgular\u0131n yerine ‘kendi do\u011frusunu’ koyan bir mant\u0131\u011f\u0131n hakimiyeti nedeniyle g\u00fcvenilirli\u011fi zay\u0131f kalmaktad\u0131r.<\/p>\n
Zira do\u011frudan Sovyet K\u00fcrd\u00fc kimli\u011fini ta\u00a7\u0131yan kimileri de soruna olgusal d\u00fczlemden ziyade bildiklerini a\u00e7\u0131klama(!) kayg\u0131s\u0131 ile yakla\u00a7t\u0131klar\u0131 i\u00e7in konu hakk\u0131nda yararlan\u0131labilecek fazla bir belgesel \u00e7al\u0131\u00a7man\u0131n varoldu\u011fu s\u00f6ylenemez. Hal b\u00f6yle olunca da, belge yerine ilgili 9 yaz\u0131lan yazanlar kendilerini tan\u0131k g\u00f6sterme tavr\u0131 i\u00e7erisine girmektedirler.<\/p>\n
Ku\u015fku yok ki, tercih edilen bu y\u00f6ntemin sonucu olarak ortaya kaba bir ‘tarih \u00e7arp\u0131t\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131’ \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bu \u00e7al\u0131\u015fma i\u00e7inde, di\u011fer \u015feylerin yan\u0131nda sosyalist tarihin \u00e7arp\u0131t\u0131lmas\u0131na da yan\u0131t vermeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. Sosyalizm ko\u015fullar\u0131nda K\u00fcrtlerin durumunu ele alan bu \u00e7al\u0131\u015f\u00ad man\u0131n, halk\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck m\u00fccadelesine olumlu bir katk\u0131 sunmas\u0131 dile\u011fiyle …<\/p>\n